35-QISM / SABABLAR MANZILATI (2/4) / NAFSNI POKLASH / ABDULLOH DOMLA / ABDULLOH DOMLA

ga bog'liq bo'lgan, biz qilishimiz kerak bo'lgan ishlarni, sabablarni qoyim qilishimiz kerak. Sabablarni qoyim qilganimizdan keyin Alloh taologa tavakkal qilib, natijani Allohdan kutishligimiz kerak. Agar inson sabablarni qoyim qilmaydigan bo'lsa, bu odamni haqiqiy muvofiq deb bo'lmaydi. Hech narsa qilmasdan o'tirib olish, suvni oqishiga qarab turish, bu musulmonning xulqiga yarashmaydigan narsa. Farzandi kasal bo'lib qoladigan bo'lsa, nima qilasan?

habibga olib borasan. Eng yaxshi tabibga olib borasan. Sabab, yozib bergan dorisini olasan. Sabab, ko'rsatgan tavsiyasiga aytilganidek, yozilgandek qaraysan, parxez qil degan bo'lsa, parxez qilasan. Shuncha ishlarni qilib qo'yib turib, parvardigor, shifo o'zingdan deysan. Shifoni tabibdan ham kutmaysan, doridan ham kutmaysan. Shifoni Allohdan kutasan. Mana shu eng to'g'ri yo'l bo'ladi. Mana shu yo'l eng to'g'ri yo'l bo'ladi.

farzandlar tarbiyasidan. Ota o'ta muloyim bo'lib olishi bor, yoki o'ta qattiqqo'l bo'lib olishi bor. Ikkalasi ham oson. Muloyim bo'lasiz, nima desa xo'p deyaverasiz. Farzand itoat qilmasa ham xo'p deyaverasiz, ayolingiz gap qatarsa ham xo'p deyaverasiz. Bu oson. Yoki buni aksi. Qo'pol bo'lib olasiz, dag'al bo'lib olasiz, qattiqqo'l bo'lib olasiz. So'kaverasiz, urishaverasiz, bu ham oson.

endi qiyini shu ikkalasini o'rtasini ushlash. Mo'tadil yo'lni ushlash. Demak, bir vaqtni o'zida ota ham yumshoq bo'lsin, ham talabchan bo'lsin. Ham oilasi uni yaxshi ko'rsin, ham haybatlanib tursin. Mo'tadil yo'lni ushladingiz. Aytilgandek, sizga bog'liq bo'lgan tarbiyani qildingiz, sababni qildingiz. Shunda ham nima deysiz? Endi meni bolam aniq zo'r odam bo'ladi deysizmi? Nima deysiz? Allohdan deysiz.

sababni qilmasdan Allohni o'ziga tavakkal qilishlik, Alloh taologa nisbatan beadablik bo'ladi.

sababni qilib turib Allohga suyanmasdan, sababni o'ziga suyanishlik shirk bo'ladi. Qaytarib aytaman. Sababni qildingiz, faqat sababga ishonib oldingiz. Shirk bo'ladi. Yoki sababni qilmasdan tavakkal qildingiz Allohga. Bu Allohga nisbatan beadobli bo'ladi. Bizni ummat sifatida yuksalishimiz ikkita narsaga bog'liq. Sabab va tavakkalga. Faqat sababni o'zini qilib qo'yish ham oson.

vakol qilib duo qilib o'tira olish ham oson. Ikkalasini qilishlik qiyin bo'ladi. Va mana shu to'g'ri yo'l bo'ladi. Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallam aytdilar. Va alamu anna ahadan ming kun la yunjiyahu amaluhu. Mana savobli amallarni qildi bir inson, o'nta machit qurdi, mingta yetimni qoramog'iga oldi. Qo'yingki, juda ko'p savob ishlarni qildi. Bo'ldimi endi? Jannatga kiradimi?

yo'q. Allohni xohishi bo'lmasa kirmaydi. Rostini aytadilar. Bilinglarki, sizlardan birorta elada amalinglar, uni najotga olib bormaydi. Amalda o'ziga suyansangiz yutkazib qo'yasiz. Sizni amallaringizchi, yo Rasululloh, meni amalim ham kifoya qilmaydi jannatga kirishimga.

qilaman deyapti Rasululloh. Shundan keyin Alloh meni o'z rahmatiga olsa, fazil ko'rsatsa, rahmat bersa, shunda jannatga kiraman. Shuning uchun hech qaysi mo'min har qancha uni amali katta bo'lsin, jannatiyman deb xotirjam bo'lishga haqqi yo'q. Shuning uchun birodalar, amal qilamiz. Bu sababi jannatni va duo qilamiz, umid qilamiz. Bu ham bitta sababi. Sog'liqni saqlashligi uchun kerak bo'lgan sababni qilamiz.

bo'ldingiz, lekin Allohdan behojat bo'ldingiz. Natija qanaqa bo'ladi? Dardingiz cho'zilib yuraveradi. Unda nima qilish kerak? Tabibda aytgani qilasiz, Allohga tavakkal qilasiz, shifoni Allohdan kutasiz. Kunlarni birida payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallam o'tirgandilar. Ali ibn abid olimdan bir rivoyat. Qo'lida bir kaltak bor edi. Yerni chizib o'tirdilar da, boshini ko'tarib dedilar. Ma minku min nafsin.

illa va qodir ulima manziluhu minal jannati va nar. Sizlardan biron nafs yo'qki, sizlardan biron bir nafs yo'qki, magar uning jannatdagi va do'zaxdagi manzili ma'lumdir. Odam bolasi borki, jannati yoki do'zaxni ekilagi ekanligi aniq. Taqdiriga yozilgan. Shunda sahobalar aytishdiki, ya Rasululloh, falima na'malu afara nattakil

unda nima qilamiz amal qilib? Taqdirda yozilgan narsaga suyanib o'tirolmaymizmi deyishdi. Bir odam Alloh taolo do'zaxiy deb yozgan bo'lsa, har qancha jannatli amalda qilsin, bari do'zaxga tushsa. Yoki jannatiyda yozilgan bo'lsa, har qancha do'zaxiy amalda qilgan bo'lsa, jannatga kirodigan bo'lsa, peshonaga yozilgan bo'lsa, nima qilamiz uni amal qilib deyishdi. Rasululloh aytdilar, la, e amal u. Unda emas.

amal qilinglar. Fa kunun muyassarun nima quliqqola. Amal qilinglar. Bas, har bir kimsa u uchun yaralgan narsaga muyassar qilinadi, deb uch bu oyatlarni tilovat qildilar. Fa amma man a'oto vattaqo va soddaqo belxusna, fasano yassiruhu lil yusro. Har bitta odam onasini qornida yuz yigirma bir kunga tug'ilganda, farishta kelib to'rtta narsani yozadi taqdiriga.

rizqini ajalini, amalini va baxti baxtsiz bo'lishini, ya'ni jannatdagi do'zax bo'lishini. Onasini qornilar yozib qo'yilgan. Birinchi ikkitasi hukm bo'lib yozilgan. Keyingi ikkitasi vasf bo'lib yozilgan. Rizqi bilan ajali hukm bo'lib yozilgan. Shunday bo'lsin dedi Alloh. Bu hukm. Menda bunga hech qanaqa o'zgartirish kirita olmaydi. Hukm bo'lib yozilgan narsalar bizni

o'g'il bola bo'lishimiz, kimni farzandi bo'lishimiz, qaysi millat vakili bo'lishimiz, qaysi zamonda, qaysi makonda yashashimiz, bu hukm bo'lib yozilgan. Rizq bilan ajal hukm bo'lib yozilgan. Bunga savob ham olmaymiz, gunoh ham olmaymiz. Endi ikkinchi qismi, qiladigan, hayotda qiladigan ishlari va baxtli baxtsiz bo'lishi. Bu vasf bo'lib yozilgan. Qarang,

zayd musulmon bo'lsin desa, hukm bo'lib qolardi. Endi Alloh taolo bunaqa demadi. Zayd musulmon bo'ladi dedi. Ya'ni o'zini ixtiyori bilan, o'zini qiladigan amallari bilan degani. Binobarin jannatiy do'zaxni bo'ladi dedi. Ya'ni banda o'zi tanlab qiladi shu ishni. Agar hayotda qiladigan ishni, ishini, mana bunday amallarni qilsin desa, unda bandada ixtiyor qilmay qolar edi.

tushundinglar a? Hayotda qiladigan ishlari bilan jannatiy do'zaxda bo'lishligi vasf bo'lib yozilgan. Ya'ni, hayotda qiladigan ishni o'zini ixtiyori, natijasi jannatiy do'zaxda bo'lishi ham ixtiyori. Alloh bandasini dunyoga kirgizmasdan turib, g'ayb olomida turganda, dunyoga kirsa nima ishlarni ixtiyori bilan qilishligini oldindan bilib qo'ygan va shuni yozib qo'ygan. Shuning uchun

siz birinchi ikkitasiga javobgar bo'lmaysiz, keyingi ikkitasiga javobgar bo'lasiz. Endi shuni qilish qilmaslik ixtiyoringizdan. Agar siz hadisda aytilinishiga ko'ra, agar siz jannatiy bo'lsangiz, jannatga olib boradigan ishlarni qilishingiz oson bo'ladi. Harom gunom asiyat ishlarni tark qilishingiz oson bo'ladi. Hayotda qilayotgan ishlaringizga qarang. Jannatga olib boradigan ishlarni qilishingiz oson bo'lyaptimi? Umid qiling. Endi nima qoldi?

endi nima qoldi jannatga kirishingiz uchun? Allohni rahmati qoldi. Shuning uchun hech kimni amali jannatga aniq olib kelib keta olmaydi. Faqat Allohni rahmati bo'lgandan keyin. Lekin banda Allohni rahmatidan umid qilish uchun hayotni solih amallarda qilgan bo'lishi kerak. Amal qilinglar va bilinglarki, albatta sizlar muyassar qilinasizlar. Nimaga muyassar bo'lasiz? Alloh sizni nima uchun yaratgan edi?

rahm qilish uchunmi? Demak Allohni rahmatiga muyassar bo'lasiz. Toat ibodatni bajaramiz. Ilohiy maqsadni yuzaga chiqargan bo'lamiz. Endi bitta narsa qolyapti. Allohni rahmati, fazlati. Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallamdan so'rashdi.

eshayin. Yo Rasululloh, shifo topish uchun biz ichayotgan dori, biz o'qiyotgan ruqya, biz himoyalanish uchun qilayotgan sabablar Allohning qadarini o'zgartiradimi? Biz dori ichyapmiz, Alloh taolo taqdiriga kasal bo'lishi yozilgan. Shu taqdiriga yozilgan narsani qaytaradimi? Payg'ambarimiz aytdilar, hiya min qodarin la.

ana shu dori ichish ham qadrdon dedilar. Ya'ni, dorini ichsang, shifo topish degan variant ham yozilgan taqdirga, ichmasang kasaling davom etadi degan variant ham yozilgan. Tashqarida yomg'ir yog'yapti. Tashqariga chiqasiz, boshingiz ho'l bo'ladimi, bo'lmaydimi? Taqdirda yozilgan bo'lsa, ho'l bo'ladi deysiz, taqdirda yozilmagan bo'lsa, ho'l bo'lmaydi deysiz. Qaysinisi bo'ladi chiqsangiz hozir? Zo'r tug'ishasangiz,

so'l bo'lmaydi, zontik ushlamasangiz boshqa so'l bo'ladi. Ko'rdingizmi? Ikkala variant ham yozilgan. Faqat siz sababini qilib chiquvdingiz, so'l bo'lmadi. Otni minib keldi, baylash kerakmi, baylamaslik kerakmi? Baylasang turadi, baylamasang ketadi. Demak, kasal bo'lish ham Allohni qozog'isida bor, shifo topish ham Allohni qozog'isida bor. Dori issangiz,

topish qozosiga o'tdingiz. Agar dorini ichmasangiz, kasal qolishlik qozosida qoldingiz. Taqdirga, sizni aziz mukarram bo'lishingiz ham yozilgan. Variant a. Sizni xor bo'lishingiz ham yozilgan. Variant b. Qaysinisini sababini qilsa, shunisi keladi. Lekin ikkala variant ham bor. Tushuntira oladimmi? Bittasi albatta bo'ladi. Mashhur qissam. Umarom xattob roziyallohu anhu

f bo'lib turgan paytda, mamlakatdan aylanib yurarkan, shom yerlariga keldi, o'zini jamoasi bilan, karvoni bilan. Shu paytda shomda vabo kasali tarqalgan edi. To'xtab qoldi, kirgani ikkilandi. Chunki vabo bor edi. Qaytmoqchi bo'ldi kirmasdan. Shunda abu baydar radiyalloh anhu ey amiral mo'mining Allohni qozosidan qochasizmi? Allohni taqdiridan qochasizmi? Dedi.

kelgani qo'rqyapsizmi? Kirsam kasal yuqib qoladi deb qo'rqyapsizmi deganida. Deganida, e abu bayda dedi umariddin xattob. Shu gapni boshqasi aytsa bo'lar edi. Ha, Allohni qadaridan Allohni qadariga qochyapman dedi. Kirsam vabo kasali yuqishi ham taqdirdan bo'ladi, kirmasam yuqmasligi ham taqdirdan bo'ladi. Allohni taqdiridan Allohni taqdiriga qochyapman dedi. Allohni qazosidan Allohni qazosiga qochyapman dedi.

a ro'parangizda ikkita vodiy turibdi. Bir to'p qo'yni haydab ketyapsiz. Bittasida qurib qaqshab ketgan hamma yo'q. Ko'kat yo'q. Ikkinchisi ko'm ko'yga ham yashil bo'lib turibdi. Qasimga haydaysiz qo'yingizni? Alloh bugun qo'ylarimni qonini to'yishini yozgan bo'lsa, sahroga haydasam ham bo'laveradi deb turib haydab ketasizmi? Yo'q, bu yoqqa haydayapsizmi? Demak, u ham qozoq

bu ham qazoyi qadar. Siz nima qilasiz? Tanlaysiz. Biz taqdirimizga nima yozilganini bilmaymiz. Ammo o'zimiz xohlagan natijaga erishishimiz uchun, bizga bog'liq bo'lgan sababni qilamiz, sababni zo'r qilamiz, sababni zo'r qilamiz, keyin xuddi sabab qilmagandaqa parvardigor o'zingga tavakkal qil deb yalinamiz. Undan keyin nima bo'lsa, demak Alloh shuni taqdiri ekan deymiz.

taqdir, vasf bo'lib yozilgan qismi bor, hukm bo'lib yozilgan qismi bor. Ixtiyorimizdan tashqari bo'lgan ishlar bu hukm bo'ladi. Millatingiz, qaysi joyda yashashingiz, kimni farzandi bo'lishingiz, bu rizqingiz, hukm. Endi qiladigan ishlaringiz sizni ixtiyoringizda, bu vasf bo'lib yozilgan. Natija ham vasf bo'lib yozilgan. Aquluqovli ha, da'vosi ta'firullohu alayhualakum.

assalomu alaykum va rahmatullohi ta'lim va barakatu.