zuhna tiba va arina al baotila baotilam va rizquna jitinaba. Va ja'alna min ma'yasida min un al qovula fa yettibi un afsana va adhinna bi rahmatika fi aybadika solixin. Ammabot. Assalomu alaykum va rahmatullohi ta'al va barakatu. Alloh zavajalloh qilayotgan ibodatlarimizni huquqchini qabul qilgan bo'lsin. Tazkiyatun nafs darslaridan navbatdagisi, avvalgi o'tgan darslarimizni qisqacha takrorlab qo'yadigan bo'lsak, asosiy nuqtalari.
tushqul bo'ladi. Allohning maxluqotlarini tanigan odamlar, Allohning buyruqlarini tanigan odamlar, Allohni o'zini tanigan odamlar. Allohning maxluqlari haqida va Allohning buyruqlari haqidagi ilmni o'rganishlik bir xil. Kitob kerak, o'qish kerak, domla kerak, takror kerak, mutolaa kerak, ekzamen kerak. Mana shu ikkala ilm o'rganishlik yo'li bir xil. Va mana shu mehnatni qilgan odamga mana shu ikkita ilm
kallasida natijasi qoladi. Ammo Alloh taoloni o'zini tanitadigan ilmni o'rganishligini, birodarlar yo'li boshqacha. Chunki Alloh laysakamit li hishayun bo'lgan zot. Hech bir narsa Allohga o'xshamaydi. Alloh hech narsaga o'xshamaydi. Modomiki shunaqa bo'lgandan keyin, Allohni maxluqotlarini tanitadigan ilm bilan, Allohni o'zini tanitadigan ilm ham bir biriga o'xshamasligi kerak. Ma'novi birinchi ikkita ilmni yo'li
shariat olimi bo'ladi. Endi tariqat olimichi, u nimani o'rgatadi senga? Biz hozir o'sha shariatni ili o'rgandik. Tariqatni, tasavvufni, haqiqatni o'rganmadik. Biz shuni o'rganmoqchimiz, birodalar. Mana shu darsimizdan ko'zlagan maqsadimiz shu. Tariqat olimi Alloh tomonidan senga bir karomat berilishi uchun nima qilishing kerakligini o'rgatadi. Allohni amrida mustaqim bo'lishing lozim deydi. Ko'zing.
demak, tariqatdan, qalb tarbiyasi, nafs tarbiyasidan bexabar bo'lganligi uchun, nechinchi raketda turgan esdan chiqib qoladi. Shuning uchun namozda ko'zimizga yosh kelmaydi. Shariat ilmi amallarni tashqi qilib ko'rishini o'rgatadi sizga. Tariqat ilmining olimi sizni nafsingizni ibodatini, nafsingizni tarbiyasini o'rgatadi. Biz shuni o'rganmoqchimiz. Demak, shariat, tariqat, uchinchisi, haqiqat.
tariqatni o'rganding. Endi haqiqatga kelgan bo'lsang, bir pog'ona ko'targandan keyin, senga g'udir g'udir qilib so'ysa, bunday qarab turib, indamay keta oladigan bo'lib qolasan. Bo'lganmi shu narsa bir marta hayotingizda? Avval shularni bittasi edingiz. Qirqishib tortishib so'kinishardingiz. Imomo g'azzoli aytdi, jahid to'shahid. Joningni qiynat, nafsingni qiynat, mehnat qil, kuch sarpla,
Alloh buyurgandek mustaqimlikka qancha yaqin kelsangiz, shuncha darajangiz ko'tarilaveradi.
o'zining ilmi bilan havolanishi esa, uning johilligiga kifoyadir. Tolibiy ilm, ilmda rivojlanib, ilmda o'sib boraveradi, toki o'zini tolibiy ilm ekanligini e'tirof qilib tursa. Biz hali tolibiy ilmmiz, biz hali ko'p o'qishimiz kerak, desa, ammo men olimman desa, o'sh kuni johilligiga aniq bo'ladi. Biz ilmda o'sib
zaldir. Bir odam ilm izlaydi. Kitob o'qiydi, tinimsiz harakatda, ammo ma'siyatda muqul. Xohlagani yeydi, xohlagani ichadi. Bu odamni xotirasi kuchli, zakovati mustahkam bo'lgan odam. O'qiganini yaxshi tushunadi, eslab qoladi. Bu odamda qandaydir ilm bor. Ammo bu ilm narxi arzon. Ammo bu ilmning narxi arzon, chunki narxi o'qish takror
lash yodlab olish. Tushunmidi bu ilmni narxi? Demak narxi arzon ekan. Ammo Allohni sizga tanitadigan ilmni narxi baland bo'ladi. Unga ko'p mehnat qilishlik kerak bo'ladi. Agar biz Allohni tanishini xohlasak u, lekin gunoh maqsadlarida ustida turgan bo'lsak, shahvatlarimizdan kecha olmayotgan bo'lsak, bu eshik biz uchun yopiq. Allohni bizga tanitadigan ilmning eshigi bizga yopiq. Agar
gunoh mas'iyatdan tiyilolmay ekan bo'lsak. Bu ishga yaqin kelishlikka izn berilmaydi. Alloh taoloni nuri bizni qalbimizga berilmaydi. Qalbimizga tajallik qilmaydi. Xulosa, shahvatlardan voz kechamiz, jilolaymiz, nafsimizni tozalaymiz, shundan keyin, istadbillah, qoda aflahan mu'minun alladhinahum fi solatihim hoshi'un va alladhinahum anil lag'viy mu'rig'un.
darhaqiqat mo'minlar najot topdilar. Aytdik ku, nafsni tozalaymiz, nafsni bo'g'amiz, havoyi nafsdan qaytaramiz, shunda Alloh aytyapti, darhaqiqat mo'minlar najot topdilar. Qaysilar? Qaysi mo'minlar? Ular namozlarida qo'rquv va umid bilan bo'yun eguvchi kishilardir. Ular behuda, foydasiz so'z va amallardan yuz o'giruvchi kimsalardir. Lag'uvdan
o'zini uzoq qilgan. Lag'u nima? Allohdan boshqa hamma narsa lag'u deyiladi. Allohdan boshqa hamma narsa bekarchilik deyiladi. Kechasi uxlamasdan futbol tomosha qilish lag'u. Chunki unda hech qanaqa sizni Allohga yaqin qiladigan ish yo'qda. Sizni Allohga yaqin qilmayapti mana shu ish. Sizni Allohga yaqin qilmayapti mana shu so'z. Sizni Allohga yaqin qilmayapti mana shu bahs. Demak hammasi nima ekan?
lag'ov bekorchi narsa ekan. E eshitdingmi? Manaqa manaqa bo'pti yevropada. Endi futbol manaqa bo'lar ekan. O'tirib bir soat samorda bahs qiladi. Xo'p, bahs tugadi. Mana shu bahsning natijasi sizni Allohga yaqin qildimi? Demak lag'ov ekan a? Men haligi maktabimizni qorovul pozil tog'al aytib berdim a? Xuddi o'shada mana. Yuz ga kirgan odam, bitta sistema paydo bo'lib, yo'q bo'lib ketishni ko'rdi. Yuz
da. Telefonda yotadi. Mazza bermasa ishladi, qiladi. Gunoh massiyatdan chiqmaydi, duoda qilaveradi. Endi tushunyapsizlarmi nimaga bizni duolarimizga javob o'ta olmayapti? Xullas, jonni qiynaysiz. Xohlamaydigan ishga majbur qilasiz, shariat, shariat buyurgan ishlariga, keyin kutasiz. Imomo g'azzoli mana shu haddisning sharhida aytadiki, poklik to'rt xil bo'ladi. Poklik iymonning yarmi dedadimi payg'ambarimiz? Birinchi daraja.
jasadingni pok saqlaysan. Najosatdan, nopok narsalardan. Mo'min moddiy ma'noda pokiza bo'ladi, jasadi toza bo'ladi. Ikkinchi ma'nosi, a'zolaringni gunoh massiyatdan saqlaysan. Ko'zingni, tilingni, oyoq qo'lingni. Poklik imonni yarmida ikkinchi ma'nos shu. Uchinchisi, axloqingni toza qilasan. Yomon huquqlardan, kibrdan, hasaddan, ginekuduratdan, g'azabdan, g'iybatdan.
jasadlaringlarga qaramaydi, lekin qalblaringlarga qaraydi, amallaringlarga qaraydi deydi.
bir odam ka'bani tavof qilar ekan, duo qilyapti. E Alloh, mendan rozimisan? Shunda haligi odamni orqasida kelayotgan bir kishi, e birodar, robbingiz sizdan rozi bo'lish uchun, siz ham robbingizdan rozimisiz? Dedi. Haligi duo qilgan odam, siz kimsiz? Deb so'radi. Orqada turgan odam, men muhammadin idrissman dedi. Kim edi bu kishi? Imom shofiy edi. U kishi
o'sha qanday qilib Allohdan men rozi bo'laman, axir men uni roziligini istab yurgan bo'lsam dedi. Imom shofiy javob berdi. Ne'matga xursand bo'lganingdek, musibatga ham xursand bo'layotgan bo'lsang, demak sen robbingdan rozikansan. Xursandchilik kelganda alhamdulillah, alhamdulillah deb rozi bo'ldingiz. Endi ozgina musibat kelib qolsa, jazavaga tushayotgan bo'lsangiz, demak siz Allohdan rozi emassiz. Demak Alloh ham sizdan.
rozi emas. Bizni shikoyat qilmagan kunimiz yo'q a? Hayotdan norozi bo'lmagan kunimiz deyarli yo'q. Albatta nimadandir norozi bo'lib turamiz.
imomo g'azoli aytdi yu, Allohni tanishga olib boradigan ilmni narxi juda baland, qimmat bu ilm, lekin natijasi yuksak va oliydir. Narxi juda ham baland birodalar. Ammo o'sha narxni to'lay olsak, mukofot shunga yarashadi.
tasha bo'ladi. Hamma shahvatlarni tashaymiz, oyog'imizni tagiga. Aytamizki, parvardigor, yolg'iz o'zing meni maqsadimsan. Meni yolg'iz talabim seni roziliging. Umumiy g'oyani tushundinglar a, birodalar? Jonni qiynash kerak ekan. Ko'zni tiyish kerak ekan. Tilni tiyish kerak ekan. Sunnatni o'qish kerak ekan. Tasbehni aytishlik kerak ekan. Qalb faqat Alloh bilan ovora bo'lishlik kerak. Shunda iniga ko'rasiz.
johid, tushohid. Joningni qiynay, ibodat bilan, shariat bilan. Shundan keyin ko'rasan.
albatta Alloh mu'minlarning jonlarini va mollarini sotib oldi. Nimani barobariga? Jannat barobariga.
mardikoringiz u bozorga borib turib, o'sha ikki ming so'm qo'liga pul berasiz, kechgacha ishlaysiz desa, olib kelib qo'yasiz. Aka, mening ichida ishlarim ko'p edi. Undan tashqari bekasam ham ko'p ham ishga yaramayman men. Undan ko'ra mana ishni qilolgan ikkita odamni olib keldim deysiz da, zo'r ish qilgan bo'lasiz. Shunda, sizni hasharga aytgan odam uchun, o'zini turgani yaxshimidi, ishlamasa ham? Yoki mardikorni olib kelib qo'ygani yaxshimidi? Sizni yuziga shunaqa qilishdi. Qaysinisi yaxshi edi sizga
u sizni qadrlagani uchun keldi da. Muhimi keldi, ishini tashlab keldi. Sizni qadrlagan odam siz uchun vaqtini ajrata oladi. Sizni qadrlagan odam siz uchun vaqtini topib keladi. Bir odam o'zini qandaydir ilmiy sohasida professor bo'lmoqchi. Erishmoqchi xolos shu martabaga. Ammo u maqsadiga olib borayotgan hech narsani qilmaydi. Uyquni kanda qilmaydi.
doim o'yin kulgi, ulfatlar bilan osh go'sht, bemalol gap so'zlar, suhbatlar, telefon, o'yin kulgi.
duo ni qilamiz, duo ni qilamiz, bu yoqda hayot babbaygidek ketaveradi. Yo'q, birodar, sen uyingda faqirlik tugamaydi. Sen uyingda baraka bo'lmaydi. Joningni qiynamaguningcha. Mehnat qilish kerak. Bu martabani narxi baland. Hamma rag'bat xohish istaklarni oyog'imizdagi tashlaymiz, vaqtimizni hammasini Allohga sarflaymiz, shunda shu martabaga erishamiz. E, saidim, moldan zakot qancha
nafsini va molini sath qilish yevasiga. Allohga topshirasiz o'zingizni, qarab turasiz. Molingiz, kuch quvvatiz, vaqtingiz, imkoniyatingiz, o'y fikringiz, hamma hammasini Allohniki deb bilishingiz kerak bo'ladi. Imom g'azali aytdi, Allohni tanitadigan ilmning narxi baland, lekin shunga yarasha natijasi ham yuksak, go'zal bo'ladi. Agar faqatgina Alloh taoloni amuru
nahisini, dalillarini, qoida usullarini, ya'ni shariy ilmlarni ila o'rgansang, bilsang, hamma savolga javob beradigan darajada bir olim bo'lsang u, ammo harom xarishdan o'zingni to'xtatmayotgan bo'lsang, nafsingni majbur qilmayotgan bo'lsang Allohni bir hukmiga, oldindan bir ayol yetib ketayotganda ko'zingni to'ldirib oxirigacha tikilib turgan bo'lsang, bu juda ham bir g'arib holat. Sen Allohning buyruqlari haqidagi ilmni o'rganibsan, lekin Allohning o'zi haqidagi ilmdan g'ofur qopsan.
shuning uchun, birodar, agar olloga osiy bo'layotgan bo'lsang, Allohni hali tanimabsan. Qilgan gunohingni kichkinaligiga qarama. Kimga jur'at qilib gunoh qilayotganingga qara. Agar Allohni rost akamiga taniganingda, gunoh qilgan uyalar eding. Mana, birodalar, payg'ambarimiz aytadilar, kafabil ma'riya ilman an yaxshiloh. Kishining Allohdan qo'rqmoqligi, ya'ni qo'rq.
o'tkazayotganligi u uchun yetarli ilmdir. Natijalari yuksal va go'zaldir. Mana, siz nafsingizni qo'lingizdan kelgancha majbur qildingiz mana shu ishlarga. Nafsni jila oladingiz, ko'zni tiydingiz, quloqni tiydingiz, g'iybatdan tiyildingiz, o'zingiz majburladingiz. Endi o'sha ekkaningizni har doim bilasiz. Yaxshi savol. Endi belgisi chi? Inson buni qanday his qiladi?
o'zini yuksalayotganligini qanday his qiladi? Bitta misoli bor. Agar sen dunyo parast odam bilan o'tirib qolsang, uni tubanligini ko'rasan. Aqlini kaltaligini, bema'ni narsalar bilan ovora bo'lib qolganini ko'rasan. Xudbinligini ko'rasan. U odam bilan o'tirishni xohlamaysan. Tubanligini ko'rishni boshlaysan. Yomon ko'p gapiradi da mana shu odamlaysiz. Bir yil bunisida
misanmi dedi. Qo'ylar meniki emas, qo'ylar saidimiki dedi. Sotovur, pulini olasan, a qo'yni o'lib qoldi deysan, yo bo'r yeb ketdi deysan dedi. Haligi cho'pon aytdi, vallohi menga pul juda ham zaril hozir. Agar bo'r yeb ketdi desam, saidim ham ishonadi. Ammo Alloh chi dedi. Hech kimga bildirmasdan o'sha ming dollarni chiqarib oldingiz o'rtadan. Hech
hech kim bilmaydi yolg'on gapirganingizni. Kim bilib o'tiribdi ayting? Hech kim bilmaydi. Raspskiy olgani yo'q, diktovonga yozib olgani yo'q. Siz bilan Alloh o'rtasidagi sir. Shunda Allohdan qo'rqib olib borib bera olyapsizmi? Muborak bo'lsin, imoningiz bor ekan. Mana shu imonni javhari, imonda asli. Muammolardan shunday beradi, ketaveradi. Bu faqat muammolarni o'rtasida bo'ladi, ishonavering. Muzorabaga biznes biznes
qilasiz. Birov o'n ming dollar berdi, biznes qildingiz da, foyda bo'lmadi deyapsiz.
da maza qiladi. Chunki shayton nima deyatuvdi? Bir ikki yuzini olib qoldi deyatuvdim. Qanaqa biladi? Berdingmi desa, berdi deysan. Sanab o'tiramidi deydi. Shunda ikki yuzda ham olmasdan mingda olib borib berdingiz. Maza qilasiz. Nima qila oldingiz nafsingizni? Shunday yengib oldingiz, sindira oldingiz. Demak, Allohni amrida mustaqim bo'lgan bandagina iymonni lazzatini topa oladi. Endi Allohga iqbol qilmagan odam, u iymonni lazzati nima ekanligini totmaydi.
imom jinoyatdan so'raldi. Allohning valisi kim? Allohning do'sti. U suvni ustida yurib ketadigan yoki havoni bosib bosib tevaga ko'tarilib ketadigan odammi? Imom jinoyat javob berdi. Sen uni amr va naxiy ustida topasan. Mana shu inson haqiqiy validir. Farzni bajaradi, gunohdan tiyiladi. Dunyo ilmlarni o'rgatadigan jomeyalar to'lib yotibdi, birodarlar. Fizikani, matematikani, boshqa ilmlarni.
mana shu o'rganayotgan dunyoviy ilmlari, agar inson xohlasa, unga Allohni eslatadigan ilm bo'ladi. Yer yuzidagi har bitta ilm insonga Allohni tanitadigan bir eshik bo'lishi mumkin. Albatta bu narsani mana shu tolib ilm xohlay ekan bo'lsa. Allohni buyruqlari haqidagi ilm ham shularga muhtoj bo'ladi. Madrasaga, muallimga, takrorlashga, sinovga imtihonga. Ularni natijasi miyada qoladi.
xulosa, inson bir narsani haromligini bilib turib ham qilayotgan bo'lsa, bu odam Allohning amrini tanibdi, lekin Allohni tanimabdi. Agar bir banda Allohni buyruqlarini tanib turib, o'sha gunohni qilayotgan bo'lsa, shariatni hukmlardan xabardor bo'ldi, lekin Allohni kimligidan xabardor bo'lmadi. Alloh azza va jalla barchalarimizni
siz shariatni ham, tariqatni ham, haqiqatni ham ilmini o'rgangan sog'liq bandalarni qilishingiz kerak.