05.2023 23-QISM / AXLOQ MANZILATI (4/5) / NAFSNI POKLASH / ABDULLOH DOMLA / ABDULLOH DOMLA

so'zlar so'zlangiz. Alloh taolo qur'onda shunday marhamat qiladi. Astaydi billah.

qarindosh urug', yetim va miskinlarga yaxshilik qilasizlar. Kishilarga chiroyli so'zlar so'zlangiz va namozni to'kis ado qiling, zakotni bering deb bani isroildan ahd u paymon olganimizni eslang. Ya'ni ota onaga yaxshilik qilishlik, qarindosh urug'iga yaxshilik qilishlik, yetim miskinlarga yaxshilik qilishlik va chiroyli so'zlashlik. Bularni bari axloq bo'ladi, birodarlar. To'qqizinchi oyat. Xudil avfa va amburga

beli urf va ari danil jahiling. Ey muhammad alayhissalom,

matli bo'ling. Yaxshilikka buyuring va johillardan yuz o'yiring. Ya'ni johillar bilan teng bo'lmang. Johilmi? Fojirmi? Fosiqmi? Ularni saviyasiga tushib olmay degani. Xo'p deb qo'y degan gap bor a bizda? Xo'p deb qo'y, yutasan deydi. Modomiki ro'parasidagi odamni mana shunday bir johillardan ekanligini ko'ryapsizmi? Xo'p deb qo'yib qutulasiz. Chunki nasihatni olmasa, hujjat dalili tushunmasa,

johil bo'ladigan bo'lsa, unga aytiladigan so'z, johillardan yuz o'giring. Beshinchi oyat. Istedivillar. Va ibadur rahmon illa dinayamshuna alal ordeh havna va idha xotabahumul jahluna qoluv salama. Rahmonning suyukli bandalari yerda tavozu bilan yuradigan, ya'ni kamtar yuradigan, johil kimsalar bema'ni xitoblar qilgan vaqtida omon bo'lib

qilinglar deb javob qiladigan kishilardir. Alloh taolo o'zining bandalarini maqtab aytyapti. Rahmonning bandalari, ular kamtar bo'ladi. Johillar har xil mazza bermasa gapiradigan bo'lsa, salomat bo'linglar, omon bo'linglar deb qo'yib ketaveradi. Teng bo'lolmaydi degan. Hozir aytdik ku. Biz qur'onni talovat qilamiz, birodarlar, albatta, buni talovatiga ajr bor. Har bittaga harfiga aytilganidek o'n tadan savob bor. Ammo shuni o'zi bilan agar kifoyilanadigan bo'lsa,

bo'lsak, biz xato qilgan bo'lamiz. Biz qur'onni o'qirganmiz, talovatiga savob olganimizdek, undan o'zimizga birodarlar, yana dastur ham olishimiz kerak. Qanaqa dastur? Qanday gapiramiz? Qanday yuramiz? Mashinani qanaqa minamiz? Odamlar bilan qanaqa muomala qilamiz? Mana shularni barini qur'on bizga ta'lim beradi. Birodarlar, dinimiz bizga hojatxonaga qanday kirib chiqishlikdan tortib, katta bir tijorat ishlarimiz, odam

lar bilan qiladigan muomalalarimiz, qo'yingki, hayotimizda nima ish bo'ladigan bo'lsa, hammasiga ko'rsatmani bergan.

bizni dinimiz, bizni tilda aytganda realniy din. Har bitta holatingizda so'rasangiz, shariatda mana shu qilishingiz kerak bo'lgan ishni ko'rsatmasi bor. Oyoq kiyimni yechayotganingizda, kiyayotganingizda ko'rsatmasi bormi? Ovqatni yeyayotganda, nimani birinchi yeb, nimani ikkinchi yeyishlik kerak? Nima deb boshlab, ovqatni nima deb tugatishlikkacha ko'rsatma bormi? Binobani siz bilan biz hayotda faqat qur'onni o'qib, eshitib qo'yiblar emas, undan o'zimizga dastur olishligimiz lozim va lobid bo'ladi.

oltinchi oyat. Astaytibilloh, vashiruhun nabil ma'ruf. Alloh taolo aytyapti, ular bilan tinch totuv yashanglar. Agar ularni yomon ko'rsalaringiz ham, sabr qilib, inoq holda yashayveringlar, zero sizlar yomon ko'rgan narsada Alloh ko'p yaxshiliklarni qilib qo'ygan bo'lishi mumkin. O'sha ayblarini kechirasiz, ko'zingiz yumasiz, mayli endi

xotin kishida deysiz, enay oila qilasiz. Endi xuddi o'sha ayol, eriga qarab turib ham xuddi shunaqa deydi. Mayli endi, bo'ladi da endi kamchilik deydi. Kulmanglar. O'sha bir biringizni kechirganligingiz uchun oila qilib beryapsiz. Siz uni kechirasiz, kamchiligiga ko'zingizni yumasiz. O'zingizni kamchiligingizga ko'zini yumadi, keyin oila bo'ladi. Ideal qadir ekan birodarlar. A? Ideal xotin bo'lmaydi. Chunki ideal erda o'zi yo'q.

rabbimiz aytyapti, ular bilan chiroyli muomala qilinglar, tinch yo totuv yashanglar. Garchi sizlarga ba'zi fe'llari yoqmasa ham, sabr qilib inoq yashavoringlar. Chunki sizlar yomon ko'rgan narsada ko'p yaxshiliklar bo'lgan bo'lishi mumkin deydi. Demak, qur'onda xotinlar bilan chiroyli muomala qilish haqida oyat keldimi? Demak bu hazakam narsa emas. Ular bilan tinch totuv yashanglar degani, ularga aziyat yetkazib

lar degani emas. Nima degani? Ulardan keladigan aziyatlarga sabr qilinglar degani. Erkaklar, mana shu diniyni ta'lim tarbiyasi, ayolingdan keladigan makruxatlarga nima qilasan birodar? Sabr qilasan. Yettinchi oyat. Ota ona bilan bo'ladigan muomala. Astadibilloh. La vossa inal insa nabivalidayhi husna. Biz inson

ni ota onasiga yaxshilik qilishga buyurudik. U ota ona qanaqa odam bo'lishligidan qat'iy nazar. Otami? Onami? Namoz o'qiydimi? Namoz o'qimaydimi? Musriymi? Kofirmi? Muhim emas. Ota onami? Musulmon odam o'zini ota onasiga, ular qanaqa odam bo'lishidan qat'iy nazar, chiroyli muomala qilishlikka buyurilgan. Faqat, voyin jahada akali tushirikka bi ma'laysalaka.

if you want to share your knowledge with me, then you must do so. Ilayye marji ukum fa unabbi ukum biman kun tun ta'malun. If you want to share your knowledge with me, then you must do so. Menga sherik qilishing uchun zo'rlasa, ya'ni shirkga buyurilsa boyagi ota ena, u holda ularga itoat etmagin, hammanglar meni oldimga qaytasilar, ana shu qaytib kelgan kuninglarni, qilgan ishinglarni xabarini beraman. So, demak, ota ona kim bo'lishidan qat'iy nazar, qanaqa e'tiqodda bo'lishidan qat'iy nazar, fosig'mi, fojirmi, kofirmi?

ota onasi musulmonni ota onasi bormi? Ularga itoat qiladi gunoh bo'lmagan o'rinda. E, undan tashqari chi, mana boshini ustiga qo'ngan qushda u. Piritib tushib ketib qoladi.

vo innakala ala xulqing adin. Albatta siz ulug' xulq ustidadirsiz. Bu qanaqa odob edi? Payg'ambarimiz sallallohu alayhi vasallam aytadilar, addabani robbi va axsanati adibi. Robbim menga odob berdi.

va odobimni go'zal qildi. Rasulullohning xulqi, Rasulullohning odobi qur'on edi. Oysha onamiz aytadilar, kana xulququ al qur'an. U zotning xulqi, axloqi qur'on edi. Sadrni hishom ibn omirdan u aytadi, oysha onamizni oldiga keldim. Aytdimki, axbirni behulqi rasulillahi sallallohu alayhi vasallam. Rasulullohni axloqi qanaqa edi? Menga xabar bering, dedi.

shunda oshonamiz, kana xulquqi al qur'an. U zotning xulqi qur'on edi deb aytdilar. Amma taqrovul qur'an, qovullo Allohi azza va jalla va innakala ala xulqing'i adib. Axir Alloh taoloni, albatta siz buyuk xulq ustida ustida degan oyatini o'qimaganmisan? Endi bu kishi aytdi, qultu inniy uridan atabattal. Men tarki dunyo qilmoqchiman dedi. Oshonamizga. Ya'ni tarki dunyo qilsa uylanmaydi, tirikchilik qilmaydi,

uy qilmaydi, bolachig'a qilmaydi. Faqat ibodat qilaman dedi. Oyshanamiz aytdilar, la tavfal, bunday qilma. Axir sen laqodikan alakum fi rasulillahi usvatun hasanah oyatini o'qimaganmisan? Musulmonlarga muhammad alayhissalom ibrat namuna. Rasululloh uylanganlar, Rasulullohni bolalari bo'lgan, Rasululloh tarki dunyo qilmaganlar. Mana shu Rasululloh so'rasalarining xulqi bo'ladi. Birodalar, yillar davomida kitob o'qiymiz,

yillar davomida ma'ruzalarni eshitamiz. Islomiy saqofatimiz, ma'lumotimiz juda ham ko'p. Lekin shunaqa bo'lsa ham, sulukiyatimiz, amallarimiz, fe'llarimizda nuqson kamchiligi bor. Nima uchun? A oq qorani bilib bo'ldi yu, ajratib bo'ldi yu. Nimaga tuzalmayapmiz desa, o'sha bilgan narsamizga amal qilmayapmiz. Shuning uchun birodarlar, ibrat amal qilishda. Mana uch darsdan beri aytyapman, axloq deyapman.

taomli ibodatlaringiz nochor bo'lsa, shioriy ibodatlaringiz qiyomatda foyda qilmay qolishi mumkin. Shioriy ibodatlaringiz mana shu namoz ro'zingiz, hajjiz, umringiz. Taomli ibodatlaringiz axloqingiz. Aytdi yu, taroz. Sirotdan o'tdi. Jannatga kiraman deb turgan paytda axloqi buzug'ligi sababli odamlarga ko'p aziyat bergan edi, savoblarini olishdi, savoblari tugagandan keyin haq to'lov gunohlarni yuklashdi,

hamdamga kirib ketdi. Shuning uchun xulq. Xulq. Makorimul axloqni o'zida jamlagan bir oyat. Bitta oyat, uni ichida go'zal xulqlar jamlangan. Astaydi billah, xuddi al afua va amur beli orfi va a'ri danil jahili in. Avfni ushlang, marhamatli bo'ling, yaxshilikka buyring va johillardan yuz o'yiring. Qarang, kecha

fizimli bo'ling, marhamatli bo'ling, yaxshilikka buyuring va johillardan yuzaga bering.

shunda nima deb duo qildilar? Parvardigor, qavmimni hidoyat qilgin. Zero ular nima qilish ekanligini bilishmayapti.

Rasulullohning mana shu duosi uchta narsa bor. Birinchidan, qavmim deyaptilar. Ularni o'zidan ajratmayaptilar. Ikkinchidan uzrvorligini aytyaptilar. Uchinchidan, hidoyatdilar bular haqiga duo qilishyapti.

yaxshilikka buyring va johillardan yuz ogering. Bu juda qiyin birodalar. Senga zulm qilganini, senga azizlik yetkazganini avf qil. Aytiladiki, mana shu oyat nozil bo'lganida, payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallam jabr Allohu alayhi vasallam bilan so'radi bu oyatni ma'nosini. Bu farishta bilmayman dedi. Keyin robbizdan so'rab keldi da, payg'ambarimizga jabr Allohu alayhi vasallam aytyapti. Ey muhammad, albatta robbiz sizga, sizdan aloqasini uzgan bilan

aloqa bog'lashingizni, sizdan man qilganga ato qilishingizni va sizga zulm qilganga avf qilishingizni amr qil dedi. Avf qiling. Kechiring. Aloqani uzgan bilan aloqani tikkaling, man qilganga bering, ato qiling. Yaxshilikka buyuring deyildi oyatda. Yaxshilik nima? Din nimaga buyurgan bo'lsa, shu narsa yaxshilik. Din nimadan qaytargan bo'lsa, bu narsa yomonlik. Shuning uchun

birodar, sen Allohni diniga da'vat qilayotgan odamsan. Seni yaxshi ko'rgan odam bor, seni yomon ko'rgan odam bor, do'sting bor, dushmaning bor, bilasan yo bilmaysan. Dushmanlar bilan qanaqa muomala qilishlik kerak? Muso alayhissalom duo qildi. Asarlarda keltiriladi. Ey robim, bitta ham dushmanimni qoldirma. Payg'ambarlarning duosi ijobat, birodalar. Bitta ham dushmanimni qoldirma.

Alloh taolo aytdi, ey muso, bu meni ishim emas dedi. Dushmanlaring bor, senga hasad qiladiganlar bor, doim aybingni qidiradiganlar bor, ular bilan nima muammolar qilish kerak ekan? Va ag'rid anil jahiling. Johillardan yuz o'giring. Ya'ni ular bilan teng bo'lvoma, ulardan balandroqdir. Va innakala ala xulqing'i adib. Albatta siz buyuk xulq

sizdadirsiz. Xuddi alfuq, alfni ushlang, va amr bel urf, yaxshilikka buyuring, va ari anil jahling, johillardan yuz o'ngiring. Aqli qovli hayda va istag'firullohu alayhi va lakum. Assalomu alaykum va rahmatullohi ta'alib va barakatuh.