bismillahir rohmanir rohim. Alhamdulilloh robbil an'il min. Assalomu alaykum va assalomu ala shirofil mursalin va ala alihi va ashabihi ajmaing. Ammabot, assalomu alaykum va rahmatullohi ta'al va barakatuh. Tazkiyatun nafs sirsila darslaridan birodarlar nafsni poklash darslaridan ishonch martabasini o'qiyotganidek, bugun to'rtinchi darsimiz. Yaqin.
ishonch uch xil bo'ladi. Xabar ishonchi, dalil ishonchi va mushohada ishonchi. Bu narsani bir misol bilan tushunishimiz oson bo'ladi. Ro'parangizda bir baland devor turibdi. Siz ishongan, rozgo'da bilgan bir odam aytyapti, shu devorni orqasida olov yonyapti, o't yonyapti. Ishonchli odam. Sizda
xabar ishonchi bor. Ishonchli odam xabar berdi. Xabar ishonchi. Ozginadan keyin devorni orqa tomonidan tutun ko'rinib qoldi. Bu endi sizda dalil bor yonayotganligiga. Bu dalil ishonchi. Uchinchisi, devorni ortiga aylanib o'tganingizdan keyin qarasangiz, haqiqatdan fe'l ham o't yonyapti, olov yonyapti. Mana endi sizda mushohada dalili bor. Mushohada ishonchi bor. Insonlarni mana shu
shariatimizda aytilgan narsalarga bo'lgan dalillari birodarlar mana shu uchtadan bittasi bo'ladi. Ishonchli odam aytgan so'zni qabul qiladi. Ikkinchisi nima qiladi? Dalilini ko'radi. Yana bitta ishonch, uchinchisi ko'radi. Shu voqelikni o'zini. Mana endi ishonchni uchta turi. Xabar ishonchi, dalil ishonchi, mushohada ishonchi. Uchalasidan bittasi bizda. Bizni shariatimizda aytilgan
narsalarga bo'lgan ishonchimiz, e'tiqodimiz, yaqinimiz, o'sha odam bittasi. Birinchisi, xabar, ikkinchisi, dalil, uchinchisi, mushohabar. Xabar ishonchi. Xabar bergan odamni so'ziga ishonishing va u bilan qalbingni sokin xotirjam bo'lishligi, bu xabar ishonchi deyiladi. Ya'ni, shu xabarni senga aytgan odam ishonchli odam, uni so'ziga ishonasan, tasdiqlaysan. Endi senga shu xabarni aytayotgan
Alloh taoloni o'zi bo'lsa chi? Bu xabarni aytayotgan muhammad alayhi salomni o'zi bo'lsa chi? Bu xabarni aytayotgan Allohni kalomi quron bo'lsa chi? Mana shu narsaga Allohni so'zi, payg'ambarni so'zi orqali kelgan narsani qabul qilishlik, bu xabar ishonchi deyiladi. Alloh shunday debdimi? Payg'ambar shunday debdimi? Tamom. Mo'min uchun shu narsa kifoya qiladi. Mahkam ushlarda amal qiladi. Endi kim ko'rib kelibdi endi?
endi o'lim bo'zog'ida jannatda. Kim o'lib tirilibdi? Bor u shunaqa narsalar bo'lar edi. Kim ko'ribdi jannat bo'zog'ida? Bitta ham ta odam bormi? Biz muhammad alayhissalom olib kelgan xabarmi, muhammad alayhissalom ishonchli zotmi, tamom, qabul qilamiz. Albatta, bu xabarni olib kelgan muhammad alayhissalomning so'zlari, buyruqlari. Bularni hikmatini bilishligi inson urinishi mumkin. Ya'ni shariatda aytilingan
buyruqlar bor, qaytarg'ilar bor. Albatta bu narsalarni hikmatini bilishga kirishlik man qilinmagan. Hikmatini tushunsangiz, o'zingiz o'rgansangiz, boshqalarga ham o'rgatasiz. Ammo hikmatini tushunmasa ham, tagiga yeta olmasa ham, Allohdan va payg'ambardan keldi muborak xabar, shuni o'zi mo'min uchun kifoya qiladi. Birinchisi, xabar ishonchi. Ikkinchisi, dalil ishonchi. Xabar keldi.
da u xabarni quvvatlaydigan dalillar ham bor. Rivoqni olgan, rivoqga, sidxo'rlikka qo'l urgan odam, Allohga qarshi qilich ko'targan bo'ladi, ikki dunyoda xor bo'ladi degan xabar keldi. Endi dalilini ko'rdik. Haqiqatdan shu ishga kirishgan odam xor bo'ldi. Xabar keldi, dalili bor. Astaydi billah, innaniy anallohu la ilaha illa ana fabudniy va aqimiy suh.
risolatil dikri. Darhaqiqat deydi Alloh taolo, men Allohdurman. Hech qanday iloh yo'q. Faqat men bordurman. Bas sen menga yana ibodat qil va meni zikr qilish uchun namozni to'kis ado qil. Boshqa oyatda innani anallohu la ilaha illa ana fabudniy. Darhaqiqat men Allohdurman. Hech qanday iloh yo'q. Faqat men bordurman. Bas menga yana ibodat qil.
demak, bir qancha boshqa oyatlarda ham, boshqa bir necha oyatlarda ham, Alloh taolo o'zini yakka iloh ekanligi va yolg'iz o'ziga ibodat qilishimiz kerakligini xabarni berdi. Yana, astag'dibilloh, qo'lingizuruv maza fis samovati va l'ord. Omma tug'nil ayatu va nuzur an qovmin la yuqminun. Xabar keldi, qabul qildik, tamom. Endi kimgadir xabar kelgandan keyin
qabul qilmasa, dalili ham aytiladi. E, muhammad alayhissalom, makka mushriklariga ayting. Osmonlar va yerdagi narsalarni kuzatinglar. Ya'ni, bu borlig'ini kuzatsanglar, hammasini yaratgan zot bitta ekanligi, dalolat qiladigan shu narsaga, shu narsaga dalolat qiladigan oyatlar to'lib yotibdi. Iymon keltirmaydigan qavm uchun hech qanday oyat, mo'jizalar va qo'rqituvchilar foyda bermas.
eshitdik, qabul qildik, ishonch. Eshitdik, qabul qildik, orqasidan dalili keldi. Bu dalil ishonchi. Alloh o'zini borligiga dalolat qiladigan oyatlarni siz bilan bizga birodalar berib qo'ygan. O'zini komilligiga, qudratiga dalolat qiladigan oyatlar. Demak, oldimizda xabariy va daliliy ishonch paydo bo'ldi. Uchinchisi nima edi? Uchinchisi,
mukoshafa dalili. Mukoshafa ishonchi. Misolda takrorlaymiz. Oldingizda devor turibdi. Bir odam aytyapti, devorni ortida o't yonyapti. Bu xabar. Keyin tutuvni ko'rdingiz. Bu dalil. Endi devorni aylanib o'tdingiz, endi bu mukoshafa. Ko'zingiz bilan ko'rdingiz. Iymonni ba'zi shartlariga ularni tasdiqlash bilan iymon keltiriladi.
biz tutunni borib ko'rdik, olovni ko'rdik. Ko'zimiz bilan ko'rib ishondik. Endi imon siz bilan bizdan talab qiladigan shunday narsalar borki, ko'ra olmaymiz ularni. Masalan, jannat, do'zax, malokalar, jinlar, qiyomat, siroq, tarozi. Bu narsalarni ko'rishda iloji yo'q. Endi bularni ko'rmasak ham, aqlimiz olmasa ham, aqlimiz yetmasa ham tasdiqlashligimiz kerak.
mana shu narsa iymon bo'ladi. Ha qabrda yotgan odamni oldiga munkir nakir farishtasi kiradi, o'tkazib qo'yadi, savol so'raydi, gurzi bilan uradi deyapti. Bu dunyodagi aqllarimiz bilan, bu tasavvurlarimiz bilan, bu maydonga kiradigan bo'lsak, qabul qilmaydi aql. Gurzisini ko'tarsa tegib qolmaydimi? U yotadigan joy tor bo'ladi yu. Endi bu yerga aql ishlatilmaydi. Bu yerga payt
payg'ambar aytdimi, Alloh aytdimi, shunday qabul qilaveradi.
mo'minni, mo'minni, mo'minmasdan farqi ham shunda da. Ko'rmasa ham, aql olmasa ham, payg'ambar aytdimi, qabul qilaveradi. Agar mo'min kishi mana shu mukoshafa yaqini, shu huddiy yaqin darajasiga ko'tarilsa, unga berilgan xabarni u xuddi ko'zi bilan ko'rgandek qabul qiladi. Qaytarib aytaman. Mana shu ishonchning uchinchi turiga yetib kelgan, shu
darajasiga ko'tarilgan mo'min, unga xabar berilgan, xabar qilingan narsalarni xuddi ko'zi bilan ko'rgandek tasdiqlab ishonadi. Masalan, o'mirimni xattob roziyallohu anhu aytadi. Agar meni oldimda osmon shunday yorilib, bir tomonada jannatinglarni, jannatda ne'matlanayotganligini ko'rsatilsa, ikkinchi tomonda do'zaqinglarni do'zaxda azoblanayotganligi ko'rsatilsa, meni imonimni
ham ham hech narsa ziyoda bo'lmaydi deydi. Chunki muhammad alayhissalom olib kelgan xabarga shu darajada ishonadiki, shunday qabul qilganki, ko'rgandek ishonadi. Ma'qulmi? Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallam zayd roziyallohu anhu ga, e zayd, qanday tong otdirding? Dedilar. Zayd, go'yo rabbimning arshini ko'rib turgandek, jannatinglarni ne'matlanayotgani ko'rib turgandek,
do'zaxiylarini, azobdan baqirayotganlarni eshitib turgandek tong ottirdim. Ya'ni shu darajaga yetdi. Payg'ambarimiz nima dedilar? Ey zayd, bildingmi? Endi shuni o'zingga lozim kut dedilar. Demak, zayd roziyallohu anhuniy imoni biz aytayotgan martabati shuhud maqomiga yetdi. Rasulullohdan eshitgan xabarni ko'zi bilan ko'rgandek tasdiqlab ishonadi.
ayrimlar aytadi, jannatni ham, do'zaxni ham ko'rdim deydi. Qanday qilib ko'rishing mumkin desa, aytadiki, jannatni ham, do'zaxni ham men Rasulullohning ko'zlari bilan ko'rdim deydi.
Rasululloh sollallohu alayhi vasalloh mana meroj kechasida, isrof va meroj, isrof va meroj voqeasida,
rost aytdingiz dedi. Tushundingizmi? Muhammad alayhi assalomga shu darajada imon imon keltirgan, shunday ishonadiki, Rasululloh aytdimi tamom, demak shunday ekan. Bu biz aytayotgan ishonchning uchinchi darajasi edi. Bu siddiq roziyullohu anhuqning ishonchi edi. Siz bilan biz jannat va do'zax haqidagi xabarlarni shunday qabul qildik, imon keltirdik. Ular haqidagi bizning ishonchimiz shu hudiy ishonch bo'ladi.
bo'lolmaydi, chunki ko'rmaymiz da. Ammo muhammad alayhissalomniki shu hudiy bo'lgan. Chunki u kishi meroch kechasida jannatni ham, do'zaxni ham nima qilganlar? Ko'zi bilan ko'rganlar. Shuning uchun Rasululloh jannat va do'zaxni ko'rib kelib, aytib berayotgan paytda, sahobalarga bu narsani ta'siri qanaqa bo'ladi? Bir misol. Bir odam falon mamlakatga borib keldi. Borib kelib, ko'rgan narsalarini o'zini do'stlariga aytib beryapti.
do'stlari albatta bundan ta'sirlanadi. Bu birinchi variant. Ikkinchi variantchi, kitoblardan o'qib xabar beryapti. Ko'rib kelmadi, lekin kitoblarni nima qilyapti? O'qib, aytib beryapti. Buni ta'siri boshqacharoq bo'ladi. Demak, ko'rib kelib xabar bersa, bu xabarda ta'siri bir xil bo'ladi. O'qib, o'rganib turib aytib bersa, buni ham ta'siri boshqacha bo'ladi. Shuning uchun payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallohga salom aytib berdi.
Allohu a'zolamga, Alloh taolo ikrom ko'rsatdi da, g'ayb narsalarini ay nol yaqin qilib ko'rsatib qo'ydi. Ilm ul yaqin, rukunlari. Ilm ul yaqin, rukunlari. Zohir bo'lib ko'rinib turgan haqni qabul qilish, ko'zdan g'oyib bo'lgan narsani qabul qilish, ko'zga ko'rinmaydigan narsalarni va haq bilan qoyim bo'lgan narsa ustida to'xtashlik. Bu nima degani?
bundan siz bilan bizga shariat keldi. Buyruq va qaytarg'alar. Bularni hammasi muhammad alayhissalomni tilidan zohir bo'ldi. Biz mo'min sifatida bularni ishonch bilan qabul qilishimiz kerak. Buyrug'i bor, qaytarig'i bor, sunnat bor, makurug'i bor, harom bor. Bularni barini payg'ambarimiz xabarini berdilar. Endi, Rasululloh shariatni olib keldilar, bir, va Rasululloh g'ayb haqida xabarni olib keldilar.
dilar. Ikki. Rasululloh aytyaptilarmi? Ikkilanmasdan qabul qilishligimiz kerak. G'aybga bo'lgan imon. Jannat do'zax, sirot va mezon, hisob, noma ayyomonlarni qo'limizga tegishi, qiyomat kungi dahshatlar, yulduzlarni to'kilishi, dengizlarni qaynab qurib ketishi, bu manzaralar. Buni biz xabarani eshitdik.
qabul qildik. Uni dalili yoki shu hudi yo'q. Bizni mu'minlardan, kafirlardan farqimiz ham shunda. Rasululloh aytgani uchun qabul qilamiz. Mana shu ishonch, yaqinning samaralaridan. Agar siz Rasululloh olib kelgan xabarlarni ikkilanmasdan qabul qilsangiz, sizga qur'onning unsi yetadi.
qur'oni karimning unisi yetadi. Nima u? Qur'onni eshitganingizda qalbingiz orom oladi. Qalbingiz taskin topadi. Qur'onni eshitib turib, qalbingiz taskin topayotganligi, sizning ishonchingizni o'rnida ekanligini daliy edi. Rodalar, siz bilan biz qur'onni yaxshi ko'rib eshitsak, shunaqa odamlar bor oramizda. Qur'onni eshitishni xohlamaydi. O'chir deydi, o'chir.
bitta muzika qo'ydik da. Demak ishonchi yo'q da buni. Nimaga ishonchi yo'q? Qur'on Allohni kalomi ekanligi ishonchi yo'q. Xulosa birodarlar. Allohni g'azabi hisobidan odamlarni rozi qilishlik ishonchning zaifligidan bo'ladi. Allohdan kelgan yaxshilikni bandalarga nisbat qilishliging ishonchning zaifligidan bo'ladi. Alloh farzandinga shifo
berib turibdi. Shifo Allohdan, alhamdulillah deyishdi o'rniga. Meni bolamni manavi duxtur tuzatib qo'ydi deyishing. Bu ham ishonchning zaifligidan bo'ladi. Ha, shu odam sabab bo'ldi. Sen nima deyishing kerak edi? Alhamdulillah, Alloh farzandimga shifo berdi, manavi duxtur nima bo'ldi? Sabab bo'ldi. Mana shu komil yo'l edi. Endi ishonchning zaifligi. Buni ham belgilari bor.
Alloh senga bir narsani bermadi. Endi o'sha narsaga yeta olmaganligi uchun odamlarni yomonlayotganliging, ulardan norozi bo'layotganliging, ularga baqir chaqir qilayotganing, ishonchingni zaifligini belgisi. Bu bo'ldi bir ish. Yeta olmadingiz a? Ayting, demak Alloh shunday bo'lishini taqdir qilgan ekan. Mana shu ishonchni zaifligiga belgi ekan. Nima? Qo'lingga kelmagan narsaga odamlarni
aybdor deb odamlarni nima qilishing, yomon ko'rishing. Biroq senga o'sha narsani bermadimi? Demak, Alloh unga shunga yo'l bermadi da. Agar sen la ilaha illallohga imoning komil bo'lsa, birodar, bilgin ki, shu ishga Alloh taolo u odamni muvaffaq qilmadi. Demak, meni qo'limda nima ekan? Shuning uchun Alloh bir narsani bermagan bo'lsa senga, sen xohlayotgan narsani, odam
odamlarni yomon ko'rma. Agar Alloh xohlasa chi, o'sha odamlar bermayman desa ham Alloh bir yo'l bilan nima qiladi? Yetkazib qo'yadi. Allohni g'azablantirib, odamlarni rozi qilishing, Allohni fazli uchun boshqalarni maqtashing, Alloh senga bermagan narsa uchun odamlarni yomon ko'rishing, bularni bari ishonchning zaifligidan bo'ladi. Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallam
va salom aytadilar. Allohni g'azabi bilan birovni rozi qilma. Allohning fazli uchun birovni maqtama. Senga ato qilmagan narsa uchun birovni yomonlama. Harisning harisligi senga Allohni rizqini boshlab kelmaydi. Yomon ko'ruvchining yomon ko'rishi uni sendan qaytarib ketmaydi. Albatta Alloh o'zining adolati bilan xursandchilik va rohatni
rozilik va ishonchga bog'lab qo'ydi. Albatta Alloh o'zining adolati bilan xursandchilik va rohatni rozilik va ishonchga joylab qo'ydi. Rozi bo'ling, ishonchingiz mustahkam bo'lsin, siz hayotda xursand bo'lasiz, rohatda yashaysiz. G'am qayg'uni esa norozilikka joylab qo'ydi. G'am qayg'u kimda bo'ladi? Ishonchi zaif bo'lgan, kuniga norozi bo'lgan odamda.
g'amqayg'ularni, tashvish xavotirlarini, hammasini ildizi bitta. Allohga bo'lgan ishonchni zaifligi, Allohni taqdiriga norozilik. Ana shu narsalardan qutulishni yagona yo'li esa ishonch va rozilik. Agar Allohni va'dasiga ishonsang, taqdiriga rozi bo'lsang, sen baxtli insonsan. Endi qayoqqa borasan rozi olmay?
bu bo'ldi da, to'g'rimi? Qayoqqa borasan? Bu bo'ldi. Rozi bo'lsang baxtlisan, norozi bo'lsang baxtsizsan. Hozir bir inson o'zini sog'ligini, tanasini, jasadini sog'ligini qaysi darajada ekanligini bilmoqchi bo'lsa, buni yo'llari ko'p. Analiz topshiradi, uziyaga boradi, qon topshiradi, xullas bilasizlar. Xullas, jasadingizdagi holatni tabiplar aniqlab berishadi. Ammo
onangni, ishonchingni ham shunday tekshirib beradigan jihoz bormi yoki analiz? Yo'q, tabiblarda yo'q. Lekin Allohni oyatlari bilan, payg'ambar alayhissalomning hadislari bilan mana shu ishonchingni tekshirib olishing mumkin. Rasululloh aytdilar, Allohni g'azabi bilan birovni rozi qilma, Allohni fazli uchun birovni maqtama. Alloh azza va jalla tavba surasida
shunday deydi. Ey muhammad alayhissalom ayting. Agar ota onalaringiz, bolalaringiz, aka ukalaringiz, juftlaringiz, qarindosh urug'laringiz, kasb qilib topgan mol u dunyolaringiz, kasod bo'lib qolishidan qo'rqayotgan tijoratlaringiz, hamda sizlar yaxshi ko'radigan uy joylaringiz, bizni o'rab turgan narsa, biz intilayotgan narsalar, mana shularni hammasi Alloh
dan, uning payg'ambaridan, uning yo'lida jihod qilishdan suyuqliroq bo'lsa, u holda to Alloh o'z amrini, ya'ni azobini keltirgunicha kutib turaveringlar, Alloh itoatsiz qavmni hidoyat qilmas. Mana shu sanalgan narsalarda hammasi Allohdan ko'ra sizlarga sevimliroq bo'ladigan bo'lsa, Allohni balosini, jazosini kutib yuboringlar. Dunyoni boyligi, hashamatli uying, keng
hovling, ekinzoring, ko'chmas mulking. Agar mana shularni hammasini Allohni muhabbatidan, Allohni ibodatdan afzal bo'ladigan bo'lsang, harom aralashgan tijoratingni Allohni roziligidan ustunda bo'ladigan bo'lsang, bu dunyoni tijorati, matog'i sen uchun Alloh va payg'ambaridan mahbubroq bo'ladigan bo'lsa, u holda to Alloh o'z amrini, ya'ni azobini keltirgunicha kutib turinglar, Alloh itoatsiz qavmni.
hidoyat qilmas. Alloh subhanahu va taolo ishonchi, yaqinni mustahkam bo'lgan payg'ambar sollallohu alayhi vasallamning so'zlariga shubhasiz imon keltirib, kunidan rozi bo'lib, taqdiriga rozi bo'lib, shukur keltiradigan bandalar bo'lishimizga tavfiya bergan bo'lsin. Assalomu alaykum va rahmatullohi ta'ala va barakatuh.