Abdulloh Domla - Yerning yaratilishi (Payg'ambarlar qissalari)

alloh subhanahu va taolo qur'on ikkarimda marhamat qilib aytadi. istaylik bila.

ey muhammad alayhissalom, albatta biz sizga mana shu qur'onda qissalarni eng go'zallarini.

so'zlab beramiz. vaholanki bu qissalardan siz g'ofillardan edingiz. allohning zikridan g'ofil emas, balki mana shu qissalardan g'ofil edi.

naxnuna qussu alayka, na baxum bilhaq. u payg'ambarlarni qissalarini sizga ro'yiros so'zlab beramiz allohga, boshqa oyatdan. boshqa oyatda faqsusil qososalar allohga tafakkurun. mana shu qissalarni ularga so'zlab bering, ey muhammad alayhisselom, shoyad ular fikr yurituvchilardan bo'lishsa.

mana shu yuqorida aytilgan oyatlar bu payg'ambarlarning qissalari qanchalik mohiyati kattaligini, qanchalik qadri ulug'ligini belgilab beradi.

rasululloh mana shu rasululloh sollallohu alayhi vasallohning hayoti va hokazo boshqa hamma o'tgan payg'ambarlarning hayoti mo'minlarga va kelajakda yetak keladigan barcha bir ummatlarga bu ibrat namuna bo'ladi.

shuning uchun alloh subhanahu va taolo qur'oni karimda ba'zi payg'ambalar qissalarini mufassal, ba'zilarini muxtasar bayon qildi.

aqlli odam boshqalarni xatosini ko'rib, dars olib, ana shu xatoga tushmaslikka harakat qiladi.

qilingan payg'ambarlarni soni yigirma beshta. yigirma beshta payg'ambarni ismi zikr qilingan. astag'iddin billah.

zavodiy qirol ila mo'miniy. har bitta ishni qilishlikdan odam, har qaysi odamda ko'zlagan maqsadlari bo'ladi. mana shu qissalarni o'rganishlikdan avvalgi maqsadlarimizni belgilab olaylik. qissalarni o'rganishlikdan nima maqsad ko'zlanadi? bu faqat eshitib qo'yib, ha, bir zamonlarda manaqa ish bo'lgan ekan, bir zamonlarda unday bo'lgan ekanda, bu ko'ngil xushnigi uchun eshitib qo'yadigan qissalar emas bu. bu hayoli qissalar ham emas, odamda hayoli kelgan bu roman yoki qandaydir ertak hikoya emas.

bu qissalarda qadri hayotda sodir bo'lgan, voqea bo'lgan qissalar. va bu qissalarda so'zlaydigan zot alloh azza va jalla. bu qissalarni o'rganishdan maqsad birinchisi, qalblar taskin topishligi. ana shu payg'ambarlardan sizga qissalarni so'zlab beramiz, qalbingiz taskin topishligi uchun deyapti alloh taolo. demak, hayotda ba'zi bir ishlar bo'lgan paytda, shuni ko'rib turib, avvalgi ummatlarda holidan xabardor bo'lsak, ha, o'sha paytda bunday bo'lgan edi, a bu ham.

unday bo'ladi. qavmlar bo'lgan. men ashadda minna quva deyishgan. bizdan ko'ra quvvatliroq, kim bor endi deyishganda alloh taolo, avvalam ya'lam, anna allohilladiy, xalqa xumquv, ashadda minna xumquv. a ular yo'g'idan ularni bor qilgan alloh ulardan quvvatliroq ekanligini esdan chiqarib qo'yishdimi? vayron qilib tashlamadimi ot qovunini? shu narsani takrorlamaslik uchun biz qissalardan xabardor bo'lishimiz kerak. ba'zi birovlar birovga zo'ravonlik qilayotgan bo'lsa, bir xalq ikkinchi xalq ustida tajovuz qil

bo'lsa, odxomini eslab qo'yaveramiz. odxomni ham pfig birodarlar, qancha ishga asari, shuncha terisi nafizlashadi, nimaga yaqin bo'ladi? otilishlikka yaqin bo'ladi. ya'ni aytamizki, ha bu narsani biz bilamiz deymiz. ha bu avvalgilardan bunday bo'lgan, endi bunday bo'ladi. ya'ni sendan bugungilar sen qilgan ishni qilgan edi, ularda xolidan biz xabarimiz bor. uni biz qilmaymiz. ikkinchidan, tarix kitoblariga aralashgan botinni yo'qotgan

bo'lishligi uchun o'rganamiz bu qissalarni. ya'ni tarix shunaqa narsa ekanki, har bitta davr, har bitta bu tuzum kelgan paytda o'zini, o'zini siyosatiga to'g'ri kelgan qilib, tarixni gapirib beravergan ekan. bir davlat bo'ldi, o'zimizni ota bobolarimiz yurtiga bostirib kelgan bosqinchilarni, g'ayridinlarni haydab chiqarishga kurashganlarda bosmachida deydi birodarlar. vaholanki, vatanini himoya qilishiga chiqqan haqiqiy bir o'g'il bolalar emasmidi o'shalar? o'sha paytda

pechal ushani o'rganmiz, ha bosmachi ekan o'shalarni. subhanalloh o'ylab ko'rmagan ekanmiz. ha u o'zini yurti bo'lsa, narigi bostirib kelgan bo'lsa, bu himoya qilayotganda bosqinchi, umi bumi? lekin inson qo'li bilan yozgan tarix xolasa xolamasi orasiga botir avlashib qolishiga ehtimol noxon emas ekan. lekin bu qissalarda afzalligi alloh azza va jalla qur'onida bayon qilyapti. innah naxnuna zannat vikro va innahlahlah hafidun. alloh taolo aytadi, biz bu qur'onni o'zimiz nozil qildik va

himoya qilib berish ekan o'zimizni zimmamizga deydi. demak bu yerda qanday qissa kelgan bo'lsa, shunday sodir bo'lgan. yuz foiz toza birodarlar. hech qanaqa davrga, hech qanaqa siyosatga, hech qanaqa bir odamlarni rayiga qarab yozilgan emas bu tarix. uchinchidan, ma'oiza, zikr, muomilar uchun. muomilar eslatma olish kerak. qorin yo puldor olgan ekan. terisiga sig'may ketgan ekan. innama, o'tay tuhala, ayni ayni, ayni.

men bu pullarga o'zimni ilmim bilan, o'zimni aqlim bilan, o'zimni harakatim bilan yetishdim. nimaga zakat beraman degan ekan, birodarlar?

shunda dunyo hayotini havas qilganlar qarab turib, ha bu qorinni zuvolasini katta olgan da. qaniydi bizni ham o'shandagi narsa bo'lsa deb havas qilgan da, imon keltirganlar aytdiki, ey, sizlarga berilgan imonni qadri baland. bu narsani havas qilmanglar deb turuvdi, shunday yeyil yutib yubordi.

ha, insonda qo'lida qancha bo'lishidan qat'iy nazar imom bo'lsanglar, qolgani hech narsa emas ekan.

kirib ketdi. qiyomatgacha bir qarichdan botib boradi deyiladi rivoyatlarda qorin. boyligi shunaqa bo'lganki, alloh taolo boyligini dollar bilan, tillar bilan o'lchagan emas. kalit bilan o'lchagan.

biz unga shundaydir bir xazinalarni berdikki, xazinalari berkitilgan uylarda kalitini ko'tarib yurgani bir nechta quvvat egasi bo'lgan kishilar qiylanardi deydi. kalitini ko'tarilgani uch to'rtta qora qullari qiylanardi, kalitni.

kalit bitta xona degani. har bitta xona degani boylik degani. lekin qay ketdi? aytayapmiz ku, maviza va eslatma muomalar uchun. boshinglar osmongacha shunchalik bo'lasizlar birodarlar. lekin nimasini olib ketdi? demak, bu qissalarni o'rganishdan maqsad, qalbimiz taskin topishlik uchun, tarixni yaxshi o'rganishlik uchun va qalbarimiz taskin topishlik uchun.

fikr rusul abdullohu barakuhu ma'navbat, minhum man kallamalloh va rohat barakuhu darajat va atayna isabna mariyam al bayinat va ayyatna qubir ul qudus.

chunki onasi bor edi yu savol alayhissalomda. ha odam alayhissalom deyishib, bundan kattaroq emasmidi? otasi ham, onasi ham yo'q edi yu. otasi zeral desanglar xudo to'g'ri deysizlarmi? odamga qaramaysizlarmi deyapti alloh taolo.

bularni so'zlamadik. laqodiy. laqodiy. laqodiy. laqodiy. laqodiy. laqodiy. laqodiy. laqodiy. laqodiy. laqodiy. laqodiy. laqodiy. laqodiy. laqodiy. laqodiy. laqodiy. laqodiy. laqodiy. laqodiy. laqodiy. laqodiy. laqodiy. laqodiy. laqodiy. laqodiy. laqodiy. laqodiy. laqodiy. laqodiy. laqodiy. laqodiy. laqodiy. laqodiy. laqodiy. laqodiy. laqodiy. laqodiy. laqodiy. laqodiy. laqodiy. laqodiy. laqodiy

ibratolaylik. boylari bor. ibratolaylik. chiroylilari bor. ibratolaylik. ha bir odam chiroyli bo'lsa, xaridor ko'p bo'lib yurgan bo'lsa, haligi shu chiroyini bahona qilib ibodatdan qoldim deyolmas ekan. yusuf alayhissalomning chiroyi butun maxluqoti chiroyiga barobar edi. bir aytar ekan, xotinim yomon desa, lut alayhissalom, nuh alayhissalomni sog'inarkan. xotinim lutihoni tinchal yomonmidi? bir odam kasaliddin desa, ayyub alayhissalomni sog'inarkan.

bir odam kambag'alchilik qursin, shu kambag'alchilik bilan bo'lib, bola chaqa yaxshi qololmagan ekanman, ibodat qilolmagan emas, iso ochalimi? iso alayhissalomning yaxtagidan boshqa hech narsa so'nmagan ekan hayotda. iso masix deyilishiga, birinchi rivoyatda, onasi tug'ilganda yog' bilan mast qilgani shuning uchun masix deyiladi balki, ikkinchisida salohiyat qilib yuradi, yer yuzida vatani yo'q edi, uyi bo'lmagan ekan bir odam iso alayhissalomda. uyi bo'lmagan ekan. payg'ambarlarga qarasangiz, albatta, siz

sizga, ayni sizga mos keladigan bitta payg'ambarda bir hayoti bor. yoki sahoralardagi bor. bittasini poshsholigi allohga ibodatdan to'smadi, bittasini gabeligi allohga ibodatdan to'smadi. bittasini bolasini kofirligi, bittasini xotini kofirligi allohga ibodatdan to'smadi. yer yuzida yashayotgan odamlarni eng afzali kimlar? payg'ambarlar. rasululloh sollallohu alayhi vasallohga aytadi, payg'ambarlardan keyin yer yuzini bosgan odamni eng afzali bu abu bakr siddiq.

o'shanda ham abu bokir siddiq odamlarni eng afzal bo'lishi bilan payg'ambarlar darajasiga ko'tarila olmaydi. payg'ambarlar, birodalar, bu hidoya chiroqlari, insonlarni zulmatga, jahannamga qarab ketayotganda yo'l boshlagan yo'lboshchilari. agar bularni tarixini bilmasak, biz hech narsani o'rganmagan bo'lamiz. hech bir qavm payg'ambarsiz qolgan emas. hech bir qavm nadir, ogohlantiruvchisiz qolgan emas. banu isroilda

bitta payg'ambar o'lsa, ertasi kuni boshqa payg'ambar chiqaverdi. bir vaqtni o'zida uchta payg'ambar ham yashadi. alloh taolo bandalarga mehribon ekan, ularni adashib ketishligini xohlamas ekan. murod aka, payg'ambarlarni bo'lishligi allohga kerakmi, bizga kerakmi? insonlarga zarurat bu. insonlarga kerak bu narsa. alloh taolodan marhamati, vama arsonnaki illa rahmatun lila alamin

da alloh taolo muhammad alayhi assalom to'g'risida. tushunyapsizlar ozgina? ey muhammad alayhi assalom, biz sizni yer yuziga, insonlarga rahmat qilib yubordik deydi. ya'ni bizni rahmimiz kelganligidan sizni yubordik. odamlar jahannamdan o'zlarini saqlab qolishsin va alloh taoloni foydasiga hujjat qoyim bo'ldi. innakunna anha'dag'ula g'ofiling. innakunna anha'dag'ula g'ofiling. qiyomat kuni borganda odamlar, e, payg'ambarlar bormidi? e, jannat, do'zax

degan narsa bo'lmadi. biz eshitmagan ekanmiz bu narsani, demasliklari uchun, alloh azza va jalla payg'ambarlar yubordi yoki nadir oyoqlantiruvchilarni yubordi. har bitta qavmda albatta jannat do'zax borligini xabarini aytgan oyoqlantiruvchi o'tgan. hech kim allohning oldiga borganda bahona yoki hujjat qila olmaydi. va man min ummatin illa xola fiha nadir. har bir ummat o'tgan, magad ichida oyoqlantiruvchi bo'lgan. bu qissalarda afzalligi

bunaqa hissa kelishganimiz yo'q hali. bu taqdimoti bu. nimani o'rgan ekanimizni bilib qo'yaylik, nimani eshitayotganimizni bilib qo'yaylik. bu hayoli emas bu hissalar. alloh azza va jalla yozyapti bu hissani. alloh azza va jalla bizga bayon qilyapti. demak, birorta, oldidan ham, ortidan ham botil kelmaydi. avvalgi ummatlarda holiga tushib qolmasligimiz uchun, ularni holidan ibrat olishligimiz uchun, bu suralar, bu hissalar bizga bayon qildi. bu hissalar insoniyat tarixini umurtqasi.

hamma tarix shunga osiladi. yer yuzida insoniyatni hayotiga qattiq ta'sir o'tkazgan qo'mondonlar, podshohlar, boyvachchalar, shunaqa insonlar o'tgan. lekin bularni hech qaysini ta'siri payg'ambarlarni insonlarga ko'rsatgan tarzchalik bo'lmaydi tarixiga. agar biz payg'ambalar tarixini bilmas ekanmiz, qur'onni juda katta qismidan bexabar qolgan bo'lamiz. deyarli uchdan biridan qo'yavering, alloh hali.

bitta banu isroil hissasi qur'onda yetmish o'rinda zikr qilingan. yetmishta oyatda emas. yetmish o'rin. ya'ni to'rtta oyat bitta o'rin bo'lishi mumkin. yigirmata oyat bitta o'rin. shunaqa o'rindan yetmish marta kelgan. nimaga? nimaga alloh taolo muso alayhissalom hissasini eng katta hissa qilib bayon qildi? banu isroilni kimligini bilib olinglar deyapti alloh taolo. siladi va meni dushmanim deyapti. o'zlarini qovunidan bo'lgan, o'zini millatidan bo'lgan, yahudiy bo'lgan bo'lgan,

mo'so alayhissalom fir avnda so'yib xor qilib turgan joyida yahudiylarda olib chiqib ketib, yigirma taga yaqin mo'jiza ko'rsatdi. nima muomala qilishdi? xorlikdan olib chiqib ketgan, mo'so payg'ambarga qilgan muomalasini ko'rgandan keyin, yo'q musulmonlar, ko'zinglarni ochinglar. bu hech qachon sizlarga el bo'lmaydi bu xalq. bular sizlarni va meni dushmanim deyapti. o'ttiz yil qo'shningiz bo'ladi. yuz yil qo'shningiz bo'ladi. lekin yahudiyligicha qoladi u. g'oyril mag'lubiyat.

va alayhimmalol doling. seni g'azabingga uchramagan va adashmaganlarni yo'li bo'lgan to'g'ri yo'lingni bergin deyayotganda, mana shu qissalardan xabardor bo'lishimiz kerak. nimaga endi yahudiy, nimaga yomon ko'rishimiz kerak? nimaga bizni dushmanimiz deyapti alloh? eshitaylik birodarlar.

masdan hech qanday ilojimiz yo'q. chunki u kishilar da'vatchilarni ustozlari bo'lgan. shunday emasmi? agar bir odam bir odamni haqqa da'vat qilmoqchi bo'lsa, kimdandir o'rganish kerak. a? birmushursa nima qilishim kerak? gapimni olmasa nima qilish kerak? so'ysa nima qilish kerak? jirillab tashlab chiqib ketish kerakmi? yunus alayhissalom qavmini ha bor edi, chiqib ketib qoldi, nima oldi? baliq yutib yubordimi?

ha, demak allohni yo'lida yetayotgan mashaqqatga nima qilish kerak ekan? chunki buni mukofotini alloh aziz bajarib beradi. hech qaysi payg'ambarda oyog'ini tayyorlariga gullarni chachib, gulchambarlar bilan kutishib olmagan ekan, keling deb. demak, haqqa gapirganda so'kishni eshitasiz, haqqa gapirgan, chaqirganingizda har xil nomlarni olasiz. bunga nima qilish kerak? sabr qilish kerakini qachon o'rganamiz ekan? payg'ambarlar ta'limini o'rganyapmizdan keyin. mana bu qissalarda

isroiliyot olinmadi. mana shu qissani yozgan tarjima kishi, mana tohir muhammad suvaydon aytadi, men mana shu qissalarni tayinlashlikda isroiliyot va zaif hadislarga e'tibor qaratmadim. hadislarda faqat sahifalarni oldim. hadislarda ibn abbosga, ibn kasir va ibn ijarga tafsirlarda tayanaman. ya'ni aytilmayotgani isroiliyot degani birodalar, taorat va injildan avvalgi payg'ambalar haqida aytilingan ma'lumotlar

lar olingan bo'lsa, shu isroiliyot, isroiliy kitoblardan olingan ma'lumot deyiladi. isroiliyot.

rosa vosa esa nima aytgan? la tusoddiy quva, va la tukaddiy buva. ana shu taorat va injilda payg'ambalar haqida aytilingan ma'lumotlarni yomon ham demanglar, rost ham demanglar. chunki rost bo'lgan joyi ham bor, botin aralashib ketgan joyi ham bor. biz tasdiqlamaymiz, inkor ham qilmaymiz. lekin bu qistalarda u isroilga keltirilgan emas. agar keltirilgan bo'lsa aytib qo'yilgan. ya'ni saxiy ma'lumotlardan deyarli ma'lumot topolmadim, lekin isroiliyatda mana bunday deyilgan deb qo'yiladi.

hissani boshlaymiz, birodarlar. hissani avvaladan boshlaymiz.

hali odam alayhissalom bera olmasdan turib bo'lgan ishlar haqida gaplashamiz.

vazilu minassamay va mayyaruji fiha va huvamakum aynamakuntum, vallohu bima ta'maluna bosir, va huvalladiy xolaqossamavati va l'ordi fi siddati ayyam va kayna arshufu alal ma'lum.

alloh azza va jalla har bitta narsani yaratuvchi bo'lgan zotdir. va har bitta ishga alloh vakillari. osmonlar, yerlarni olti kunda yaratdi va allohning arshi suvni ustida edi.

ulamolar quyidagi tartibda javob berishadi.

degan narsa alloh taoloning arshi suvni ustida yaraldi. hali yer yo'q, hali osmon yo'q, hali hech narsa yo'q. allohdan boshqa hech narsa yo'q.

imom ahmad abu dovud termiziy musodlarda keltirilgan uboda ibn salomat roziyallohu anhudan. rostini aytadi, alloh taolo yaratgan narsalarni eng birinchisi qalam dedi. ya'ni yuqoridagi hadisda birinchi arsh deyildi. bu hadisda qalam deyilyapti. alloh azza va jalla qalamni yaratdi va unga yozdi dedi. qalam nimani yozaman dedi. mana shu koinotda sodir bo'ladigan har bitta narsani yozdi dedi. vajiral qalomu fitil kessa. ana shu lahzada

boshlab, koinotdan sodir bo'ladigan har bitta katta ishda, kichik ishda qalam nima qildi? rizqinglarda ham yozib qo'ydi shu yerda. hali osmon yo'q, hali yer yo'q, inson yo jin yo'q, hali hech narsa yo'q. alloh taolo yozib qo'ydi hamma yoqni. imom muslimda keltirilgan, qaysi bir narsa eng birinchi bo'laverildi degan savolga jumhur o'lamoliddin fikriga ko'ra, abdulloh ibn abbosni va abdulloh ibn amiriddin osti quyidagi hadisa hujjat bo'ladi deydi.

alloh taolo maxluqotlarni taqdirini osmoni yerni yaratishdan ellik ming yil avval yozib qo'ydi. va uning arshi suv ustida edi degan hadisni hujjat qilishadi. demak, arsh bo'lgan suvni ustida, keyin qalam yaratilgan, qalam yozgandan ellik ming yildan keyin boshqa maxluqotlar nima qildi? yaratildi. demak, arsh, qalam va hayvonma maxluqotlar.

eng birinchi narsa, qalam yaratildi deganda, bu bizni dunyoyimizga taalluqli narsalardan qalam yaratildi. chunki qalamni biz tasavvur qila olamiz da, qalamni birodalar. lekin uning kayfiyati qanaqa bo'lishini alloh azza va jalol o'zi biladi. imom buxoroda keltirilgan imroniy husayndan, yomondan bir top odamlar kelib, rasulullohdan, e rasululloh, sizni oldingizga dinni yaxshiroq o'rgangani keldik. yaralishning avvalida nima bo'lgan edi? mana shu narsa haqida so'ragani keldik.

dedi. rasululloh assalom aytdi, eng avval alloh bor edi. undan avval hech kim bo'lgan emas. uning arshi suv ustida edi va barcha narsani zikrda, ya'ni lavh ul mahfuzda yozdi va osmonning yerni yaratdi deb bergan javobi bizga hujjat bo'ladi. demak, arsh, qalam, lavh ul mahfuz va osmon yer, undan keyingi maxluqotlar. bidoyatul xalq, maxluqotlarni yaralish haqidagi ulom olayotgan so'zi mana shunga

asoslanadi.

yurni chorshanba kuni, hayvonlarni payshanba kuni va odamni juma kunini asrdan keyingi vaqtida yaratdi.

shuning uchun juma kuni birodarlar muborak kun. mana shu bizni dunyoyimizda yaratilgan maxluqotlarni eng oxirgisi odam alayhissalom bo'ldi.

odam alayhissalom asr bilan ana shu shom yoki asr bilan tunda olasizlarga vaqt yaratildi.

when he was in the sky, he was in the sky, and he was in the sky. meni faolqixin, avval malay, ikkita yusuf behun, behadirobbixin. va astag'firuna liman fil ala inna alloh, ahvol g'ofuru rahim. odam alayhissalom yaralishidan burun farishtalar bo'lgan, jinlar bo'lgan. mana farishtalarda alloh taolo juda ko'p oyatlarda nurdan yaratganligini bizga bayon qiladi. vaholahol jannamin ma'rij minnar. jinlarni esa o'tdan yaratganligini bayon qiladi. demak, rivoyatlarda keladi, mana xolislarda.

jinlar odam alayhissalomdan ikki ming yil, yaralishidan ikki ming yil avval yer yuzida mavjud bo'lgan. va halokitaning minnar degan iblis. e iblis nimaga odamga sajda qilishlikdan bosh torting deganda, uni tuproqdan yaratding, meni o'tdan yaratding dedi. ana shu bir eslik so'ragan ekan, bir olimdan. jahannamda o't bilan azob bor ekan alloh, shundaymi, ha shunday. ha jin o'tdan yaralgan bo'lsa, qanaqa qilib uni o'tga sol.

lab o'tdi ular azoblaydi deganda haligi olim juda chiroyli javob berayotgan ekanki, insonni nimadan yaratgan? turpog'dan. sen nimadan yaralgansan? turpog'dan. yerdan guvereniyat olgan ekan. meni nimadan yaralgan turpog'dan? boshiga burur qonimni chiqarib qo'yib turib manaqa qilib azoblaydi degan ekan. ya'ni jindi qanaqa qilib azoblashiga sizni tashvishingiz bo'lmay qo'yaversin. parvardigor o'zi biladi qanaqa qilib azoblashligini. yana bittasi so'ragan ekan, aroq, nima uchun xoron? axir uzumdan,

boshqa narsadan, tabiiy halol narsalardan olingan bo'lsa, nimas xoram deganda, aytgan ekanki, o'g'lim, bir siqim tuproqda olib turib betizga chassan. ozor chekasizmi? ha yo'q. ha bir siqim suvda olib turib betizga chassan, ozor chekasizmi? yo'q. ha endi o'sha tuproqni suvga aralashtirib, yaxshilab pishirib, quritib turib, basharasiga o'tsa nima bo'lasiz deganda qoni edi degan ekan. uzum olma xoram emas, ana shu protsess akalar. o'sha jarayon xoram qilib qo'yapti u narsani.

nimaga xonanda o'zi aslida musulmon so'ramaydi, bizni aqidamizga to'g'ri kelmaydi? alloh xonanda dedimi, gap tomon. lekin bunaqa aqllilar chiqib qoladigan bo'lsa, islomda hamma yoqqa javob bordir. faqat biz bilmaganligimiz uchun so'rayapmiz u narsalarni. boshimizga giyohlay bo'lib qolishidan burun tavba qilaylik. alloh taolo mana iblisni jinnardan ekanligini aytadi. hasan basur aytadi, iblis hech qachon farishta bo'lgan emas. jannatda qanday bo'lib qolgan? qanday qilib?

olib jannatga kirib qolgan edi hali. mana ibnomar va ibnobodlardan keltirilgan hadisda aytilinadi, jinlar odamdan ikki ming avval yer yuzida yashaganlar. mana shu yerda jinlar yashagan birodarlar. bu saxiy hadisga keltirilgan. yer yuzida buzg'unchilikni haddidan oshirishgan. nohaq qonlar to'kkan. gunohni ko'p qilganlarida alloh azza va jalla farishtalardan iborat qo'shinni tushirdi. jinlar va farishtalar o'rtasida jang bo'ldi. farishtalar jinlarni yakson qilib, dengizlarga, okeanlarga oshirishgan.

orollarga surib tashladi. jinnlarni yashaydigan joylari ham ana shu dengiz va okeandagi orollar, o'radalar. saqiy hadislarda keladi, iblisni suvni ustida arshi bor deydi rasulalloh. ana shu suvdan turib, okeandan, dengizdan turib qo'shinini yer yuziga jo'natib turadi deyiladi. iblis ana shu jinnlarni yer yuzidagi podshohi, uni taxta suvni ustida, ana shu yerdan odamlarni ustiga yuborishligini qo'shiladi. qo'shib yuborishga qanday ma'lumotlar bor. yuqorida aytilgan ma'lumotlar odam alayhissalom yaraligimga qadar bo'lgan ish

inshaalloh keyingi suhbatimizda odam alizon berilishi haqida so'z yuritamiz, inshaalloh. assalomu alaykum va rahmatullohi va barakatuh.