vo in ming shayin illa indala hozayinuhu, va man una ziluhu illa beqodarin ma'lum.
vo yarzuquhu min haytovlari yaxtasi, va man yatafakkal alallohi, fahu va hasbuhu, innallohi, bali va amrihi, qotija alallohu likunli shayin qodiroq.
kim taqvo qilsa, Alloh uni u bandi o'ylamagan tomonidan rizqini yetkazib qo'yadi.
ha, siz zo'r bo'ladi deb o'ylaysiz, insoniy aqli, ojiz aqlingiz bilan. Zakotni kim oladi unda? Astaydi deydilar a?
va la u basatullohu rizqoli aybadi hiy, la bag'ov fil ord. Va lekin yunazzilu beqodarin man yasha'a, innahu deya aybadi hiy xobirun bosir.
agar Alloh hamma bandalarni rizqlarini keng mo'l qilsa, ya'ni hammani boyiqib qo'ysa, kambag'al bo'lmasa, muhtojlik bo'lmasa, nima bo'lardi? Albatta ular yer yuzida zulm, tajovuzkorlik qilgan bo'lur edilar. Ana nima bo'lardi? Lekin u zot bandalarning rizqi ro'zlarini o'zi xohlaganicha o'lchov bilan tushirur, albatta u bandalaridan oyoq va ko'rib turuvchidir.
bu natija. Uni sababi bor. Nima edi u? Yaxshi bilasizlar uni nimaligini. Yeyishda tartib yo'q, ko'p ovqatlanadi, jismoniy harakat yo'q, sport bilan shug'ullanish yo'q. Shular sabab bo'ldi, keyin qarabsizki, ves katta yeb ketdi, qonda chiqib ketdi. Biz o'zimizni mo'min deb da'vo qilar ekanmiz, Alloh taoloning mana shu qonunlariga beparvo bo'lishimiz yarashmaydi. U qo'yilgan qonun
qoidalarga, sabablarga bepisand bo'ladigan bo'lish, siz bilan bilsa, birodarlar mashaqqatli holatlarga olib kelib qo'yadi.
sabablarni qoyim qilmaslik. Qaysi muammon banda sabablarga beparvolik qilsa, u odam Allohga nisbatan beadoblik qilgan bo'ladi. Tushunarlimi? Uzoq safarga ketayotgan odam, albatta mashinasini ham yo'g'ini qarashligi kerak, imkon boricha tekshirishligi kerak.
mana shular sabablarni qoyim qilishli deyiladi. Yog'ini qaradi, xadovoyni qaradi, antifreezini qaradi, xullas karobkasini qaradi, balonini qaradi, hamma yoqda ko'rib chiqdi. Shunda ham mashinasi buzilib yo'lda qolib ketgan bo'lsa, endi Allohni taqdiri. Endi u gunohkor emas. Chunki nima qildi? Sababini qildi. Biroq qiz ko'rmayapti. Qiz farzandlik bo'lolmayapti. Hamma yoqda qildi, bo'lmayapti. A demak, yo'q ekan taqdirda.
iyoki aksincha o'g'il ko'ra olmayapti. Hamma sababini qildi. Bo'lmadimi? Endi nima qilish kerak bular? Endi rozi bo'lib qabul qilish kerak. Bizni taqdirga roziligimiz birodalar qalbimizga xotirjamlik beradi. Chunki siz hamma sababni qilgandingiz ham bo'lmadimi? Demak, Alloh shuni xohlamagan ekan deysiz da, xotirjam bo'lasiz. Tushunarlimi? Nimaga pul topyapsan? Nimaga onalarda qilib bir ishlab kelmayapsan? Deb otalar, bolalarni
biz oldimizga qo'ygan maqsadga yetishlik uchun, bizga bog'liq bo'lgan sabablar bor. Maqsadimizga yetishlik uchun qilishimiz kerak bo'lgan sabablarni gaplashyapmiz. Biz birovga sababni mukammal qil deya olmaymiz. Sababi, inson o'zi ojiz bo'lgandan keyin, sabablari ham mukammal bo'lmaydi. Hech kim mukammal qila olmaydi. Garchi, mukammal qilib yuborish qo'lidan kelsa ham, Alloh xohlamasa bo'lmaydi u ish. Ma'qulmi?
siz o'lasiz. Yana qaytarib aytaman, bu qonunlar siz bilsangiz, bilmasangiz, tan olsangiz, olmasangiz nima bo'ladi? Ustingizda ishlaydi. Hozirgi kundagi musulmonlarni ahvoli ham ana shu azizlikka sabab bo'ladigan ishlarni qilishmadi. Xorlikka sabab bo'ladigan ishlarni qildi, garchi musulmon bo'lsa ham ummatda oxirgisi bo'lib qoldik, siz bilamiz. Hozirgi kundagi musulmonlarni ahvoli mana shu Alloh tomonidan berilayotgan odob bo'ladi, birodarlar.
sababiyat qonuni. Birodarlar, barcha mavjudotlar Alloh taoloning irodasi bilan vujudga keladi. Allohni xohishisiz hech narsa bo'lmaydi. Alloh xohlagan narsa bo'ladi, Alloh xohlamagan narsa bo'lmaydi. Endi, sababiyat qonuni haqida bizni e'tiqodimiz qanaqa bo'lishi kerak? Banda qilish kerak bo'lgan sabablar.
demak oldimizda ikkita narsa turibdi. Allohni xohishi va bandalarni qilish kerak bo'lgan ishi. Asliy sabab tayin qilingan sabab deyiladi. Oldimizda ikkita sabab bor. Asliy sabab tayin qilingan sabab. Asliy sabab nima? Allohni xohishi. Tayin qilingan sabab bandalarni qilish kerak bo'lgan ishi. Tushunarli bo'ldi a? Asliy sabab Allohni xohishi, tayin qilingan sabab bandalarni qilish kerak bo'lgan ishi.
masalan, yomg'ir yog'ishi o'simliklarni o'sishiga sabab. Olov qog'ozni yonib ketishiga sabab. Suv chanqog'ining qolishiga sabab. O't kuydirmaydi o'zi, agar Alloh olomasa. Suv chanqog'ida qoldirmaydi, agar Alloh olomasa. Ko'katni suv o'stirmaydi, Allohni xohishi o'stiradi. Qog'ozni o't kuydirmaydi, Allohni xohishi kuydirmaydi.
qondiradi. Suv chanqog'ini qoldirmaydi, Allohni xorij qondiradi. Tushunarlimi? Bu suv, o't, yomg'ir, bu bor yo'g'i sabablar. Farzand dunyoga kelishiga ham erkak ayolni birga bo'lishligi sabab. U tayin qilingan sabab xolos. Agar Alloh xohlamagan bo'lsa, farzand bo'lmaydi. Tushunarlimi? Mana shu bandalar qiladigan
nima deymiz? Masalan, ibrohim alayhissalomni qavmi kuydirib o'ldirishlik uchun juda ham katta miqdorda o'tin yig'ishdi. Ikki qavatli imoratchalik keladigan o'tin yig'ishdi. O'tni yaqishdi. O't shunday baland yondiki, yoniga kelishni iloji bo'lmay qoldi. Mana sabab bor. Odamlar o'zlariga bog'liq bo'lgan sababni qilishdi. O'tni, gulxanni juda ham katta qilib yoqdi. Ibrohim
va alayhissalomda manjani qilib o'tkazib otishdi. O'tni ichiga tushdi. Endi nima bo'lishi kerak? Odamlarni tasavvurida? Kuyib ketishi kerakmi? Xo'p, kuydimi? Kuymadi. Demak o't kuydirmas ekan. O't kuyishlikka bor yo'g'i nima ekan? Sabab ekan. O't kuydirmas ekan, nima kuydirar ekan? Allohni xohishi kuydirar ekan. Demak, bandalarni qilayotgan ishi hech narsa emas.
hech narsa emas. Allohni xohishi eng asosiy narsa ekanligini ko'rsatish uchun Alloh ba'zida mana shu narsalarni ko'rsatib qo'yyapti. Ikkinchi misol. Tushundinglarmi nima haqida gap ketyapti? Seni yugurganing hech narsa emas. Natija Allohni qo'lida. Ismoil alayhissalomni otasi ibrohim alayhissalom yerga yotqizdi, oyoq qo'lini bog'ladi, pichoqni tomog'iga qo'ydi, tortdi.
ismoil aleyhissalomni so'yilishiga, qoni oqishiga sabab qilindi.
maganidek katta kit yutib dengizlarga olib tushib ketdi. Kitni qornida, dengizni tubida qirq kun qolib ketdi. Yunus alayhissalom o'lish uchun sabablar qilindi. Lekin o'ldimi? Nima uchun o'lmadi? Alloh xohlamagan edi. Demak suv cho'ktirmaydi. Havosizlik o'ldirmaydi. Allohning xohishi o'ldiradi. Sulaymon alayhissalom kecha edi qorakalarimiz o'qidi.
mingta xotini bor edi. Bir kechada aylanib chiqaman dedi. Hammasi bittadan o'g'il tug'adi dedi. Sababini qildi, aylanib chiqdi. Nima bo'ldi? Yarimta bola tug'ildi. Men qilaman o'ttiz, xudoyim qiladi? To'qqiz. Demak, to'qqizda u. Tayin qilingan sabab, inson qilish kerak bo'lgan ish.
ishlar, lekin baribir kimni xohishi bo'ladi? Allohni xohishi bo'ladi. Yana misol. Bir odam boy bo'lmoqchi. Endi bu yerda ikkita sabab kerak. Bandani qiladigan ishi va Allohni xohishi. Alloh sizni boy bo'lishingizni xohlagan, xohlamaganini bilasizmi siz? Bilmaysizmi? Taqdiringizni bilmaysiz. Demak buni qo'yasiz. Allohni xohishi nima ekanligini bilmaysiz, buni qo'yasiz da, o'zingizga bog'liq bo'lgan sabablarni qilasiz.
endi menga aytinglar, boy bo'lish uchun nima qilish kerak? A shu sababi qaysi? Ishlash kerak. Ishlash kerak. Ishlash kerak. Ishlash kerak. Hammanglar boymisizlar? Hammanglar ishlayapsizlar, hammanglar boymisizlar? Yo'q. Yema ichma bo'l baxil, boy bo'lmasang men kafil. Bekallarni beshtasini aytibsiz.
agar insonni qilgan sababi albatta natijani olib keladigan bo'lsa, hammamiz ishlayapmiz, birodarlar.
demak sizni boy qiladigan nima ekan? Allohni xohishi. Endi uni bilmaysiz da siz. Lekin insoniy sababni qilyapsiz. Endi bo'lmayapsizmi boy? Demak Alloh xohlamagan ekan deng da. Demak Alloh xohishi ekan deb rozi bo'ling. Mana shu rozi bo'lishi sizni boyligingiz.
umid tuzamizmi endi boy bo'lishdan? Qayerdan bilasiz? Bir yil bermas, keyingi yil berar. O'n yildan keyin berar. Siz sababni qilishingiz kerak. Xo'p, bir odam unaqa qildi. Ishladi, ishladi, yana ishladi, baxil ham bo'ldi. Boy bo'ldimi? Yo'q. Har qancha sababni zo'r qilmang. Agar Allohni xohishi bo'lmasa, siz boy bo'lmaysiz. Chunki ishlayotgan hamma odam boy emas da. Va ishlamayotgan hamma odam kambag'alan emas da.
to'g'rimi? Ishlamagan ham katta katta tishlab yuribdimi? Nima uchun? Alloh xohlagan ekan. Yoki birov farzandli bo'lishni maqsad qildi. Maqsadiga tushishni nima qilish kerak? Uylanish kerak va harakat qilish kerak. Endi shu ikkala ishni qilgan hamma farzandli bo'lyaptimi? Yo'q, demak Allohda xohishi. Xo'p, eng asosiy narsa Allohda xohishi ekan. Nima?
sababni qilmaslik kerakmi? Yo'q, sababni qilasan. Sababni qilasan va asosiy narsa sabab emas. Allohni xohishi deysan. Bu uni qilsin, uni qilish kerak. O'sha tabiblar aytyaptimi? Mana buni qilish kerak, qilish kerak. Lekin eng muhimi, qanaqa natija bo'lsa ham rozi bo'lishingiz kerak. Shunisi bilan musulmon odam boy bo'ladi, shunisi bilan odam musulmon odam baxtli bo'ladi. Nimasi bilan?
taqdirga roziligi bilan. Sizni qilgan ishingiz yuz foiz maqsadga yetkaza olgan sabab bo'lmaydi. Demak, suv ko'katni o'sishiga sabab xolos. Suv o'stirmaydi, Allohni xohishi o'stiradi. Olov, qog'ozni kuyishiga sabab xolos. Qog'ozni olov kuydirmaydi, Allohni xohishi kuydiradi. Pichoq kesmaydi, Allohni xohishi kesadi. Balandlikdan qulash
odamni o'ldirmaydi. Balandlik sabab xolos. Insonni Allohni xohishi o'ldiradi. Dali o'sha avia katastrofa bo'lib turib, ikki yuzta odamdan ikkita odam tirik qolibdi deydi. Yuz to'qson sakkizta odam o'ldi tushib, objagi chiqib ketdi. Lekin ikkita odam tirik qoldi. Demak Alloh xohlamagan ekanda. Agar balandlik o'ldirsa, hammasi o'lishi kerak edi. Haligi kreslasi bilan qorga sanchilib qoldi deydi, daraxt kelishib, xullas, biynasa bo'ldi,
tirik qoldi da. Endi oldimizga qo'ygan maqsadga yetish uchun ikkita narsa kerak ekan, ikkita sabab. Asliy sabab, tayin qilingan sabab. Asliy sabab Allohni xohishi ekan, tayin qilingan sabab bandani qilish kerak bo'lgan ish ekan. Buni hal qildik a? Endi tayin qilingan sabab ham ikkiga bo'linadi. Qaysi sabab edi bu? Inson qilish kerak bo'lgan.
bo'lgan sabab. Inson his qiladigan sabab bor va inson his qila olmaydigan sabab bor. Siz qiladigan ishlarni, sabablarni ikkiga bo'lamiz. Siz his qila olasiz, tushunadigan sabab bor va siz tushunmaydigan sabab bor. Masalan, bir odam bekami ko'st, boy badavlat, keyinchilikda xotirjam, sog'lig'i yashamoqchi. Sog'lom yashamoqchi. Uzoq umr ko'rmoqchi. Endi, bu maqsadiga olib keling,
olib boradigan ishlar uchun sabab kerak. Aqlga keladigan birinchi sabab qaysi?
uchun. Qilish kerak bo'lgan ikkinchi sabab bor. Siz his qilmaydigan. Nima u? Sinay rahim. To'ppa to'g'ri. Ehson, xaloyiqqa yaxshilik qilish, duo olish. Ehson qil, rizqing keng bo'ladi desa, imon e'tiqoddan uzoq odam, ye deydi, pulimni bersam deydi. Qanaqa qilib bu o'lkal yashayman deydi. Tushunmaydi, ko'rdingizmi?
his qilmaydi da ekan da, shuni aytyapmiz. Xohlang balnitsada ekan, ko'rib qo'y desa, vaqtim yo'q deysiz. Nimaga desangiz, ishdan qolasiz da. Ishlashdan maqsad boy bo'lish edi. Endi ammeni, xolangni xabar olgani borsang, rizqing keng bo'ladi, siylang rahimda qilsang zo'r bo'ladi desa, meni boy bo'lishimga nima aloqasi bor buni deydi. O'shaning uchun aytyapmiz da, his qilmaydigan deb. Endi tushundinglarmi his qilmaydigan
sababda? Yana boshidan boshlaymiz. Maqsadga yetish uchun ikkita sabab bor. Allohni xohishi va bandani qiladigan ishi. Asliy sabab, tayin qilingan sabab. Biz asliy sababni nima ekanligini bilmaymiz. Allohni xohishini bilmaymiz. Buni qo'yamiz. Bizga nima qoladi? O'zimizga bog'liq bo'lgan sabablar qoladi. U sabablar ikki xil bo'ladi. Siz his qila oladigan
tushunadigan va siz his qilmaydigan. Siz tushunmaydigan. Xo'p, endi biz qilishimiz kerak bo'lgan, tayin qilingan sababni ikkalasini ham qildik. His qilinadiganda ham, his qilinmaydiganda ham. Endi aniq boy bo'lamiz deymizmi? Baribir shunga borib taqaldimi? Siz his qilinadigan sababni ham, his qilinmaydigan sababni ham zo'r qilib qildingiz.
o'shandan keyin nima deysiz, Alloh xohlagan bo'lsa bo'ladi deysiz boylikda.
odamlarni juda ko'p qismi, xususan musulmon birodarlarimizni ham juda ko'p qismi, mana shu tayin qilingan sababni ikkinchisi, his qilinmaydigan sabablarga juda e'tiborsiz. O'shaning uchun ishlayveradi, ishlayveradi, ishlayveradi, barakasi bo'lmaydi. Payg'ambarimiz aytganlaridek, kim umrini uzun, rizqini keng bo'lishini xohlasa, siylar rahimni o'rniga qo'ysin deydi. Allohni yo'lida