47-QISM / HUSHU (5/5) / NAFSNI POKLASH / ABDULLOH DOMLA / ABDULLOH DOMLA

sababidan bo'ladi. Imom ul jurayt rahmatulloh aytadi, xushu allam ul g'iyb bo'lgan zotga hokisor bo'lish. Xushu Alloh uchun hokisor bo'lishlik. Agar banda Alloh uchun hokisor bo'lsa, xushuulik bo'lsa, bunaqa bandani Alloh taolo odamlarga xor qilib qo'ymaydi. Mayitni ko'tarib olib kelishadi masjidga, janozi o'qigani.

shu mayitni qarindoshlarini orasida benamozlari bo'ladi. Odamlar masjidga kirib, namozni o'qib, janozani o'qib chiqqanida, haligi benamoz qarindoshlar tashqarida turadi. Qo'l qovushtirib. Mana endi masjiddan namozxonalar chiqqanda, haligilarni oldida uyalib turib, boshini yerga qilib, egilib turadi. Ya'ni xor bo'lib turadi. Shu yerda xijolat bo'lib turadi. Ko'ring da. Namozxonlar masjiddan chiqadi, ular boshini xijolat

dan egib turadi. Bunaqa benamozlar Allohga sajda qilishlikdan kibr qildimi? Endi Alloh taolo ularni odamlarni oldida boshlarini egib qo'yadi. Matishga kirishdan kibr qildi, Allohga ibodat qilishdan kibr qildi, qullik qilishdan kibr qildimi? Bunaqa odam umrini oxirida Alloh uni aziz qilishini umid qilmasin. Bu noto'g'ri qarash. Endi Allohga ibodatda bo'lgan, doim il

majlislarda bo'lgan, qur'on to'lovot qilgan, Allohga, uni payg'ambariga muhabbatli bo'lgan haqiqiy no'mon bandasini Alloh taolo hech qachon tashlab qo'ymaydi, xor qilib qo'ymaydi. Ana shu qilgan savobli amallari hayotida albatta o'zini samarasini beradi. Jamiyatda bunday odam hurmati e'tiborli bo'ladi, izzat ikromga ega bo'ladi. Agar sen Alloh uchun hoshi bo'lsang, xushuvli bo'lsang, Allohdan qo'rqib, Alloh

uchun bo'yn egadigan bo'lsang, sen Alloh uchun qadrli banda bo'lasan, seni tashlab qo'ymaydi. Ishlar seni hurmatingni ko'payishiga, karomat egasi bo'lishingga qarab ketayotganligini ko'rasan. Agar haqiqiy imon egasi bo'lib, xushuvli bo'lsang, buni mevasini albatta hayotingda totaysan. Xushuv, demak birodarlar, bo'yin so'nish, bosh egish degani. Ko'zingni tiy deyildi.

albatta bu buyruq insonni nafsiga yoqmaydi. Agar sen xushuqlik bo'lsang, ko'zingni tiyasan, demak Allohdan qo'rqding. Xushuqning o'rni qalb. Xushuq qalbda bo'ladi. Bu jasadda, tashqi xatti harakatlarimizda emas. Xushuqning o'rni qalb. Bir odam eski kiyimlarni kiyib oladi da, boshingni egib, yelkalarini qisib, shumshayib ketyapti. Mana shu odam xushuqlikda bo'ladi,

deyiladimi? Yo'q. Xushu qaltda bo'ladi dedik. Sen musulmonsan, qaddini ko'tar, to'g'ri yur, g'oz yur, kiyimingni toza tut, pokiza bo'l, odamlarni orasida bir shamdek, odamni yuzidagi holdek ajralib turgan. Musulmonligi bilan o'zingni aziz bil. Diningni o'ldirma. Xushu unaqa bo'yindagi manaqa qilib, haligi nima deydi, cholovli bola yurishlik emas. Payg'ambarimiz

sallallohu alayhi vasallam aytadilar, al xushhu u mahalluhu, al qolbu va samarotuhu alal javariya. Xushuning o'rni qalbdir, uning samarasi esa a'zolarda ko'rinadi. Bu nabiy sallallohu alayhi vasallamning hadis shariflari. Xushu qalbda bo'ladi. Bir odam namozda turib soqolini o'ynab turar edi. Soqolini o'ynab namoz o'qiyapti. Rasulalloh uni ko'rib aytdilarki,

la xosha qalbi ha da, la xosha javari hu hu. Agar mana shu odamni qalbida xushu bo'lganida, a'zolarda ham xushu bo'ladi dedi. Tushunarlimi? Aytdik ku, mana namoz o'qiyotganda ba'zi bir odamlar tinmasdan kiyimini to'rayotgan, ro'molini to'rayotgan, qimirlayotgan, lo'minlayotgan, bir narsalar bilan ovora bo'layotgan, yo masjidni zebi ziynatlarini tomosha qilayotgan. Oriflardan biri aytadi,

zohirning odobi botinning odobiga ko'makchidir.

ya'ni masalan oyoq qo'li, a'zolaridagi odob bu nimaga dalolat qiladi? Bu odamni qalbida odob borligi, botinida odob borligini belgisi. Bir xilga majlislarda o'tirib qolasan, o'tirganlarni ko'rinishi, xatti harakatiga gapirayotgan gapi, qilayotgan qilig'iga qarab ko'ngli ayniydi. Bu xonada kim bor, kim yo'q, baqir chaqir, oyog'ini odamlar qarab uzatib olgan yoki bir nima deymiz, odamga musulmon odamga yarash

nima degan surat o'tirish, oriflardan biri bir odamni ko'rdi, ko'chada aytayotganimizdek, yelkasini qisib, boshini egib, shumshayib, ketyapti. Ey falonchi dedi. Taqovo mana bu yerda bo'ladi deb qalbini ko'rsatdi. Bu yerda emas deb yelkasi bilan boshini ko'rsatdi. Xushuni o'rni qalbda bo'ladi. Kofirni oldida musulmon odam o'zini xor qilib qo'ymaydi.

qurash mushriklari xubaybimni adiy roziyalloh ham xuni azoblashlik uchun tanimga olib chiqishdi makkalani. Qatl qilishda azoblab, etidan parcha parcha go'shtlari kesib azob berishdi. Shunda abu sofiyon ibna harb aytdiki, xohlarmiding? Hozir sen o'zingni o'rningda bo'lib, uyingda bo'lib, muhammad sallallohu alayhi vasallam, seni o'rningda bo'lib qolishligini. Xubaybim adiy nima dedi? Vallohiy. Men

oilam oldida bo'lib, dunyoni hamma yaxshilik, ofiyati qo'limda turib, Rasulullohga o'tirgan joyida bitta tiklantirishga kirishini xohlamayman. Mana javob. Allohdan qo'rqqan xushuqli qalb egasi musulmon bo'lmaganlarda oldida o'zini xor qilib qo'ymaydi. Kopunlarga g'amini, dardini aytib to'kib solmaydi. Musulmonga to'g'ri kelmaydi. Qalbida xushusi bor odam faqat Allohga dardini aytadi, odamlarga dardini aytmaydi.

bularimiz aytganlar, man jalasa ila g'oniyin, fatozo ado alohu, dahabat sulisa adinihi. Qaysi bir mo'min bir boy odam bilan birga o'tirsa va uni oldida xokisor tutsa o'zini. O'zini xor tutsa, uni oldida past tutsa. Dinini uchdan ikkis qismi ketdi deganlar. Faqat boyligi uchun oldin qullab turadi. Agar bu boyni savobli amallari bo'lsa, xayrli ishlari bo'lsa,

xayr xo'p. Ana shu qilgan yaxshi amallari uchun u boyni hurmat qilaylik, unga bir hurmat e'tibor ko'rsataylik. Endi bunaqa ishlari bo'lmasachi? Qo'lida dunyosi katta bo'lib turib, baxil bo'lsa, odamlarga foydasi tegmaydigan bo'lsa, bunaqa foyda nimasini hurmat qilasiz? To'g'ri da. Mahallani transformatoriga pul yig'sa, hamma ikki yuz so'mdan beradi, u ham ikki yuz so'mdan beradi. Asfaliga besh ming so'mdan bersa, u ham besh ming so'm beradi.

ha uni nima bir qilib tixbar qilib bor boshqalardan? Shuning uchun puldorni oldida o'zini past tutayotgan kambag'al dinini uchdan ikki qismi ketgan bo'ladi.

mo'min olloga dardini aytadi. Olloga shikoyat qiladi. Shikoyat qilganda ham chi, ustiga kelgan kundan shikoyat qilmaydi. Chunki uni ustiga kelgan yaxshi yomon kun olloni taqdiri. U kunidan shikoyat qilmaydi.

balki mana shu ustiga kelgan qiyin kunlarni yengishlikka besabrligi, toqatsizligi, o'zini nochorligidan shikoyat qiladi Allohga, kunidan emas.

musulmon odam o'zini bir muammosi bo'lib, bir musulmon birodarga maslahat soladigan bo'lsa, u musulmon do'sti sabrni vasiyat qiladi. Sabr qil birodar, sabr qil deydi. O'tib ketadi bu narsa deydi. Robbin karim deydi.

endi dinsizga ishni maslahat solsachi? Aytadiki, aytganman u senga, bu yo'lingda yursang hech qachon ishing yurishmaydi. Sen din deb tanlab olgan bu yo'ling, senga uni qil deydi, buni qilma deydi, u halol deydi, bu halolmi deydi, oldingni to'sib qo'yadi deydi. Shuning uchun musulmon odam kimga shikoyat qilishingni biladi va nima deb shikoyat qilishingni biladi. Agar kuchli muammo bo'ladigan bo'lsang, dinsiz odamga

maslahat solma, dardingni aytma. Senga rahm qilmaydigan, o'zingga o'xshagan insonga, senga rahm qiladigan zotdan shikoyat qilma. Agar fe'l an imoning quvvatli bo'ladigan bo'lsa, holingdan Allohga shikoyat qil. Kuningdan shikoyat qilma, o'zingni nochorligingdan, besabrligingdan, o'zingni zaifligingdan shikoyat qil. Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallam mana ko'rmaymizmi? To

oyifdan toshbo'ron bo'lib qaytganlarida, o'tirib, parvardigor, o'zimni holimni zaifligimdan, nochorligimdan shikoyat qilaman dedi.

holatini bayon qilib, oxirida, fayn la myakum bika, g'odabun alay, fala u bali. Shuncha mashaqqat ichida turibman, besabrlik qilyapman, toqatim yetmayapti, lekin shuncha qiyinchilikni ichida tursam ham, menga g'azab qilmayotgan bo'lsa ham bo'ldi, parvo qilmayman degan edilar.

odam bolasiga shikoyat qilma birodar, chunki kim bo'lishidan qat'iy nazar, ro'parangda turgan odam, u ham odam. Senga foyda ham, zarar ham keltira olmaydi. Chunki foyda zarar keltirish Alloh taoloning qo'lida. Ro'parangizda turgan odamga shikoyat qildingiz. Do'stingiz bo'lsa, uni siqilib, qayg'urishiga sabab bo'ldingiz. Hech narsa o'zgarmadi. Agar dushmaningizga shikoyat qilgan bo'lsangiz chi?

bilmaysiz, shikoyat qildingiz dushmaningiz. Ha u aybingizni ko'chaga olib chiqadi. Mana shunday bir qiyin holatda qalbida xushusi bor mo'min, soatlab Alloh bilan birga qoladi. Soatlab qiyomullayil qiladi. Zikrda, duoda bo'ladi. Ishi yurishmayapti, uyi yo'q, uylana olmayapti. Bunaqa odam rabbisi bilan uzoqroq birga bo'lsin, uzoqroq iqbol qilsin, xushuvli bo'lsin.

sin? Alloh albatta uni mushkulalarini hal qiladi. Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallamning hadislari bor. Robbingiz taboraki va taolo har kecha tunning uchinchi qismida dunyo osmoniga keladi. Va tong otgunicha tavba qiluvchi bormi? Men uni tavbasini qabul qilay. Istiqpor aytuvchi bormi? Uni istiqforini, uni mag'firat qilay. Talaba hojat bormi?

so'raganini beray deydi. Va bu har kecha bo'ladi. Agar sen tunda Allohga duo qilmasang, tahrirjutda turmasang, ojizligingni tan olib, soatlab yol olmasang, qachon Allohga yaqin bo'lasan? Inna allatina a'manu vaminu salihati sayyaj alulahum ur rahmanu wudda. Albatta iymon keltirib, yaxshi amallar qilgan zotlar uchun rahmon Alloh

do'stlikni barqaror qilur. Vud. Mirodalar? Alloh bilan bo'lgan vud bor. Do'stlik. Bandalar bilan bo'lgan vud bor. Do'stlik. Allohning do'stligi bor, bandalarning do'stligi bor. Agar biz Alloh taolo siz bilan biz o'rtamizda mana shu vudni paydo qilsa, biz yutdik. Huzayfa Rasulullohu anhuni so'zi, nifoq xushusidan ehtiyot bo'linglar.

xushu degani bosh egish ekan, bo'yin sunish ekan, qo'rqish ekan. Endi nifoni ham xushusi bo'lar ekan. Nifo xushusi. Nima u nifo xushusi deb so'rashdi. Bu sahoba dedi, jasadingni xushuulik bo'lib turgan holida qalbingni xushuulik bo'lmasligi. Usti supo, xushuulik odamga o'xshab ko'rinyapsiz, lekin

lekin asli qalbingizda xushu yo'q. Bunaqa odam ikki yuzlamachi bo'ladi da. Musulmon odam bunaqa bo'lmaydi. Odamlarni oldida bir xil, qalbi esa boshqa xil bo'lmaydi. Umarim xattob roziyallohu anhu ana shu namozda bo'ynini mana shunday pastga qilib egib olib turgan odamni ko'rib aytdiki, ey, bo'yin egasi, ko'tar bo'yningni. Xushu bo'yinda bo'lmaydi. Xushu qalbda bo'ladi dedi.

nifoq xushusi. Savdogar do'konida turibdi ramazon oyida. Ertaman saharlik qilgan, tishini orasidan bitta bir kun juft chiqib qoldi yoki sedana chiqib qoldi. Shuni yutib yuborsam, ro'zam buzilarmikin, buzilmasmikin deb g'am qilib turuvdi. Taqvo qiladi. Yoniga bir nomahram ayol kelib qoldi, avratlar ochiq. Tomosha qilib turuvdi. Ana. Hech hayoqimati tikilib

deb turaverdi. Mana nifoq hushusi. Maydonasi ustida qo'rqyapti yu, ammo rostmana katta gunohdan qo'rqmayapti. Savdosida yolg'on bor, yolg'on qasamda bemalol ichaveradi. Mana shu nifoq hushusi deyiladi. Hushu birodarlar qaltta bo'ladi. Bo'yinni egib yurishda, soqolni uzun qilib qo'yish deyil emas. Oyisha onamiz roziyalloh anho o'zini hamrohlari bilan

ketayotsalar, bir to'p odamlarni ko'rishdi. Bir to'p odamlar sudralib, chala o'likka o'xshab yurib ketishyapti. Oysha onamiz, ha bular kim? Zohidlar deb javob berishdi. Ya'ni zohidlar. Oysha onamiz aytdiki, o'marimni xatnopmi? O'mir roziyallohu anhumi yurganda tezlatgan. Gapirganda eshittirgan. Urganda pachaqlagan. Yedirganda to'ydirgan.

gan edi. Ana u haqiqiy zohid bo'lgan edi. Zohid inson mana shunday bo'ladi. Undan ko'ra zohidroq kishini ko'rmaganman. Fuzayl roziyulloh anavi aytadi, diniylarda sizlar yo'qotadigan birinchi narsa xushuvi bo'ladi. Undan oxirgi yo'qotadigan narsanglar namoz bo'ladi. Avval xushuvi ketadi namozimizda, oxirida dinimizdan

qoladi va namoz ham yo'q bo'ladi. Birov namozda turadi, tinimsiz kiyimini tuzatib ekan. Hali soatiga qarab qo'yadi, hali atrofiga alanglaydi. Safda turib, shiftni tomosha qiladi, masjidni shiftini. Namozga ahamiyati yo'q. Mana shu odam namozda hushusi yo'q odam bo'ladi. Saq rahmatulloh aytadi, kimning qalbi hushuli bo'lsa, bas shayton unga

yaqinlasha olmaydi. Bu mavzuda aytilishi kerak bo'lgan ikkita nuqta qoldi. Birinchidan, agar xushuvi bo'lmoqchi bo'lsang, odamlarni ko'zlaridan uzoqroq bo'l. Chunki yolg'iz bo'lmaydigan bo'lsang, tinimsiz odamlarni orasida bo'ladigan bo'lsang, bu holat seni xushuvingni kamaytirib yuboradi. Namoz o'qiyapsan, yig'lamoqchisan. Atrofingda odam to'ldir. Qalbing ushlab ketdi.

nima qilasan? Yig'lasang, riyoga o'xshab qoladi. Shuning uchun ancha muncha yolg'iz qotib turishlik kerak. Qiyomullayinni, vitr namozini, nafr namozlarini uyda o'qib turish kerak. Qur'oni tilovati, zikrlarni. Chunki odamlar orasida ekan, o'zi sezib sevmasdan inson boshqalarni kuzatadi. Aytilishi kerak bo'lgan ikkinchi nuqta, odamlarga o'zingdagi xushuvni ko'z ko'z qilishga urinma. Chunki bu narsa

xushuvingni zaiflashtirib yuboradi. Eng afzal xushuvi bu maxfiy xushuvi.

namozda turibsiz, ko'z sizga yosh keldi, yig'layapsiz. Odamlar ko'radi da, oh, qara, mazza qilib yig'layapti. Qalbi erib ketdi da. Qalbida xushuvi bor ekan da. Buni eshitganda, yana riyo kiradi ichingga. Shuning uchun ora churada, birodarlar, bizda g'ori xiro bo'lishi kerak. Nima degani bu? Payg'ambarimiz sollallohu

assalomu alaykum. Ana shu vahiy kelishiga oz qolganida toqqa chiqib ketib, g'orda yolg'iz o'tirarmidilar? Ora churada yolg'iz o'tirishlikni ham bir odatlanib turaylik. Xushuvni ikkita narsa zaiflashtiradi. Doim odamlar bilan birga bo'lish va xushuvni ko'z ko'z qilish. Mana birodarlar, xushuv degan misol mavzuyimiz nihoyasiga yetdi. Xushuv

insonning qalbi Allohga egilib turishi, xushu Allohga muhtoj bo'lib turishlik, xushu Allohga e'tiqodli bo'lish, xushu bandani qalbi Alloh bilan band bo'lishligi.

ali roziyalloh anavi aytadi, afdalu zuhdi, ixfauzu zuhdi. Eng yaxshi zohidlik yashirin zohidlik. Birovga bildirmasdan qilinadigan zohidlik.

. Nazarida xushguli bo'laylik, odamlarni ko'zlarida emas. Aqulu qovli haada, astag'firullohu livalakum, assalomu alaykum va rahmatullohi va barakatuh.