Abdulloh Domla - Odam alayhissalomni hayoti (Payg'ambarlar qissalari)

payg'ambalar qissalarini boshlab, mana odam alayhissalomni yaralganiga kelib yotgan edik. kechagi suhbatimizda bugun inshaalloh davom etgizgan bo'lamiz.

kechagi suhbatimizni xulosasi shu ediki, alloh subhanahu va taolo odam alayhissalomni yaratib, u murtqasini silab, qiyomatgacha yashaydigan odamlarni ruhini yaratib dedik.

va ana shu qiyomatgacha yashaydigan ruhlarni yaratib bo'lib, mana bularni dedi alloh taolo do'zax uchun yaratdim va ana ularni jannat uchun yaratdim deb belgilab qo'ydi. shunda sahobalardan biri so'radiki, rasululloh, ha biz hali dunyoga kirmasimizdan turib, jannati yoki do'zaxligimiz, ruhli holatimizda belgilanganmi deganda rasululloh ha deb javob berdi. unda amal qilib nima qilamiz? kitobimizga suyanib o'tirsak bo'lmaydimi? deganda rasululloh aytdi, ey amalu kun muyassarunli ma'quli qal'a.

amal qilinglar. har bir kishini, har bir kishini qayoqqa borishligi, ana shu uni qilayotgan ishlardan bilinadi. jannatiy bo'lib yozilgan bo'lsa, jannatiy ishlarni qilishiga oson bo'ladi. do'zaxi deb yozilgan bo'lsa, do'zaxi ishlarni qilishiga oson bo'ladi. demak, insonni qayoqqa borishligini alloh azza va jallada boshqa hech kim bilmaydi. insonda ixtiyor bor. sizlardan bir kishi rasululloh sollallohu alayhi vasallam bir umr jannat amali ahlini qilib yuradi. jannatiylarda amalga

qilib yuradi, lekin kitob o'sadi da, umrini oxiriga borganda bitta gunoh qilib, jahannamga ravona bo'ladi. va sizlardan bir kishi bir umr jahannam ahli amalini qilib yuradi da, u bilan jahannam o'rtasida bir zarar nosofa qilganda, bitta solih amalini qilib, shu bilan jannatga kelib ketadi. ya'ni hech kim qayoqqa borishligini bilmaydi. alloh azza va jaladan tashqari. demak, siz bilan bizni ixtiyor bor. ixtiyorimiz bilan alloh taolodan taqvo qilsak, mana

farishta, jinlar, farishtalar, jinlar, insonlar, hayvonlar. inson mana shu hayvonlar bilan farishtalar o'rtasida yaralgan. farishtalarda aql bor, ixtiyor yo'q. ular gunoh qila olmaydi. hayvonlarda ixtiyor bor, lekin aql yo'q. insonda ikkalasi ham bor. aqli ham bor, ixtiyori ham bor. inson mana shu gunoh qilishlik ixtiyori bo'lib turib, o'zini mana shu ixtiyoridan man qilib, gunoh qilmasdan,

allohga ibodatda tanlaydigan bo'lsa, aqli bilan, bu ana shu farishtalardan balandroq darajada bo'ladi. chunki gunoh qilishlik imkoniyati bo'lib turib, gunoh qilmayapti. endi mana shu ixtiyori bilan, aqli bilan gunohni tanlab qiladigan bo'lsa, hayvondan past darajada bo'ladi. chunki hayvon aqli yo'q, gunoh qilmasa, inson aqli bo'lib turib, ixtiyori bilan gunoh qiladi. demak, insonga ixtiyor ham berilgan, aql ham berilgan. mana alloh subhanahu va taolo odam alayhissalomga yaratib,

farishtalarga va iblisga ham allohga, odam alayhissalomga sajda qilishlikka buyuruvdi.

mustaidu billah va laqodahalakum summa savornakum summa qulnalil malayika tuzjuduli adama fasajadu illa iblis alamiyaku mina sajidin qolama mana aka allatasujjuda id amartuk.

vaqtiki alloh taolo mana darhaqiqat sizlarni yaratdik, so'ngra sizlarga surat berdik, so'ngra farishtalarga odamga sajda qilinglar dedik.

qildilar, faqat iblis bosh tortdi va sajda qiluvchilardan bo'lmadi. alloh iblisga senga buyurgan vaqtimda seni sajda qilishlikdan nima to'sdi? odam alayhissalomni xalifa deganda bir marta aziz qilgan edi. qo'li bilan yaratganida ikki marta aziz qilgan edi. aksa urganda rohim akaro bo'y deganda shuncha marta aziz qilgan edi. yana? ruhim. ruhimdan deb, ruhidan kirgizayotgan paytda aziz qilgan edi. endi alloh taolo sajda qilgan edi.

sajda qilishlikka buyuryapti. farishtalarga. odam alayhissalomni hurmat qilishlik yuzasidan, bu ibodat sajdasi bo'lgan emas. ikrom sajdasi, hurmat sajdasi bo'lgan. demak, alloh taolo farishtalarga sajda qilishlikka buyurgandek, iblisga ham sajda qilishlikka buyurudi. shunda iblis aytdiki, qolani hoyron minh, halokutani minnaring va halokutaxun minqiyin. men undan yaxshiroqman dedi, sajda qilmaganligini sababini aytibdi. uni tuprog'idan loydan yaratib,

yaratding, meni o'tdan yaratding. mana shu joyda birodalar gunohni, hamma gunohlarni asli mana kibr deb aytadi ulamolar. chunki insonni qalbida kibr bo'lgandan keyin asta sekin gunoh qilishiga ketadi. har qaysi odam, mana aytganmiz haligi chervozlik degan darsimiz o'tganimizda, o'zini ro'parasidagi turgan odamdan qaysidir bir tomonlarini ustida bo'ladi. ro'parasidagi odamdan o'zini albatta baland deb biladi. yo puli ko'p, yo aqli ko'p, yo kuchi ko'p, albatta nimangizdir baland nazaringizda. iblis ham o'zi haqida shunday fikrda edi. men

undan yaxshiman dedi. brodalar allohni huzuriga borganda bilamiz kim kimdan yaxshiligini.

umrlarida. birini darajasi albatta ikkinchi sinfidan farqli bo'ladi. mana xodislarda keladi, jannatni yuz etaj deyilgan. insonlarni qilgan amallariga qarab ana shu joyi belgilanadi. xodislarda keladi, bir qoringa qo'ron yodlagan kishiga jannatning eshigi tagiga endi o'qing deyiladi. qo'ron o'qishlikni boshlashligi bilan darajasi ko'tariladida, oxiriga yodlagan oyatiga to'xtaganda, shu aytgan joyi shunga kiriladi. demak, qo'ron yodlashlikka xaris bo'lishimiz kerak.

demak, jannatinglarni darajalari har xil belgilanganda, pastda turganlar, tevvadagilarni baribir havas qilar ekan ozgina.

moqchi bo'lsangiz, po'sh bo'lib turing deyish kerak, ahligi ham. shundaymi, ayol kishilar ko'rinmasligi uchun, shu ham bir mushkulami dunyodagi? jannatda bir jannat edi, alloh taolo xuru bilan o'tirgan bo'lsa, ikkinchi birodari kelaveraymi deyishligi ham muammo birodari. shunday kirib kelishligi kerak. alloh qanday hal qilib qo'ydi buni? ana shu xuru o'zini hojasiga ko'narkan, boshqa hech kimga ko'rinmas ekan. havas qilar ekan. havas qilib, menda ozroq bo'lib qol.

oldida demaslik uchun alloh taolo qur'onida aytadi, va naza ana ma'fiy sudurixin min g'ilin, ihvonin ala surin mutaqobiling. jannatga kirganlarda qalbidan bir biriga ga nisbatan bo'lgan g'illashdi chiqarib tashlaymiz, yaqin do'st birodalar qatorda bir biriga qarab o'tiradi deydi. ononiki menikidan yaxshi degan narsani olib qo'yar ekan alloh taolo. har kim o'zini topgan joyidan rozi bo'lar ekan. iblis kirgan edi jannatga, lekin baribir ana shu kibr bilan birga kirgan edi. alloh taoloda taqdiri buyog'ini aytsangiz.

men undan yaxshiman dedi. alloh taolo o'zi bo'ladi kim yaxshiligini.

ot aka anta takaba rafiha, faxruj innaka minassog'iling. bas, jannatdan chiqqin. u yerda senga kibr qilishlik lozim bo'lmaydi. chiqqin, albatta sen sog'inlardan, pastlardan san dedi. alloh taolo xor qildi u yerda.

noma. iblis mana shu o'rinda gunoh qildi, gunoh qilganligini tushundi, lekin tavba qilmadi. balki o'jarligida davom etdi, chunki kibr bor ichida uni qalbida. anzirni al ilayya un yubosun. parvardigor meni qiyomatgacha o'ldirmagin, ya'ni meni o'ldirmagin dedi. innaka minal mudoring. albatta sen qiyomatgacha, ma'lum bir vaqtgacha o'lmaydigan larsansan, degan alloh taolodan o'lmaslik xatini olgandan keyin,

allohga ahd berdi, so'z berdi. hammani do'sti bor, dushmani bor da nazarida. birodarlar shaytondan katta dushman bo'lmaydi. shaytondan katta dushman bo'lmaydi. iblis allohdan mana shu muhlatni olgandan keyin, o'lmasligiga va'dan olgandan keyin, aytdiki, seni to'g'ri yo'lingga o'tirib olaman. mana shu odamni deb jannatdan quvildimmi? mana shu odamni deb mana shu jannatdan chiqdimmi? uni o'ngta

tomonidan, chop tomondan, oldilardan, otlardan kelib, juda ko'pchiligini adashtiraman, oqibatda odam farzandlarini ko'pchiligini, va la tajidu aksari xum shakirin, juda ko'pchiligini shukur qilmayotganligini topasan dedi. shayton gapiga javob beryapti birodarlar. odamlarni ko'pchiligi allohga shukur keltirmay yashayapti. biz faqat ibodat tushunmaydi shukur keltirish deganda. allohni bergan kuniga rozi bo'lishlik, shukur keltirishlik. hattoki ko'pchilik namozxonalarimizga mana shu suhbat kam topiladi. namozini o'qiydi, shikoy

oladi hayotidan. issiq bo'lib ketdi, sovuq bo'lib ketdi, qimmat bo'lib ketdi, orzun bo'lib ketdi. allohni bergan kuniga rozi bo'lib yashash shukrni kattasi emasmidi? ibodatda qoyim bo'lishni shukur qilishini kattasi emasmidi? shayton ana shu kundan boshlab, jannatdan qo'ldi va odam va ayyus salomga dushman bo'ldi. alloh taolo mana shu so'zidan keyin ugruj min hamma v u man madhuro laman tabiaka minhum la am laanna jahannama minhum ajma'in. jannatdan la'natlangan

dan xor past bo'lgan holatda chiqqin, senga ergashganlar bilan jahannamni to'lg'izaman deb alloh ham va'da berdi. inna kalatuxlifun miyat deymiz duoda. parvardigor sen hargiz va'denga xilof qiladigan zot emassan. ularni ovozlaring bilan, hiydalaring bilan, qo'lingdan kelgan hamma vositalar bilan chorlagan, ularni mol dunyolarida, farzandlarida sherik bo'lgin, ularga yolg'on va'dalarni bergin.

deyapti. shayton insonga faqat g'ururni, yolg'on, bo'mag'um narsalarni va'da beradi. mana, mol dunyosida, bola chaqasida sherik bo'lgin deyapti. musulmon odamga sunnat bo'ladi. ayoliga yaqinlik qilganda, ovqat yekanda, allohni ismini zikr qilishlik. mana shu ikki o'rinda shayton siz bilan bizga sherik bo'ladi, birodar. mana, kattalarimizdan eshitardik, semiz shayton bilan arvoh shayton uchrashib qolgan ekan. kattalarimiz bilan.

bo'ladi buni. brodalar, bu saxiy buxoroda keladigan hadis ekan bu. keyingi davrada bir ilmni aslida uzoqlashib ketganligimizda rivoyat qatori qolib qolavergan ekan bu ma'noda, lekin hadis ekan. ana shu semiz shayton bilan oriq shayton uchrashadi hadisda kelishicha. oriq shaytondan semiz shayton so'raydi, nimcha ozib ketding, necha to'zib ketding. ha, menga biriktirilgan odam deydi. men biriktirilgan odam yeganda bismillah deydi. qo'limdan ovqatim tushadi. kiyganda bismillah deydi. yalang'och qolaman. uyga kirganda bismillah deydi.

bismillo deydi, eshik tagida qolaman. a senimcha semirib ketding. xuddi shuni aysi. yeyakanda bismillo demaydi, teppa teng yeyman. kiyakanda bismillo demaydi, teppa teng kiyaman. ayoliga yaqinlik qilganda bismillo deydi, teppa teng sherik bo'laman deydi. demak birodalar, bismillo eng kamida, bismillo rahmon rahim deyishga ja charchayotgan bo'lsa, eng kam qisqasi bismillo. o'zi har bitta o'rinda sunnat bo'lgan mansur duolar bor. o'sha yaqinlik qilayotgandek, ovqat yeyotgandek,

oqishni yeyishdan oldin, yotayotganda, turganday, kiygandaygi duolar bor. bilamizmi shularni?

demak, shayton mana shu ikkita narsada sherik bo'ladi insonga. mol dunyosida va farzandlarida.

shaytonni mana shu qilgan osiyligi alloh taologa qilingan birinchi isyon, birinchi gunoh shu bo'ldi. demak, birinchi gunoh kibr bo'ldi.

rasululloh saviy sallallohning oldiga bir kishi kelayotgan rasululloh, mana ko'ryapsiz alloh meni chiroq qilib yaratgan. o'zim boshqalardan chiroyli bo'lib turganimda, kiyimim ham boshqalardan ikkita bo'lishini xohlamayman, chiroyli bo'lib turishini xohlayman. shu kibirmidi deb so'raganda payg'ambarimiz, yo'q, kibr bu kibr emas dedi. al kibru batarol haqi va g'om tunnas dedi. kibr haq so'z aytilinganda, xo'p deb unamaslik va odamlarni mensimaslik dedi. haq so'z.

allohni so'zi bo'lgandi, shayton unamadi, odam alayhissalomni nima qilmadi? men simani. aytayapmiz ku, hamma o'zini ro'parasidagi odamdan baland deb biladi. rasululloh assalom davrida, rasululloh tirik paytida, muhojirlardan birini quli, ansollardan birini quli bilan suv tolashga urishib qoladi. ya'ni muhojirlar, ansollar, bu insonlarni eng bir afzal toifalari. rasulullohning yoniga bir tayoq bo'lgan kishilar, yordamchi bo'lgan kishilar.

shunda haligi ansorni quli, ya allani ansor deydi. o', ansorlar deydi. muhojirlarni quli, ya allani muhojiring, e', muhojirlar deb turib, makkalilar madaniylarda talabgarchilik o'tib qolishadi. kimlar bular? sahobalar bular. rasululloh tirik turgan davrdagi sahobalar. shunda munofiqlarga bo'lib berdi.

ana shu abdulloh nubay aytdiki, ana ko'rdinglarmi dedi, fursatdan foydalanishni qarang, fursatdan foydalanish edi. bu muhojirlar hech narsasi yo'q, qiyib qizil gadoy bo'lib makkadan kelganda bag'ringlarga oldinglar, joyinglar deb berdinglar, ovqatinglar deb berdinglar, uylar deb berdinglar. mana endi o'zinglarga dab qilyapti deb turib, munofaolarga nima bo'ldi? bahona bo'ldi. rasululloh sollallohu alayhi vasallam tez yetib keldi da, da'uha va inna ham mumtina dedi. bu tarafgarchilikni, millatchilikni qo'yinglar. albatta bu dedi, juda bir xunuk

hech narsa dedi. men sizlarni ichinglarda tur, shunaqa qilasizlarmi dedi. mendan keyin bir biringlarni bo'yninglarga qilichroq degan kofirlar yalangib ketmanglar dedi. asli nima? kibr. arablarni dushmanlar oldashdi. sizlardan payg'ambar chiqqan, oxirgi payg'ambar sizlardan chiqqan, islomni dunyoga tarqatgansizlar, sizlarni aziz sizlarda arablar aroqligi bilan faxrlandi. turklariga keldi dushmanlar. turklariga aytishdi, a sizlar usmonli turk sizlar.

mononchilik imperiya bo'lib turgansizlar, dedi, turklarni tashqariga olib chiqib, shotini olib qo'yishdi. o'zbeklarga kelishdi. sizlardan buxoriylar chiqqan, termizinglar siqqan, falonchilar chiqqan dedi, bularni ham qo'ltig'iga so'plikab, tashqariga chiqarib shotini olib qo'yishdi. endi bunisi men buxoriyman deb turibdi, bunisi men turkman deb turibdi, bunisi men qurashiyman deb turibdi. lekin eslasin da shular. bularni nima aziz qilgan edi? kim edi bular? arablar kim edi yu? turklar kim edi? bu o'zbeklar kim edi? dini

bo'lmaganda hech narsaga arzimaydigan haqlar emasmidi? din ko'tarmaganmidi bularni? dinni muhimol tashlab qo'ygandan keyin, alloh bergan kunda ko'rishyapti. demak, dinni biz yo'lamaymiz birodarlar. bu dinni tabiati shunaqa ekanki, dinni mahkam ushlagan xalqni, din o'zini yuksalikka, azizlikka olib chiqaverar ekan. odam alayhissalom olim bo'lib yaraldi.

odam alayhissalom yalang'och edi, keyin xashaydi bayladi, keyin anaqa bir kalta ko'tarib yurdi degan gaplar, birodalar, bu haligi maymundan yaraldik deganlarning gapi bu. ularni bilmadik, lekin bizning otamiz odam alayhissalom olim bo'lib yaraldi. kiyimli bo'lib yaraldi. alloh taolo hamma narsani o'rgatib, birdaniga olim qilib yaratdi. mana odam alayhissalomga alloh taolo ilmni o'zi o'rgatdi. shish alayhissalom otasidan shu payg'ambarlikni ilmlarni oldi, lekin hammasini olib qololmadi.

sabab shis alayhissalom nimaga hammasini olib qololmadi desa, odamdan odam dars oldi. shuning uchun hammasini olib qololmadi. odam alayhissalomni alloh taolo biling dedi, biluvchi bo'ldi. yer yuzida hali hali odam alayhissalom unaqa ilmga ega bo'lgan odam bo'lmaydi, birodalar. va allamal adama asma kun la ham. jamiyatga narsalarni ismlarini alloh taolo odam alayhissalomga o'rgatdi. biling dedi, bo'ldi, bildi. lekin shis

shayx salom nima qildi? ustozdan shagid o'rgangandaqa o'rgandi, shuning uchun hamma ilmni olib qololmadi. birinchi kunida hamma narsalarni bildi. odam alayhissalomni alloh taolo tiriltirib, farishtalarga borib, anavi farishtalarga borib, assalomu alaykum deng dedi. demak bu salomni kim o'rgatibdi? assalomu alaykum dedi. odam alayhissalomni gapirgan tili arab tili denglar. bu ana shu sahih hadislarda bunga bir hujjatlar bor. va alaykum assalom va rahmatulloh deb farishtalar javob berishdi.

shunda alloh taolo, ey odam, bu seni taxiyeng va zurriyotingni tahliyasi dedi. demak, qalaysan emas. assalomu alaykum. bu ana shu jannatinglarda tahliyasi hisoblanar ekan. alloh taolo nimani o'rgatdi? ibn abbosni keltirgan mana rivoyatlarida alloh taolo va ma'lishtalomga osmon, yerdagi hamma narsa, tog', daraxt, tosh, hayvon, suv, osmon, yer, hamma narsani. ism. yeng.

sheringizda bormi shu narsani hamma san'atini biladigan? bizga bitta tosh ko'rsatsa, bu tosh deb bilamiz. lekin uni qanaqaligini mutaxassislari biladi. bu daraxt deymiz. biz hamma daraxtatini bilmaymiz. odam alayhissalom hamma daraxtatini bilgan. bizni otamiz shunaqa olim bo'lgan, birodalar. bizni otamiz shunday bir bilimdon bo'lgan. bizni otamiz aziz bo'lgan. allohga qulchilik qilgani uchun aziz bo'lgan. o'z o'zidan aziz bo'lib qolgan emas. ulamolardan biri aytadi, inson o'zini allohning ibodatini qilishlikdek ish bilan

boshqa o'rinda aziz xilolaganmas. inson o'zini aziz qilmoqchi bo'lsa, allohni ibodatini qilsin. bundan ortiqcha azizlik bo'lmaydi. endi inson o'zini xor qilmoqchi bo'lsa, allohga osiy bo'lsin, undan ortiq xorlik bo'lmaydi insonga.

biroq bo'lamiz, biz aqlli bo'lamiz, allohga yaqin bo'lamiz deganmidi? alloh taolo odam alayhissalomga ana shu narsalarni ismlarini o'rgatib turib, farishtalardan so'radi. sizlar shunaqa bulog'on bo'lsanglar, ya'ni farishtalar ham o'ziga nima qildi? baho berishib qo'ydi. bizga alloh baho bersin. ular aytishdiki, qolis subhanakalar, ilmalalar, illama allamtana, parvardigor, sen o'rgatgandan boshqa narsani bilmaydi.

bilmaymiz. albatta sen biluvchi bo'lgan zotsan dedi. shunda alloh taolo aytdi, ya adam anbiya humbiyasi mayhim. aytib qo'ying bularga dedi. nechinchi marta? oltinchi marta arz qilyaptimi? ilmni ham berib qo'ydi. shuncha yil allohning ibodatini, xizmatini qilgan farishtalarga bermagan ilmni berib, ularni oldida bilimdan ham qilib qo'ydi otamizni. demak odam alayhissalomda o'rgangan narsasi, ilm bo'ldi. ilmga e'tibor qilishimiz kerak bo'ladi.

qalam ma'anbag'um, biyos mayhim, qoli alam aqullakum, inni a'lamu g'oybasi samovati va l'od va a'lamu ma tubduni va ma kun tumtaktumun. ularga ana shu narsalarni ismini aytib bergandan keyin alloh azza va jalil farishtalarga aytdi. axir men sizlarga aytmaganmidim? men sizlar bilmagan narsalarni, sizlar berkitgan narsalarni, g'oyib osmondagi narsalarni hammasini biluvchiman deb aytmaganmidim dedi. alloh farishtalardan ilm bilan odam alayhissalomda aziz qildi.

oyatlarni tushunmaymiz, agar mana shu qissalarni o'rganmasak. sababini uzunlar bor, ularni o'rganmasak, qur'onni tushunmaymiz. payg'ambarimizni tarixi, payg'ambarlarni tarixi, bularni o'rganmagunimiz uchun qur'onni katta qismidan bexabar qolib ketamiz. odam aleyhisselom jannatda bir muddat yolg'iz yashadi. so'ngra odam aleyhisselom uxlayotgan paytda, chop qovurg'alardan bittasini olib, alloh taolo havoni yaratdi.

istaydi billah, ya ayyuhanna suddaqullohillatihalafakum min nafsin va ahiydam. sizlarda bitta nafsdan yaratgan, allohdan qo'rqinglar ey insonlar deyapti. bitta nafsdan. demak, ayol kishini, havo onani, insonni, odam alisonni chopqog'asidan olib yaratdi. rost va so'z aytsa nima deyapti? ayol kishini to'g'rilayman deb harakat qilmagan. chunki u qiyshiq qovurg'adan yaralgan. to'g'rilayman desang, sindir.

tirib qo'yasan. teg qo'ysang qo'shiqlikcha qolaveradi dedi. demak siz bilan biz aytgandaqa,

siz gapiring, faqat to'g'risini gapiring degan ekan. abu bakr sirda bir shapaloq qo'ygan ekan qizini. shu bilan razbor tutgan ekan. ya'ni oyshonamizdek ayol, rasululloh sallallohu alayhi vasallam bezozga qarab turib, siz gapiring, men faqat to'g'risini gapiring deyapti. o'shaning uchun payg'ambarimiz aytgan, hoyruqum hoyruqumlik ahliya va ana hoyruqumlik ahliya. sizlarni ichinglarda eng zo'r kishilaringlar ayollariga yaxshi muomala qilganinglar dedi. endi men sizlarni ichinglarda

da ayollarga yaxshi muomala qilganlarni eng yaxshisi menman dedi. bizda ayolga yaxshi muomala qilish nimani belgisi bo'lib qolgan? o'g'il bolalar. bu payg'ambarimiz aytyapti bu narsani, ayolingga yaxshi muomala qilgin deydi. odam alayhissalom uyg'onib qarasa, yangi bir maxluq turibdi. kimsan dedi? dovda ayolman dedi. nimaga yaralding? seni jufting bo'lish uchun dedi. shunda farishtalar odam

assalomu alayhi salomni sinamoqchi bo'lib, kimdir deb so'raganda, havo deb javob berdi. nima uchun havo? chunki tirik narsadan yaratilgan. havodadan yaratilgan. mana abu harorat qilgan hadisda quyidagi ma'nolar bor. ana shu ayollarga yaxshilik qilinglar, qiyshiq havodan yaralgan, to'g'rilayman desa sindirib yuborasizlar, tashlab qo'ysalar qishligicha qolaveradi. ayollarda ko'proq aql emas, ot fasni boshqaradi. mana sahih hadislarda keltirilgan

havo onadan keyin yaralgan ayollarni eng go'zali sora deyiladi. ya'ni dunyoda yashagan ayollarni, dunyoda yaralgan ayollarni eng chiroylisi sora. kim ayol edi? ibrohim alayhissalomda. nima uchun? nima uchun havo onadaqa chiroyli emas? chunki jannatda yaratilinganda. jannatda xuniy narsa bo'lmaydi birovlar.

shu yerda fotokona minal dolimi. subhanalloh, alloh taolo odam alayhissalomga aytdi, e odam, sen va ayoling mana shu jannatda xohlagan joylarda, xohlagandaqa yashanglar, faqat mana bu daraxtga yaqinlashmanglar. mana shu daraxtdan yemanglar, zolimlardan bo'lib qolasizlar. va aytdi yana, inna hada adumun la kavalizavjiki falayyufri jannaku minal jannati fotashqo. innalaka allatajuafi havalatar.

qaro. vannakalatob nofiy havalatob ha. bu bitta daraxt dedi. bu bitta dushman dedi. ya'ni oddiy narsa, ikkita narsa. bu dushmaning dedi. seni ayolingni jannatdan chiqarib yubormasin dedi. jannatda och qolmaysan, yalang'och qolmaysan, chanqamaysan, qiylamaysan dedi. endi qarab turing. holat shu. bitta man qilingan daraxt, bitta dushman, jannatda hech qanday muammo yo'q.

och qolmaysan, yana qoch qolmaysan, chanqamaysan, hech narsa bo'lmaydi. endi iblis odam aleyhisselomni oldab qo'ydi. nima bilan oldadi deydi. nima bilan oldadi? kerakmidi unga u narsa? har xil rivoyatlar bor, iblis janobdan chiqib ketgandan keyin kirganlarga hali hovuz tuxumatida, ilonni ichishida, vallohu a'lam kayfiyatini, lekin alloh taolo izn berdi, odam aleyhisselomni imtihon qilish uchun kirdi iblis. kirdi da, ularga aytdi.

astaydi billa, ma nahakuman, robbukuman, hadixi shajara tailla, antakuna, malakang avtakuna minal xolidiy va qosimaxuma inniylakumalar minan nasixin va dallaxumaga g'urur. mana akalar o'sha yerda boshlandi. kelib aytdiki, bilasizlarmi robbinglar nimaga mana shu daraxtni mevasini yemanglar dedi sizlarga. sizlarni farishta bo'lib qolmasligilarni xohladi yoki abadiy yashaydiganlardan bo'lishilarni xohlamadi. o'shaning uchun

uchun yema dedi. boshqa odamlar keladi, sizlarga abadiy mulk va abadiy hayotni beradigan daraxtni ko'rsataymi dedi. subhanalloh allohning taqdiri. jannatda bo'lsang, abadiy mulkni nima keragi bor degan keladi da. pulni nima keragi bor u yerda? jannatda bo'lsang, o'lim yo'q bo'lsa, abadiy hayotni nima keragi bor? kerakmidi shu ikkita narsa? hayotda ham qarang da, oshishcha narsa ham kerak emas o'zi.

odamga. men ro'za tutyapmiz. ba'zida uxlab qolsak, yo'q e, hech narsa bo'lmagandek. bir mahal ovqatlansak ham, kunimiz nima bo'lar ekan? o'taverar ekan. demak, oshichasi birodarlar, oshicha joyiga borar ekan. ovqatda oshichasi kerak bo'lmagandek, dunyoda ham oshichasi kerak emas o'zi. nima kerak? tom kerak. kiyim osh, kiyim boshi kerak, bitta mashina kerakdir, kunlik tirikchiligingiz kerak. oshichasi nima kerak bor? buzuq bo'libdi, yerdagi odamdan

miz necha minglab o'tib ketdi, shaytonimiz oldi olib qo'yapti. otamizni qanaqa qilib oldigan ekan? alloh azza bajara aytib qo'ydi, mana bu dushmaning dedi. mana bu jannat dedi, mana bu daraxt dedi. hozir ko'payib ketgan endi. lekin subhanalloh insonni aqli noqis ekanda, ojiz ekanda. haligi mamnun, mag'rur degan so'z bor. man qilingan narsa doim jozibador bo'ladi da. mumkin emasmi shu? qanaqa

keyin degan narsani shayton nima qilaveradi? yaxshi emas. aytib qo'yaylik. alloh qilma dedimi, demak yaxshi emas. ming chiroyli qog'ozga o'rab, chiroyli pokovka bilan chiroyli qilib reklama qilib berayotgan bo'lsa ham yaxshi emas u narsa. odam alayhissalom ana shu man qilingan daraxtni yeydi, kiyimi yo'q bo'lgandan keyin odami va havo yalang'och bo'lib qolishdi. ungacha birodar kiyimi bordi alloh taolo bergan. avratlar yopilib turar edi. kiyimlar yalang'och bo'lib, yo'q bo'lib, yalang'och bo'lganda qochib qoldi odam alayh

assalomu alaykum. jannatda qochib qolibdi. shunda alloh taolo, ey adam, atafi rumenni, ey odam, mendan qochyapsanmi degan ekan. desa, parvardigor uyalganimdan qochyapman degan ekan. demak, hayo iymonni belgisi. hayo iymon shoxchalaridan bitta shoxcha. iymon buxoroda keltirilganda desa, lavlar havo, la'mtoqun unta zavjaha. agar ayoli bo'lmaganda, odam alayhissalomga maqamas edi, shunday bo'ladi.

mushkula bo'lmas edi. odam birinchi mana havo edi deyiladi, ikki keyin odamga taklif qildi, odam edi deyiladi. odam alayhissalom qilgan xatosini tushungandan keyin robbisiga duo qildi. robbana zolom la afusana va illam tag'ufillana va to'g'ri hamnalana kunannaminat hosiling. parvardigora biz o'zimizga zulm qildik. agar sen bizni kechirmasang va bizga rahming kelmasa, albatta biz ziyon ko'rishlarda bo'lib qolurmiz. alloh azza va jalla hukm qildi. eh bitu min hay ba'duqum li ba'din

adumu vallakom fil ardi mustaqoru mamatanu ilaqiyin. jannatdan chiqinglar hammanglar. bir yillar, bir yillarga dushman bo'lgan holatda. albatta yer yuzida vaqtincha yashaydigan joy sizlarga dedi. esimizdan chiqmasin akalar. ilaqiyin deyapti. ma'lum bir vaqtgacha yashaysizlar deyapti. baribir chiqib ketamiz dunyoda. ostanovkada o'tiribmiz. kimniki burun, kimniki keyin keladi, hamma chiqib ketamiz. lekin chiqib ketishimizni esdan chiqarib qo'yganda ko'p xatolik yo'l qo'yib qo'yamiz. qolaki ha taqiq.

ayamna va fixa tamutuna va minxa to'g'raljuna. yerni yashaysizlar, yerda o'lasizlar va yerdan qaytadan tildirib chiqarib olamiz sizlarni. alloh taolo va ma'sulotiga tushirdi va kalimalarni o'rgatdi, osiyini duosini kechirdi. odam ham gunoh qildi, iblis ham gunoh qildi. farqi nimada bo'ldi? odam tavba qildi, iblis o'zgarlik qildi. shuning uchun la kabira, ma ostifor va la sog'ira, ma isro, ulamolar aytadi, istiqbol bo'lib tursa, katta gunoh ham qolmaydi.

lekin o'jarlik qilinsa, kichkina gunoh ham qolmaydi, kattaga aylanib ketadi.

bola tug'ib berdi. yigirma marta tuqqan ekan. har tuqqanda bir o'g'il, bir qiz tuqqan. bu imomni tabaridi kitobidan olingan. birinchi farzandlari qobil va qulay. bir o'g'il, bir qiz tuqqan ekan. qobil va qulay, ana shu oxirgi farzandi abdulmug'is va umulmug'is deb keltirilgan ekan. bir o'g'il, bir qiz tuqqan har safar. ibn ibn xibondan keltirilgan abduzog'i foriy rasululloh assalomdan so'raydi. rasulullohning avvali kimdir so'raganda payg'um assalom odam dedi. abduzog'i foriy

nabi va rasulmi deganda ha deb javob berdi. demak odam alayhissalom o'zini farzandlari uchun ham payg'ambar, ham nabi o'rnida bo'lgan birodarlar. inshaalloh, keyingi suhbatda ana shu yer yuzida qilingan birinchi gunoh qobil qobil qissasi va agar ulgursak, shiz idris alayhissalomni qissasini gaplashgan bo'lamiz. assalomu alaykum va rahmatullohi va barakatuh.