04.2023 18-QISM / ISTIQOMA (3/4) / NAFSNI POKLASH / ABDULLOH DOMLA / ISTIQOMA / ABDULLOH DOMLA

assalomu alaykum va alaykum assalom va alaykum assalom va alaykum assalom va alaykum assalom va alaykum assalom va alaykum assalom va alaykum assalom va alaykum assalom va alaykum assalom va alaykum assalom va alaykum assalom va alaykum assalom va alaykum assalom va alaykum assalom va alaykum assalom va alaykum assalom va alaykum assalom va alaykum assalom va alaykum assalom va alaykum assalom va alaykum assalom va alaykum assalom va alaykum assalom va alaykum assalom va alaykum assalom va alaykum assalom va alaykum assalom va alaykum assalom va alaykum assalom va alaykum assalom va alaykum assalom va alaykum assalom va alaykum assalom va alaykum assalom va alaykum assalom va alay

naim. Rasululloh sallallohu alayhi vasallam bular haqida aytganlar,

xolapoy roshidina mahdiyin, mendan keyingi to'g'ri yo'ldagi roshid bo'lgan xalifalarni sunnatini mahkam ushlanglar. Abdu alayhi habibin navajiz, og'iz ishlaringlar bilan mahkam ushlanglar buni, ularning sunnatlarini. Mana siz bilan biz ularning sunnatiga ergashlikka Rasululloh tomonidan buyurilganmiz. Mana endi bu xalifali roshidlar istiqomi haqida nima degan?

mustaqim inson deganda kimni tushungan bo'ladi? Abu akasiddin roziyallohu anhu istiqomat, Allohga shirk keltirmaslik degan. Tavhidda turishlik, istiqomat deb aytgan. Shirk keltirmaslik, mustaqim bo'lishlik deyilgan. Demak inson Allohga osiy bo'lib, bandaga itoat qilgan bo'lsa, demak shirk keltirgan bo'ladi. Insonga itoat qilishlikni, Allohga itoat qilishlikdan ustun bildingmi?

havoyi nafsingga ergashib, ovvoga osiy bo'ldingmi? Demak sen nafsingni Allohga teng qilding, shir keltirding. Dali? Astag'dibilloh. A'faru aytaman ittixoda ilohi hu havohu va adallohullohu ala ilm. Ey muhammad alayhissalom! Ya'ni havoyi nafsini o'ziga iloh qilib olgan va Alloh uni bilgan holida yo'ldan ozdirib, quloq va ko'nglini muhrlab, ko'z oldiga parda topib

qo'ygan kimsani ko'rganmisiz? Bas, uni Alloh yo'ldan ozilgandan so'ng, kim hidoyat qila olur? Axir eslatma, ibrat olmaysizlarmi? Inson o'zini havoyi narsaga qul bo'lar ekan, Allohga osiy bo'lib, shirk keltirgan bo'ladi deyilyapti. Demak, abu bakr siddiqning nazdida mustaqim bo'lish, istiqomada turishlik, bu shirk keltirmaslik deb aytadi. Umar al muhattar roziyalloh xalqi xalif bo'lib turgan paytda,

majlisida o'tirar ekan bir to'p odamlar, orasidan bir kishi umar ibn xattobga, xalifaga o'zini yaqin qilishini xohlab, dedi. Vallohi, Rasulullohdan keyin sizdan ko'ra afzalroq odamni ko'rmadik. Bu odam xalifaga tamalluq qilyapti, talya olamali qilyapti. Shunda umar ibn xattob uni so'zini eshitib turib, majlisdagilarga bir qator norozi bir nazar bilan qarab qo'ydi. Shunda

majlisda o'tirganlardan bittasi yo'q dedi. Allohga qasam. Sizdan yaxshiroq odamni ko'rganmiz. Kim edi u deb so'radi xalifa. Abu bakr siddiq edi deb javob berdi. Shunda umariddin xattob aytdi. Sizlar dedi, yolg'on gapirdinglar. Bu esa rost gapirdi dedi. Indamay turishganini senlar yolg'on gapirding deyapti umariddin xattob. Indamay turibsizlarmi, demak sizlardan yozibsizlar buni gapiga. So'ngra aytdiki,

men o'zimni tuyamdan ko'ra adashganrog'idim, abubakir siddiq esa mushka ambardan ko'ra xushbo'rog' edi.

demak, abubakir siddiqning nazdida istiqoni bu shirk keltirmaslik. Birodar, aniq bil. Agar Allohga osiy bo'lib turib, bir narsani qo'lga kelayotgan bo'lsang va mana shu qo'lga kelayotgan narsangni foyda, g'amimada bo'layotgan bo'lsang, bu shirk bo'ladi. Biz seni mushrik deb hokim qilmaymiz, lekin shirk bo'ladi.

agar insonga itoat qilib Allohga vosing bo'lgan bo'lsang, o'zing bilmasdan shirkga kirib qolding. Umariddin xattob nima degan istiqoma haqida? Umariddin xattob aytadi, istiqoma amr va nahiyda mustaqim turishing. Alloh seni o'zi buyurgan narsani ustida topishi va qaytargan narsasi ustida topmasligi deydi. Demak, umariddin xattob farzni bajarish, hayronidan qochishni

istiqomi deb aytyapti. Usmon abdulloh nima degani istiqomi haqida? To'g'ri yo'lda ustuvor bo'ldi, mustaqim bo'ldi degani, amalni xolis Alloh uchun qildi degani dedi. Usmon abdullohning nazdida xolis bo'lish, ixlosli bo'lish, muxlis bo'lish Allohga istiqomi ekan. Abu baka nima dedi? Shirk keltirmaslik. Umariddin xattob boamal bo'lish dedi. Usmon abdulloh

xulosli bo'lishlik dedi. Ali ibn abit olim nima dedi? Ali ibn abit olim va abdullohimni abboslar mustaqim bo'ldi, to'g'ri yo'lda ustuvor bo'ldimi, farzlarini ado qildi deb ta'rifladi. Farzlarini bajargan odam mustaqim bo'ladi dedi. Albatta, ular bu ma'noni payg'ambarimizning hadislaridan olishgan. Nabiyev sollallohu alayhi vasallam aytganlar, ma obidallohu, beafdalo

va alaykum. Sizlarga farz qilgan, farz amallaridan ko'ra afzalroq amal bilan Allohga ibodat qilinmadi. Allohga ibodat qilinadigan bo'lsa, eng afzal amal bu farz. Shuni bilib olaylik. Ba'zida sunnat bo'lgan, nafil bo'lgan amallarga kirishib ketamizda, mana shu sunnat amallarimiz ba'zi farzlarga to'sqinlik qilib qoladi. Agar sizni qilayotgan nafil, sunnat amalingiz

farzdan, rojibdan to'sayotgan bo'lsa, bu sunnatiz qabul bo'lmaydi.

demak, aliyev navi tolib roziyullohanhu abdullohi navboslar istiqomani, farzlarini bajarish deb aytadi. Ya'ni, farz amallarini bajarishlik hamma narsadan muqaddam turadi. Payg'ambarimiz aytganlar, ittaqi mahori mullo, takuni abadan nas. Harom, Alloh harom qilgan narsalardan. Taqvo qil, odamlarning eng ibodatlisi bo'lasan.

maqosamallohu aka, takun ag'nanmas. Alloh senga taqsim qilgan rizqinga, narsaga rozi bo'l, eng boy odam bo'lasan. Shuning uchun eng ibodatli odam kim desa, farzlarini o'rnida bajarayotgan odam. Agarchi nafillarga vaqti bo'lmayotgan bo'lsa ham. Nafil amallarga targ'ib qilinadi, majbur qilinmaydi. Saidimiz hasan roziyallohu anhu Allohning amrida ustuvor bo'ldi, mustaqim

bo'ldi degani, to otda turdi, massiyatdan uzoq bo'ldi, degani deydi. Bu hasan roziyallohani xo'ni istiqomaga bergan ta'rifi edi. Ayrim muammolar aytishadi, to'g'ri yo'lda ustuvor, mustaqim degani, Allohni muhabbati va uning qulchiligida doimiy bo'ldi degani deydi. Demak, istiqomat haqida aytgan bu xulofa o'rashishlarining so'zlari edi. Mana endi ba'zi bir hadislarni o'qiy

imiz, istiqomi haqida aytilgan. Sufyoniddin abdullohu as safiqiy roziyallohu anhu dan u kishi aytadi, qultu ya Rasululloh, qulli fil islami qovlon la asalu anhu haqidan g'oyir ekan. Bu kishi aytadi, ya Rasululloh, menga islomda shunday bir so'zni aytingki, u haqida boshqa hech kimdan so'ramang. Rasululloh aytdilar, qul amantullohi fin mastaqimi. Imom muslim urvoyim.

Allohga imon keltirdim degin, so'ngra mustaqim bo'l, to'g'ri bo'l, istiqomada tur degin. Demak, shu so'z yetar ekan insonga. Islomda sobit bo'lishligi uchun, haqda davom etishligi uchun shu so'z yetar ekan. Mustaqim bo'l. Din sendan nimani talab qilgan bo'lsa, shunday bo'l. Agar bir inson Allohga imon keltirdim desa, lekin mustaqim bo'lmasa, amallarni bajarmasa,

uning bu armandu bellah degani unga foyda qiladimi? Buni misoli chanqoqdan o'lay deb turibdi bir odam. Devor orqasida suv bor degan gapni eshitdi. Lekin nima qilmadi? Borib ichmadi. Unga bu eshitgan ma'lumotini foydasi bormi xabarini? Yo'q, chanqoqdan o'ladi. Mana shu xulosa. Kishi iymon keltirsa yu, ammo amal qilmasa,

ustaqil bo'lmasa, uni iymonini unga foydasi bo'lmay qolishi mumkin.

istaydi billa, 'famankana yorju liqo robbihi, falyammal amalin solixon va la yushrik bi odati robbihi ahada'. Bas kim deydi Alloh taolo kaf surasida? Parvardigoriga ro'bo'ri bo'lishidan umidvor bo'lsa, ya'ni Allohga bir kun yo'riqishidan umidi bo'lsa, Allohdan yaxshiligini umid qiladigan bo'lsa, u holda yaxshi amal qilsin va parvardigoriga bandalik qilishlikda biron narsani unga shirk kiritilmasin. Shuning uchun birodar, agar kalima

keltirgan bo'lsang u, bu iymoning, bu kalimenni seni amalga chaqirmaydigan bo'lsa, bu iymoningni hech qancha qiymati yo'q ekan. Eshitgan, o'qigan, o'rgangan ilmimizga amal qilmasak, va mana shu ilmimiz bizni gunohlar bilan to'smasa, farzlarini bajarishiga indamasa, bu ilmni bizga foydasi yo'q, birodalar. Rasululloh aytadilar, mustaqim bo'linglar, to'g'ri yo'lda ustuvor bo'linglar. Lekin, hech qachon sizlardan

talab qilinganidek mustaqim bo'la olmaysizlar. Unda qanaqa qilamiz? Alloh bizga buyurganidek, payg'ambarni talab qilganidek qila olmaymiz ekan hech qaysimiz amallarni. Demak, istiqomamiz ham chola. Hargiz talab qilinganidek mustaqim bo'la olmaysizlar. Bilinglarki, diningizning eng afzali namozdir. Ya'ni amallaringlaring eng afzali namozdir. Faqat nomungina tohirda davomiy bo'ladi.

hech qachon talab qilingandek mustaqil bo'la olmaysizlar degani ikki xil tushunish mumkin. Birinchisi, agar sen Alloh aytgandek, payg'ambar aytgandek, mustaqil bo'lishlikka kuching yetkinicha harakat qilsang, imkoniyating yetkinicha harakat qilsang, bu amalingni orqasidan senga kelayotgan foydalarni sanab adog'iga yetolmaysan degani. Qalbing xotirjamligi, amallarga muvaffaq bo'layotganliging,

qalbingdagi rozilik, xursandchilik, mana shular istiqomaning bevalari.

otib ketadi. Ha, u narsalar yoqmaydi. Lekin u narsalar uni baxtsiz qilib qo'ymaydi. Chunki uni saodati qalbida. Alloh beruvdi, Alloh oldi deydi. A? O'n yil burun ketgan narsa yo'q edi qo'limda. Ketgan bo'lsa, qo'limdagi narsalar o'n dan beri ketdi deydi. To'qqiztasi turibdi yu deydi. Rozi shunda ham. Yarmi kessa ham rozi. Chunki hammasi ketmadi yu deydi. Bunaqa tushuncha kimda bo'ladi?

mustaqim bo'lgan odamda. O'sha tico oldi boshida, xursand. Keyin matizga o'tdi yana xursand, jazga o'tdi, fitga o'tga o'tdi. Xullas o'sha bir o'rtacha bir o'n besh ming dollarlik mashinaga chiqib turib, bir ishlar xira olib, qaytib yana matizga tushib qoldi. Yomon siqiladi da. Voy, ikki yil buni yo'q edi yu shu ham. Ha, mustaqim bo'lsa nima deydi? Zatonu peshkom deydi. Birodar,

rozi bo'lishlikka hayotingda sabab povod mingta. Keyin ko'zga tushib qoldikmi? Ona odam velosipedda yuribdi. Unga qarab alhamdulillah do'r. Velosipedda yuribsizmi? Ona odam piyoda yuribdi. Alhamdulillah do'ring. Piyoda yuribsizmi? Ona odam aravada o'tiribdi. Unga qarab alhamdulillah do'ring. Aravada o'tiribsizmi? Komada yotibdi bir odam o'n yildan beri.

yo o'lolmay, yo yasholmay. Ko'ring da, hamda aytib, shukur keltirib, mustaqim bo'lib, rozi bo'lib, baxtli bo'lishiga sabab mingta. Lekin shuni ko'rolmaymiz da. To'g'rimi? Ha, hayotida mustaqim odamga ham qalbiga yoqmaydigan ishlar duch kelishi mumkin. Ammo u biladi. Bu sinov dunyosi. Ozgina sabr qilsa, bu ham o'tib ketadi. Mustaqim odamga musibat kelsa, biladi. Nimani biladi? Robbisini quydagi oyatini biladi.

Alloh nima degan? Alloh taolo aytadi.

bu narsa. Inson bu dunyoda imtihonga kelgan. Alloh taolo yaxshilik bilan ham sinaydi, yomonlik bilan ham sinaydi. Nima degan, astadbillar? Alladiy, xolaqol, mavtovor, hayotaliye, biyokum, ayyukum, axsanu, amala. U zot sizlarni qaysininglar chiroyliroq amal qilishinglarni imtihon qilish uchun o'lim va hayotni yaratgan. Hayot va o'limni demayapti, o'limni

buni avvalo aytyapti. Biz bu dunyoga sinovga kirganmiz. Biz bu dunyodan chiqib ketish uchun imtihonga, veshni yashagan emas. Istaqim u, bolani to'qis u. Rostini aytdilar, to'g'ri yo'lda ustuvor bo'linglar, ammo hargiz talab qilinganidek mustaqim bo'la olmaysizlar. Birinchi ma'nosi, agar mustaqim bo'lsang, ustingga keladigan xayriyatni sanab odamga yetkaza olmaysan. Endi ikkinchi ma'nosi, inson goxida rosa rosa

ib qoladi. Toholatim bormi yo'qmi? Toholatda hamma a'zonga suv yotdimi yo'qmi? Ikki matadan, uch matadan toholat qiladi. Endi istiqoma, birodarlar, mustaqil bandada shu narsa bo'lmaydi. U to'g'ri bo'ladi. Sizga buyurilgan narsani toqatingiz darajasida bajarasiz. Mukammal qila olmaysiz. Imkon boricha qilasiz. Payg'ambarimiz aytadilar, to'g'ri bo'linglar, mustaqil bo'linglar. Yaqinlash

ishinglar to'g'ri yo'lga va bilinglarki, sizlardan birontangizni amali uni jannatga olib kira olmaydi.

vala anta, yo Rasululloh, sizni amalingiz ham jannatga olib kirib keta olmaydimi? Vala ana, meni ham avvalim jannatga olib kirib kela olmaydi.

faqat Alloh meni rahmatim bilan o'rab olgandan keyin jannatga kiraman. Demak, ikkinchi ma'nosi, qo'lingizdan kelganicha istiqomada bo'lasiz, mana shu kuchsiz yetganiga harakat qilganligingiz uchun Alloh taolo umid qilasiz.

rahmati bilan jannatga kirgizadi. Jannatga Allohni rahmati bilan kiramiz. Endi darajalarimizni belgilanishdagi jannatda ana shu qilgan amallarimiz bilan bo'ladi. Demak, mustaqim bo'lgan banda, Allohni istiqomasida turgan banda, abu bakr siddiq aytdi, Allohga shir keltirmagan banda dedi. Umarimni hatto mustaqim manbani kim dedi? Dunyolarni bajaradi, qaytag'ilardan qaytadi dedi. Usmanimdan

nima dedi? Amallarni xolis qiladi dedi. Alimdan bitta olim bilan abdullohimdan bosh nima dedi? Farzlarni bajardi, haromlardan uzoq bo'ldi dedi. Farzni bajarasiz, haromdan uzoq bo'lasiz, eng mustaqil, eng ibodatli odam bo'lasiz. Alloh aziz va jalloh mustaqil bandalardan bo'lishimizga o'zi tavfiq bergan bo'lsin. Aqulu qovli hadda va astag'firullohu alayhi va lakum. Assalomu alaykum va rahmatullohi ta'ala va barakatu.