bismillahir rohmanir rohim. Alhamdulillahi robbil a'lamin.
assalomu alaykum va rahmatullohi ta'la va barakatu.
bugungi o'qiydigan manzilatimiz birodalar, faqirlik manzilati. Rozgo'ylik deganda, faqatgina shu yolg'on gapirmaydigan odamni tushunar ekanmiz.
agar darslarimizga doimiy sirlarda qatnashib turgan bo'lsanglar, bildinglar, rozgo'ylikni ma'nosi nima ekan, juda ham keng ekan.
hayo deganda, faqatgina shu beti qizarib, yerga qarab, xijolatib turishni tushunar edik. Lekin hayoni ma'nosi ham juda katta ekan. Mana endi faqirlik desak, darrov kambag'allik deb tushunamiz da. Hamma muammolarimizning ildizi mana bu ikkita narsada. O'lchov va tushunchada. Tushuncha va o'lchovda. Hayot haqidagi tasavvurlarimiz noto'g'riligida. Ana shu tasavvurlar tuzalmas ekan, ana shu tushunchalar
Allohu va rasuluh aytgan, andozaga tushmas ekan, bizning muammolarimiz tugamaydi birodalar. Kambag'al odam, meni eng haqiqatdan eng muhim muammoyim bu kambag'allik deydi. Kambag'allikni yo'q qilsam, boy bo'lsam, hamma muammolarim yo'q bo'ladi deb o'ylaydi. Bu noto'g'ri tushuncha. Dalil, xuddi sen aytayotganday katta puli bor odamni qaragin da, uni muammosi senikidan ham katta. Seni muammoying
eng kambag'allik emas, boyning muammosi pulini ko'pligi emas, ikkalasini ham muammosi o'lchov tushunchalari, shariatga teskari. Agar o'lchov tushuncha Alloh va rasul aytgan andozaga kelsa, kitobu sunnat bilan o'lchov tushunchalarimizni tuzatadigan bo'lsak, puli borini ham, puli yo'qni ham muammosi tugaydi. Faqirlik manzilati. Eshitib turaylikchi, nima ekan faqirlik a?
chiqirlik nima desa, hozir aytayotganimizdek, puli yo'qlik deb tushunamiz.
agar u Allohdan o'zini behojat bo'ladigan bo'lsa, o'zini qiladigan fe'li atvorining yomonligiga tushib qoladi. Alloh subhanahu va taolo butun borliqni inson zotiga bo'yni sindirib berdi. Inson Allohga muhtoj. Har bitta narsada muhtoj. Agar shuni unutib qo'ysa, shu haqiqatni unutib qo'yadigan bo'lsa, g'ofil qolsa, aniq johillikka kirib qoladi.
johillik va ilm. Johil odam desa nimani tushunamiz biz? Sovotsiz odamni tushunamiz da. Ilmli odam desa, obrazovanniy diplomi bor anavini tushunamiz. Qarang, yana kaltada tasavvurmiz. Bir inson o'nta diplomi bo'lib johil bo'lishi mumkin. Bir odam o'qishni, yozishni bilmasdan turib ilmli bo'lishi mumkin. Qanday qilib? Agar sizni qo'lingizdagi beshta diplomingiz, oltita uchoningiz, stepingiz, ilmiy darajangiz, sizni
Allohni tanishlikka yetaklab olib bormagan bo'lsa, siz shariat nazarda johilsiz. Allohni tanimagan odam olim bo'lolmaydi. Endi maktabda o'qimagan. O'qish yozishni ham bilmas, lekin Allohni tanidi. Ma'ruza eshitdi, oyat alomatlarini kuzatdi, Allohni tanidi. Mana shu odam olim bo'ladi. Johillik. Johillikning eng yengil ta'rifi voqelikka xilof bo'lgan tasavvur
tushuncha, fahm. Voqelikka to'g'ri kelmaydigan narsa. Ya'ni, aytilayotgan so'z, fikr, xulosa, agar voqelikka to'g'ri kelmasa, voqelikdan boshqacha bo'ladigan bo'lsa, bu johillik bo'ladi. Buni misol bilan tushuntiramiz. Mana bu soat kumushdan yasalgan, dedim men. Qarasangiz, yiltillab turibdi. Haqiqatdan
haqiqatdan ko'mishga o'xshaydi. Bu agar ko'mishdan yasalgan bo'lsa, bu ilm bo'ladi. Agar ko'mishdan yasalmagan bo'lsa, johillik bo'ladi. Yana aytyapsiz, bir cheni sutni yozni kunida oftobga qo'yib qo'ysangiz, ikki kun tursa, hech narsa bo'lmaydi, achimaydi, deyildi. Bu gap voqelikka to'g'ri keladimi? Yo'q, demak, johillik shu. Motiru deyilar, ahli sunnamas degan gapni
ham xuddi shunaqa gap. Masxab kerak emas, hadisni o'zi bilan ketaveramiz biz deyishlik ham xuddi shunaqa gap. Masxab kimga kerak emas? Kim hadis bilan yo'l tutib ketaveradi? Ha, shunaqa odamlar bor. Mushtahidlar. Siz bilan bizga o'xshagan avom xalq masxabni ushaydi, masxabni fatvosi bilan ketadi, shunda adashmaydi. Tushundinglarmi? Voqelik haqida kelgan noto'g'ri xabar, bu johillik bo'ladi. Misol bilan
tushundinglar a? Mana bu soat kumushdan yasalgan deyildi. Haqiqatdan kumushdan yasalganmi? Yo'q, temirdan yasalgan. Demak bu gap johillik bo'ladi. Bir chinni sut, ikki kun oftoda qolib kelsa, issiq kunda, hech narsa bo'lmaydi degan gap ham g'irt johillik bo'ladi. Demak, voqelikka to'g'ri kelmagan so'z, voqelikka to'g'ri kelmagan fikr, xulosa, xabar, bu johillik deyiladi.
seni birodar oldingda voqelik bor. Sen uni tan olasanmi, yo'qmi, yoqadimi, yoqmaydimi, achchiqmi, shirinmi, bu voqelik, borligicha turibdi. Masalan, senga sovuq yoqmaydi, havoni sovuq bo'lishi. Qish pastida turibsanmi? Turibsan. Voqelik, sovuq. Sen yoz desang ham, kuz desang ham, bahor desang ham baribir sovuq. Ilmning ta'rifi. Ilm nima?
ilm bir narsani dalil orqali boricha idrok qilish. Bir narsani dalil orqali borligicha idrok qilish. Ya'ni bir chenna sut obtog'da qo'yib obtog'ga qo'yib qo'yilsa issiq kunda, ikki kunda achib qoladi. Bu narsani voqelik dalil bilan isbotlab qo'ydi. Ikki kun turdi dalil bo'ldi, achiganligi.
da. Achidimi? Demak mana shu dalil bo'ladi. Voqelik haqida kelgan to'g'ri xabar ilm deyiladi. Qaytaraman. Voqelik haqida kelgan to'g'ri xabar ilm deyiladi. Masalan, dollar degan valyuta bor. Hamma dollarda narxi bir xilmi qadri? Dollar sakson to'qqiz so'm, yetmish tiyin. Hamma dollarni qiymati bir xil deganimi bu? Yo'q,
odamlar, dunyoda o'ttiz dan ortiq mamlakatda ishlatadigan puli dollar deyiladi.
avstraliya dollari bor, yangi zelandiya dollari bor, panama, bagama, brunei, palau. Mana shu mamlakatlarda hammasini puli dollar deyiladi. Mana endi hamma dollarning qiymati bir xil deysan. Shu gap to'g'rimi? Mana qara, dollarni yozib qo'yibdi. Mana yuz dollarni sakkiz ming to'qqiz yuz yetmish so'm bo'ladi deb turib sizga nima deyapti, palauni yoki bo'lmasam yangi zelandiyani dollarini beryapti. Olaverasizmi? Ha, dollar ekanda, nima?
olib kelsangiz u o'sha pista puli ekan u. Birodarlar, ilm bir narsani dalil orqali borligicha bilish. Ilm, ilmni ta'rifi ko'p. Ba'zilarini aytyapmiz. Soddaroqini. Hozir qor yog'yapti deb kirdi bitta anavi dejurlarimizdan. Orqasidan bittasi kirdi, yog'mayapti deb. Ikkalasini ham olib kelgan so'zini xabar deb qarab turamiz. Voqelik
qaysinisini gapi to'g'ri keladi shu yerdan? Chiqsak, yog'mayapti. Demak, birinchisiniki xabarligicha qoldi, voqelik isbotlamadi. Ikkinchisining olib kelgan xabarini voqelik isbotladi. Demak, ikkinchisini gapi nima bo'ldi? Ilm bo'ldi. Endi tushundinglarmi? Toyota germanskiy mashinada turib ahmad aytyapti. Mahmud aytyapti yaponskiy deb. Ikkalasini ham gapi hali xabar. Isbotini bilmagunizcha, dalilini ko'rmagunizcha,
guningizcha ikkalasini xabar deb turasiz. Keyin surishtirsangiz, o'qisangiz, so'rasangiz, toyota qayerga ekan, koreyskiy ekan.
yaponskiy ekan. Demak, bittasini gapi xabarligicha qoldi, bittasiniki ilm bo'ldi. Tushundinglarmi, birodalar? Masxab kerak emas degan gap, quruq xabar edi u. Siz bilan bizga masxab vojib.
moturli ashyalik aqidasi ahli sunnaning aqida maktablari. Bular ahli sunna emas degan gap xabar. Xabar. Voqelik uni isbotlamaydi. Ahli sunna ekanligini isbotlaydi. Ilm voqelik haqida kelgan to'g'ri xabar. Ilm dalilga asoslangan, to'g'riligi aniq bo'lgan, voqelik uni tasdiqlagan ikki narsa o'rtasidagi
sobit aloqa. Bu murakkabrog'i. Ilm ikki narsa o'rtasidagi dalilga asoslangan, to'g'riligi aniq bo'lgan, voqelik uni tasdiqlagan sobit aloqa. Demak, ikki narsa o'rtasidagi aloqa qonun. Taqlid nima? Taqlid dalilga muhtoj bo'ladigan haqiqat. Johillik nima? Voqelikka zid bo'lgan narsa.
ilm nima? Shak shubha, gumon va baxmdan uzoq bo'lgan narsa. Mana shu ilm bo'ladi. Ilm bu bir narsani borligicha, haqiqaticha bilishlik. Biz aniq bilmagan narsalar bor. Masalan, avvalgi zamonlarda quyosh issiqlik taratadi. Inson havoga ko'tarilib, quyoshga qancha yaqin bo'lsa, shuning uchun
issiq bo'ladi degan tasavvuri bor edi.
bunaqa bo'lmadi. Ularni tasavvuri noto'g'ri bo'ldi. Bu narsa gumon edi, taxmin edi, faraz edi. Haqiqat buni ziddi bo'lib chiqdi. Mana endi yuqoriga ko'tarilgan sari havo soviydi harorati degan so'z endi ilm bo'ldi. Chunki voqelik isbotladi, voqelikka to'g'ri keldi. Demak, voqelikka to'g'ri kelgan va dalil uni isbotlagan narsa ilm bo'ladi. Ilm.
bir narsani uning borligicha bilishlik. Qur'on oyatlarini biz Alloh xohlagandek tushunishimiz kerak.
payg'ambarimizning hadislarini Rasululloh xohlagandek tushunishimiz kerak. O'limdan keyin nima bor? Qo'limizdagi boyligimiz, davlatimizni haqiqati nima? Agar atrofimizdagi narsalarni haqiqatini bilsak, ularda asli nima ekanligini tushunsak va bularni dalili qo'limizda bo'lsa, demak biz olim bo'lamiz. Masalan, ota onangni norozi qilma, nazardan qolma, duo ol, qarg'ish olma, deyildi. Siz buni eshit
eshitdingiz, surishtirdingiz, hayotda shu aytilgan narsalar dalilini ko'rdingiz. Ota onasiga oq bo'lsa xor bo'lar ekan, duosini olsa baraka topar ekan. Nazardan qolmasa, el yurti nazariga tushib, duosini olsa, xayriyatga erishar ekan, el yurti nazaridan qolsa, juvonmay bo'lar ekan. Mana siz olim bo'ldingiz. Ha, aytaveradi bu cholalaring. Bular yetmish ga kirganda namoz o'qigan. Bular taqvosi yo'q. Bular alhamdulillah to'g'ri xush bilmaydi. Bular gap yo'q, quloq solma.
gapiraveradi bular. Bu noto'g'ri. Shunaqa qilganlarda nima bo'lganligini biz ko'rdik. Ustozlarni nazar pisand qilmagan, ustozlarni go'shtini yegan, ustozlarni nazaridan qolib, qarg'ish demaylik, nazaridan qolganlarda nima bo'lganligini biz ko'rdik, mana shu ko'zlarimiz bilan. Juvonimen bo'lib ketganini ko'rdik. Hamma yo'g'i bor edi. Bitta o'g'il bola havas qila oladigan hamma yo'g'i bor edi. Pul
ham, ilmiy ham, obro'y ham, quvvati ham ham yo'g'i bor edi. Akalar biz ko'rdik buni. Johil inson ikki xil bo'ladi. Biri, shunaqa odamki, hech narsani bilmaydi. Ilm ma'rifatdan uzoq. Ilm ma'rifat yetishmaydi va o'zini johilligini tan oladi. Ikkinchi johil qanaqa bo'ladi? Ikkinchisi, bu odam kallasi botil bilan, xurofot bilan, vahm bilan,
noto'g'ri tasavvurlar bilan to'lgan bo'ladi. Bilaman degan narsasi, haqiqat degan narsasi xato. Ilm deb bilgan narsasi voqelikka to'g'ri kelmaydi. Isboti, dalili yo'q xabarlar, ammo o'zini olim deb biladi. Yana bu fikrlarni boshqalarga ham ilm deb o'rgatadi. Yana bitta misol. Mashina yozib minib ketyapsiz, birdan yog'ni almashtirish kerakligini ko'rsatadigan
chiroq yonib qoldi. Chaynakka o'xshagan narsa tom tutib qo'yadi. Demak, tabloda o'sha yog'ini almashtirishlik kerakligini bildiradigan chiroq yonib qoldi. Buni nimaligini bilmaysiz, ilmingiz yo'q. Oldingizda turgan odamdan so'radingiz da, nimaga yondi desa, bilmadim, chiroyli turish uchun bo'lsa kerak da deb qo'ydi. Qabul qildingiz, ketaverdingiz. Ziynat uchun bo'lsa kerak degan fikr, bu ham bitta fikr edi. Ammo voqelikka to'g'ri kelmaydigan fikr edi.
bu g'irt johilligida. Endi nima bo'ladi bu mashina? Yo'g'i tugaydi, yuraveradi, stuk beradi, katta chiqimga tushadi. Demak, siz bilan bizda ham birodarlar voqelikka to'g'ri kelmaydigan xato o'ylar, fikrlar bor bo'lishi mumkin. Bizda ham bir johillikdan bir nasiba bo'lishi mumkin. Agar mana shu xato fikr tushunchalarini kallamizdan chiqarib yuborsak, demak biz olim bo'lamiz.
shuning uchun birodarlar, agar dunyoni istasak, ilmni lozim tutaylik. Agar oxiratni istasak, ilmni lozim tutaylik. Agar ikkalasini, ham dunyoni, ham oxiratni istasak, ilmni lozim tutaylik. Nima demoqchimiz bu gapimiz bilan? Ro'paramizda haqiqatlar turibdi. Bizga yoqadimi, yo'qmi? Bor. Ana shu haqiqatlarning eng kattasi va eng muhimi sen.
Allohga muhtojsan. Sen Allohga faqirsan. Biz aytayotgan faqirlik mana shu. Alloh qur'onida siz bilan bizga shunday deb xabar bergan. E odamlar, sizlar Allohga faqirsizlar, ya'ni Allohga muhtojsizlar. Ana shu Allohni tanimagan, o'zini tanimagan johil inson hayotda bir narsaga erishgan bo'lsa aytadiki, men buni dedi o'zimni qo'llarim bilan deydi, o'zimni mehnatim bilan qo'lga kiritdim, menga hech kim yordam bermagan deydi.
sen Allohni bandasisan. Har bitta narsada, har bitta holatda Allohga muhtojsan. Alloh taolo aytadi, astaydu billah, qulillahumma malikal mulki tu'til mulkaman tasha, va tanziyul mulka minman tasha, va to'yizu man tasha, va to'zillu man tasha, biyadikal xoyr innaka ala kulli shayin qodir. Ayting, ey mulki davlat egasi bo'lgan Allohim.
sen istagan kishingga mulk ato qilasan. Istagan kishingdan bu mulkni tortib olursan. Istagan kishingni aziz qilursan, istagan kishingni xor qilursan. Bor yaxshilik, yolg'iz seni qo'lingda. Albatta sen barcha narsaga qodirsan. Diqqat qilinglar. Hamma narsa Allohni qo'lida. Miyangiz bor. Siz fizika, ximiya, astronomiya fanlari doktori
bo'lishingiz mumkin. Dunyoni manaman degan universitetlarida ta'lim olgan bo'lishingiz mumkin. Yillar davomida ilmiy izlanishlar qilib, shu unvonga erishgan bo'lishingiz mumkin. Mana shunday turgan paytingizda Alloh taolo miyangizdagi bitta tomirni uzib qo'yadi. Bo'ldi. Bo'ldi. Endi hech kim emassiz. Alloh taolo aqlingizni shunday uchirib qo'yadi, majnusiz, jinnisiz, hech kimga kerak emassiz. Kimni qo'lida miyangiz
Allohning qo'lida. Yuragingiz, yuragingiz, uni ishi qo'lingizdami o'zingizni? Oyoq qo'lingiz, boshqa a'zolaringiz, sizning ixtiyoringizdami? Qulillahumma malikal mulk. Ey mulki davlat egasi bo'lgan Allohim. Atrofimizda nimaki bor bo'lsa, tirikmi, o'likmi, qo'yiqmi, suyuqmi, hammasi Allohning mulki. Agar shu haqiqatni anglab yetsang,
Allohga intilayotganingni ko'rasan. Allohga intiladigan bo'lib qolasan. Allohni o'zigagina suyanadigan bo'lib qolasan. Shunda joning orom oladi. Kim aytgani bo'ladi? Kim aytgani bo'ladi? Alloh aytgani bo'ladi. Qon tomirlarimiz, nervlarimiz, o'zimizni qo'limizdami? Miyamizga bitta tomir bo'g'ilsin, bitta tomir yorilib ketsin. Ana bo'ldi. Mushkula tayyor. Shol bo'lib qoladi. Ko'r bo'lib qoladi.
soqov bo'lib qoladi. Demak, seni borlig'ing Allohni qo'lida. Demak, sen Allohga muhtojsan, faqirsan. Haqiqat, chunki sen Allohga muhtojsan. Har bitta holatingda muhtojsan, faqirsan, Alloh esa har narsaga qodir. Mana qarang, bu voqea qilsa, ana shu yevropada alp tog'larini ustidan samolyotdan uchib ketar ekan, o'n ming metr.
talatli edi, o'n km. Birdan samolyot shu bir yonib ketdi da, ikki uchga bo'linib turib, odamlar quladi. Yuz ellikta, ikki yuzta odam. Hammasi o'ldi. Faqat bitta odam tirik qoldi. Qanday qilib tirik qoldi? Ana shu samolyot bo'linganda, haligi kreslasiga baylanganmi, remen bilan qatirib olganmi? Kreslasi uzilib ketdi da, shu toqqa qarab tushib keldi. Holatini tasavvur qiling da. Nimalar o'tadi ko'zini oldida? Bir ikki
million tushar, uch million tushar, tezlik bilan tushadi da. Besh olti metr qalin yog'ib qo'ygan qorni ustiga tushdi hali kreslasi bilan. Haligi qor zarbini o'ziga oldi da, boyagi kreslaga baylangan odam tirik qoldi. Kim u qo'lida ekan insonni hayoti? O'sha ikki yuzta odamdan bitta odam tirik qolishini Allohu a'lodir, shu odam tirik qoldi. Ha boshqa bir odam, bu ham voqea qilsa. Ayg'in tagiga o'sha stulni qo'yib, lampochkani almashtirgani ko'tarildi. Lampochkani
mashtirayotib turib oyog'i toyilib ketdi. Bir metr balandlik yerdan. Shunday yer yiqilib, boshi bilan tushdi, o'ldi. Bir odam o'n ming metrdan tushib, tirik qolyapti. Bir odam bir metrdan yiqilib nima bo'lyapti? Shuning uchun birodar, sen Allohga muhtojsizsan. Sen faqirsan. Qanchalar buni tushunsang va qanchalar qalbingga mustahkam joylasang, Allohga intilayotganingni ko'rasan, rohatdaligingni topasan o'zingni. Arzimagan sabab bilan
Alloh senga katta narsani ato qilib qo'yishi mumkin, arzimagan narsa bilan bori burdinglarni mahrum qilib qo'yishi mumkin. Shuning uchun Allohga muhtojligini bilib tur. Mana mashinam endi yuribmiz hammamiz. Yuzlagan, minglagan bolt gaykalar bor. Hammasi qatirlagan mahkam turibdi, ishlayapti. Mana endi ana shu bolt natijasidan tasavvur qil bitta, kartorni bolti. Motorda ostida yog'ni ushlab turadigan xaltasi, temir xaltasi shu kartor deyiladi, poddon deyiladi. Shu yerda yog'ni
to'kadigan teshigi bor. Shunga bitta bolt qaytirib qo'yiladi. Minglagan boltlarni ichidan shu bitta bolt bo'shab ketdi, Allohni taqdiri. Yog' oqib ketdi. Mashinani minib ketayotgan odam ichida to'rtta odam bilan ketyapti. O'ttiz qirq gradus sovuq bo'ladigan yurtda. Yog' tugadi, ozgina yurgandan keyin motor o'shdi. Nima bo'ladi mashinadagilar? Birodarlar, har mashinaga o'tirayotganimizda riskovat qilayotganimizni bilasizlarmi? Shunaqa uverenniy
o'sha temirga o'tiramiz da, kak budto hamma yoq zo'r chekka chekka bo'ladi. Samolyotda ko'tarilayotganlarda bir qo'rqasizlarmi, menga o'xshab sizlar ham. E jonimizni ikki yuzta odam omonatni topshirib, o'sha temirga o'tirib oldik a? Bitta sim uzilib ketsa nima bo'lishini bilasizmi? O'shaning uchun musulmon o'tiradi da, bismillah, subhanalloh deydi, sahxonalaloh deydi, ha da deb duo o'qishni boshlaydi. Qo'nganda ham alhamdulillahi robbil alamin deydi. Tushunyapsizmi, birodar? Inson bolasi o'zini atrofini ham
mi yo'g'ini bir xil kuzatib turishlikka qodirmi? Yo'q. Shuning uchun har bir lahzasida Allohga muhtojligini nima qilib tursin, eslab tursin. Alloh shunday bo'lishini iroda qildi. Alloh o'ziga faqir bo'lishimizni xohladi va mana shu faqir bo'lishimiz bizni baxtli qiladi. O'zimizni ojizligimizni his qilishimiz, Allohga muhtoj ekanligimizni his qilishimiz, o'zimizni qo'limizda hech narsa yo'qligini bilishimiz bizni baxtli qiladi.
birinchi haqiqat, sen faqirsan, faqirning ma'nosi muhtoksan. Astaydi billah, ya ayyuhannasu antumul fuqarou ila Allohi va Allohu g'uniyyul hamid. Fotir surasi. E insonlar, sizlar Allohga muhtojdirsizlar, faqirsizlar. Allohning o'zigina barcha odamlardan behojat va barcha maqtovlarga loyiq bo'ladi.
bo'lgan zotdir. Inson degan zot bormi? Boy bo'lsa ham, kambag'al bo'lsa ham, Allohga muhtoj faqir. Olim bo'lsa ham, omu bo'lsa ham, Allohga muhtoj faqir. Katta, kichik, erkak ayol, mutlaq, hammasi Allohga muhtoj va faqir. Ya yuhannasu, antumul fuqarou ilallohi va Allohu huvalg'oniy yul hamid. Aqul qovli hadda va astag'firullohu livalakum.
inno Alloh va malayka ataxu yusalluni ala nabiy, ya yuhalladina a manu, sallu alayhi vasallam va taslima, va assalomu alaykum va rahmatullohi ta'alibot.