bular mana shu dunyoda yashaydigan jasadimizni parvarishini qilishgan.
nabi assalom, abadiy o'lmasdan yashaydigan ruhlarimizni tarbiyasini qilib ketganlar.
alloh meni gunohimni kechir deb ketadi, farzandlarini o'ylamaydi. shunday emasmi? qiyomat kunida har bitta inson o'zini jonini ehtiyot qilib,
yag'maya ferul mar'u min axiy va ummihi va adiy va sohibatihi va baniy. mana avvalroq aytib qo'yapti, qiyomat shunday kunki, bu kunda kishi o'zini aka ukasidan, ota onasidan, xotin bola chaqasidan voz kechadigan kun. ana shu sizni yaxshi ko'rgan otangiz, sizni uxlamasdan, sizni uxlatib, yemasdan yedirgan onangiz, qiyomat kunida o'zini jonini o'ylab sizdan qochadi. u kunda inson o'zini jahannamdan qutqarib qolishlik uchun,
butun butun urug' vujudini, hatto farzandlarini ham jahannamga uloqtirilib, faqat o'zi omon qolishi haqida ham qiladi.
ana shu kunda bizni jonimizga kim oroq keladi? kim bizni mushkulimizni yengil qiladi? kim bizni gunohlarimizni so'rab, alloh taolodan shafa olib kelsin so'raydi.
shu javob bo'ladi. nabiyyat sultonov vafot qilganlarida ham, ummatlari haqida ham qilganlar. birodarlar, biz nimani o'rganayotganligimizni, qanday bir ilmga ega bo'layotganligimizni bir anglaylik. bir yarim soat keyin, yarim soat o'tirib, eshitib, mizg'i mudrab mudrab chiqib ketmaylik. siz bilan bizni iymonimiz iymon bo'lishig'i uchun, komil bo'lishig'i uchun allohni kitobini o'rganishligimiz. payg'ambar sultonovni sunnatini o'rganishimiz kerak bo'ladi. din nima deb nabiyyat sultonovdan so'rash
kabani qurash ta'mir qildi. bu remont qilishligini sababi ikki xil rivoyatga keladi. bir rivoyatda makkaga qattiq sel yog'ib, ana shu sel oqibatida kabani devorlari yorilib, yiqilishlikka yaqin bo'ldi. shunda qurash uni ta'mir qilishlikka kelishdi. va ikkinchi rivoyatda bir ayol kabani oldida atamni isiriq o'xshatib tutataman deb borganida, bir o'tidan tutashni pochta kaba yonib ketdi.
qaysinisi sahif bo'lganda ham, ka'bani ta'mir qilishlikka ehtiyoj tug'ildi. qurayish g'abilasi dorim narbalar jamlanishib, ka'bani ta'mir qilishiga ittifoq qilishdi. qanday qilib boshlashga hayron bo'lishdi. chunki ka'bani qurishlik uchun tosh kerak va uzun yog'och kerak. undan tashqari, makkaliklar tosh bilan qanday qilib bino qilishlikni bilishmasadi. makkaliklarning uylari loydan bo'lanadi. tosh qurishni bilishmaydi,
toshdan uy qurishdi. uzun yog'och ham yo'q. shu vaqtda ularga jiddani sohilida dengiz buzilgan kemani chiqarib tashlaganligini xabari keldi. bu bitta yengillik. shu uzun uzun yog'ochlari bo'ladi kemani. borib, olib kelishdi. ya'ni ozgina vaqt o'tganidan keyin, makkani qul bozorida misrlik bir qibitiy qul sotilayotganligini xabari eshitildi. ya'ni bu qul toshdan bino qurishni bilardi.
yengillik. endi qurilishlikka hamma sharoit tayyor. endi qanday qilib boshlash kerak? ka'batullohni qurishlik uchun avval uni devorlarini yiqitib buzish kerak. ka'batullohni buzishlikni fikr qilgan abrohani qanday qilib alloh xor qilganligini ko'rgan avlod hali tirik. endi kim birinchi olg'ichini yiqitadi? hammasi buzishlikka ittifo qildi, kelishdi, endi qarab turishibdi. sen boshlab, men boshlab, sen boshlab, men boshlab. chunki aytding mana, buzam
buzyapmiz deb, qo'rqib, xavotir bilan buzishdi.
ishi qo'lida temiri bilan tosh tagiga tiqib turib, shunday ko'targanida tosh o'rnidan jildi, ostidan nihoyatda bir yorug'lik, nur chiqdi. temirni ushlagan odam ko'r bo'lib qolishiga yaqin bo'ldi. qo'rqqanidan temirni tashlab yuborganida, tosh joyiga tushdi, nur yopildi. yer yuzidagi nurning mazdari ka'batulloh bo'ladi. shuni ustiga qurishlikka ittifo qilishdi. endi, ka'bani qurishlikka mablag'
kerak. pul kerak. qurash ittifoq qilib to'planib gapirilgan gap shu bo'ldiki, kelgan qarori bu ka'ba yer yuzidagi eng muqaddas pokiza uy, bu faqat pokiza pul bilan qurilishlik kerak. harom pullarni ham tayinlashdi. harom pullarni qatoriga birinchisi zino bilan topilgan pul kiritildi. ya'ni quldonlik tuzumi cho'rilarda sotib zino orqali pul topa olgan odamlar ham bor edi. ya'ni haromligini o'zida
ular ham bilyapti pulni. zino bilan topilgan, maxli bag'iga kirgizilmaydi. ikkinchisi, odamlarga zulm bilan pul topadigan odam, odamlarda haqqini bermasdan, ularga zulm qilishlik hisobiga pul topadigan odamga ham harom pul, buni ham aralashtirmaymiz ku, buni ham zulmligini bilish, buni ham haromligini bilishadi. oxirgisi, ribo bilan shug'ullanadigan odamni pulini ham kirgizmaymiz deyishdi. ya'ni ribo bilan shug'ullanmaydigani kam edi. yana
qaytarib o'tamiz, hali islom ularga riboni haromligini aytmasdan turib, o'zlari ham bilardi harom, lekin qilishaverardi. bir qancha xoram sanalgan pullarni hisoblashib turib, chiqarib yuborib, xorolni yig'ishganda, pul noqis bo'lib qoldi. agar ana shu pul bilan qursa, bino chala bo'lib qoladi. ularni oldida ixtiyor turdi. yo xorom pul aralashtirib, ka'bani to'liq quramiz, yo chala bo'lsa ham halol pul bilan quramiz.
mana hozir siz bilan biz ko'rib turgan ka'batulloh shu ko'rinishi ibrohim alayhissalom ko'rgan ko'rinishi emas.
sholaligicha qolib ketdi. qurash bilalashib, ana shu bizlarda aytgandek noqis ko'rinishida, xijil ismoilni tashqariga chiqarib qo'ygan holda ka'bani qurishdi. hajarul asfaltni o'rniga qo'yishga kelganda, endi ittifoqqa kelib turgan bir aka uka bo'lib ka'bani qurayotgan qurash endi talashib qolishdi. chunki hajarul asfaltni o'rniga qo'yishdik, bu takrorlanmaydigan bir sharaf edi. to'g'ri, har yili bo'ladi, hojiylarni sug'orish,
ularni oziq ovqat bilan ta'minlash har yili bo'ladigan ish. lekin hajarni qo'yishlik bir marta bo'ladi. ibrohim alayhissalom qanday qo'ygan bo'lsa, qancha ming yil o'tgan bo'lsa, shunchadan beri turuvdi tosh. birinchi marta qimirlatilinyapti o'rnidan. endi kim qo'yadi bu toshni? hajar rasulotini tarix haqida gapiradigan bo'lsak, rivoyatlarda mana asli oppoq bo'lgan, odamlarni gunohlarini qoraytirib tashlagan. hajar rasulotga bo'lgan bizning e'tiqodimiz shuki, bizga foyda ham yoki ziyon ham keltirmaydigan bir tosh
men uchma har kuni kirdim men deydi. ana shu kirishligi bilan boshqalarga ozor bo'layotganligini bilmaydi.
hajarul asfaltni ichida bir qancha qora donalarni ajrab turadi. u to'laligicha biz ko'rayotgan narsa hajarul asfalt emas. ichidagi shu mayda bo'laklar hajarul asfalt. atrofidagilar aqli toshlari. hajarul asfaltni birla qilib qo'yishligi uchun bir rasvor qatoridan ichiga tiqib qo'yilgan. mana aytdik, hajarul asfaltni joyiga qo'yishlik bu takrorlanmaydigan sharaf. makkadagi katta urug'lardan banoabduddor
kabani ishini yurgizishar edi. uni kaliti, uni parvarish qilish, uni bir tarbiyasini qilishlik banu abdu dorni ishi edi. ular aytishdiki, kabani ishini biz yurgizamiz, uni bizdan boshqa hech kim qo'ymaydi undaga. qoratoshni bizdan boshqa hech kim qo'ymaydi. allohdan olmaga qasam ichishdi. bir jon qonni olib kelishdi, banu abdu dor urug'ini erkaklari hammasi qo'llarini qonga botirib, shunday qo'llarini yuqoriga ko'tarib,
faqat qon orqali qo'yasizlar. ya'ni qo'ymoqchi bo'lsanglar, bizni qirib yuborasizlar, iniga qo'yasizlar. o'lib ketsak ham javob bermaymiz. buni ko'rib turgan banu maqsum qabilasi ham yeydi da. bor sen ham qon olib kel. ulardan bir jon qonni olib kelishdi, banu maqsum erkaklari ham qo'lini tiqib, qo'llarini ko'tarishdi. faqat qon bilan. ya'ni biz ham chekinmaymiz. ya'ni ko'rib qo'ying, nima uchun bular bir birini qirib olishga tayyor? odamlar dinodir ham, yer,
mansab yoki xotin uchun urilsa, bular sharaf bor joyda jonlarni fido qilib yuborishidan qaytmagan.
buni ko'rgan banu adibni ka urug'i, umariddin xattobning urug'i, ular ham bir jon qon olib keldi, ular ham erkaklari qo'lini qonga tiqdi, hamda ko'tarishi faqat qon bilan deyishdi.
bo'lgan. dushmanligida eng ashaddiy dushman edi. endi islomni qabul qilgan soatidan boshlab, ashaddiy bir do'st yordamchilariga aylandi. besh kun turishni talashishi. bitta qavm, bo'pti narigilar qilib, bir birini qirib yuborishlikka tayyor. kecha aka uka bo'lib, ka'rani buzganlarlar. shu paytda qurayshning ichidagi eng yosh kattasi rivoyatlarda yuz yigirma yoshli deyiladi, abu bayemni muxira. aytdiki,
sizki, ey qaol, nimani ustida tolashyapmiz? bittalar xo'p demasanglar, bir biringlarni qirib tashlasanglar, makka kimga qoladi? qurashni quvvat qiladimi? kelinglar, bir yechimga kelishaylik. kelishdi. o'rtalarda bitta odam hakam bo'ladigan bo'ldi. shu hakamni aytganini qilamiz. allohni o'rtaga qo'yib, qasam etishdi. endi buni ham bajarishadi. chunki va'da berdi ular. kimni hakam qilamiz? shu paytda abu mayi aytdiki,
banu shabai eshigidan kim birinchi kelib kirsa, shuni hakam qilamiz deyishdi. endi hammani ko'rdingizmi, banu shabai eshigidan. shu paytda payg'ambarimiz muhammad mustafo sodiq aka kirib keldilar. butun qabila ko'rib turib as sodiqul amin, as sodiqul amin rozingna, rozingna, rozimiz deyishdi. payg'ambar sodiq aka hech qachon yolg'on gapirmaganlar, as sodiq bitta laqablari va hech qachon xiyonat qilmaganlar. al amin, ishonchli, rozgi va ishonchli.
mana shu holat, qurayishni payg'ambarimizni qanday ekanligiga berayotgan bahosi.
mana endi muhammad aleyhis salomni qanday bir hikmat bilan qozilik qilganligiga guvoh bo'laylik. aytamiz, payg'umimiz aleyhis salomning hayoti bizga boshidan oxirigacha ibrat.
o'rtada qurashni birligi yoki qurashni qirilib ketishligi turibdi. bitta to'g'ri hukm bilan, hikmatli yechim bilan bu mushkula hal qilinadi, birligi qoladi, yoki bir birini qirib tashlaydi. o'ttiz besh ga kirganlar shu yerda. agar shunga o'xshagan bizga yechimni qabul qilish mas'uliyati yelkamizga tashlab qo'ysa, nima derdik? qo'yinglar ey, qo'yinglar, katta turibdi yu. chunki mas'uliyatli ish.
ichiga joylashtirib qo'ydi hajadasi. shu bilan hamma rozi bo'ldi. chunki bu toshni qo'yishning sharafiga butun uruq, butun qabila, butun qurash qatnashdi. shu hikmatli ishi bilan payg'ambarimiz s.a. qurashni o'rtasidagi qirg'inbarot urushni oldini olgandim. bu nabiy s.a. o'ttiz besh yoshida bo'lgan edi. endi ka'batullohni shakliga kelsak. qurash ka'bani ta'mir qilganlarida
ibrohim alayhissalom qurgan tavoiylardan qisqartirib qurib qo'yishdi.
agar meni to'g'ri tushunishganida, fitnaga sabab bo'lmaganida, ka'bani buzib turib, bobom ibrohim qurgan bo'lar edi.
lekin qavmingiz noto'g'ri tushunganligini rioya qilganligim uchun, cholaligicha qoldirib qo'yapman deyaptilar. aytaylarchi? agar shunday qilsa, payg'ambarimiz so'zasida shunday qilsalar, kim malomat qila oladi? axir uzoq, allohdan vahiy olib turgan payg'ambar bo'lib turib, la yanto'qa'nin havo in huva in la vahiyu yuha bo'lgan.
havodan gapirmaydigan, har bitta gapni vahiy bo'lgan payg'ambarimizni kim malomat qila oladi? hech kim malomat qila olmaydigan holat bo'lsa ham, payg'ambarimiz qavmini rioya qilyapti. musulmonlarda qiblasi bo'lgan, ka'ba chola qolib kelsa ham, mayli, faqat fitna bo'lmasin. fitna bo'lmasin, musulmonlar bir tursin, g'alva chiqmasin deyaptilar a, nabiy yusuf aka? hozirgi kunda kuzataylik da. bitta nafn ibodati ushlab yuborib turib, oilasida janjal qilayotgan ukalarimiz bor. masjidni ichida fitnaga sabab bo'lsa,
bo'ladigan oqsoqollarimiz, yoshlarimiz, kattalarimiz bor. u nafil ibodatni qilmasa gunohkor bo'lmaydi inson. lekin shu nafil ibodatni qilaman deb, qavmni o'rtasidagi birlikka putur yetkazayotgan, musulmonlarni birligiga, fitna solayotgan kishi gunohkor bo'ladi. ibrat olaylik. payg'ambar so'rasalamday zot qavmni rioyasini qilyaptilar. chunki yangi kelgan islomga mana shu bo'yicha qolib tursin deyaptilar narsalar. tushunarlimi? yoshlar ko'proq.
onamiz shunday ekan bo'lsa, ba'zi bir sunnat amallarini qirqishmaslik kerak ular bilan. biz o'zimiz qanaqa edi besh yil, olti yil yoki o'n yil bo'lgan? bizga ham sabr qilish yo'li shunchalik bo'lib qoldik. endi biz ham jindak sabr qilaylik orqadagilarga. ba'zi nafl bo'lgan ibodatlarda turib, oilalar buzilib ketayotganligini eshitamiz. ota onasi norozi bo'lsa ham chiqib ketayotganligini eshitamiz. qiyomatda gaplashamiz siz bilan deyapti. men bu yo'ldan qaytarganingiz uchun deydi. farz bilan harom bo'lgan ishda,
bu kelishilmaydi. aroq harommi, harom, tamom. namoz farzmi, farz, tamom. bu kelishilmaydi. nafil ibodatlarda ozgina odamlarda rioya qilish kerak ekan. ka'batullohni birinchi bo'lib ibrohim alayhissalom qurgan. ba'zi rivoyatlarda, zaif rivoyatlarda, ta'kidlab o'tamiz shuni. ibrohim alayhissalomdan avval ham ka'ba bor bo'lgan. uni odam yoki shish alayhissalomlar barpo qilishgan deyishadi. vallohu a'lam. lekin bizga yetib kelgan sahih ma'lumot, birinchisi ibrohim alayhissalom qilgan.
ikkinchisi, mana aytdik, quraysh payg'ambar so'zidan payg'ambar bo'lmasdan turib, tayyorlar qilgan hozirgi holati.
uchinchi bor yana bino qilingan. ka'batulloh podshoh yazidini muoviya davrida uning lashkallari tomonidan qattiq shikast yegan edi. ya'ni hijratning o'ttiz oltinchi yilida abdulloh ibn zubayrni makkaga qamal qilib, manjaniqlar bilan makkani toshbo'ron qilishgan edi. shunda ka'batullohga ham toshlar tegib, devorlarini yangilashlikka hoja tug'ilgan. shundan keyin abdulloh ibn zubayr
ibn uzu berayaptilarki, agar bitta yillarda uylarga o't ketib, uylarga talofat yetsa, to'liq uyni qamir qilmagunicha, ko'ngli o'rniga tushmaydimi? nima endi rodbemizni uyini cholaligicha qoldiramiz dedi? so'ngra aytdiki, men alloh taologa istixora qilib, uch kun namoz o'qiyman, keyin bir ish qilaman dedi. uch kun istixora qildi. so'ngra to'rtinchi kun chiqib, ka'batullohni yer bilan tekshirib,
tep tekis qilib buzdi. yerga tekislaganidan keyin atrofiga ustunlarni olnatib turib, parda bilan to'sdi. hamda payg'ambar sulton ham o'ttiz besh yoshida xijir bo'lib qolgan, ka'baga kirmay qolgan maydonini ham qo'shib, ibrohim alayhissalom qurgan shaklga keltirib, g'aribdan va shaxtdan bittadan eshik ochib qo'ydi. xuddi payg'ambarimiz sulton ham aytganlaridek, chunki ibnu zubayrda bu o'rindagi mavqifi payg'ambarimiz
bu xabarni abdulmalik ibn marvonga yetkazdi. hamda zubayr tomonidan baytulloh binosiga o'zgartirishlar kiritilganini ham bildirib o'tadi. bunda abdulmalik ibn marvon javob xatini yozib aytarkanki, biz ibn zubayrni ahmoqona ishlaridan bezormiz. baytullohni avvalgi holiga keltirgin. o'sha abdullohining zubayr qo'shgan olti zironi chiqarib tashla. yangi ochgan eshigini o'rnini bekitib tashlagin.
hadjoch buyruqni bajardi. ka'ba siz bilan biz ko'rib turgan hozirgi shaklga qaytib keldi. keyinroq xorim rashid davrida u kishi ka'bani buzib, zubr qurgandek qaytarmoqchi bo'ldi. chunki payg'ambarimiz, yana qaytarib aytamiz, qurash yangi islomga kelganligi uchun chola qoldirgandilar. endi hozir qilsak bo'laveradi, deb xorim rashid yana buzmoqchi bo'lganida,