30.07.2021 12-ҚИСМ / ИЛМ МАНЗИЛАТИ / НАФСНИ ПОКЛАШ / АБДУЛЛОҲ ДОМЛА / ILM MANZILATI / ABDULLOH DOMLA

albatta, bu eng oliy manzilat. Ilm manzilati haqidagi darslar bo'ladilar. Alloh azza va jalla bandalarga turli ne'matlar notoq qildi. Sog'lik, boylik, mansab, farzandlar, kuch quvvat. Albatta bular Alloh taoloning ulkan in'omlari. Qur'oni karim insonlarni qadr qiymatini belgilashlikda, biz aytib o'tgan bu dunyo matohlarini birontasiga e'tibor qimmati suyanmadi. Bir bandani

ikkinchi bandadan martabasi balandligini iymon bilan, ilm bilan, amal bilan beriladi.

astag'dubilloh, amman huva qoni tun ana allayli sajidam va qoiman yaxzorul axirota va yarju rahmati robbih. Qo'l hal yastovillatina ya'lamuna vallatinala ya'lamun innama yetadakkiru ulul albabi. Mana robbimiz subhanahu va taoloning nazdida.

qaysi banda boshqalardan afzal? Nimasi bilan bir banda boshqa bandalardan afzal bo'ladi?

yoki kechalari sajda qilgan va qiyomda tik turgan holda toat ibodat qilguvchi, oxiratdan qo'rqadigan va parvardigorining rahmatidan, marhamatidan umid qiladigan kishi bilan kufr isyonga g'arq bo'lgan kimsa barobar bo'lurmi?

bor bo'lurmi? Darhaqiqat faqat aql egalarigina pand nasihat olurlar. Biladigan zotlar bilan bilmaydigan kimsalar barobar bo'lurmi? Hargiz barobar bo'lmaydi. Albatta ilm martabasi birodarlar eng oliy martaba. Iymon yo'lga yurgan har bitta banda mana shu qo'ygan qadami ilmga asoslangan bo'lishligi kerak. Agar mana shu haqqa qadam bosib ketayotgan odamni birinchi qadamidan oxirgi qadamigacha unga

ilm hamroh bo'lmaydigan bo'lsa, birodarlar, bu odam to'g'ri yo'lda sobit turolmaydi. Chunki ilm insonni to'g'rilab turadi. Chunki odam bolasi borki, xato qiladi. Toyilib ketishi bor, o'ngga, so'lga og'ib ketishi bor. U to'g'ri ketyapman deb o'ylaveradi. Agar ilm bo'lmasa, og'ib ketganligini sezmay qoladi. Allohni roziligiga to'g'ri olib boradigan yagona yo'l bu ilm yo'li. Alloh azza va jalla muhammad alayhissalomga

xitob qilib shunday deydi. Astaydu billah.

bittagina oyat bor, Alloh taolo ziyoda qilgin degan oyat. Ya'ni bandaga Alloh taolo mana shu narsamni ziyoda qilib ber deb so'ragan bitta narsa ilm. Bironta bir o'rinda parvardigor umrimni ziyoda qilgin, pulimni ziyoda qilgin, mansabimni, quvvatimni ziyoda qilgin degan chaqirig'i yo'q qur'onda. Faqatgina va qur'obbiz zidna inna. Ey bandalarim, parvardigor ilmimni ziyoda qilgin deb so'raylar deyapti.

qolgan narsani ziyoda qil deb so'radigan emas, Alloh taolo. Shuni bilsak bo'ladi, ilm qanchalik ulug' martaba. Imomil jinoyat aytadi. Allohga olib boradigan yo'llarning hammasi haloyiq uchun to'silgan, faqat Rasulullohning yo'liga ergashgan insonlari uchun ochiq. Ya'ni muhammad mustafo sallallohu alayhi vasallamni yo'lini ushamabdimi? Bu odam har qancha aqlli bo'lsin, har qancha chiranmasin, Rasulullohni yo'lini ushamagan odam, Alloh taoloning eshigi

kichkina oldiga yo'lni topa olmaydi. Qo'limizda birodarlar kitob va sunnat turibdi. Mana shu ikkita narsa siz bilan bizning dinimizni manxaja, siz bilan bizning hayotimizdagi dastur. Qilayotgan ishlarimizni mana shu ikkita narsa bilan, kitob va sunnat bilan o'lchashimiz kerak. Chunki inson hozir aytdik, qilayotgan ishini to'g'ri deb qilaveradi, qilaveradi, og'ib ketganini bilmay qoladi, agar ilmi bo'lmaydigan bo'lsa. Ilm uning yo'lini to'g'irlab turmasa, adashib ketishligida shu.

yo'q. Chunki nafsi bor, shaytoni bor, dunyoni fitnasi bor.

agar oxirating haqida g'am qilsang birodar, abadiy saodatni, najotni g'amida yurgan bo'lsang, amallaringni kitobu sunnat bilan to'g'rila. Endi kitobu sunnat bilan to'g'rilashlik uchun avval u kitobu sunnat ilmidan xabardor bo'lishi kerak. Kitobu sunnatni o'zimizga andoza qilib, o'lchov qilib olishimiz uchun avvalambor ularni o'rganishimiz kerak. Chunki kallangizga kelgan har bitta fikr to'g'ri bo'lavermaydi. O'zingizga kelgan har bitta fikr kitobu

sunnatga tushavermaydi. Aqlingizni ham, fikringizni ham, mana shu ikkita narsa bilan to'g'rilab olishingiz kerak, kitob u sunnat bilan. Mana Alloh taolo siz bilan bizni tavba qilishga buyurgan. O'zi tavba qilish uchun ham ilm kerak. Nima uchun? Qilgan ishingizni gunoh ekanligini bilsangiz, keyin tavba qilasiz da. Qilayotgan ishingizni gunoh ekanligini bilsangiz, tavba qilasiz. Agar gunohda bilmasangiz, nimaga tavba qilasiz? Demak, tavba qilishlikning birinchi

bosqichi, birinchi qadami nima ekan? Ilm. Akalar ilm bo'lmasa, musiba. Odam halol bilan halolda farqiga borsin. Nima mumkin, nima mumkin emas, bilsin. To'g'ri va noto'g'ri degan narsalarni ajratib olsin. Shunda nimani qabul qilish kerak, nimani qabul qilmaslik kerak, shunda farqiga boradi. Ulamolar aytishadi, Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga ixtido qilmasdan har bitta qilgan ishing bu seni havoyi xohishing, havoyi nafsing.

nafsing. Yo Rasulullohni sunnati bilan u zotni bergan ilmi bilan birga bo'lasan, yoki havoyi nafsing bilan. Uchinchi yo'l yo'q. Aytiladi, sunnatga ergashilmasdan qilingan har bitta amal botil bo'ladi. Demak, sunnatni bilishlik kerak. Payg'ambarimiz sallallohu alayhi vasallamning siyratlarini o'rganishlik kerak bo'ladi. Modomiki, payg'ambarimizni qilgan har bitta ishi bizga shariat ekan, har bitta buyrug'i, qaytargi shariat ekan.

har bitta bir fe'li, so'zi shariat ekan, u zotni sunnatini o'rganishligimiz kerak. Siyratini o'rganishimiz kerak. O'tirib ko'rishdik, sunnatmi yoki tikka turib ko'rishdik, sunnatmi? Bizga o'tirib ko'rishdik, sunnat degan xabar keldi. Demak, majlisda o'tirganimizda, bir oy keldi, o'tirib ko'rishdik. Sunnatga amal qildik. Yaxshi. Endi jo'ralar o'tiribmiz, yigirma ga kirgan, yigirma besh ga kirgan yigitlar.

kelinglar yigitlar deb duo berganda dadangiz kirdi. Yigirma yilga kirgan bolalar, keling hoji aka deb o'tiriblar ko'rishyapti. Haligi oqsoqol hamma bilan ko'rishib chiqib, o'tirib duo berib chiqib ketdi. Chiqib nima deydi? Nima deydi? Jo'ralaring beodob ekan deydi. Ey dada, sunnat bu deydi. Ey bolam, beodoblik sunnatmi deydi. Turib ko'rishay desa, tarki sunnat bo'lib qoladi. O'tirib ko'rishay desa,

beadabli bo'lyapti. Savol. Nima, sunnat beadablikmi? Yo'q, beadablik emas, ayni odob sunnat. Sunnat bu odob, odob bu sunnat. Siz payg'ambar sollallohu alayhi vasallamning bitta hadisini eshitdingiz. Endi payg'ambar sollallohu alayhi vasallam shu masalalarda aytgan boshqa hadisi ham bor, uni bilmaysiz. Rasulullohning hayotida bir mavqif bor, voqea bor, uni bilmaysiz. Tushunyapsizmi?

bitta hadisni yoki bitta narsani eshitib olib turib, shu bilan to'xtab olgan odam muammoga kirib qolishi mumkin. Banu quraisaning ustidan hukm chiqarishlik uchun, Rasululloh masjidul nabaviyda jarohatlanib yotgan sa'dimni muvozni olib keltirdilar. Bu ulug' sohiba ana shu ulug'ga minishga yaramaganida, jarohati tufaylik, nasl kelga solib bizni tilda, shu eshikni ustiga qo'yib olib kelishdi. Hamma ansoqlar o'tirishganida, Rasululloh sa'dimni muvoz kelganida, qu

u muli saidiy qomikum dedilar. Qomingizni saidi uchun turilonliklardan. Ha, turish ham sunnat ekan a? Keyin odamning hurmati, e'tibori, mavqefiga munosib muomala qilib turishlik ham sunnat ekan. Demak siz faqatgina o'tirib ko'rishlik, sunnat degan gapni eshitib turib, ikkinchi sunnatdan xabaringiz bo'lmasa, beadablikda qilib turib, sunnatga amal qilyapman deysiz. Mana shu narsani ilm deyiladi birodarlar.

shuning uchun birodarlar ilm, bu siz bilan biz bilganlar narsa emas. Ilm, biz o'sha, biz o'rgangan narsa ilmni deylik bir foizdir, yarim foizdir aytaylikki, meni bilganimdan ko'ra bilmaganim ko'proq. Endi bu sunnatni bitta meni ushlashlikka misolda, o'tirib ko'rishlik ham sunnat ekan, turib ko'rish ham sunnat ekan. Anzila nasa, mana anzila xum deganlar rossi Allohga boshqa hadislarida. Odamlarni o'zlariga loyi bo'lgan joyga o'tkazinglar.

ya'ni odamlarda o'ziga yarasha muomala qilinglar degani. Masalan, yurtni rahbari keldi. Qavmni bir peshvosi ulug'i keldi. Mana shu qishloqning oqsoqoli keldi. Oqsoqol yuring oldiga. Sahobalar Alloh bilan qanday muomalada bo'lishgan? Husnoodobda, haybat va davomiy murokabada. Muhammad alayhissalom bilan qanday muomalada bo'lishgan? Sunnatni ushlash va ilmni o'zlariga lozim tutish bilan. Allohning avliyoli bilan qanday muomala

bo'lishgan. Ularga xizmat qilish bilan, ularni hurmat qilish bilan muomala qilib turishgan. O'zining oilalari bilan qanday muomalada bo'lishgan, sahobalar? Go'zal xulq bilan, husni muomala bilan. Birodarlari bilan qanday muomalada bo'lishgan? Ochiq yuz bilan, basho shart bilan. Johillar bilan qanday muomalada bo'lishgan? Ularga rahmli bo'lish bilan, duo bilan. O'shaning uchun kimlardir g'iybat qilsa, kimdir nojo'ya

muomalani qiladigan bo'lsa, Allohni tanigan odam ularda qarg'amasdan, ularga bir rahmdil bo'lib, ularga rahmi kelib, haqqiga duo qilib qo'yishlik kerak. Parvoz degan insof bergin bularga ham deb.

saxobalar o'zlarining nafsi bilan qanaqa muomalada bo'lishgan? Nafsiga muxolif bo'lishgan. Nafsi xohlayotgan ishni teskarisini qilishgan. Shayton bilan qanaqa muomalada bo'lishgan? Shaytonni o'zlariga dushman deb bilishgan. Yana aytiladi, kim o'zining nafsiga so'zida, fe'lida, sunnatni amir qilib olsa, so'zi hikmatli bo'ladi. Kim o'zini nafsiga havosini amir qilib olsa, bid'atni gapirsa.

tiradi. Astag'dubillah. Qo'l atiyullohu atiyur rasul, fa intavallau, fa innama alayhima hum mila va alaykum ma hum mil tun, va in tutiyuhu taxtadu va ma'alar rasuli illal balog'ul mubin. Ayting. Allohga bo'ysuningiz va payg'ambarga bo'ysuningiz. Endi agar yuz o'girsangizlar, bas, payg'ambar zimmasida o'ziga yuklangan narsa bordir. Sizlarning

zimmangizda esa, o'zlaringizga yuklangan narsa, payg'ambarga bo'yin sunish bordir. Agar unga bo'yin sunsangiz, hidoyat topursiz. Agar payg'ambarga bo'yin suysanglar, keyin hidoyat topasizlar. Payg'ambar zimmasida faqatgina yetkazib qo'yishlik bor. Oyatning dalolati qat'ai. In tuti ruhu tahdadi u. Agar unga itoat qilsanglar, bo'yin sunsanglar, shunda to'g'ri yo'lda bo'lasizlar. Muhammad mustafo sollallohu alayhi vassalam.

assalomu alaykum. Yana aytiladi, ilm boshliqdir. Xavf esa yo'llovchidir. Ilm boshlaydi, xavf sizni yo'lli edi. Nafs mana shu ikkitasini o'rtasida qaysarlik qiladi. Nafs qaysar narsa bo'ladi? Aldaydigan bo'ladi, itoatsiz bo'ladi. Undan ehtiyot bo'lishlik kerak. Agar insonning ilmi Allohga yetaklasa, Alloh bu bandani musibatlardan saqlab qo'yadi. Chunki rabbimiz

subhanah va taolo aytyaptiki, ustinglarga nima musibat kelsa, bu o'zinglar qilgan ish tufayli yetadi dedi. Mana buni bildingiz siz, shu ilmdan xabardor bo'ldingiz. Demak, nima xato bo'lsa sizdan, shunga musibat kelar ekan. Endi mana shu ilmingiz sizni shu xatoni qilmaslikka olib boradi, binobarin Alloh tomonidan musibat kelmasligiga sabab bo'ladi. Allohni sizga tanitadigan ilm, ustingizga keladigan musibatlarni daf qiladi. Agar inson

ning ilmi Allohga yetaklamasa, Allohdan qo'rqinchliikka olib bormasa, Alloh taolo bu bandani ustiga musibatlarni yuboradi. Nima uchun? Nima uchun musibat? Allohga kerakmi musibat yuborish? Yo'q. Bu bandani Alloh taolo o'zini eshigini oldiga olib kelishligi uchun. Solih bo'lgan, qo'lidan kelganicha taqvodi qilayotgan, xatolardan uzoq bo'layotgan bir mo'min bandaga musibatga esa,

bu bitta bir holat. Gunoh maslahatga botib ketgan bitta banda ustiga musibatga esa, ikkinchi holat. Birinchi holatda Alloh solih bo'lsa ham Alloh ustiga musibat bergan bo'lsa, bu uning darajasini ko'tarishligi uchun berildi. Ikkinchi holatda fosiq, fojil bo'lib turganda ustiga musibatga esa, Alloh bu bandani o'zini eshigiga qaytarishligi uchun berdi. Ikkala holatda ham musibat, iymoni bor mo'mor odam uchun foyda bo'lyapti.

bittasini gunohdan to'xtalishiga, ikkinchisini darajasini ko'tarilishiga. Qarang endi payg'ambarimiz aytganlardek, ajabali amriyul mo'min deydilar Rasululloh. Mo'minning ishiga hayronman. Yaxshilik kelsa ham uni foydasiga, yomonlik kelsa ham uni foydasiga. Yaxshilik kelsa shukur keltiradi, Alloh rozi bo'ladi. Musibat kelsa sabr qiladi, unda ham Alloh rozi bo'ladi. Bu faqat mo'minga berilgan fazilat. Demak siz Allohning eshigiga

imoningizdan, Allohga bo'lgan muhabbatingizdan kelib chiqib yaqin kelasiz. Yoki Alloh tomonidan berilgan musibat tufayli Allohni eshigiga qaytasiz. Allohga muhabbatingizdan kelib chiqib turib, Allohni eshigiga yaqin kelasiz, ixtiyoringiz bilan. Yoki Alloh tomonidan kelgan balo tufayli majbur kelasiz Allohni eshigiga. Qaysinisini martabasi balandroq? Birinchisimi? Biz qaysi bilan keldik? Qaysi yo'l bilan keldik? Ixtiyorimiz bilanmi?

ixtiyoringiz bilan kelganligingiz, birodar, bilib qo'ying, juda ko'p balolarni ustizga kelishingizni to'sib turibdi.

shuning uchun aytyapti, va man asobakun min musibatin fabima kasabat aydiku va ya afu an katir. Nima musibat kelsa, o'zingni qilgan ishing tufayli keldi, yana men ko'pini kechirib turaman. O'nta xato bo'ludi, bittasiga Alloh jazo berdi. Shu bilan o'n tani yubordi. Agar har bittasiga yuborganda musibatda, avari bo'lib ketib, tirik qoldi, esini yig'madi, bir dardni berdi Alloh taolo, yana qaytardi, esini yig'madi, bular bari signal edi. Lekin nima qilmadi uni?

tushunmadi. Allohga muhabbating, iymoning sababli kelganing qayoqda yu, musibat sababli kelgan yaqin kelganing qayerda? Ulamolar aytishadi, Allohning shifoxonasida, Alloh taoloning aptekasida dorilar juda ham ko'p. O'sha dori achchiq bo'ladi, lekin ichishlik kerak, kasaldan qutilishlik uchun. Shuning uchun Alloh taolo siz bilan bizga mana shunday bir musibatni bersa, bu bir

achchiq doriga o'xshar ekanki, o'shani ichsak, tuzalamiz. Millionlagan sabab tufayli insonni hayoti jahimga aylanib ketishi mumkin. Shuning uchun, agar insonning ilmi shu insonni Alloh tomonga yetaklasa, Alloh bu bandasini qalbiga sakinatni ato qiladi. Yaxshilik kelganda ham xotirjam qalbi, musibat kelganda ham xotirjam qalbi. Gunohlarimga kaforat bo'ldi. Buni bir hikmati bor. Bu ish bejiz bo'lmadi.

o'zimdan bir o'tib qoldi da, deydi da. O'shanda ham xotirjam. Chunki gunohlarga nima bo'ldi? Kaforat bo'ldi. Ilm. Ilm tufayli birodalar inson o'zini adashganini anglaydi, johilligini anglaydi. Shunda Allohdan qo'rqadi va mana shu qo'rquvni Allohni dargohiga yetalab keladi. Ilm ikki xil bo'ladi. Alloh subhanahu va taoloning o'zidan olingan ilm, maxluqotlardan olingan ilm. Biz

barhayot hay bo'lgan, abadiy hay bo'lgan xoliq subhanahu va taolodan ilm olamiz. Endi Allohga imon keltirmaganlar, o'zlariga o'xshagan odamlardan ilm oladi. Odamlarning ilmlari bir birlaridan bo'ladi. Biz Allohdan olamiz ilmni. Bu koinot haqida birodarlar dunyo hayotini nima ekanligi haqida odamlar ham fikrlarini bildirib gapirgan. Bu dunyo hayoti deb turib filosoflar bor, allomalar, donishmandlar bor.

dunyo hayotining nima ekanligi haqida odamlarni gapirgan gaplari ham bor. Endi mana shu dunyo hayotini yaratgan Alloh taoloni ham gapirgan gapi bor. Dunyo hayoti nima ekanligini odamlarni gapidan o'rganamizmi? Yoki shu dunyoni yaratgan Allohni gapidanmi? Yana kimdir aytishi mumkin. Kitobu sunnat turganda boshqa narsani nima qilaman? To'g'ridan to'g'ri ikkalasini olib ketaveraman. Birodar, agar sen kitobu sunnat

arifatiga, ilmiga beparvo bo'ladigan bo'lsang, sen g'irt johil odam ekansan. Kitob sunnat turganda qolgan narsani nima qilaman dey ekan bo'lsang, bu ilmni nimaligini tushunmabsan. Sen aytayotgan so'zing g'irt johili so'z. Sen bilan menga Rasulullohning hadislarini yetkazib bergan insonlar, olimlar bo'lmaganida, sunnatni nimaligini qayerdan bilar edik? Rasulullohning qilgan ibodatlari, ulamolar ana shu ibodatlarni siz bilan bizga naql qilgan.

qilib bermaganida, qayerdan olar edik? Tushundinglarmi? Kitobu sunnatni o'zi yetadi deyotgan odam g'ir johilni so'zini aytyapti. Sen eplolmaysan kitobu sunnatda o'zini ushlab amal qilib ketgani. Men bu ilmlarni o'rganmayman. Sababi meni qalbim toza, qur'on bilan hadis turibdi, shu bilan ketaveraman. Adashasan birodar, adashasan. Modomiki sen Allohni roziligini xohlarkansan. Allohni dinida haqqi yo'lda turishingda xohlarkansan.

san, Allohni shariatida mahkam turishda olar ekansan, qur'on va sunnatni siz bilan bizga ta'lim bergan shariy ilmlarni ham mahkam ushlashligimiz kerak. Ular ma'lumotlarini yo'lini ushlashligi kerak. Agar mana shu qur'onni qanday tushunish kerakligini o'rgatadigan odamni qabul qilmasang, sunnatni nima ekanligini senga o'rgatadigan olimlarni gapini chekkaga suradigan bo'lsang, nima bilan qolasan, bilasanmi? Nafsing bilan qolasan. Havoying bilan qolasan, falsafing bilan qolasan.

qilasan, fikring bilan qolasan. Bu holatda aniq adashasan. Mana hozir sizlarga men o'tirib salom berishlik bilan turib salom berishlikni aytdim a? Agar siz chikka turib ko'rishlik ham sunnat ekanligini bilmasangiz, o'tirib ko'rishlik sunnat desangiz, shu sunnatni sizga o'rgatadigan, ulamolarni inkor qilsangiz, hadis oid yetadi deydigan bo'lsangiz, tushunyapsizmi qanaqa xatarga kirib qolasiz? Alloh taolo aytadi, astadilloh, fadalikumullohu robbukumul haq.

, ba'dal haqqi illat dalal, fannatu srofun. Bas. Mana shu Alloh haqiqiy parvardigoringizdir. Haqiqatdan keyin esa faqatgina yo'ldan ozishlik bor. Aqulu qovli ha da'vosi, astag'firullohu alayhi vallakom. Assalomu alaykum va rahmatullohi ta'limi va barakatuh.