03.2023 14-ҚИСМ / ИЛМ МАНЗИЛАТИ / НАФСНИ ПОКЛАШ / АБДУЛЛОҲ ДОМЛА / ILM MANZILATI / ABDULLOH DOMLA

assalomu alaykum va alaykum assalomu alaykum ashrafil mursalin va alayhi va ashabihi ajma'in. Ammabot assalomu alaykum va rahmatullohi ta'al va barakatuh. Bismillahir rohmanir rohim. Oshkora ilm va maxfiy ilm. Ilm ikki xil bo'ladi. Oshkora va maxfiy ilm. Oshkora ilm o'zi uchga bo'linadi. Birinchisi, beshta his qilish a'zolari bilan o'rganiladigan ilmlar. Ayrim ulamolar bu ilmni hissiy ishonchda batafsil qiladi.

lashadi. Ko'zimiz bilan ko'ramiz, jasadimiz bilan haroratni his qilamiz, qulog'imiz bilan ovozni eshitamiz. Demak, his qilish a'zolari bilan bilib olinadigan narsalar, bular hissiy ishonch deyiladi. Ilmni birinchi ko'rinishi. Bundan tashqari, inson ta'lim orqali o'rganadigan ilmi, ma'rifati ham bor. O'qib eshitib, astag'dubilloh, inna firdalikaladikaro limankanalahu qolbun av alqoz sam'avu

hu va shahid. Albatta bunda ogoh qalb egasi bo'lgan yoki o'zi hozir bo'lgan holda quloq tutgan kishi uchun eslatma ibratlar bor. Oshkora ilm, birinchisi hissiy ilm, ikkinchisi eshitish orqali o'rganiladigan ilm, uchinchisi aqliy istedlol. Inson aqlini ishlatib, tafakkur qilishi bilan topadigan ilmi. Demak, hissiy xulosa, xabariy xulosa, aqliy xulosa.

hissiy ilm, xabarin ilm, aqliy ilm.

demak, oldimizda oshkora va maxfiy ilm turibdi. A'zolar bilan his qilinadigan, eshitib o'rganiladigan, aql yurgizib o'rganiladigan ilmlar, hamda iste'm bot orqali keladigan, tajriba orqali o'rganiladigan ilmlar. Mana amila bima alima, avrathaxullohu ilma ma'lamiya alam. Bizni mana shu silsilab darslarimizdagi ikkita hadis asosiy. Birinchisi nima edi? Man arofanafzahu arofarabbahu. Kim o'zini tanib

sa, keyin robbisini taniydi. Kim o'zini tanisa, keyin robbisini taniydi. Biz o'zimizni, siz bilan bizga o'zimizni tanitadigan ilmni o'rganyapmiz. Ikkinchi hadis mana shu hadis. Kim bilgan ilmiga amal qilsa, bilgan ilmiga amal qilsa, Alloh taolo u inson bilmagan ilmini xabarini unga nima qiladi? O'rgatadi. Biz bilgan ilmimizga amal qilyapmizmi, yo'qmi? Demak,

ilm martabasini o'qiyapmiz, birodarlar. Xo'p, o'tgan darsimizda ilm va hol degan ikkita narsani o'rgandik. Ilm yaxshi ekanmi, hol yaxshi ekanmi? Ilm yaxshi ekan. Hol bu inson o'zini saodatli his qiladigan, saodat, saodatni his qiladigan holati, keyin nafsiy holati xotirjamlikda. Aytdik, hol insonni faqat o'zi uchun berilgan narsa, hol faqat senga foyda qiladi. Yonbosh

chinraga foydasi yo'q. Uni o'rgata olmaysan, uni ulasha olmaysan, uni sota olmaysan. U faqat senga foyda qiladi. Va aytdik, hol doim bir xil bo'lmaydi. Hol o'zgarib turadi. Ammo ilm esa Alloh azza va jalilning roziligi uchun xolis o'rganilgan ilm. Agar inson mana shu ilmga erishsa, Alloh unga ilmni ham beradi, boyagi holatni ham beradi. Ilm osmonda ichida suvni to'ldirib ketayotgan yomg'irli bulutga o'xshaydi.

yomg'irda tashlab ketar ekan, suvda tashlab ketar ekan, tog'i toshga, cho'lga, daraxtga tegadi, butun borliq foydalanadi. Shuning uchun inson o'zini holatini ila zo'r qilib, o'zini ruhoniyati bilan ovora bo'lib, hech kim bilan ishonmasdan bir choyda ibodatini qilib o'tirganligi qayerda yu. Ilm o'rganib turib, millionlagan odamlarning qalblaridan o'rin olgan qadi. Birodarlar, ilm holdan afzal bo'ladi. Ilm holdan afzal bo'ladi.

aytdik, kishi bilgan ilmiga amal qilsa, Alloh taolo u bilmagan ilmlarni unga nima qiladi? O'rgatadi. Ilm majlisida o'tirdingizda, nomahrom ayolga qarashlik harom ekanligini bildingiz. Gap tashishlik yomon narsa ekanligini bildingiz. Qo'yingki, gunoh amallarni qilmaslik kerakligini bildingiz. Endi shu bilgan ilmingizga amal qilsangiz, Alloh sizga bir o'zini marhamatini ato qiladi. Nima edi u? Maxfiy ilmni beradi.

maxfiy ilm deb beradi, agar bilgan ilmingizga amal qilsangiz. Mana ikkinchi ilm. Birinchisi oshkora ilm, ikkinchisi maxfiy ilm. Maxfiy ilm, qalb ilmi. Bu haqida bir so'z judayam bir ajib, go'zal bo'ladi. Oshkora ilm olishlik uchun madrasa kerak, mutolaa kerak, yodlash kerak, eshitish kerak, imtihon qilish kerak. Endi mana shu o'rgangan ilmimizga amal qiladigan

bo'lsak, Alloh taolo mana shu maxfiy ilmni siz bilan bizga ato qiladi. Bilasizmi, bu maxfiy ilm qaysi qalbga beriladi? Qaysi qalbda paydo bo'ladi bu ilm? Bu pokiza qalblarda bo'ladigan, pokiza qalblarga kelib o'rnashadigan ilm. Alloh taolo qur'onni aytadi yu, istadibillah la yamasuhu illal mutaxarrun. Alloh taolo aytyapti, qur'onni faqatgina pokiza insonlargina nima qiladi? Ushlaydi.

qalb ilmi sizga kelishligi uchun, maxfiy ilmga ega bo'lishligi uchun, qalbingiz pokiza bo'lishligi kerak.

oshkora ilmlarni narxi kitob, domla, madrasa, mutolaa, takrorlash, yodlash, ekzamen.

narxi shu. U narxni to'lasangiz, bu ilmni natijasi kallangizda qoladi. Qalbga beriladigan maxfiy ilmni narxi pokiza qalb. Pokiza qalb kimda bo'ladi? Pokiza jasad egasida.

jasadingizni xoramdan tozaladingiz, qalbingiz pokiza bo'ldi, bilgan ilmingizga amal qildingiz, endi sizga Alloh taolo maxfiy ilm deb beradi. Alloh taolo aytadi, ey bandam, uzoq yillar, ko'p yillar davomida xaloyiqning ko'zi tushadigan joyingni tozalading. Qayeringni? Jasadingni tozalading. Mening nazarim tushadigan joyingni tozaladingmi? Alloh taolo sizlarni suratlaringizga, jasadlaringizga qaramaydi, dedilar Rasululloh.

sizlarning qalblaringizga va amallaringizga qaraydi.

bo'lsa, shu qalbi unga foyda beradi. Men namoz o'qimaganim bilan zato dilim toza eshitgansizlar a? Lekin bu gapni gapiradiganlar ozayib ketdi, alhamdulillah. Chunki pokiza qalb egasi agar haqiqatdan pokiza bo'lsa, amal qilar edi. Bu ilm, maxfiy ilm, toza jasadlardagi pokiza qalbdagina paydo bo'ladigan ilm, toza jasad nima edi? Harom yemagan jasad.

jasad. Iya sa'd, atib mat'am aka, takun mustajabada'va. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam sa'di nabi yoqasiga, e sa'd, taomingizni, luqmingizni pokling, duosi mustajab odamlardan bo'lasiz dedi. Tushunyapsizlarmi? Duoyingiz mustajab bo'ladigan maqomga yetsangiz, demak, ulug' narsaga erishdingiz. Katta narsa berildi. Endi katta narsaga erishdik uchun katta mehnat qilish kerak.

luqmoni halol qilishlik demak oson ish emas ekan birodarlar. Ma'qulmi? Bismillohu aleykum esingizda halol bo'lib qolavermaydi hamma yoq. Roziman deb bergan bo'lsanglar halol bo'lib qolmaydi. Rozi olib beradi, majbur bo'lgandan, mustor. O'n so'mlik telefonni olib keladi, to'qqiz so'mga olib o'n so'm sotasiz. Bir so'm foyda qilardingiz. Endi bir odam keldi da, pulga muhtojligidan yetti so'mga berishga ham rozi bo'ldi. Besh so'm berib bersangiz olaman deysiz.

deganda rozi bo'lib beradi. Olib siz o'n so'mga sotasiz. U rozi bo'lib berdi, to'g'rimi? Shu pul halolimi sizga? U noilojilikdan rozi bo'ldi da u chi. U mustorni savdosi deyiladi. U rozi bo'lib berganda ham harom bo'ladi sizga. Endi bunaqa haromni yeb qo'yib turib, savdoda yolg'onni gapirib qo'yib turib, a? Xitoyda narsasini koreyskiyda sotib turib, endi namoz o'qiydi yana u.

ilmga, qalb ilmiga erishishligi uchun birodarlar insonni riyozatda bo'lishi kerak. Xolis riyozatda. Riyozat nima? Riyozat Allohni zikri, nafn namoz, qiyomullayev, qur'on tilovati, maxluqotlar xizmatlari. Mana shu ishlarni ulamolar riyozat deydi. Xolis riyozat. Odamlarni xizmatida turishlik ham riyozatga kiradi. Odamlarga foydali

inson bo'lishlik ham riyozatga kiradi. Faqat u odamlarga qilayotgan xizmatingizda Allohni roziligidan boshqa narsani maqsad qilmang. Toza jasad, pokiza xalq, xolis riyozat, oliy himmat, quloq tutishlik, mana shular maxfiy ilmning ayrim shartlari. Payg'ambarimiz aytyaptilar, men amila bima alima. Kim o'rgangan, bilgan ilmiga amal qilsa, avratahullohu ilma ma'lam, ya'lam.

Alloh bu banda bilmagan ilmlarni joylab qo'yadi qalbiga.

yolg'on gapirmayapsiz. Hech kim ko'rmaganda ko'zingiz harom narsadan ko'zingizni tiyyapsiz. Allohdan rosa kamiga ho'ksanglar, har bitta ishinglarda nima bor sizlarga? Yeji allakum furqona. Sizlar uchun furqonni beradi. Nima u? Furqon haq bilan nohaqni ajratadigan hidoyat. Alloh nurni beradi. Furqonni ulamolar nur deydi.

ana shu furqon bilan Alloh taolo sizga oqni oqligini ko'rsatadi, qorani qoraligini ko'rsatadi. Ziyofatga keldingiz, o'tirdingiz, oldingizda dasturxon turibdi. Shapshaga to'yishib qoldi. Qop qorong'i ohana bo'ldi. Dasturxondan biror narsani ola olasizmi? Ko'ra olmaysiz a? Bo'lmasam xilma xil yeydigan narsalar turibdi, mevachaviy turibdi, har xil ranglik, har xil shakllik, har xil bir

safada, likopda, vazada, xullas, turibdi, qal'i qiyom bor, somsa bor, qaymoq bor, qo'lingizni uzatgani qo'rqasiz. Nimaga? Biror narsani ontorib yubormay. Qo'limni qiyomga tiqib yubormay. Nima uchun qo'rqyapsiz? Yorug'lik yo'q. Chiroq, lop bitta yongandan keyin mana hamma narsa ko'rinadi. Xuddi shunga o'xshagandek, agar siz Allohdan taqvoqsiz, Alloh sizga furqonni beradi, nurni beradi, uni nurida

hamma narsani o'zini rangida ko'rishni boshlaysiz.

uchdi. Yana qilaveradi. Nimaga qilyapti uni, bilasizmi? Mana shu furqon yo'q. Mana shu nur yo'q. Alloh bergan nur bo'lganida, to'xta. Manavo, manavo, manavo ishni qiluvdi, oqibati manaqa bo'ldi. Mana odamman deyman dey qiluvdi, oqibati bunday bo'ldi. Shuni qilmay der edi. Lekin u nimaga shu gapni aytib, o'zini bu ishdan to'xtatmayapti? Nima yo'q? Endi tushunyapsizlarmi nimaga odamlar o'tgan safar bosib turib, tarag'ini bosuvdi,

tarag'ida. Sopkali peshanasiga urdi. Dars olishi kerak ku inson. Keyin yana xuddi o'sha tarag'ida kelib bosaveradi, yer tarag'ida, peshanasiga kaltak yeyaveradi. Nimaga bosyapti har safar? Alloh unga mana shu nurni bermadi. O'shaning uchun odamlarni bitta xatoni qilib turib, pachog'i chiqdi. Keyin yana shu ishni qilayotganini ko'rib turib, hayron bo'lmanglar. Alloh unga shu nurni bermadi. Uni ko'zi ochilmadi.

ey imon keltirganlar, agar sizlar Allohdan qo'rqsanglar, sizlarga furqonni beradi. Haq bilan nohaq narsani ajratadigan ilmni nurni beradi. Bizda shu nur bormi yo'qmi? Bizda shu nur bormi yo'qmi? Dada, bunaqa sotaylik, uch yuz foiz ekan ishi, bolam bo'lmaydi deydi. Xoram bu deydi. Dada, mana qilaylik, qo'y bolam deydi. Haligi bola ko'r da hali.

nuri yo'q. U dadani uje nuri, peshonasida ko'z ochilib qolgan. Kalta yorib, kalta yorib, Allohdan Alloh nurni ochib qolgan. Qo'y bolam deydi, qima deydi. Onani qarang yuribdi yu, onani qarang yuribdi, teq qo'y deydi. Ko'rasan deydi. Oradan besh olti yil o'tgandan keyin nima deydi? Yegimmaga kirgan bola sal ko'chakoyga ahli yetib qoldi, pul topishga ahli yetib qoldi da. Dada, manaqa qilib, biznes qilaylik deydi. Bolam qo'y deydi. Manaqa qilaylik, bolam qo'y deydi.

deydi. Xullas, onasiga kelib aytadi, dadam hech narsaga aqli yetmaydi deydi. Yuragi ham yo'q, parosati ham yo'q deydi. O'ttiz ga kiradi hali yigit. O'ttiz ga kirib, o'n yil yana oshicha yashadi da. Dadasini aytgan ba'zi narsalarni hayotda ko'rishni boshladi. E, dadamni ham ahli yetar ekan bu narsalarga deydi. Endi qirq ga kiradi bu yigit. Yigirma yil yashadi. Yigirma yoshidan keyin. Qarasa, dadasini hamma aytgan gaplari to'g'ri chiqib ketadi.

chiqdi. E dadam hamma yo'q deb bilar ekan, deganda dadasi o'lib qolgan bo'lar ekan o'sha. Chunki otasi hayot degan darsxonadan dars olib, o'sha nurga ega bo'lib qolgan edi da. Bu furqon degan ilmni ulamog'i ba'zida nur deyishadi, ba'zida bosirot deyishadi, ba'zida ilhom deyishadi, ba'zida hikmat deyishadi. Qo'yingki, taqvo qilsangiz, bilgan ilmingizga amal qilsangiz, Alloh taolo

sizga bilmagan ilmingiz o'rgatadi deyapti. Agar taqvo qilsangiz, bilgan ilmingizga amal qilsangiz, Alloh taolo sizga furqonni beradi. Furqon nima ekan? Nur, basiirod, ma'rifat, ilhom, hikmat. Ma'rifat, ilhom, basiirod, hikmat, nur, bularni bari Alloh taolo boyagi oyatda va'da qilgan furqon deyiladi. Ilm kasbiy bo'ladi.

yoki isroqiy bo'ladi. Kasbiy ilmning narxi bu kitob, domla, madrasa, mudorasa, takrorlash, yodlash, ekzamen topshirishlik. Isroqiy ilmchi, isroqiy ilmning narxi nima? Mana shu darsimizda shuni suhbat qilmoqchimiz, birodarlar. Agar seni birodar qalbingda gina ku durat turgan bo'lsa, hasad bo'lsa, kibr bo'lsa, bunaqa qalbga Alloh taolo o'zini bu nurini ato qilmaydi.

bunaqa qalbga Alloh taolo hech qachon nazar solmaydi, tajallik qilmaydi. Bunday qalb egasiga Allohning tuhfasi berilmaydi. Qalbing robning uyi bo'lishi uchun uni tozala. Agar ana shu nurga ega bo'lish uchun xohlaydigan bo'lsang, qalbingni pokiza qil. Jasad toza bo'lsin, rizqing halol bo'lsin, luqming toza bo'lsin. Agar kasbing halol bo'lsa, jasading toza bo'lsa, nafil amallari bilan

mashg'ul bo'l. Kasbingiz halol bo'ldi, jasadingiz toza bo'ldi, qalbingiz toza bo'ldi, endi nafil amallarni ko'paytiring. An abiy hurrat radiyallohu ta'ala anhu, ana Rasulullohi sallallohu alayhi vasallam qol, qol Allohu ta'ala. Man adali valiyan, faqat adan tuhu bilharb. Hadisi qudusiy. Kim menga do'st bo'lgan bandamga dushmanlik qilsa, taqiq

men u odamga urush e'lon qilaman. Olimlar, Allohning valiylarimi, valiylari emasmi? Olimlarni g'iybat qilmanglar. Olimlarni go'shtini yemanglar. Ilmli odamlar haqida yomon gapirmanglar. Gapirsanglar, yaxshi gapiringlar, bo'lmasam umuman gapirmanglar. Kim mening do'stimga, deyapti Alloh taolo, adovat qilsa, taqiq bu odamga qarshi men urush e'lon qilaman.

ali. Banda menga, men unga farz qilgan amallarni qilgandek boshqa amallar bilan yaqin bo'la olmaydi. Ya'ni Alloh taologa mahbub bo'lishligini, Allohga yaqin bo'lishligi uchun birinchi navbatda farzlarni bajarishlik kerak. Va la yaza'lu abdu yataqor robi ilaya bin navofil hatta uhibba. Banda nafil amallarda qilib menga yaqinlashib kelaveradi, nafil amalda qilib yaqinlashib kelaveradi. To shu bandani yaxshi ko'rib qolaman. Nafil amalda ko'p

qilgan bandani Alloh yaxshi ko'raman deyapti. Endi yaxshi ko'rib qolsa nima bo'ladi? Fayda ahvobduhu. Agar shu bandani yaxshi ko'rib qolsam, kun tusam ahullad yasmal bihi. Shu bandaning eshitadigan qulog'i o'zim bo'laman. Va bosor ahullad yubisib bihi. Shu banda ko'radigan ko'zi men bo'laman. Voyada ahullad yabutishu biha. Shu banda ushlaydigan ishlatadigan qo'li men bo'laman. Va rishla ahullad yamshibi ha. Shu banda yuradigan oyog'i men bo'laman.

nima degani bu? Alloh yomon ko'rgan narsani ko'zi yomon ko'radigan bo'lib qoladi. Allohga yoqmaydigan so'zlarni qulog'i eshitishni xohlamay qoladi. Allohga yoqmagan narsani qilmaydi qo'li bilan, Allohga yoqmagan joyiga bormaydi oyog'i bilan. Endi shu ishlarni qilsa, yaxshi ko'rib qolsam, nima bo'ladi? Agar shu bandam mendan so'rasa, aniq ato qilaman.

bu. Agar panoh talasa mendan, albatta panoh beraman. Tushunarlimi? Nafil amallarda ko'p qilishlik Allohning muhabbatiga sabab. Sunnatni ko'proq oqinglar, birodarlar. Nafil bo'lgan zikrlarni ko'proq aytib yuraylik, birodarlar. Bu Alloh taoloni siz bilan bizga bo'lgan muhabbatini kelishiga sabab bo'ladi. Endi Alloh sizni yaxshi ko'rib qoladigan bo'lsa, siz ikki dunyoda yutdingiz.

, ma'rifat, ilhom, bosiyroq, hikmat, nur deb atalgan ilmga, furqonga yetishishga xolismisan? Unday bo'lsa narxini to'la. Uni narxi nima ekan? Toza jasad, pokiza qalb. Harom harishtdan, harom luqmalardan toza bo'lgan jasad, gina, kudurat, hasad, adovat degan kasallardan pokiza qalb. Assalomu alaykum va rahmatullohi ta'ali va barakatuh.