34-QISM / SABABLAR MANZILATI (1/4) / NAFSNI POKLASH / ABDULLOH DOMLA / ABDULLOH DOMLA

assalomu alaykum va rahmatullohi ta'la va barakatuh.

chunki hozirgi kunda musulmon ummatini mana shu narsaga bo'lgan muhtojligi avvalgi davrlarga qaraganda qattaroq ko'proq bo'lib qoldi. Sabablarni qoyim qilishlik. Bu narsani ulamolar yana sabablarni rioya qilishlik deb ham nomlashadi. Bu mavzuga kirishlikdan oldin bir muqaddama qilamiz. Hayot haqidagi tasavvur. Bir inson dunyoga kelib yashar ekan, hayotda muvaffaqiyat qozonishligi

uchun, hayotda yutuqqa erishligi uchun, hayot haqidagi tasavvuri to'g'ri bo'lishligi kerak. Agar shu tasavvuri to'g'ri bo'lsa, bu inson muvaffaqiyatga erishadi. Agar hayot haqidagi tasavvuri noto'g'ri bo'lsa, bu odam mag'lubiyatga uchraydi, yutuqqa erishmaydi. Bir tolibiy ilm o'sha yakunlovchi imtihonlarda hammasidan chiroyli baholar bilan, yaxshi baholar bilan o'tdi. Diplom

da oldi. Ya'ni mana shu jomiyadagi ta'limida, imtihon topshirishida tasavvuri to'g'ri edi, mana shu ish haqidagi, shuning uchun uni ishi muvaffaqiyat bilan tugadi. Imtihon nima, qanaqa bo'ladi, nima, shu haqidagi tasavvuri to'g'ri edi, vaqtini, kuchini, g'ayratini to'g'ri sarf qildi, demak muvaffaqiyatga erishdi. Endi xuddi shu imtihondan boshqa bir tolib yig'ilib yiqilgan bo'lsa, o'ta olmagan bo'lsa, demak shu imtihon haqida

haqidagi tasavvuri noto'g'ri edi. Shuning uchun kuch quvvatini, mehnatini, harakatini, energiyasini noto'g'ri yo'naltirgan edi. Ummat islomiyaning avvalgi vakillari yer yuzidagi insonlarni hammasiga peshvo, imon bo'lishdi. Ilm fanda, odobda, axloqda, hunarda, hayotni hamma jabhalarida ustun bo'lishdi. Yerni mag'ruba mashriqidagi hamma insonlarga peshvo bo'lishdi.

ana shu musulmonlarning kalimalari oliy bo'ldi. Bunga nima sabab bo'ldi? Endi hozirgi davrga kelib bo'lsa, ummatu muhammadiya mana shu ummatlarning oxirgisi qatoriga tushib qoldi. Boshqa xalqlar u ummatni boshqaradigan bo'lib qoldi. Yo'l ko'rsatadigan bo'lib qoldi. Bunga nima sabab bo'ldi? Sabab nima? Albatta bu o'ta muhim va jiddiy savol. Qur'on qur'onligicha turibdi, sunnat sunnatligicha turibdi.

mana shu ikkita narsani ummatning avvalgilari,

aksariyati islomni noto'g'ri tushunib qolganligida ham shubha yo'q.

bir odamni katta kompaniyasi bor, yuk tashiydigan mashinalardan iborat. Ya'ni yuk tashiydi. Yuz ga yaqin xuvrasi bor. Oxirgi vaqtga kelib, har kuni o'nta, o'n beshta mashinasini baloni otilib ketyapti. Avval unaqa bo'lmas edi. Buni ham bitta sababi bor. Endi xuddi shu kompaniyaga o'xshagan bitta boshqa kompaniya bor. Ammo ularni balonlarini otilishi bunaqa bo'lmayapti. Mashinasi ham

yurgan yoki ham bir xil ikkala kompaniyalar. Har safar balon otilib kelganda, ana shu kompaniyani mudiri shopillarni malomat qilyapti. Aslida xato nimada edi? Bu kompaniyani mudiriga kelib birov aql bo'luvdi. Mashinalarni g'ildiragini damini baland qilib qo'ysa, yoqilg'i tejaladi. Shu tasavvurdan kelib chiqib turib, balonda damini baland qildi, shuning uchun gumlab otilaverdi. Demak xato nimada ekan?

ana shu mudirni o'zini qilayotgan ishidagi fahmida, xato tasavvurida, shu ishni ilmidan bexabarligida.

hozirgi kundagi musulmonlarni orasida keng tarqab ketgan muammolarni bir qarab chiqsak, nimalarga yuvog' bo'lamiz? Bo'linish, bir biri bilan teskari bo'lish, dunyoga berilish, hasad, gina, kuydirar, qoloqlik. O'zi aslida dinni ushlasa ummat, ayni shu narsalarni yo'q qilardi din.

agar dinni to'g'ri tushunib, to'g'ri ushlab, to'g'ri amal qilinganida, biz aytgan bu kasalliklarni ayni din yo'q qilishligi kerak edi.

demak, mana shu xatolar, mana shu kamchiliklar musulmonlarni o'rtasida bormi? Demak, musulmonlarni dinini tushunishligida xato bor. Tasavvurida kamchilik bor. Mana shu narsa bizni ummat sifatida boshqa ummatlardan qolib ketishningizni asosiy sabab sabab o'rlyapti. Hammamiz xohlaymiz, bizni ummat peshvo bo'lishini, peshqadan bo'lishini, aziz bo'lishini, kuchli bo'lishini, musulmonlar hammadan ustun bo'lishini xohlaymiz.

albatta bu yaxshi niyat, yaxshi umid, tilik. Lekin shu narsani o'zi bizga kifoya qiladimi? Shu orzularni qilib qo'ysanglar yetadimi? Xato qayerda? Mushkula qayerda? Muammo qayerda? Nima, payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallamning sahobalari boshqacha loyida yasalganmi? Yo ularni materiali boshqacha bo'lganmi? Yo'q, bizdaqa odamlar bo'lgan. Unda nima, qur'on o'zgarib qoldimi? Yo'q, qur'on o'zgarmaydi.

inna naxnuna zanna dhikro va inna lahula hafidun deydi Alloh taolo. Albatta biz bu zikrni, qur'onni o'zimiz nozil qildik va o'zimiz uni saqlaymiz degan. Unda nima, sunnat o'zgardimi? Yo'q, birodarlar. Sunnat ham o'zgargani yo'q. Qur'on ham o'zgargani yo'q. Musulmonlarni dini haqidagi tasavvuri o'zgarib qoldi. Mana shu o'rinda siz bilan biz aytayotgan bir manzilat bor. U manzilatni nomi

sabablarni qoyim qilish. Astaydubillah, ya ayyuhalla dina amanu alaykum anfusakum. E mo'minlar, o'zinglarni bilinglar. O'zinglar bilan ovora bo'linglar. O'zinglar bilan band bo'linglar. Bu nima degani? Siz atrofingizdagi odamlarga dinni to'g'ri tushunishlik, sunnatni to'g'ri bir fahmlashlik, dinga amal qilishlik, to'g'risi qanaqa bo'lishligini tushuntirishga harakat qildingiz. Aytdingiz,

dedingiz, misollarni keltirdingiz, dalillarni keltirdingiz, lekin odamlarni qanoatlantira olmadingiz. Unda nima bo'ladi? Unda o'zingiz bilan o'g'ri bo'laverasiz endi. Nima deysiz? Men aytdim, tushuntirdim, qanoatlantirdim, hujjat dalilni keltirdim. Hayotda misollarni ham keltirdim. Endi ularni to'g'ri yo'lga boshlab yuborishlik sizni zimmangizda, sizni toqatingizda emas. Sizdan yetkazib qo'yishlik xolos. Aytdingiz, xohlamas

bo'ladimi? Bo'pti aravasini tortaversin, zamaraviyizni tortaverasiz.

agar shunday bo'ladigan bo'lsa, o'zing bilan ovora bo'l. O'zingni imoniy holatingni tuzat, ilmiy holatingni tuzat, axloqiy holatingni tuzat, din senga va'da qilgan samaralardan bitta o'zing foyda olaverasan.

ammo agar biz aytgan, ya'ni dinni to'g'ri tushunishlik, dinni to'g'ri fahmlashlik va to'g'ri amal qilishlik, bu narsani odamlarga yetkaza olsak, qabul qilib amal qilsa, yaxshilik hammamizga omil bo'ladi.

da o'zimiz bilan kifoyalanishligimiz to'g'ri kerak bo'ladi.

axabalar nimaga peshqadam bo'lishdi? Ilmda peshqadam, axloqda peshqadam, muomalada peshqadam, ibrat bo'lishdi. Nima uchun? Nima sababdan peshvo bo'lishdi? Nima uchun Alloh ularni yer yuzida o'zi va'da qilganidek mustahlafing qildi? Nima uchun ularni kalimalari oliy bo'ldi? Nima sababdan Alloh ularni qo'lladi? Va nima sababdan biz orqada qolib ketdik, bizni kalimamiz oliy bo'lmadi? Birodarlar, javob, tasavvurimizda

xatoligida muammo. Buni ta'kidlab aytamiz. Mushkulamiz islom haqidagi tasavvurimizni xatoligidan.

masalan, bir haydovchi uzoq yo'lda mo'ljallab, mashinasi bilan yo'lga chiqdi. Yo'lda ketyotgandi, yo'lni yarmiga borganda, tabloda qizil chiroq yonib qoldi. Yog'ni chirog'i. Nima degani bu? Motorni yog'di muammo, yo oqyapti, yo yetmayapti, xullas. Endi shoper bu chirog'ni nima ekanligini bilmaydi. Bu chiroq haqidagi tasavvuri noto'g'ri. Chiroqli chiroq ekan. Bir ziynat uchun bo'lsa kerak deb ketaverdi.

natija nima bo'ladi? Motor ushlab qoladi, yarim yo'lda to'xtaydi, safardan qoladi, katta chiqimga tushadi.

agar shu shoperni, shu chiroq haqidagi ilmi tasavvuri to'g'ri bo'lganida, to'xtar edi, bu narsani tuzatib olgan bo'lar edi. Tushunarli imrodalar. Ummatni hozirgi holati xalqlarning ichida eng oxirgi bo'lib qolganligining sababi, bizni din haqidagi, islom haqidagi tushunchamiz, tasavvurimizni noto'g'riligida. Biz muammoyimiz xatoni, muammoni o'ylayapmiz u, lekin nima sababdan shu muammoga kelganligimizni

nima qilmayapmiz, fikr qilmayapmiz. Nima uchun motor ushlab qoldi? Haydovchini tasavvuri, o'lchov tushunchasi noto'g'riligi sababli. Sabablarni qoyim qilish va tavhid. Allohni yakka deb bilgan muvohid o'zi yetmoqchi bo'lgan maqsadga borish uchun o'ziga bog'liq bo'lgan sabablarni zo'r qilib qiladi, keyin natijani Allohga tavakkal deydi. Mana shu odam haqiqiy muvohid bo'ladi.

ammo ayrim musulmonlarni qarasang, o'zini qilayotgan ishida olloga tavakkal qildim deydi, lekin sababini qilmayotganligini ko'rasiz. Sababni qilmasdan olloga tavakkal qilish tavokil deyiladi. Nima degani? Beparvo bo'lish degani. Otni baylamasdan nima qilish? Tavakkal deyish. Qalbi mushrik

qalbi zayd bilan u paytga suyanib qolgan, shularga ishonadi, lekin Allohga tavakkal qildim deydi.

Allohga xos bo'lgan narsani bandaga xoslasa, banda shir keltirgan bo'ladi. Aslida qanaqa bo'lishi kerak edi? Sababini zo'r qilish kerak edi va qalbini Allohga topshirishligi kerak edi. La robba illalloh. Allohdan boshqa rob yo'q. La xoliqa illalloh. Allohdan o'zga yaratuvchi yo'q. La multiya illalloh. Allohdan boshqa beradigan hech kim yo'q. Va la maniya illalloh. Allohdan boshqa manqul.

qiluvchi yo'q. La muizza illalloh. Allohdan boshqa aziz qiluvchi yo'q. Va la mubilla illalloh. Allohdan o'ziga xor qiluvchi yo'q. Brodalar, tavhidni ikkita mustavvosi bor. Qovli va nafsiy. Qovli bu Allohni yakkalash. La ilah illalloh muhammad Rasululloh deyish. Bu oson. Ammo nafsiy tavhid qiyin. Chunki tilida kalimani

aytib turib, hayotda qilayotgan ishi, bunga teskari bo'ladigan bo'lsa, bu odamning talxiydi komil deyilmaydi.

ularning ko'plari Allohga faqat mushuk bo'lgan hollaridagina iymon keltiradilar. Tilida karima bor, ammo qalbi boshqa narsalarga suyanadi. Qalbi boshqa narsalarga tavakkal qiladi. Taassuf.

bu xato faqat o'lchov tushunchamizda emas da. Bu xato hayotimizga, suluvchiligimizga amallashib ketgan.

shayxid sabablarni qoyim qilishligini talab qiladi. O'g'lingiz kasal bo'lib qoldi. Allohga tavakkal qildim deb o'tiraverasizmi? Men Allohni yakka degan muvohidman. Allohga tavakkal deb o'tiraverasizmi? Yo'q. Tavakkal deb hech narsa qilmasdan o'tirishlik, bu johillik bo'ladi. Ahmad semirib ketdi. Vazn og'irlashib ketdi, sport bilan shug'ullanmaydi, aytadiki, bir yilda deydi, men

bir yilda bir marta Alloh taologa qattiq duo qilib, salomat qilishini so'raganman. Inshaalloh shuni o'zi yetadi deydi. Nima bo'ladimi? Bu ayni johillik bo'ladi. Yoki kattaroq miqdordagi savdo molingiz muzlab qolib ketdi. Buni ham nimasi bor? Sababi bor. Sen shu molni sotib olishdan oldin bozorni o'rgandingmi? Narx navoni ko'rdingmi? Aytilgan vaqt yetkazib keldingmi? Bozorni o'rgandingmi? Sezonni hisobga oldingmi?

modomiki musulmonlar, mana shunga o'xshagan johilliklar qolib ketar ekan, mushkulalarimiz tugamaydi. Endi bir zo'r gapimiz bor bizni. Bir muammoga kirib qolsak, aytamizki, endi Allohni taqdiri ekan. Alloh shuni xohlagan ekan. Endi qo'limizdan nima ham kelar edi? Taqdir. Axir taqdirga imon keltirganmiz ku deydi. Shunga o'xshagan chiroyli so'zlar bilan o'zini nuqsonini nima qilmoqchi bo'ladi? Yopmoqchi bo'ladi.

saxobalar bunaqa yo'l tushunmagan, birodarlar. Agar talqidni yaxshi tushungan bo'lsangiz, bunaqa yo'l tushishingiz kerak emas. Sababni zo'r qilasiz, natijani Allohga topshirasiz, xotirjam turasiz. Mana shu haqiqiy tavakkalchilik bo'ladi. Xullas, foyda topish uchun qilishingiz kerak bo'lgan. Qanaqa ishlar bo'lsa, qilasiz, u yog'ini Allohga tavakkal deysiz. Agar muhammad alayhisselomning chinakam ummati bo'lishni xohlasak,

asxoblarni yo'liga ergashishimiz kerak bo'ladi, sabablarni qoyim qilishimiz kerak bo'ladi. Mana Alloh taoloning eng sevimli bandasi muhammad mustafo sallallohu alayhi vasallam. Hammamizdan Allohga mahbub. Hammamizdan Allohni yaxshi taniydi. Hammamizdan ko'ra Allohdan ko'proq qo'rqadi. Shu zot har qanday duosi ijobat bo'lgan zot o'zini hayotida chiqqan muammolarini duo bilanlar hal qilmagan. Masalan, badr g'azotiga

ko'rib chiqqanida uch yuz o'n to'rtta musulmon, mingta mushrik.

oddiy inson nima qilish kerak? Sababini qilish kerak. U uch kilometrga yaqin xandag'ni uch ming kishi bilan kavladilar. Agar faqatgina duo bilan ish bitadigan bo'lganida, muhammadun Rasulullohimni duosi aniq ijobat edi. Yo'q, Rasululloh bunday qilmadilar. Toki ummatlar o'rgansin, sunnat nima ekanligini. Hijrat qilganini ko'rmaymizmi? Alloh azza va jalil payg'ambarimizga hijrat qilishga izn berganida, o'nga yaqin sabab tiqildilar.

bitta duoni qilib, omi parvodgor, o'zim xijratimni bexatar qilgin, safarimni Allohu akbar deb turib, shunday ko'zga ko'rinmasdan madinaga yetib qolishi mumkinmidi? Yoki ikkita farishtani qonotiga chiqib borib olishi mumkinmidi? Yo'q, unday qilmadilar. Maqsad, esalomon madinaga xijrat qilib borib olish. Maqsad shu. Endi bunga olib boradigan sabablarni qarang. Rasululloh xabarni maxfiy qilishlik uchun makkalilar uyida o'tiradigan issiq paytda uydan chiqdilar, bir. Yuzini to'sib oldilar.

ikki, abubakir siddiqni uyiga kirib turib, yonida turgan qizlarni chiqaring bularni, maxfiy xabar bor dedilar.

hijjat qilayotganlarida, Rasululloh o'zini to'sagiga ali ibn abiturabdi yotqizib qo'ydilar. Shimolga, yurish to'niga jamib kuyurdilar. Savor g'origa borib, uch kun o'tirdilar. Uch kun o'tirib, keyin ketdilar. Tushunyapsizlarmi? Shuning uchun biz faqatgina duo qiliblar o'tirib, sababini qilmaydigan bo'lsak, biz hargiz payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallamning haqiqiy ummati bo'lolmaymiz. Agar sen birodar haqiqiy muvofiq bo'ladigan bo'lsang, sabablarni qilishing kerak.

beparvo bo'lmagin. Sabablarni qoyil qilishing seni muvohid ekaningni dalil bo'ladi. Aqulu qovli ha'da va astag'firullohu alayhi va lakum innallohu va malakatuhu yusalluna ala nabiya ya ayyuhalladigina a'manu sollu alayhi va sallim mutaslima va assalamu alaykum va rahmatullohi va barakatuhu.