04.2023 19-QISM / ISTIQOMA (4/4) / NAFSNI POKLASH / ABDULLOH DOMLA / ISTIQOMA / ABDULLOH DOMLA

tanlash. Ba'zida hayotda shunaqa bo'lib qoladi. Ikkita ishdan bittasini qilishga majbur bo'lib qolasiz. Ikkalasi ham yomonlik. Shunda nima qilinadi? Yomonligi ozroq bo'lgan ish qilinadi. Bu narsani nabiy sollallohu alayhi vasallam muqoraba deb ataganlar, muqoraba. Masalan, bir kishini singlisi bor, din diyonatdan uzoq, Allohni amriga beparvo. Endi aka, dindor, taqoq.

bodor. Nima qiladi? Bu dindan uzoq bo'lgan, bir behayo suratda, behayo ishlarda bir qilib yurgan, bir yarim yalang'och yurgan, ibodatdan uzoq bo'lgan singlisi bilan aloqa qiladimi, yo'qmi? Bunaqa qarindoshi bilan aloqa qilishlik to'g'ri bo'lmaydi. Lekin aloqani uzishlik ham to'g'ri bo'lmaydi. Aloqa qilsang ham yaxshi emas, aloqani uzsang ham yaxshi emas. Mana, ikkala ishdan bittasini tanlash kerak, ikkalasi ham yaxshilik emas.

shunda qaysinisi yengilroq aloqa qilib turishligi. Chunki ehtimol sen aloqangni uzmay tursang, aka, taqvodor aka, sendan bir ta'sirlanar, qilgan yaxshiligingdan bir ta'sirlanarda haqqi yurib qolar. Ammo agar aloqani uza oladigan bo'lsang, mana shu zalolatida, gunoh mansiyatida davomiy bo'lib ketar. Demak, aloqani uzmasdan u bilan shariat ruxsat bergan dalilarda muomala qilib turishliging istiqomi deyiladi.

birodalar, mustaqil bo'lish, istehomada turish, oshirib ham bormaslik, kamitib ham bormaslik. Ifroq ham yo'q, tafrid ham yo'q. Agar birov qo'lingizga katta bir hovlini kalitini bersa, hovlini narxi million dollar deng. Endi bu hovlini kaliti senda bo'lsanglar, hovli seniki bo'lib qoldi degani bo'ladimi? Yo'q, uni narxini to'lashlik kerak. Buni misol uchun aytyapmiz, birodalar. Shuning uchun siz la ilaha illalloh desangiz u,

mustaqim bo'lmasangiz, istiqomatda turmasangiz, jannatga kira olmaysiz.

kira olmaymiz. Mustaqim bo'lganligimiz bilan kiramiz, Alloh taoloning marhamati bilan kiramiz. Lekin qur'onda bir oyat bor. Biz aytayotgan ma'noga teskari kelganday bo'lib qoladi. Biz nima deyapmiz? Hech kimni amali jannatga kirib ketishlikka kifoya qilmaydi. Hatto Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning amallari ham. Lekin oyatda aytyapti astag'dibilloh. Alladina tatabaffal humul malayka tutayyibin. Yaqub

buna salomu alaykum, uduxulul jannata bima kun tum ta'maluvun. Ular shirk va isyondan pok bo'lgan hollarida, farishtalar ularning jonlarini olar ekanlar, sizlarga tinchlik omonli bo'lgay, endi qilib o'tgan amalingiz sababli jannatga kiringiz derlar. Qilgan ishinglar sababli jannatga kiringlar deyilyapti oyatda. Lekin hadisda payg'ambarimiz aytyaptilar, hech kimni amali jannatga olib kirib keta olmaydi.

da. Bu nima deb tushunamiz? Maktabda bitirayotgan bir yigit, misol uchun aytyapmiz, maktabda bitirayotgan bir yigit otasi vafot etdi. Otasi faqir odam edi. Lekin bu yigitni amakisi bor, badavlat odam. Kelib, aytyaptiki, jiyanim, agar o'qishni davom ettirishingizni xohlay qilsang, o'ylanma, hammasi sarf va najotni ko'taraman dedi. Yigit qabul qildi, yillar davomida mehnat qilib ter to'kib o'qidi, izlandi,

mehnat qildi, safar qildi, xullas, vaqt o'tdi, o'zini sohasida katta bir olim bo'ldi, martabaga erishdi, jamiyatda katta obro' e'tiborga, daromadga erishdi. Keyin amaki kelib aytdi, jiyanim, bunday maqom martabaga o'zingni mehnating bilan erishding, dedi. Desa yigit aytyapti, ey amaki, sizni fazlingiz bo'lmaganida, men buncha narsa yetmas edim, dedi. Amakini puli bilan yetdimi? Yo o'zini mehnati bilan yetdimi?

ikkalasi ham bo'ldi. Amakining fazli bo'ldi, yigitning mehnati bo'ldi, ikkalasi bir bo'lib turib, bu kishi, bu yigit shunchalik katta maqomatni baga ega bo'ldi. Ikkita narsa. O'zini ishtixodi, amakisini infohi. Alloh taoloning fazli kimga bo'ladi? Mustaqim bo'lgan bandaga. Endi xudo kechirsa, biz ham jannatga kirib ketarmiz. Xudoni karami keng deb xohlagan ishini qilib yursa, Allohni fazli unga bo'ladimi?

inna rahmatullohi qoribu minal muhsinin dedi Alloh taolo. Allohning rahmati, fazli, muhsin bandalarga yaqin bo'ladi. Sen muhsin bo'lasan bitta kalit, Allohni rahmati bo'ladi ikkinchi kalit. Shu bilan jannatga kirasan. Mustaqim bo'lasiz, keyin Alloh taoloning sizga fazli bo'ladi, keyin jannatga kirasiz. Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallam aytadilar, sa'didu va qoribu va abishuru.

qulay yudixilar jannati ahadan amaluhu. To'g'ri yo'lda bo'linglar. Mustaqim bo'linglar. Bilinglarki, sizlardan birortingizning amali uni najotga erishtirmaydi. Sizning amalingiz ham, o, Rasululloh deganda, ha, meni ham amalim. Faqat Alloh meni rahmati bilan o'rab olganda. Demak, boyagi tolib ilm, yigitni ilm maydonida katta yutuq erishishi, katta daromadga erishishligi ikkita narsa sababli bo'ldi. Bittasi

amakisining unga qilgan xayriya hisoni, ikkinchisi o'zini mehnati. Endi siz bilan bizga Alloh taoloning fazli marhamati bo'ladi, bu bitta kalit. Undan buni siz bilan biz mustaqim bo'lgan bo'lishingimiz kerak. Mana hozir esli bo'lib o'tiribmiz hammamiz a? Majlislarimizga domlalar keladi, majlislarimizga bir imomlar keladi, hurmatli odamlar keladi, odobli, esli bo'lib o'tiramiz. Endi haligi domla chiqib ketgandan keyin, endi boshqacha bo'lyapmizmi? Demak mustaqim emasmiz.

bor a shunaqa kasalimiz? Ha bo'pti endi, chaqqon aka bo'lib ketmaydi dedi. Qo'yaymiz sekin sekin, bo'ladi da endi, qo'yaymiz.

mustaqim emas. Aytdik ku, mustaqim degani to'g'ri. Uyida ham bir xil, ko'chada ham bir xil. Uyida ham so'kinmaydi, ko'chada ham so'kinmaydi. Bu yerda esli bo'lib tasvirga qaytib turib, mashina minayotganda ham mana shu tasvir aytgandaqa yuradi. Tushunarlimi? Mana shu kasalimiz bormi, yo'qmi bizni? Ikki xilmiz a? Tushunarlimi, mustaqim bo'lishi qanaqa bo'ladi? U bir xil doim. Bir xil. Ota bolasiga dedi.

o'tdi. Imtihondan yaxshi natijalar bilan chiqsang, bitta yaxshi velosiped olib beraman dedi.

magazinga bor deganmidi? Yo'q. Meni oldimga kel degan edi. Tushunarlimi? Demak bizni dunyodagi mustaqim bo'lishligimiz orqasida odamlardan bir narsani kutish bo'lib qolmasin. Mustaqim bo'lishimizdan maqsadimiz Alloh taoloning roziligi bo'lsin, jannat bo'lsin. Shunda bu mustaqimligimiz to'g'ri bo'ladi. Payg'ambarimiz sallallohu alayhi vasallam aytadilar la yastaqiymu imanu abdin hatta yastaqiymu qalbuhu. Qalbi mustaqim bo'lmagan

cha insonning iymoni mustaqim bo'lmaydi. Qaytaramiz. Insonning iymoni mustaqim to'g'ri bo'lmaydi, to qalbi to'g'ri bo'lmagunicha. Vara yastaqi bu qalbuhu hatta yastaqi malisanuhu. Endi qalbi mustaqim bo'lmaydi, tili mustaqim bo'lmagunicha. Tili to'g'ri bo'lmagunicha, qalbi to'g'ri bo'lmaydi, qalbi to'g'ri bo'lmagunicha iymoni to'g'ri bo'lmaydi. Qayer to'g'ri bo'lishi kerak ekan?

agar birodarlar insonning jasadini bir davlat desak, bir mamlakat desak, qalb ana shu davlatning podshohi hisoblanadi. Til ana shu podshohning tarjimoni deyiladi. Gapirayotgan gapingizdan kimligingizni bilish mumkin. Istiqomaning shartlari. Ayrim ulamolar mustaqil bo'lishlikni, istiqomaning shartlari bor deyishadi. Ulardan bittasi amaldagi ishtixod.

keyingisi, amaldagi iqtisod. Keyingisi, ilm hududida to'xtash, ilmda turish. Keyingisi, ma'budga muxlis bo'lish. Keyingisi, sunnatga ergashish. Nima degani bu? Amaldagi ishtixod, birinchisi. Gohida odam amallarni shakliy sur'atda bajaradi. Namozni o'qiydi, yotib turadi. Ro'za tutadi, yemak ichmay qo'yadi. Alloh xohlagan amallar. Lekin sur'atini ila bajaradi.

juda ko'pchilik odamlarni, mo'minlarni, juda ko'pchiligini amallari shakli xolos.

namoz o'qiydi, jasadi. Ro'za tutadi, jasadi. Lekin qalbi chi?

namozda hayot ketib qolyaptimi? Demak, namozda qoyim emas. Namozda hozir emas qalb. Ro'za tutib turib, gunoh massiyatlar qalbimizdan o'tyaptimi, ko'nglimizdan o'tyaptimi? Demak, qalbimiz ro'za tutmayapti.

sadaqa qiladi, zakot beradi. Zakot beradida, mana zakot beradigan payt, hozir amazon, naqd pul berishlik, albatta, kambag'allar uchun yaxshi bo'ladi. Lekin naqd puli bo'lmasa, savdo molidan zakot bersa ham bo'ladi. Endi mana shu zakot berayotgan paytda, amalida ishtihat qilmaydi. Nima qiladi? O'tmay qolgan ostatka tovarini beradi. Sotilmay qolganini, srok o'tib ketganini olib kelib beradi, xayriya

fondlariga, kambag'allarga, vaholanki, bu narsa hech kimga kerak emas edi.

agar kim mana shunday qilib zakot berayotgan bo'lsa, zakot degan amalda ishtixod ko'rsatmabdi.

o'ziga ravo ko'rmagan narsani faqirlarga ravo ko'ribdi.

mana istiqomatniy shartlaridan birinchisi amaldagi ishtixod deyildi. Qo'lingizdagi eng yaxshi narsani berasiz. Eng yaxshi amalda qilasiz. Hatto ayrim odamlar davlatga to'laydigan soliqni ham zakatni o'rniga hisoblab qo'yishar ekan.

qo'rqinglar, yetganicha Allohdan qo'rqinglar. Quloq tutinglar, itoat etinglar, hamda info ehson qilinglar. Mana shu sizlar uchun yaxshi. Kim o'z nafsining baxilligidan saqlana olsa, bas ana o'shalar najot topgunchalardir.

nima deyildi? Kuchinglar yetganicha taqvo qilinglar, degan joyini odamlar minimal amalda tushunishadi. Kuchinglar yetganicha degani, shu minimal amalda ozgina, bu noto'g'ri tushuncha, birodarlar. Aslida kuchinglar yetganicha degani, toqatingni oxirigacha ish qilish degani. Qo'lingdan kelgan ishni eng afzalni qil degani. Masalan, namozda qilmoqchi bo'lsangiz, uyingizda.

qarindosh urug'lar, bola chaqalar, boshqa rivojini qilayotgan joyda o'qimang.

odamga beravermang. Surishtiring, ozgina yuguring, harakat qiling, yengil joyini qidiravermang. Ozgina joningizni qiynang, istab topib qo'lingiz bilan bering da. Birovga berib qo'ysangiz ham bo'ladi, molni berib qo'yay zakotim desangiz. Bu bitta yo'li. Amallarda faqatgina yengillik deyiladi qilaversanglar, har bitta maslahatdan faqat yengillik olinaversa, bunaqa odamni dini napizlashib ketadi. Bu talfiq deyiladi bir odamlar.

har bitta maslahatdan yengil fatuallarni oladi da, qarabsizki bu odamni dinida salobat haybat qolmaydi.

demak, istiqomani birinchi sharti amaldagi ishtixod. Mustaqim bo'lish, istiqomada bo'lish degani, o'rtacha bo'lish degani. Bu dinimiz vosatiyya dini, o'rtacha o'lishaymiz. Dinni adashlaydik, ikki xil yo'li bor. Ifrod va tafrid. Oshirib yuborish amallarini, bu ham xato.

yetirib olish amallarini. Bu ham xato. Shar'iy hukmlarga g'uluv kirib ketishlik ham xato. Shar'iy hukmlarga beparvo bo'lish ham xato. Dinimiz o'rtasini ushlanglar deydi. Abu dardor roziyallohu anhunay ayoli kelib, umariddin xattob xalif bo'lib turgan paytda eridan, abu dardordan shikoyat qildi. Nima shikoyating bor? Dedi. Erim kunduzlari ro'zador, kechalari bedor dedi. Umariddin xattob

xo'p bo'lgan. Lekin shu so'zga e'tibor bermay qolibdi da, ering zo'r odam ekan u dedi. Alloh baraka bersin, zo'r ekan dedi. Shunda xalifani oldida turgan usmonovdan fon edi. Diqqat qilib eshitgan edi. Ey amiral mo'minov, eridan shikoyat qilyapti boy ol dedi. Xalifa qarab turib, tushungan bo'lsa savolini, siz javob bering dedi. Usmonovdan fon hukm qildi. Eri uch kun o'tkazib, to'rtinchi kunini shu xotiniga beradi. Nima uchun?

uchun, uch kun o'tib to'rtinchisini. Chunki to'rtta xotina bo'lsa, bu xotinni uch to'rt kunda bir bo'lamidi? Abu dada roziyallohu anhu mana shu nafl ibodatlarni qilishda oshirib yuborgan edi. Solma roziyallohu anhu nasihat qiladi. Seni joningni, ustingda haqqi bor, oilangni haqqi bor, ayolingni haqqi bor deydi. Kunduzlari ro'zador bo'lsa, ayoliga qaramaydi. Kechalari namozda tursa, ertagacha ayolingni haqqi o'qib, poymol bo'ladi.

demak, oshirib yuborishlik ham to'g'ri emas, amallarni. Kam yetib yuborishlik ham to'g'ri emas. Demak, istiqomat degani, haqlarini ado qilishlik.

ba'zi bir odamlar taqvo qilib, o'zicha taqvodor bo'ladi da, namoz o'qimasa, uni nonushtasiga bormaydi.

namoz o'qimasa yo bir qandaydir shariy amallarga beparvo bo'ladigan bo'lsa, muomala qilmaydi. U bilan savdo qilmaydi, ha desa, u namoz o'qimaydi. Kim aytdi akalar bunaqa qilish kerak deb? Bu taqvo emas, bu dinni tushunmaslik bo'ladi bir odamlar. A payg'ambarimizning saxobalari musulmon bo'lmagan odamlar bilan ham savdo sotiq qilishganmi? Istiqoma sharti bor imkoniyatingni sarf qilishlik. Amallardagi vositai yo'lini ushlashlik. Ali roziyalloh aytadi,

rovixul quluba sa'atan ba'da sa'atin, fa innal quluba idakallat amiyat. Amallarda doimiy suratda qattiqini ushlab yurgan, fatwoda qattiqini ushlagan, shiddatlisini ushlagan odamlar vaqt soati kelgan paytda dindan savob ketadi ko'ngli. Ali ibn abit olim aytadi, vaqti vaqti bilan qalblarga rohat berib turinglar. Chunki qalblar agar malollansa, ko'r bo'lib qoladi.

unaqa qatra bo'lmaydi doim. Kunda ro'za tutib bo'lmaydi. Kun ora ro'za tutsin. Bir oyda uch kun ro'za tutsin. Dushanba, payshanba ro'za tutsin. Lekin har kuni emas. Mustaqim bo'lish degani o'rtacha yo'l tutish degani. Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallam o'zi yolg'iz namoz o'qisalar, juda uzoq o'qirdilar namozni. Lekin imom bola o'qib bersalar, jamoatga namozni, qisqa o'qirdilar. Muvozimni jabal, buni aksini qilib, jamoatga o'tgan

yotganda, imomga o'tganda, namozni cho'zib yuboradi. Shunda payg'ambarimiz afatdan anta ya ma'od, a siz fitnachimisiz deydilar. Tushunarlimi? Istiqoma degani o'rtacha bo'lish degani. Shariatni doirasida, ramkasidan chiqmasligi degani. Shayton birodarlar insonni o'yin tomondan keladi, chop tomondan keladi, vasvasa qiladi, ononi qilma, mononi qilma, mononi yema, mononi ichma. Xullas, mononi ishga kirishayotgan bo'lsang shu bahaborni vasvasa qilaveradi da, kerak emas o'rnida.

oqibatda boyagi mo'min ilmsizligidan hamda qattiqlikka, tataruvka berilgandan ishsiz qolib ketadi. Boyagi borsa u yerda mana hozir ishlash narsalar bor ekan, mana bunaqa mumkin emas narsa bor ekan, ishsiz qolib ketadi. Aqulu qovli ha da va astag'firullohu alayhi va lakum. Assalomu alaykum va rahmatullohi ta'allu va barakatuhu.