Abdulloh Domla - Odam va uning farzandlari (Payg'ambarlar qissalari)

payg'ambarlar qissasini o'rganishda davom etarkanmiz. bugun inshaalloh, odam alayhi salomni yerga tushgandan keyingi bo'lgan hayotlari haqida gaplashamiz.

qissasini gaplashamiz. bismillahir rohmanir rohim. qoli alloh azza va jalla, ma mana akan, tasjuda edi amartuk. alloh subhanahu va taolo iblisga, e iblis, senga buyurgan paytimda odamga sajda qilishlikdan nima to'sdi, deb so'radi. iblis, men undan yaxshiman. ana qoyruq min, xoloq taniyi min, na'ling va xoloq tahumi in, qiyin. meni o'tdan yaratding, odamni tuproqdan yaratding. alloh taologa qilingan birinchi osiylik mana shu kibrlik.

bo'ldi. shuning uchun ulug'mulloh aytadi, mana odam alayhissalom ham gunoh qildi ana shu man qilingan mevani yeb qo'yib. iblis ham gunoh qildi. ikkalasi gunoh qildi, ikkalasi osiy bo'ldi allohga. lekin odam bilan iblisni farqi shunda bo'ldiki, iblis o'jarlik qildi, tavba qilmadi, odam alayhissalom tavba qildi. shuning uchun ulug'mulloh aytadi, la sohirata ma'isror va la kabirata ma'iste'for. ya'ni inson o'jarlik qiladigan bo'lsa, gunoh qilib turib tavba qilmaslikdan. tavba qilmasdan o'jarlik qilar ekan, uni

bu gunoh har qancha kichkina bo'lsin, o'jarlik qilganligi uchun bu gunoh kichkinaligicha qolmaydi. bu katta yo'l edi bu gunoh.

vala kabirataman istiqfor va har qancha gunoh katta bo'lmasin, parvardigorga inson tavba keltirib, istiqbol etar ekan, har qancha gunoh katta bo'lmasin alloh azza va jalla kechiradi.

qaytib ob'indist bo'lmasligi shifo topganingiz. gunoh bu kasal deydi. istiqbor tavba, bu dori deydi. qaytib gunohga qaytmasligingiz, shifo topganingiz deyiladi.

demak insonni gunohi har qancha katta bo'lmasin deb istifor etar ekan, alloh taolo g'ofuru rohim ekanligini ko'radi.

parvargan shunday bir zot ekanligini topadi va alloh gunohlarni kechiradi. odam aleyhisselom mana rivoyatlarda ming yil umr ko'rdi deb aytilinadi. mana isroiliyotdan olingan ma'lumotlarga qaraganda, odam aleyhisselom o'zini farzandlarini soni to'rt yuz ming taga yetganligini ko'rdi degan rivoyatlar bor. bu isroiliyotdan. astag'ibilloh va battamin huma rijalan va kafiro. va battamin huma rijalan, kafiro va nisa. ana shu odam va havodan alloh taolo ko'p erkak va ayollarni yaratdi.

odam aleyhisselomni mana aytdik, birinchi farzandi qobil edi. va qobil va qobil qissasi qur'onda mana alloh taolo mo'yida surasi zikr qiladi. nastoydi billa, vat lo alayhim naba nababnal nababnay adamabil haq idqorobi qurbonim fotiqub bilamin ahadihim avvalam yutaqobil minan axir, qolali aqto'lannak, qolali innama yutaqobilullohi minal muttaqiyin.

qobil dehqon edi. qobil cho'pon edi. qobini tabiati dag'al, qattiq qo'l, berahm kishi edi. qobil uni aksi, yumshoq tabiat, rahmdil, ko'ngilcha kishi edi. ya'ni cho'ponlikni xususiyatlaridan bittasi, agar cho'ponni qalbida bir rahm shafqat, hayvonga bo'lgan bir mehr bo'lmaydigan bo'lsa, hech qachon cho'ponlik qilolmaydi. rasululloh sollallohu alayhi vasallamizning sahih hadislarda keltirilgan, har bitta payg'ambar qo'y boqqan deydi. hatto rasululloh sollallohu alayhi vasallam ham mana shu

payg'ambarli yoshi yetgucha, ana shu yigirma besh ga kirib tijorat bilan shug'ullangunga qadar, cho'pon bo'lib, qo'y boqqanligini, makka ahli uchun ma'lum bir haqq evaziga qo'ylanib boqqanligini o'zi haqida payg'ambar so'rasa ham shunday deb aytgan.

shu yerda birodalar insonni qalbida mana shu tabiatda, tabiatchilikka bir vositalar hisoblanadi.

dan boshqa har qaysi qizga uylanishi mumkin edi. bu ularda shariat edi. chunki o'sha zamon shunday shariatni talab qilar edi. qobilni singlisi go'zal edi. qobilni singlisi esa ko'p ham chiroyli emas edi. odam aleyhisselom qobilga, qobilni singlisi, singlisiga uylanishi kerakligini aytdi. qobilga bu narsa yoqmadi. odam aleyhisselomni bu buyrug'idan g'azablandi, itoat qilishidan bosh tortdi. shu kunlarda o'zida alloh taolo mana qurboni qilishiga buyurdim. alloh

odam alayhissalom farzandlariga buyurdi. allohning yo'lida qurbonlik qilinglar. men hammamiz bilgan, mashhur qilsa, qobil dehqonchiligini eng sassiq, bemaza bo'lgan xunuk, dehqonchilik mevalaridan olib kelib qo'ydi. qobil esa aksincha o'zini ana shu voqakayin qo'ylanishidagi eng semizi, eng chiroyligini, eng sifatligini olib kelib qo'ydi. qurbonlikda qabul bo'lganligini belgisi bir tutunsiz o'tkalardi da, kuydirib ketar edi. qurbonlikni qo'yishdi,

borib qarashganda, qobilni qurbonligiga u tegmagan, aksincha qobilni qurbonligi kuyib yo'q bo'lganligini ko'rishdi. va shunda qobilni ukasiga nisbatan hasad qo'zg'adi. va shayton vasvasa qildi. hali bu paytga kelib, qotillik bo'lmagan. ha, birorta odam o'lmagan edi ham, birorta odam, birorta odamni o'ldirmagan edi ham. shunda qobil ukasiga aytdi, qola laqqa to'lannak, men seni o'ldiraman dedi. ukasi aytdi,

holi innamayta qobilullohu minal muttahim la inbasodda ilayyi yadakillik taqdolaning. ma'na bebasidning yadagili aqtulak, inniyahofullohu rabbil a'laming. men seni o'ldiraman deganda, ukasi aytdi, agar sen meni o'ldirganing qo'lingni uzatsang, men senga qo'limni ko'tarmayman. men rabbil a'lamingdan qo'rqaman. albatta sen meni o'ldirishing bilan meni gunohlarimni ko'tarib o'zingni gunohlaringga qo'shib ketasan va jahannam egalaridan bo'lasan va bu zolimlarning mukofotida ukasi shunday qilib aytdi.

shu so'zni aytdi. lekin shaytoni vasvasa qilishda davom etdi. ukasi uxlayotgan tunlarni birida qobil keldi, katta xarsangni toshda oldi. ukasini uxlayotgan joyida boshiga urib, ukasini o'ldirdi. ukasini o'ldirdi, malomat chekdi. nima qilib qo'yganligini o'ylab, qattiq bir afsus chekdi, lekin tavba qilmadi. shu paytgacha hali odam o'lmagan edi. biror inson o'lmaganida o'laydi, nima qilish kerakligini bilishmas edi. alloh aziz va jalla ana shu

shu qobilda oldiga ikkita qarg'ani yuboradi. toki alloh taolo o'rgatyapti nima qilish kerakligini.

ajastu an akuna mifla hadil g'urob, fa uvari savati aq'iy, fa asbaho minanna demay. e menga voy bo'lsin, mana shu qarg'achalik bo'lmadimmi? ukamni jussasini ko'mishiga yaramadimmi? va ziyon ko'rgan, nadomatlar ko'rganlardan bo'lib qoldi. qobil ukasini ko'mdi, nadomat chekdi, lekin istiqbol aytmadi. bir gunohni qilib qo'yib turib, shu gunohdan alloh taolosi bilan bizni gunohni kechirishigini xohlaydigan bo'lsak, u nadomat chekishlikni

o'zi kifoya qilmas ekan. inson istiqforatchilik kerak. o'lamolar aytadi, mana tavbani qabul bo'lishiga uchta sharti bor deyishadi. birinchisi, ana shu qilayotgan gunohingiz bo'lsa, to'xtaysiz. ikkinchi sharti, ana shu gunohni qilganligingizga qattiq pushaymon yeysiz. istifor etasiz va qaytib qilmaslikka allohga ahd berasiz, inshaalloh alloh kechiradi deyiladi. bu afsus chekdi, nadomat chekdi, lekin istifor etib otasini oldiga bormadi. balki o'zini singlisi, uylanishi

salom bo'lgan singlisini olib, sohilga qarab qochib ketdi. odam alayhissalom tog' yonbag'rida yashar edi. qobil o'zini singlisini oldi da, dengizni bo'yiga, sohilga qarab qochib ketdi. mana shu kundan boshlab insoniyat ikkiga bo'ldi. yomonlar qobil bilan, yaxshilar odam alayhissalom bilan qoldi. ular ming yillab umr ko'rardi. qobil zurriyoti ko'pi edi. fisq, fujur, mansiyat, bir birini o'ldirishlik, har qanday gunoh bor edi, lekin talqidda edi ular.

shirk yo'q edi ulardan. mana mana shu o'rinda rasululloh sollallohu alayhi vasallamga bir qancha hadislarga e'tiborimizni qaratishimiz kerak bo'ladi, fitna xususida. ya'ni namoz o'qimasa, u musulmon emas. ro'za tutmasa, u kofir. zakor bermayotgan bo'lsa, bu dindan chiqqan bola. shunga o'xshagan gaplarni juda osonlik bilan tilidan chiqib ketayotganlarni eshitib qolamiz. murodalar, bir musulmon, ikkinchi musulmonni

ey, kofir desa, hech qachon shu kofir degan so'z havoda qolmaydi. albatta ikkisidan bittasiga yopishligi kerak. agar shu kofir degan so'z, shu sifat ro'parada aytilayotgan odamda bo'lsa, shu sifat borib yopishadi. agar u odamda bu sifat bo'lmasa, aytgan odamga qaytib keladi. sen kofirsanda bo'lmaydi. ana shu ulamolar kofir bo'lishligini shartlanar ekan. qur'onni sariq oyatlarini birortasi inkor qilsa, dinni zavru deb aytilingan ishlarini birortasi

ni inkor qilsa, alloh farishtaga ishonmasa bo'laveradi desa, namoz o'qimasa bo'laveradi desa, qur'onda masxara qilsa, yirtib, aql hushi joyida bo'lgan holda yirtsa, bir behurmatlik ko'rsatsa, mashqga kirib bavur qilsa yoki tili bilan men kofirman deb aytmasa, boshqa o'rinda birovni kofir deyishga haqqimiz yo'q. lekin mana shu aytilingan beshta shartli inson aql hushi joyida ixtiyori bilan majbur qilinmagan holda qilayotgan bo'lsa, uni kofir demak boshqa ilojimiz yo'q.

undan tashqaridagi odamga biz kofirsan deyishlikka, juda ehtiyot bo'lishingimiz kerak.

imom ahmad termiziy abu davud musodada keltirilgan, usmon ibn affon shahid qilinganda, mana bilamiz, ana shu qur'on o'qib o'tirgan joyida sakson dan o'tgan payg'ambarimiz ulug' bir sohibasini, zin nurayn bo'lgan, payg'ambarimizdan jannatda xushyobonni xushyobonni olishi sharafi ega bo'lgan usmon ibn affonni o'tirgan joyida o'ldirishadi.

fitna bo'ladi. rostdan aytgan, mendan keyin fitna bo'ladi degan. shu fitna bo'lganda, ko'chada yurgan odamdan ko'ra uyda o'tirgan afzal deydi.

usmonov nafonni o'ldirgani kelishganda, aytadiki, meni o'ldirmanglar. rostdan olib menga mana bunday, mana bunday va'dalarni bergan deydi. o'ldirganda tex turadi, o'ldirish chiqib ketadi.

mana shu islom tarixidagi bir shunday bir hollar bo'lgan. sa'd ibn abu yoqqos, payg'ambar alayhissalomning ulug' sahobalaridan. ash'araymubasharani bittasi.

chiqib shu muammoni hal qilishlikka siz haqlisiz u. chiqib hal qilib qo'ymaysizmi deganda, sa'din mabiyoqqos aytadiki,

rasululloh sallallohu alayhi vasallamdan shunday hadisni eshitgandim deydi. tez kunlarda o'rtangizda fitna bo'ladi. shunda ko'chada shu fitna bo'layotganda, ko'chada kezib yurgichidan ko'ra, uyida o'tiruvchi afzal dedi. saididdin mabodo shu hadisni aytyapti. shunda bir kishi so'radi rasulullohda, yo rasululloh, agar men uyimga kirib o'tirsam, fitnaga aralashmasam, meni ustimga kirib aytishsa, agar shu fitnaga chiqib biz bilan qatnashmasang, seni o'ldiramiz desa, nima qilishim kerak deganda,

odamning maqtul bandasidaqa bo'l, qotil bandasi bo'lma dedi. xobildaqa bo'lgin. men seni o'ldiraman deganda akasi. ukasi aytdi, men senga qo'limni cho'zmayman dedi. guvohlik beraman dedi saddam aboqos. usmon rasulullohda shu hadisga amal qildi dedi. uyiga o'ldirgani kerak. qilichini ko'targanda ham qilichini ko'targani yo'q. musulmanga chopmadi. musulmanga qilichini ko'tarmadi. izaltaqol musulmay nabis sayfoyima, farqotil vol maqto'lufin

dedi rasululloh. ikkita musulmon qilichini ko'tarib bir biriga o'xtalib kelsa, bittasi ikkinchisini o'ldirsa, o'ldirgani ham, o'lgani ham do'zaxda dedi. ikkita musulmon bir biriga qilichini o'xtalib kelib, bittasi ikkinchisini o'ldirsa, ikkalasi ham do'zaxda. yo rasululloh, bunisi yu o'ldirib do'zaxda bo'lar. ha narigi o'lganda nima ayb? u nimaga do'zaxga tushadi desa, rasululloh assalom aytdilarki, ha u ham qilichini ko'tarib qasd qilganmidi o'ldirgani? juda ehtiyot bo'lishi kerak.

juda ehtiyot bo'lishligi kerak bo'ladi. bunaqa fitnaga aralashmaslik kerak bo'ladi.

boshlashmasin. agar dehqonchiligi ham, tuyasi ham, qo'yi ham bo'lmasa uyimga kirib, qilichini toshga urib o'tirsin dedi. yana nima qilsin? qilichini o'tmas qilib o'tirsin, fitnaga aralashib qolmasin dedi. yo rasululloh meni tuyam ham bo'lmasa dedi bittasi. qo'yim ham bo'lmasa, ekin tikim ham bo'lmasa, uyimga kirib toshga qilichimga urib o'tirgan bo'lsam, shunda ustimga kirsa nima qilay desa, indamay turib ber deydi. chunki bitta musulmonni

ko'rib turib, jahannamga ravo bo'lgandan ko'ra, maqto'l banda bo'laver deb aytyapti. odamni qobil farzandiqqa bo'laver deyapti.

sa'd ibn abdulloh qos, allohni o'rtaga qo'yib guvohli beraman, usmon payg'ambarimizni sari rasulullohinda hadisiga amal qildi dedi.

sa'd ibn abdulloh qos shu hadisni aytib turib aytadi. mayli deydi, men chiqib shu muammoni hal qilib beraman deydi. faqat bitta shartim bor deydi. menga qilich olib kelinglar.

to'zi bo'lsin, tili bo'lsin. sahiy hadislarda kelgan. men juda ko'p jihodlarda qatnashganman, urushda nimaligini bilaman deydi. men jang ma'noni kirib qo'limga qilichni olganimda men ajrata olmayman, ro'paramga kelganini chopaman deydi. shu ko'zimga qon to'lib, hech narsani hal qila olmay, hech narsani ajrata olmay qolgan paytimda, qilich shuni ko'targanimda, qilich aytsin, ko'zi bilan ko'rib, tili bilan aytsin, bu musulmon, buni chopa desin, bu musulmon emas, buni chop desin.

shunaqa qilishni olib bera olasizlarmi deydi.

boshimiz o'g'ri. chunki bitta o'zini molini himoya qilib bo'lsa, shahid bo'lib ketadi da, shahid bola, chunki hayotga o'g'irlik degan zulmni yo'lini to'syapti bu odam. bu shahid bu hisoblanadi. ana shahidlikning anaqasi kelib qolibdi, agar o'g'ri tushgan bo'lsa. la tuq'til nafsim zulman illa kanari ibn adamil avval kiflu min damiha, li anna hu avvaliman san'al qotil.

sahihangda keltirilgan. yer yuzida zulman bitta odamni bolasi o'ldirilar ekan dedi rasululloh. albatta odamni birinchi bolasi qobilga mana shundan bir ulush bor, gunohidan ulush borib turadi. chunki yer yuzida qotil edi, birinchi bola mana shu boshlagan deydi. qarang, qanaqa ishni olib ketgan ekan? demak, insonga bir narsani o'rgatayotganda, so'kinishni emas bolalar. kalimani o'rgatib qo'yaylik da jiyanlarimizga. bitta so'kib qo'y demasdan. alhamdulillah o'rgatib qo'ying da. ko'chadan keling, besh so'mga bitta qand beraman.

kel o'tir, quruq ollohga qaytar bitta men bolam. uch kunda yodlatib qo'yasiz. bizda ilmi yo'q unaqa katta odamlarga o'rgatadigan. lekin eng kamida alhamdulillah o'rgatib qo'yamiz u jiyanlarimizga. umrini oxirigacha o'qigan fotihasidan sizga ajr bor emasmi? demak, yaxshilikda o'rgatishligimiz kerak ekan. chunki yomonlikda kim narni o'ynashni o'rgatib qo'ying? bo'ldi, umrini oxirigacha o'ynagan nardasiz, sizga nima bor? ulush bor. yaxshilikda o'rgatishimiz kerak bo'ladi.

mana odamni farzandlari ko'p edi, qobilda ham farzandlari ko'p edi. sohilda fisq fujur ko'p edi.

odam aleyhisselom umri ming yil edi. lekin to'qqiz yuz oltmish yil yashadi. imom termiziy muslim kitoblarida, musnatlarda keltirilgan abuxor roziyallohu anhudan aytilinadi hadis. alloh odam aleyhisselomni yaratib bo'lib, uni umurtqasini zohir.

nurini siladi. va qiyomatgacha yashaydigan ruhlarni zo'riyotlarini, ruhlarni yaratdi. har bitta ruhni peshanasida nur yaratdi deydi rasululloh. shunda odam alayhissalom qaradi da, ana shu ruhlarni ichida bitta ruhni peshanasidagi nuri nuhatta bir chiroyligida, yorug'ida. va so'radi odam alayhissalom, ey parvardi yorug'? kim bular dedi, seni qiyomatgacha yashaydigan zo'riyotlaring? ana shu peshanasidagi nuri boshqalarnikidan chiroyli bo'lib turganga qarab, bu

bu kim deganda, bu zo'riyotingizni oxir zamonda yashaydigan farzandingiz. bu davud alayhissalom dedi. davud alayhissalomni zamonda oxiri deyapti alloh taolo. vaqtni tez o'tayotganligi qiyomatda alomatlardan bittasi, birodalar. kecha ramazon bo'ladi deyatuvdik. bugun yigirma to'rtinchi kunda o'tkazyapmiz. jimga fikr qilaylik da, do'ppini yerga qo'yib qo'yib turib. kecha o'n besh ga kiruvdik. kecha

uylanuvdik. qaraylik da. dunyo hayoti bilan, dunyo g'am tashvishi bilan shug' olib yuborib ketyapmizki, vaqt o'tayotganini bilmay qolyapmiz. agar qor yog'masa, bir yil o'tganini bilmayapmiz. agar o'rik gullamasa, bir yil o'tganini bilmayapmiz. qiyomatda alomat emasmi bu? shunda ana shu peshanasidagi nuridan ajablangan odam, alayhissalom, parvardigor, bu farzandimning umri necha yil deganda, oltmish yil dedi. zid meni umri arbi ayni sana.

farhod aka meni umrimdan qirq yil qo'shib qo'ygan unga dedi. o'zini umridan qirq yilda o'tkazib yubordi. alloh azza va jaloni qudratida, alloh qodir zot. o'tkazib qo'ydi. odam alayhissalomni umri to'qqiz yuz oltmishinchi yilga o'tganda hadisda keladi, o'lim farishtasi uni oldiga keldi. shunda har bitta payg'ambar birodarlar qancha umr ko'rishligini bilgan va hech qaysi payg'ambar joni olinmagan, magar ixtiyor berilgan. dunyoda xohlasangiz qolasiz. rasululloh saviysi allahimga ham taklif qilingan. qiyomatg

jizza rasululloh, yer yuzi islom bilan obod bo'ladi, butun yer yuzi siz qo'l olsangiz bo'ladi, keyin jannatga kirasiz, deganda payg'ambarimiz yonida turgan yigit terizga sig'may ketdi. jannat ul baqiga chiqib salom berdi, ularda haqiga duo qilib turganda, payg'ambarimizni holi birdaniga bo'shashib ketdi. yo rasululloh sizga nima bo'ldi o'tkazganda, payg'ambar assalom aytdilarki, hozir men oldimga jibril keldi. va aytdiki, ey muhammad, agar xohlasangiz, qiyomatga

gapgacha yashaysiz. islom bilan obod bo'ladi yer yuzi. yer yuzida, butun yer yuzi xulosada bo'ladi, keyin jannatga kirasiz. birinchi variant. yoki hozir vafot qilasiz, tezda vafotni to'laysiz, parvardigorni huzuriga o'tasiz dedi. haligi yonidagi yigit teziga sig'may ketdi. yo rasululloh, bizni to'ladingizmi? biz bilan qoladigan bo'ldingizmi? tasavvur qilaylik da, tirik bo'lganda nima bo'lardi? deganda, hech qaysi payg'ambar unga shu narsa taklif qilinganda dunyoda xotin olgan emas dedi.

va'l axiratu hayron laka minal ula, va'l axiratu hayron va buqa. ey muhammad ali assalom, oxirat hayoti bu dunyodan sizga yaxshiroq ham, voqeiroq ham. oxirat bu dunyodan afzal dedi alloh taolo. agar yaxshi narsa bo'lganda, rasululloh tanlamasmidi? birorta payg'ambar tanlamasmidi dunyoda qolish deydi. muso alayhissalomga o'lim farishtasi kelganda, mana hadislar akalari bir shapala qo'ygan ekan. farishtani. izn so'raganda jonni olishlikka. allohni huzuriga borib, qaytib tushgan ekan azron alayhissalom.

alloh taolo sizga salom aytdi, va dedi ozra alayhissalom, kaftingizni sigirni ustiga qo'ying. mana shu kaftingizni tagiga, sigirni ustidagi tukidan nechtasi jamlansa, har bitta tukiga bir yilda umr ko'rasiz ekan dedi. musa alayhissalomda qavmi qanaqa muomala qilganligini yaxshi bilamiz. shuncha mashaqqat ko'rgan musa alayhissalom ham o'rgisi kelmagan ekan avvaliga. yashagisi kelgan ekan. keyinchi desa, ana shu

yillar tugagandan keyin baribir joningizni olaman desa, unda hozir olavering degan ekan.

degan so'zlar olinadi. nasiya degani nima degani ekan? unutdi degani ekan. shuning uchun inson degani unutuvchi ekan. odam alayhissalom inkor qildi, zurriyoti ham inkor qiladigan bo'ldi rasululloh. odam alayhissalom unutdi, zurriyoti ham unutuvchi bo'ldi. odam alayhissalom xato qildi, zurriyoti ham xato qiluvchi bo'ldi. odam alayhissalom vafot etdi. vafotidan bir yildan keyin havoni ham

vafot etdi. mana odam alayhissalom, qobil vafot etgandan keyin alloh taolo odam alayhissalomga shisni berdi, ya'ni hib atulloh, ne'matulloh. odam alayhissalom vafotidan keyin shis payg'ambarlikni qo'liga oldi. abu zog' al g'ufori aytadi mana sahihadislarda, alloh yuzta sahifa nozil qildi, shisga ellik tasini tushirdi dedi. insoniyatda ana shu boshlanish davri tanzimga, tartibga muhtoj edi. alloh taolo sahifalarni nozil qildi va inson hayotini tartibga keltirdi.

alloh taolo tomonidan o'rgangan ilmni odam alayhissalom shi'isga o'rgatdi. hadislarda keladi kun tun hisoblarini, shu vaqtlarda qilinadigan ibodatlarni va barcha ishlarni o'rgatdi.

imom ahmad musodlarda keltiriladi hadislarda, abzu murtasi sa'diydan madinada bir kishi so'zlayotganini ko'rdim deydi. abzu murtasi sa'diy. kim deb so'radim? aytishdiki, bu gapirayotganlardan ubay ibn ka'b deyishdi. olim edi u kishi. qur'on tafsirini bilgan ulug' olimlardan edi. odam aleyhissalomga, endi ka'b ibn ubay ibn ka'b gapiryapti. odamga o'lim soatlari yaqinlashganda, farzandlariga aytdiki, men jannat mevalaridan egim keldi. bir top olib kelmaysizlarmi deganda farzandlari

eventida yerda turib, jannatni mevalarini istab chiqishgan ekan. yo'lda ketayotganda bu farzandlari qo'llariga kafan va ko'mishlikka kerak bo'ladigan bari jihozlarni olib, inson sur'atida kelayotgan farishtalarga o'qishdi. hali odam qobildan tashqari, qobildan tashqirish kim o'lmagan edi. qanaqa qilib ko'mishni bilishmas edi? odam alayhissalomni ko'mgani kelayotgan bo'ladi bu farishtalar. bu mana imom ahmaddan keltirilgan ekan.

ha odam farzandlari, qayoqqa ketyapsizlar? ha otamiz kasal, jannat mevalaridan egisi kelib qolibdi. shuni istayapmiz deganda, qaytaveringlar, otanglar vafot topdi deydi.

sultonovadan aytgan ekanki, ilayki aminiy degan ekan. o'ting bu yoqqa degan ekan. innama olti yigirma ming qibali ki. boshimga nima kun tushsa, siz deb tushdi. men qo'ting degan ekan. robbimni farishtalarida meni o'rtog'imni holi qo'ying. parvardigorimni huzuriga ketishni xohlayman deydi. odam alayhissalom vafot etdi, farishtalar yuvishdi, kafanlashdi, janoz o'qishdi, ko'mishdi va e odam farzandlari, hadixiy sunnat hukm. mana shu ish sizlarga sunnat dedi.

odam alayhissalom to'qqiz yuz oltmish yil yeryuzda yashadi. tamomiy taqvo. kulli buni adamahotta on deymiz, bir gunoh qilib qo'yib turib, endi odam bolasi borki, xato qiladi, xato qilishlaring yaxshisi, to'g'ri bo'lursa deydi. birodalar, otamiz bir marta yili xato qilgan. o'sha bir marta yeryuzda biror marta qaytib xato qilmagan ekan, birorta gunoh qilmagan ekan. otamizni bolasi bo'laylik. shia alayhissalom payg'ambarlikni otasidan oldi, adolat bilan hukmli.

yuribdi, lekin sohilda ham fisq fujuri ko'paydi. qobil zurriyoti o'rtasida qatl, boshqa mansiyatlar ko'paydi. shist alayhissalom shariatida qobilda bolalarga borib qo'shilishi harom hisoblangan edi. ibna abbosni oldida astag'ibilloh va la tabarrujina tabarrujal jahiliyatil ula, ya'ni birinchi johiliy davri, johiliyat davriydagidekqa yalang'och bo'lib chiqmanglar degan oid o'qiganda, ibna abbos mana shu oyatni sharhlab aytdiki, odamning ikki farzandi dedi.

ko'paydi. tog'da shish bilan qolganlar, sohilda qobil bilan qolganlar. tog' kishilari tog'da qolganlar. erkaklari chiroyligida, ayollari unchalik go'zalmas edi. endi, sohilda yashayotgan qobilda zo'riyotini, ayollari chiroyligida, erkaklari unchalik chiroyli emas edi. ibna bosda keltirilgan. shayton sohilda yashaydigan odamlarni bir uyiga yosh yigit suratida xizmatkor bo'lib ishga yollandi da, sekin sekin musiqa asboblarini

yasab ularga chiroyli ovozlarni chiqarib ko'rsatib berdi. sohildan chiroyli ovozlar tog'dagilarga eshitila boshladi. ba'zi bir odamlar tog'dagilar. sohilga borib ozgina ozgina qo'l hosil olishdi. shu suratda vaqt o'tdi. sohildagilarda bir kun hayit bayrami bor ediki, ayollari yalang'och bo'lib o'yinga tushib berardi. tog' tishlari bo'lib tomosha qilib turardi da, ayollarni chiroyligini ko'rib, ularga bir boshqacha nazar bilan qarashdi. shunda

aralashmasdi, faqat tomosha qilib turishar edi. toqchilardan bittasini jur'at qilib bordi, aralashdi, keldirdi, bo'ladi ham chaqirib ketdi. ana shunda birinchi marta zino sodir bo'ldi. endi nimadan boshlanyapti zino? yalang'och bo'lishingizdan boshlanyapti. shunday zamonlar keladi degan rasululloh sallallohu alayhi vasalloh hadislarda. kiyimli yalang'ochlar paydo bo'ladi. ko'radilar? imom shofiy bir marta o'qib yodlab oladigan narsasini uch marta, to'rt marta o'qib zo'rg'a yoqadi.

quvvatlagandan keyin ustozi vakilga, nimaga meni zehnim pasayib ketdi, har kuni bir marta uxlatilardimi bu narsani desa, hozir kelyapti, nima ish qildingiz deydi. domlasini olib qarasa, bir ayol kishini tovoni ochilib qolgan bo'lar ekan. tovoniga ko'zi tushib qolib, yetmish besh foiz aqli ketib qolyapti zehni. birodarlar, bizni kallamiz yana kutib ketmayapti. bilib ko'ringlar, har safar qaraganimizda, aqlimizdan inson bitta gunoh qilar ekan, aqlidan bir qismi uchadi, qiyomatgacha qaytib kelmaydi. bir marta gunoh qilamiz, rizqimiz q

deyiladi. hadislarda keldi, odam bolasi o'zi qilgan gunoh tufayli rizqini qirtaytirib oladi deyapti. ko'zimizni yerga olib qoch ekanda birodalar. biz aqlimizni yetak qilyapmiz, rizqimizni yetak qilyapmiz, parvardiganimizni muhabbatiga sazovor olyapmiz. qaradingiz ham, deng boring, qaradingiz ham mana oxirigacha qaradingiz. shu bakovoydan ham qarab qo'ydingiz orqasidan. shaq chiqdimi? ko'ringlarda, qaysi darajada bo'lib ketdik? imom shohida pokizargini qarab qo'ydingiz.

keyin tovoniga u ayolni buyog'i avrat hisoblanmaydi oshxona past ayol kishiniki. tovoniga ko'zi tushib qolganda, zihaniga shunday ta'sir qilgan ekan. r.a. sohibalar bilan turdi, biz sassi havo keldi hidi. falon joyda munofiqlar yoki yahudiylar bizni g'iybat qilyapti dedi. g'iybatni hidini sezishgan ekan. chunki ular g'iybat qilmaganligi uchun sezgan. biz nimaga hozir sezmaymiz desa, biz toza havoni olmadik hali bir marta. g'iybatni hidini sezmagan.

farqlashlik uchun. shunday emasmi? biz ana shu g'iybat qiydixiyda o'rganimizdan toza havoda farqlarga bormay qolganmiz. xuddi shunga o'xshaganda ko'zimiz zino qilaverganligidan, ishtonsiz avratini ochib yurganlarni ko'raverganligimizdan oddiy narsa bo'lib ketgan. qaysiga borgan birodalar? o'sha yigirma kun yurganmisiz, o'ttiz kun yurganmisiz? umuman ayol kishi unaqa avrat ochilgan holda yurmaysiz a? yigirma kun, o'ttiz kun yurganingizdan keyin kelsangiz, nadagilar shaytonga o'xshab ko'rinadi.

besh olti kundan keyin normalniy bo'lib qoladi hamma yoq. ya'ni ko'zingizga o'tirib qolgan bo'ladi haligi. zino ana shu kiyimni yo'qligidan boshlangan ekan birorta. undan tashqari qaytarib aytamiz, rizqimizga to'g'ridan to'g'ri aloqasi bor, gunoh qilishligimizni. shisha alayhissalom o'zini qalbini qaytarishga harakat qildi, lekin ko'pchilik u yoqqa aralashib ketdi sohildagilarga. ana shu paytda shisha alayhissalom

assalomu alayhi salomdan keyin idris aleyhi salomni ota ona payg'ambar qilib yubordi. idris. ibn yarib, ibn mixlayl, ibn qiynan, ibn anush, ibn shis, ibn adam. idris aleyhi salomni beshinchi bobosi shis aleyhi salom bo'lyapti. odam alayhi salomni oxirgi yuz yigirma yillik hayotiga idris aleyhi salom guvohi bo'ladi. ya'ni yuz yigirma yil oxirgi hayot qolganda idris aleyhi salom tug'ilgan bo'ladi. oltinchi nevarasi idris bo'ldi odam aleyhi salom bilan. hadislarda keladi, odam va shisdan keyingi birinchi payg'ambar idris de

qalam ushab yozgan kishi ham mana shu idris alayhissalom deyiladi. ili kasirda u kishini sifatlari keltirilgan ekan. qomati kelishgan, chiroyli yuzli, soqollari quyuq, uzun bo'ylik, suyaklari yo'g'on, og'riq, ko'p sukutli, xotirjam edi. agar yursa ko'proq, ko'zlari yerga qarab turar edi. ko'p fikrli, mahzun kishi edi. idris alayhissalom sh. salom sharifidan davom etgizdi. ba'zi qo'shimchalari kelibdi va alloh taolo birinchi bo'lib, idris alayhissalomga jihod qilish deydi, farz qildi.

chunki soxirliklar tog'liklarni o'ldirishicha o'sha jur'at qilgan ishni boshlagan edi. xaddidan oshgan edi, bularni joyiga qo'yib qo'yish kerak edi. va tarixda birinchi marta otlardan iborat bir qo'shin tuzdi, otliq qo'shin tuzib va ana shu qobil zo'riyotini qirib tashladi. asir oldi, lekin o'lja olmadi. o'lja olishlik payg'im assalomu alayhi vasallamga halol qilingan edi. asir oldi, ularni qolganlari qo'llarda bir asir bo'lib qolib ketdi, ularni yo'q qilib tashlashdi. idis alayhissalom haqida

qur'onda bir o'rinda mana oid nozir bo'lgan. vodhkur filkitabi idrisa inna hukana siddiqon nabiya va rafa'na humakanina aliya. mana shu qur'onda idrisni zikr qiling, eslang. albatta u rozgo'y payg'ani nabiladan edi, biz uni oliy makonga ko'tardik. oliy makonga ko'tardik degan so'zini mana rasululloh assalom imom buxoroda kiritilgan. merodga chiqqanda to'rtinchi osmonda idris alayhissalomni ko'rganligi haqida payg'ambar

mi shunday bir so'zlarni aytgan. juda ko'p mufassirlar, muoriqlar aytgan ma'lumotlar bor, lekin hammasi sahih emas. isroiliyotdan bir ma'lumot olingan ekan. bu isroiliyot, qaytarib aytib qo'yamiz. isroiliyotda shunday deyilgan ekanki, idris alayhissalomga alloh azza va jalla aytgan ekan. idris sizga har kuni, har kuningizga yer yuzida o'sha paytda qancha musulmon bo'lsa, hammasini topayotgan savobi qancha bo'lsa, har kuningizga shuncha savob yozaman sizga. millionta odam millionta savob qilsa, har kuni

o'zingizga million tizga shuncha savob yozaman deganda, o'limdan qochib qolgan ekan.

lekin bir ilojlik qilamiz. orqasiga olib tushib, olib tushib deb qorotiga. osmonga tushib chiqib ketayotganda to'rtinchi osmonda uchrashar ekan. azroil alayhissalom bilan haligi farishta. orqasida idris alayhissalom. ey, azroil deydi farishta. idrisni ozgina qo'yib tursangiz bo'lmaydimi desa, qani idris o'zi desa, orqamda deydi. azroil alayhissalom aytadi, subhanalloh, alloh azza va jalla idrisni jonini to'rtinchi osmonda oling deganda hayron bo'lgan edim. odam bo'lsa, qanaqa qilib to'rtinchi osmonga.

da jon olingan ekan. varofa ana xumakanani ariya, biz uni oliy makonga ko'tardik. bu ana shu isrofida keltirilgan ma'lumot ekan. ana shu kiyim xususida, ichimizda savdogarlar bo'lsa, qanaqa kiyim sotayotganimizga bir qarab qo'yaylik. bitta odam zulman o'ldirilsa, qobilga ulushi bor ekanmi? demak ana shu yalang'och qolib kiyib yuradigan kiyimni sotayotgan birodarga ham ulushi bor. ya'ni qancha qancha musulimalarni

ayratini ochib yurishiga nima qilyapti? ko'mak beryapti. endi u bilan topgan pulimizni qaraylik. u bilan topgan pulimizni yeb, qonimizga tushganda ibodatimizni o'ylaylik, duolarimizni qabul bo'lishligini o'ylaylik. inshaalloh keyingi suhbat yuha alayhissalom xususida bo'ladi. assalomu alaykum va rahmatullohi va barakatuh.