05.2023 22-QISM / AXLOQ MANZILATI (3/5) / NAFSNI POKLASH / ABDULLOH DOMLA / ABDULLOH DOMLA

beparvo bo'ladigan bo'lsak, shiori amallarimiz bizga foyda qilmay qolishi mumkin.

hammasini tortib ko'rishligimiz uchun, bizda shioriy ibodat ham bo'lishi kerak, taomg'ul ibodatlar ham. Axloqimiz go'zal bo'lmasa, qilayotgan ibodatlarimizni foydasi bo'lmay qolishi mumkin. Kechagi darsimizning xulosasi shu edi, davom etkizamiz. Ali roziyallohov aytadi, dinning ustuni to'rtta. Ilmiga amal qilayotgan olim. Ilm o'rganishdan uyalmagan johil. Molida baxillik qilmagan boy.

dunyosini deb oxiratini sotmagan faqir. Agar olim o'zini ilmini zoyi qilsa, johil ilm oq olishidan uyalsa, bu yaxshilik emas. Biz birodarlar musulmon sifatida oilamizni oldida javobgar bo'lamiz. Ota ona bilan qilgan muomaladan qiyomatda hisobga tutilamiz. Umuman odamlar bilan qilayotgan muomalalarimizda qiyomatda hisob beramiz. Odamlar bizni namoz ro'zamizga qaramay

dedi birodarlar. Bizni axloqimizga, muomalamizga qaraydi. Rozgo'yligimiz, kamtarligimiz, iffatimizga. Agar bizni sulukiyatimizni ko'rib turib, dindan tashqarida yurgan odamlar dinga muhabbati oshmayotgan bo'lsa, demak biz komil musulmon emasmiz. Qaytarib aytaman. Sunnatga qancha ko'p amal qilyapsan, qancha matchga ko'p yuguryapsan, bunga qarashmaydi. Axloqingga qaraydi,

odobingga qaraydi, halolligingga, muomaligingga, tozaligingga. Mana shunga qarab turib senga baho beradi va dinga muhabbat uyg'onadi. Agar odamlar sen mana shunday bir komil musulmon bo'lsang, mana, musulmon manaqa bo'ladi. Din naqadar go'zal narsaga deyishadi. Agar shunday deyishmayotgan bo'lsa, demak sen komil musulmon emassan. Eng yaxshi odam kim? Allohni bandalarga chiroyli qilib ko'rsatib berayotgan odam.

bandalarni Allohga chiroyli qilib ko'rsatib berayotgan odam, haqiqiy yaxshi inson. U bor bo'lishi mumkin, kambag'al bo'lishi mumkin. Olim bo'lishi mumkin, omiy bo'lishi mumkin. Ilmli yoki savodsiz bo'lishi mumkin. Bu muhim emas. Sizni ko'rib turib odamlar dinni yaxshi ko'rdimi? Ana Allohni yaxshi ko'rgan bandasi qanaqa bo'ladi? Ana musulmon odam qanaqa bo'ladi? Dinni yaxshi ko'rdi, Allohni yaxshi ko'rdimi, siz zo'r odamsiz. Endi buni o'rniga, sizni ko'rib turib, ana musulmonlaringni ahvoli.

ko'rdingmi? O'zi machitdan hozir keldi, yolg'on gapiryapti. Ana soqolni qo'yib olgan. Bu axloqini qara. Deb turib, dinni siz tufayli yomon ko'ryaptimi? Demak eng yomon odam siz bo'lasiz.

deb so'radilar sahobalar. Husn ul xuluq deb javob berdilar Rasululloh. Go'zal xulq. Qaysi birodaringni axloqi sendan baland bo'lsa, uni iymoni ham sening iymoningdan baland bo'ladi. Tasavvuf ulamolar aytadi, qaysi birodaringni axloqi seni axloqingdan baland bo'lsa, uni tasavvufi sendan yuqori ekan deydi. Tushunarlimi? Qiroatni zo'r qilib o'qib berdi qori aka. Bir patoga keldi, shunaqa qiroat qildi, eritib yubordi. Chiqib turib qoldi,

qiz jing qiz jing qilib tursa. Umuman bu qirg'oqni egasiga yarashmaydigan fe'l atvor deb qilib tursa, boyagi qirg'oqni chi, mana bu axloq nima qiladi? Yopib tashlaydi. Ukalar, axloq birinchi o'rinda. Demak, islomni odamlar bizni axloqimizga qarab, tanisin, islomni shu tufayli yaxshi ko'rsin. Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallamni rauzai sharifiga borganlar, qaranglarda, Rasululloh

ni ro'zasiga kelgan musulmonlar yig'li edi. Nima uchun yig'li edi? Ular payg'ambar alayhissalomni ko'rishganmi? U zot bilan gaplashishganmi? Qo'llaridan biror narsani olishganmi? Yo'q. Nimaga yig'lashyapti? Chunki yaxshi ko'rishadi. Nima uchun yaxshi ko'rishadi? Payg'ambar sallallohu alayhi vasallam o'zlarining shaxsiyatida ibratni ko'rsatib berganlar. U zot sabrli bo'lgan, boy bo'lganda ham, kambag'al bo'lganda ham. Kechirimli bo'lgan,

zaif bo'lganda ham, kuchli bo'lganda ham. Rasululloh hech qachon aytgan gaplarga, qilgan ishlari teskari kelgan emas.

hasana, limankana yarjulloha va yomal axir va zakaralloha katiroq. Allohga imon keltirgan, qiyomatga imon keltirgan, oxiratdan umidi bo'lgan va Allohni ko'p eslaganlar uchun, biz uchun, musulmonlar uchun, muhammad alayhissalomning shaxsiyatida go'zal ibrat namuna bor deydi Alloh taolo. Hamma narsani payg'ambarimizni o'rganishimiz kerak. Bir kishini tasavvur qiling, ilm

majlisiga yillar davomida keladi. Doim masjidda namoz o'qiydi. Ma'ruzalar eshitadi, ta'sirlanadi. Ammo eshitgan o'rganganiga amal qilmaydi. Bu kasallik bu. Futbol o'ynayotganda o'zingizni tuta olmaysizmi? Faqir chaqir, jirillash, g'azablanish, oyog'iga tepish, mashina minayotganingizda odamlarni haq huquqlariga qaramasdan ustiga yurasizmi? To'g'atmaysizmi? Demak, bu qalbingizdagi kasal

bergisi birodarlar. Bilib qo'yinglar, biz eshitayotgan ma'ruzalarimiz, eshitayotgan nasihatlarimiz, o'qiyotgan kitoblarimizdan ta'sirlanib, hayotga buni tatbiq qilmayotgan bo'lsak, bu ma'lumotlar bizni zeriktirib qo'yadi. Qaytarib aytaman, eshitayotgan ma'ruzalarimizga amal qilmasak, hayotimizni o'zgartirmasa, bu ma'ruzalar bizni zeriktirib qo'yadi. Faraz qiling.

dadez mashina olib berdi. Bo'ydi oy yigit. Xursandsiz. Pravez yo'q. Minolmaysiz. Olib kelib olib uyda yuvvossiz bir kuni. Kechgacha yuvvossiz. Hamma yo'g'ini yuvvossiz. Chiroyli qilib qo'ydingiz. Tomosha qilib kirib ketdingiz. Xursandsiz. Ertasi kuni chiqdingiz, pravez yo'q, minolmaysiz. Nima qilasiz? Pilesoslaysiz ichlarini. Polirovkalaysiz, xursandsiz. Uchinchi kun ishtiyoq pasayadi.

atrab kelib uylasiz, bir balolar yopishtirasiz, bir hafta qaraganingizdan keyin zerikasiz. Nimaga zerikasiz?

siz mashinadan foyda olmayapsiz da. Mashinadan manfaatlanmayapsiz da. Uzog'ingiz yaqin qilmayapti da. Foydalana olmayapsiz da. Shuning uchun zerikib qolasiz. O'shaning uchun lillahi ilmas alayhi ala eshitayotgan ma'ruzalarni bitta bitta bitta tatbiq qilamiz, hayotimizga, keyin bu ma'ruzalardan foyda olamiz. Agar faqat eshitib qo'yadigan bo'lsak, bu ma'ruza

zarar biz nima qiladi? Zeriktiradi. To'g'rimi? Ma'ruza eshitishda ham bizni texnologiyasi bor. Bir kunda bitta ma'ruza eshitsanglar yetadi. Xo'p. Juda oshib borsa ikkita. Endi bishkekga ketguncha masala eshitadiganlar bormi mashinada? Bu ma'ruzani sizlarga foydasi yo'q. Nimaga demaysizmi? U fon bo'lib qoldi da u. Siz bitta mavzuda eshitding, yigirma minutlik o'chiring.

o'shani hazm qilib keting. Yoningizdagi she'rlar bilan bahs qilib keting. Savol javob qilib keting. Keyin qoladi kallangizda, yo'q. Kelguncha sakkiz soat masalani eshitib keladi.

biz nimani xohlayapmiz birodarlar? Biz Allohga yaqin bo'lishingni ta'mini totib ko'rmoqchimiz. Allohga bo'lgan muhabbatni ta'mini totib ko'rmoqchimiz. Bizni mashaqqatdan yengillikka olib chiqadigan, g'am tashvishdan rohatga olib chiqadigan hisni totib ko'rishingni xohlayapmiz. Agar biz o'zimizni musulmonman, dindorman deb turib, odamlarni eng baxlisi bo'lolmayotgan bo'lsak, bizni dindorligimizni qiyin

nimati judayam pas ekan. Bizni hayotdagi eng muhim g'amimiz nima bo'lishi kerak? Biz eshitgan va o'rgangan oyatga amal qilishimiz kerak. Agar biz eshitgan, o'rgangan, bilgan narsamizga amal qiladigan bo'lsak, shundagina dinning hamma mevalaridan bahra olamiz. Odamlarga million marta rostgo'y bo'lishi kerak deng, saxovatli bo'lishi kerak deng, odil bo'lishi kerak deng, lekin biror marta ko'rsatib bera olmasangiz, odamlar zerikadi.

ekadi bundan. Mana, ana shu mashhur muhaddis madinadan basrga qarab yo'l oldi. Nimaga? Bir odam bor ekan, payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallamdan hadis eshitgan ekan. Haligi muhaddis bu hadis bo'ladigan odamni topib bordi. Qarasa, uzoqdan ko'rib qoldi. Tuyasimidi, otimidi qochib ketgan. Haligini quvalab tutolmayapti. Endi chaqirib tutib olishligi uchun etagiga xuddi bu narsani solgandek, arpamidi, bu

di. Haligi etagidagi yo'q narsa bilan otiga ishora qilib yoki tuyasiga ishora qilib chaqiryapti. Etagida hech narsa yo'q. Muhaddis bu odamdan hadisda olmadi. Nima uchun? Hayvoniga ham yolg'on muomala qiladigan odam payg'ambarimizdan hadis aytishga haqqi yo'q dedi. Shuning uchun birodarlar, biz eshitgan bilganimizga amal qilmaganimizcha, dinni hamma samarasidan foydalana olmaymiz.

masjidlar odamlar bilan to'la, ma'ruzalar keragidan ziyoda, ammo shunaqa bo'lsa ham musulmonlarni orasida, shu masala eshitilgan musulmonlarni orasida savdosida yolg'on bor, va'dasini bajarmaslik bor, ahdida turishlik yo'q, demak amal yo'q. Mana endi axloqqa tegishli bo'lgan qur'oni karimda oyatlarini o'qiymiz. Qur'oni karimdagi oyatlar odob axloqqa tegishli.

ishlik. Birinchi oyat. Abdubillahi minash shaytoni rajim va innakala ala xulqiyin abhim. Albatta, siz, ey muhammad alayhisselom, buyuk xulq ustidadirsiz. Alloh taolo muhammad alayhisselomning qadrini o'lchayotganda axloqini aytyapti. Odamlar ham o'zaro bir birlarini qadr qiymatini o'lchaydigan o'lchovlari bor. Boylik, chiroy, nasl nasab, quvvat,

mansab, xullas shunga o'xshagan narsalar. Va mana shu narsalar bilan biri ikkinchisini, biri ikkinchisidan afzal deb biladi yoki past deb biladi. Ammo Alloh subhanahu va taolo bashariyatning eng afzal vakili bo'lgan muhammad alayhissalomni maqtaganida, qaysi sifatini zikr qildi? Axloqini. Albatta siz buyuk xulq ustidadirsiz. Bu oyatni ulamolar turli tafsir qilishgan. Ba'zi.

lari din bu xulq deyishgan. Go'zal xulq bu din deyishgan.

dindormisan? Axloqing go'zal bo'lmay iloji yo'q. Qaytarib aytamiz. Dindormisan? Dinni ushlagan musulmonmisan? Boshqacha bo'lishi mumkin emas. Axloqi buzuq odam dindor bo'lolmaydi degani. Abdulloh ibn abbos va imom ibn mujohidlar bu oyatni bergan tafsirida din go'zal huquq deb aytishadi. Bir mashinani tasavvur qiling. Kuzovni juda ham go'zal holatda.

saloni super salon. Diskalarni ham eng qimmatg'illik diskalar. Bitta muammo bor faqat. Nimasi yo'q uni? Motori yo'q. Demak, mashina yo'q da. Agar bizni axloqimizni o'xshatish kerak bo'lsa, shu mashinani motoriga o'xshaydi. Motori yo'q mashina, mashina emasmi? Axloqi yo'q musulmon, komil musulmon emas. Axloqni mana kechagi darsimizda o'qidik. Ja'farimni abitolib din nima deganda, aqidani gapirib turib, orqasidan

darrov axloqni gapirdi. Aqidaga ko'p e'tibor beryapmiz, xulqqa e'tibor bermayapmiz. Vaholanki ibodatingiz ham, aqidangiz ham axloqingiz bo'lmasa qiyomatda foyda qilmay qolishi mumkin ekan. Aytdik a buni kechagi darsimizda. Yoki eng oxirgi rusumdagi takarniy stanok. Mana buncha funksiyani bajaradi. Bir soatda mana buncha bir detalni ishlab chiqara oladi. Lekin svet yo'q. Demak, stanok yo'q.

axloqingiz yo'qmi? Demak, dindorligingiz ham nuqsonli sizni. Xulosa, agar biz axloqni, go'zal axloqni bir chekkaga surib qo'yadigan bo'lsak, bunaqa go'zal xulqqa beparvo bo'ladigan bo'lsak, nafsimizni poklashlikka loqatli bilan qaraydigan bo'lsak, qalbni mustafoli bilan ishimiz bo'lmasa, dinni katta qismini tark qilib qo'ygan bo'lamiz. Ey, o'shaning uchun namozni ko'zimizga oshganmaydi bizni birodalar. O'shaning uchun

namozda zerikib ketamiz. O'shaning uchun qirol cho'zilib ketganga o'xshaydi. Usmonim nafsonning gapi bor. Agar qalblarimiz deydi, bu xalifai roshid, zinni urayin. Agar qalblarimiz musaffo, pok bo'lganida, rabbimizni kalomini eshitdan malollanmasi deydi. Mana shablon. Mana o'lchov. Mana andoza. Agar qalblarimiz sof bo'lganida, qalblarimiz musaffo bo'lganida, qur'on tinglab,

zerikmagan, charchamagan, malollanmagan bo'lardik deyapti.

aslida aytyapti. Yaxshilik bilan yomonlik barobar bo'lmas. Siz har qanday yomonlikni eng go'zal so'zlar bilan daf qiling. Shunda banogoh, siz bilan o'rtalaringizda adovat bo'lgan kimsa qaynoq, sodiq, do'st kabi bo'lib qolur. Sizga yomon gapirgan, yomon muomala qilganga chiroyli muomalangizni qilavering. Alloh uni do'st qilib qo'yishini aytyapti. Formula ekanda bu.

o'rtani isloh qilmoqchimisiz? Kibringizni sindirasiz. Alloh uchun boribdi, assalomu alaykum birodar deysiz. Yaxshilik bilan yomonlik barobar bo'lmas. Siz har qanday yomonligini eng go'zal so'zlar bilan daf qiling, shunda, nima bo'ladi shunda? Banogoh, siz bilan o'rtalaringizda adovat bo'lgan kimsa, qaynoq, sodiq, do'st kabi bo'lib qolur. Aquluqovli hada va astag'firullohu alayhi va lakum. Innallohu vamalakum.

barakatu yusulun ala nabi, ya yuhalladini a manu sollu alayhi va sallimu taslima. Assalomu alaykum va rahmatullohi va barakatu.