bismillahir rohmanir rohim. Alhamdulillahi robbil alamin. Va salatu va salamu ala ashrafil musalim va ala alihi va ashabihi ajma'in. Amma abad. Nafsni poklash sil sila dastlaridan birodarlar, bugungi mavzuyimiz dindagi g'ariblar. Al g'uraba fi din. Dindagi g'urabolar, g'ariplar. Hozir men ma'ruza bo'larkan.
kelgizoringlar deyishinglar, sal sal jilib jib o'tiringlar. Hali namoz boshlanganda keyin chiqib ketilinlar tashqariga.
payg'ambarimiz sallallohu alayhi vasallamning huzuriga umariddin xattopoz yo Allohu anhu rovot qilgan hadisda shunday deyiladi.
bayna mana xunuju'lu sun'a inda rasulillahi sallallohu alayhi vasallama idh tola alayni ro'julun. Payg'ambarimiz bilan o'tirganimizda, bizni oldimizga bir kishi kirib keldi.
soz soqoli qop qora, kiyimlari oppoq. To'g'ri Rasulullohning oldiga bordi da, tizzasini, Rasulullohning tizzasiga tegizib o'tirdi. Qo'lini o'zini sonini ustiga qo'ydi. Hammamiz hayron bo'ldik. Birontamiz tanimayapmiz. Ya'ni kiyimlarini tozaligi, soz soqolini qop qoraligiga qarab turib, madinali shekilli desak, madina ahlidan hech kim tanimayapti. Musofirmikin?
desak, kiyimlari ust boshi u musobirga o'xshamaydi. Kelib, payg'ambarimizni oldiga to'g'ri jur'at qilib o'tirdi. Bunday qilishlikka hech kim jur'at qilmas edi. Kelib, ey muhammad, menga islom haqida xabar bering. Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallam aytdilar, kalima keltirishing, namoz o'qishing, ro'za tutishing, zakor berishing, qodir bo'lsang haj qilishing. Haligi savol so'ragan odam, to'g'ri aytdingiz dedi. Umarul muhattov aytadi, hayron bo'ldik.
o'zi savol so'rab, yana javobini eshitib tasdiqlayapti. Menga imon haqida xabar bering deb ikkinchi marta so'radi. Imonni yettita shartini aytdi. Allohga imon keltirishing farishtalarga hadisni bilasizlar. To'g'ri aytdingiz dedi. Uchinchi savoli faahbirni anil ihsan, menga ehson haqida xabar bering dedi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam aytdilar, an ta'budollohaka annaka tarohu,
va innahu yarokan, va innahu yarokan. Iqson dedilar Rasululloh, Allohni ko'rib turgandek ibodat qilishliging. Endi garchi Allohni ko'ra olmaysang ham, u seni ko'rib turadi. Haligi odam savollarni so'radi, yana qiyomatning alomatlari haqida, so'ngra turib chiqib ketdi. Ozgina turganidan keyin, Rasululloh umarul muhattobga qarab, ya umar, atadriy mani sayl. E umar, bu savol so'ragan odamni kimligini bilasizmi?
dedi. Alloh va rasul bo'luvchiroq deb javob berdi. Payg'ambarimiz aytdilar, bu jabroil edi. Kelib sizlarga dinilarda ta'lim berdi. Bu hadisni muhimligi va qadrini ulug'ingni bitta belgisi umariddin xattobdan rivoyat bo'layotganligi. Ya'ni umariddin xattobdan ko'p hadis rivoyat qilinmagan. O'tib ketgan u kishi. Ikkinchisi, bu hadisda jabroil alayhissalomning qatnashayotganligi. Uchinchisi, odam suratida kelib payg'ambarimiz aytib berdi.
mizni oldiga o'tirib, islomdagi eng muhim uchta savolni so'radi. Islom nima, iymon nima, ehson nima? Tasavvuf ilmining, birodarlar, hujjati mana shu hadis. Tasavvuf ali ibn abit olib roziyallohu anhuning taqvo haqida savol so'raganda bergan javobiga asoslanadi. Taqvo nima deganida ali ibn abit olib aytgan edi, alhauf minal jalil.
va rido. Va al amalu bit tanzil, va rido bil qolil va iste'dadun liya umir rohin. Taqvo nima? Ali ibn abit olibni nazarida taqvo, birinchisi, jalil, Allohdan qo'rqish. Ikkinchisi, ikkinchisi, al amalu bit tanzil, qur'on bilan amal qilish. Uchinchisi, va rido bil qolil, oziga rozi bo'lishlik. To'rtinchisi, ketishga tayyorgarlik.
ketadigan kunga o'limga tayyor ekanlik. Mana shu taqvo ekan. Tasavvuf ulamolari mana shu uchinchi punktini o'zlariga hujjat deb biladi. Oziga nima qilish? Rozi bo'lish. Boriga emas, oziga. Tasavvuf birodarlar, bu siz bilan bizni qalbimizni, nafsimizni tarbiya qiladigan ilm. Bu ilmdan qanchalar xabardor bo'lsak, shuncha nafsimiz poklanadi, shunchalar Allohga yaqin bo'lamiz. Alloh taolo
aytadi, ey banda, uzoq yillar davomida odamlarning nazari tushadigan joyingni rosa tozalading. Kiyimingni toza tutding, uyingni toza tutding, mashinangni toza tutding, ishxonangni toza tutding. Ya'niki mana shu joylarga odamlarni nazari tushar edi. Uzoq yillar davomida odamlarning nazari tushadigan joyini poklading, tozalading. Endi meni nazarim tushadigan joyni
ham, bir kun bo'lsa ham tozaladingmi deydi. Allohning nazari tushadigancha qayer bizda? Qalb. Tasavvuf degani, nafs tarbiyasi degani. Tasavvuf degani, qalbning musaffoligi degani. Tasavvuf degani, qalbun salim, pokiza qalbga yetkazuvchi yo'l degani. Alhamdulillahi robbil alamin yaqin bir to'rt besh yilda buyog'ida shu tasavvuf haqidagi tushunchamiz asta sekinligi bilan to'g'irlanib boryapti. Ma'ruza.
kitoblar chiqarilyapti, o'qib eshitib o'rganyapmiz. Demak biz o'qiyotgan nafs tarbiyasi, tasavvuf ilmi dalili bor ekanmi? Jabro'ul alayhissalom uchta savol so'raganda, islom, iymon, ehson dedilar. Tasavvuf ilmining maqsadi nafsingizni poklab, sizni ehson martabasiga olib chiqishlik. Demak shu maqsadda tasavvuf ilmini o'qib o'rganamiz. Bugungi mavzuyimiz dindagi
g'ariblar. Birinchi oyim. Alloh subhanahu va taolo o'zining aziz kitobida shunday deydi.
istaydu billah, falovla ka'na minal quruniy min qoblikum, ulug' baqiyating yana havna anil fasadiy fil or, ila qoliylan minman anjayna minhum, vattaba alladiyna zolomu ma utrifu fihi va ka'nu mujrimiy, xud surasi. Biz sizlardan avvalgi asrlarda o'tganlar orasida ham yerda buzg'unchiliklardan qaytaradigan boqiy din egalari bo'lganlar edi.
sizlardan avvalgi ummatlarni ichida ham yomonlikdan qaytaradigan odamlar bor edi. Ularning ichlarida faqat biz najot bergan kamdan kam kishilargina shunday zotlar edilar. Demak, yomonlikdan qaytaradiganlarni adadi katta bo'lmas ekan. Zolim kimsalar esa o'z maishatlariga berilib ketdilar va jinoyatchi bo'lib ketdilar. Bu oyatda najotga yetuvchi, najot topuvchi bandalar
larni ozchilik bo'lishiga qat'iy dalolat bor. Mustaqim yo'lda bo'ladiganlar, itoatda turadiganlar ozchilik bo'lishadi. O'zi ajib. Vaqolilun min aybadi yashshakur deydi Alloh. Alloh taolo qur'onda odamlarning ko'pchiligi deganida orqasidan beradigan ta'rifi ajib. Odamlarning ko'plari la yaqi'lun.
aqlini ishlatmaydi deydi. Odamlarning ko'plari la yashkurun, shukur keltirmaydi. Odamlarning ko'plari la ya'lamun bilmaydilar. La yaqilun, la yashkurun, la ya'lamun. Ko'pchilik odamlar bilmaydi, shukur qilmaydi, aqlini ishlatmaydi. Shundan ma'lum bo'ladiki, ko'pchilik odamlar qilayotgan ishlarni ergashib, ularning urflarini,
o'zlariga taqlid qilib olib yurgan odamlar o'sha ko'pchilik qatorida ekan. Endi Alloh taolo shokir bandalarini aytganda, va qolilu min ayba deya shakur deydi. Mening shokir bandalarim ozchilik bo'ladi. Demak, odamlarni yomon yo'ldan qaytaradigan, mustaqil bo'lganlar, multasiyn bo'lganlar ko'pchilik bo'lmas ekan. Agar sen birodar o'zingni zamoningda o'zingni ana shu
shu itoatda bo'lgan ozchilik bilan birga ekanligini ko'rsang,
Rasulullohning sunnatini ushlagan ozchilik qatorida ekanligini ko'rsang, haqidan yuz o'girgan, nafsini kuyovga kirib adashib ketgan ko'pchilik osiylar orasida emasligini ko'rsang, albatta bu sen uchun yaxshi holat. Bu oyatda qat'iy, aniq aytilyaptiki, yer yuzidagi odamlarning ko'pchiligi mujrim bo'ladi.
ikkinchi oyi. Astaydubillah, va in to'ta aksara man fil ardi, yudi luka ansabilillah, in yatta biya'una illa zon va in hum illa yaxri sun. Yer yuzidagi kimsalarning juda ko'plariga itoat qiladigan bo'lsangiz, sizni Allohning yo'lidan ozdirurlar. Zotan ular faqat gumonlargagina ergashurlar va faqat aldaydilar xolos.
hamma qilyapti yu deb qilsangiz adashib qolasiz. Hamma shunaqa qilyapti da. Adashib qolasiz elchisangiz. To'y qilmoqchisiz. Qanaqa qilamiz? Odamlar qanaqa qilyapti?
tafakkur qilmaydi deb aytyapti. Goxida ana shu dinini mahkam ushlagan, multazim, taqvodor yigit o'ylanib qoladi. Shuncha odam bir tomonda turib, men bir tomonda bo'lsam, ular ish qilib haq masmikin? Ish qilib men o'zim adashmayapmanmikin? Mana shunga o'xshagan ikkilanishga tushib qolmasligi uchun, yolg'izligida his qilmasligi uchun, vahshatni his qilmasligi uchun,
uchun, bu mansiyatga to'lgan zamonda yolg'izlikni his qilmasligi uchun, men yolg'iz bo'lib qoldim, meni ajratib qo'yishdi, men xato qildim shekilli deb qolmasligi uchun, qalbingizni shunaqa iztirobli o'ylarga to'lib qolmasligi uchun, quyidagi oyatga quloq soling. Astag'ibilloh.
jayna minxum. Bas, sizlardan avvalgi asrlarda o'tgan odamlarni orasida ham yerda buzg'unchilikdan qaytaradigan boqiy din egalari bor edi. Ularning ichlarida faqat biz najot bergan kamdan kam kishilargina shunday zotlar edi.
odam deyiladi. Nima, yer yuzida yuz ellikta odam bormidi? Ko'p edi, juda ham ko'p edi. Odamlarning ko'pchiligi suvdaydi qolib ketaverdi. Alloh saqlagan, payg'ambarga ergashgan bandalargina saksonta odam najotga chiqib qoldi. O'shaning uchun ko'pchilik qilayotganligi bir ishni. O'sha ishni to'g'ri ekanligiga dalil emas. Ma'qulmi? Yer yuzida buzg'unchilikdan qaytaradigan ozchilik. Nima degani bu?
yerda fisq fujur tarqab ketdi. Mana shu ozchilik insonlar odamlarni yomonlikdan qaytaradi. Ana shu munkarga botib ketgan odamlarni ishini noto'g'ri ekanligini aytsang, seni gapingni fe'lingni g'arib, tushunarsiz deb bilishadi. Taqvoni ushlagan odam taqvoli ish qilsa, atrofidagi ko'pchilik fosig'lar tushunmaydi. Masalan, qo'lingizga shubhali bo'lgan katta mablag' tushib qoldi.
prosta olsangiz bo'ladi, omadingiz. Ko'pchilik tushunmaydi buni, ey, omaddim anqara deydi. Menimcha pul tursa omaddi deydi. Nimaga tushunmayapti? Nimaga aqli qabul qilmayapti? U ko'pchilikda u. Sayohatga chiqish kerak, kollektiv bilan. Erkak ayol aralash holatda bo'ladi. Dasturxonda harom xarish narsalar bo'ladi. Uni bilib turib, sen sayohatga bormayman deysan. Korporativ bo'ladi.
yangi yilga korporativ bo'ladi. Vrachlar, katta zavod fabrikani haligi rahbariyat sostapi, sen o'sha yerda ishlaysan. Sekretarsan, bug' oltirsin, xullas bir narsasan. Endi vesheli korporativ bo'ladi. Bu ishxonani nomidan bo'ladi. Erkak xotin aralash bo'ladi, harom xarish bo'ladi. Sen bormayman deysan. Shunda boyagi ko'pchilik tushunmaydi seni. Esi bormi buni deb aqlingda ta'na qilishadi.
yoki qizingizga sovchi keldi. Boy badavlat oiladan, mansabdor oiladan. Ammo siz ana shu xaridor bo'lib kelayotgan oilani dinga beparvoligini bilasiz. Va nima deysiz? Yo'q. Rad qilasiz. Bu ishingni ham hech kim tushunmaydi. Aqlingda seni malomat qilishadi. Demak, imon e'tiqodni taqvoni mahkamga ushlasang, odamlar
ko'pchiligi tushunmayotgan bo'lsa, malomat qilishayotgan bo'lsa, ikkilanib qolishing mumkin. Shuning uchun ikkilanma. Rostdan men adashganmikinman a dema. Chunki yuqoridagi oyatlarda aytildi, odamlarni to'g'ri yo'lga chaqiradigan odam ozchilik bo'ladi. Odamlarning ko'pchiligi nima bo'ladi? Fisqu fujurida bo'ladi. Birinchi hadis. Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallam shunday deb marhamat qiladilar. Bada al islom g'oriyban.
summa ya'udu g'oriyban kama bada'a va tu'ba lil g'o'raba.
Rasululloh aytyaptilar, islom g'arib bo'lgan holda boshlangan. Islom g'arib bo'lib boshlangan va yaqinda g'aribligiga qaytadi, g'ariblarga to'bo bo'lsin, ya'ni to'bo jannati bo'lsin. Deyilsa, hadisni mana shu qisminigina eshitib turib, ayrim birodarlarimiz, ana, biz haqda gapirsak olishmadi. Biz hadisga amal qilyapmiz desak, bizni inkor qilishdi.
oyatni oldiga qo'ysak, bular qabul qilmadi, ana, din, islom, g'ariblik bilan boshlangan ekan, yana g'ariblikka qaytadi debdi. Biz aytuvdik, qabul qilishmadi, endi biz g'aribmiz deb turib o'zlariga g'ariblik unvonini ilib olishadi. Shoshilmay turing. Bu hadisni davomi bor. Bu yoshlarni ichida bo'ladi ko'proq. Biz ooyatga amal qilyapmiz deydi. Biz hadisga amal qilyapmiz deydi. Ooyat bilan hadisni aytsak, bizga qabul qilmadi.
olishmayapti deydi. Biz g'arib bo'lib qoldik deydi. Ey to'xta birodar, sen bu hadisni iching davomi bor o'qiginda. Hadisni davomini o'qisangiz, siz ana shu g'ariblarga tushasizmi, tushmaysizmi aniq ko'rinadi. Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallam ana shu g'ariblarni sifatlab aytdilarki, alladina yuslihuna idafasadan nas. U g'ariblar kimlar? Odamlar fasodga uchraganda isloh qiladi ular, odamlarni, jamiyatni. Birinchisi, isloh qilar ekan.
o'zi sigaret chekishni boshlab olmas ekan. O'zlari sunnatda o'qimasdan turib chiqib ketmas ekan. Tushyaptimi? Yo'q, tushmayapti. Oxirgi o'tib ketyapsizlar odamlardagi aytganlaridan. Sunnatda o'qimay qo'yyapti. Duoni bid'iyat deyapti. Namozdan keyin tasbeh tahlilida bid'iyat deyapti. Vaholanki, hammasi sunnatda bor. Demak, u payg'ambarimiz maqtagan g'ariblardan birinchi sifati, odamlar fasodga uchraganda, ular isloh qilar ekan.
ikkinchi sifati, valam yumaruna fi dinila. Allohni dinida talashib tortishmaydi ular. Ha biz imenno shuni qilyapmiz, Allohga erda, namozni qo'lda hayga qo'yish kerak. Alloh arshga iste'vo qildi, qanday bo'ladi? Talashib tortishmaydi ular Allohni dinida. Vallohi o'sha oyatga, hadisga amal qilaman degan, oyat hadisi bo'yicha ketaman degan ishtiyoqi
g'ayratiga rahmat. Besh. Lekin u hadislarni to'liq o'qish kerak da. Qarang, odamlar fasodga uchraganda tuzatadi deyapti. Allohni dinida talashib tortishmaydi deyapti. Uchinchisini qarang. Volam yukaf firuni ahadan min ahli taufiti bidan bin. Ahli taufit bo'lgan, la ilaha illalloh muhammad Rasululloh degan odamning birontasini, bironta gunohi tufayli kofirga chiqarmaydi. Biz bemalol kofir,
posiq, munofiq devor o'rayapmiz a?
demak, boyagi biz aytgan g'ariblar haqidagi hadisni to'rt qatori bor ekan. Islom g'arib bo'lib boshlandi, g'ariblikka qaytadi, jannat bo'lsin g'ariblarga. Xo'p. Endi kim u g'ariblar? Odamlar fasodga uchraganda tuzatar ekan. Allohni dinida talashib tortishmas ekan va hech kimni musulmonlardan hech kimni kofir deb ayblamas ekan. Shuning uchun nima qilaylik? Yerga tushaylik, ilm o'qiylik. Hovliga uni eshigini kalit
soladigan teshigidan qaramasdan bunday qilib, eshigini ochib qaraylikda, inay to'liq tasavvurga ega bo'lamiz.
agar biz isloh qilish to'rniga fasod qilayotgan bo'lsak, ota ota bilan farzand o'rtasini, ustozlar bilan shogirdlarni o'rtasini, qavm bilan namozxonlarni o'rtasida fitnaga sabab bo'layotgan bo'lsak, biz u g'ariblardan emasmiz.
Allohning dinida maza bemaza aqlimiz yetmagan masalalarni talashib, tortishib, fitnalarga sabab bo'layotgan bo'lsak, u g'ariblardan emas ekanmiz.
opediyani Allohu va malaka tahuyusullohu alannabiy, ya yuhalladiyna a'manu, sollallohu alayhi vasallamu taslima. Assalomu alaykum va rahmatullohi va barakatuh.