bismillahir rohmanir rohim.
hammadan abduhu va rasuluh, ammavand. Assalomu alaykum va rahmatullohi ta'alib va barakatu. Tazkiyatu nafs, nafsni poklash tilsila darslarimizdan faqirli manziladi. To'rtinchi qismi. Agar Alloh taolo bir bandani faqir qilib qo'ygan bo'lsa, yoki qo'liga bir dunyo matohidan bermagan bo'lsa, bu shu bandani Alloh xor qilib qo'yibdi degani emas. Kambag'allik, rizqni tang
ligi, qo'lini kaltaligi birodarlar, bu Allohni xor qilganligini belgisi emas.
Alloh taolo kimgadir ato qilgan, dunyo matohidan. Kimgadir bermagan. Astag'firulloh.
fa ammal insanu idam abitalahu robbuhu, fa akromahu ana ammahu, fa yaqul robbiy akroman.
bas endi inson. Qachon parvardigori uni imtihon qilib, unga karam qilib, ne'mat ato qilsa, parvardigorim meni aziz qildi der. Juda ko'p odamlarda tasavvurida shunaqa. Qo'lida dunyosi kattami? Demak bu Alloh buni erkalatib qo'yibdi, Alloh buni yaxshi ko'ribdi. Endi kimnidir qo'lida bu dunyo bo'lmasa, kambag'al bo'lsa, demak Alloh buni siylamabdi. Alloh buni xor qilibdi. Allohni tanimagan, inson.
imonsiz johillarning tasavvuri ayni shunday. Oyatni qarang. Endi qachon parvardigori uni imtihon qilib, rizqini tang qilib qo'ysa, parvardigorim meni xor qildi deb. Alloh taolo kalla deyapti. Yo'q, unaqa emas. Berganim mukofot, bermaganim jazo emas. Boy qilib qo'yganim, ikrom ko'rsatganim, kambag'al qilib qo'yganim, jazolaganim emas. Ato qilishim, sinov,
man qilishim shifo. Alloh taolo bergani, boy qilgani, bu sinov. Bermagani shifo. Nimadan shifo? Gunohdan. Puli ko'p bo'lmagan odam gunoh qilgani imkoniyati kaltaroq bo'ladi, boy odamdan ko'ra. Endi, Alloh bir bandaga shu dunyo matohni katta qilib beribdi, boy qilibdi. Alloh senga ato qilgan bir narsani Allohning toatiga sarflayotgan bo'lsang, u.S.
u ne'mat deyiladi. Alloh bergan narsani toatga sarf qilmasang, u ne'mat deyilmaydi. Tushunarli ekan a? Boy qilib qo'ydi, boyligingiz Alloh rozi bo'ladigan joyga saplanayotgan bo'lsa, bu ne'mat deyiladi. Boy qilib qo'ydi. Endi bu boyligingiz Alloh norozi bo'ladigan joyga saplanayotgan bo'lsa, bu ne'mat deyilmaydi, balki jazo deyiladi. Birodarlar, bizni e'tiqodimizda
boylik moli davlat sinov deyiladi. Qaytarib aytamiz. Allohni yo'lida, Allohni rozi bo'ladigan ishlarida boyligini sarflasang bu ne'mat mukofot, boyligini Allohni norozi bo'ladigan gunoh mas'uliyatiga sarflasang, bu jazo bo'ladi. Xotin, mukofotmi jazoni? Xotin, mukofotmi jazoni? Agar xotinni Allohni toatiga boshlasangiz,
u mukofot. Agar o'zini holiga tashlab qo'ysangiz, jazo. To'g'rimi? To'g'rimi? Agar siz Allohni tanitib, Allohdan qo'rqinchlikka o'rgatsangiz, o'zingiz diniy diyonatingizda mahkam tursangiz, shuni sizni hayotingizda ko'rsa, xotin ham ergashib Allohdan qo'rqar edi. Shuning uchun qo'liga katta boylik berilgan insonni ko'rgan paytda, buni hayoti zo'r demang. Qarang, u boyligi nimaga sarflanayapti? Qayerda
dan topyapti va qayerga sarflayapti? Alloh halol degan joydan topib, halol degan joyga sarflayotgan bo'lsa yaxshi, aks holda bu xarob buni holi. Farzand mukofotmi jazoni? Xuddi shu qoida. Agar Allohni tanitgan bo'lsangiz, Allohning tog'dida turgan bo'lsa, farzand mukofot. Aks holda nima? Jazo. Mana shu asosiy qoida. Dunyoning hamma yaxshiliklari bor.
boylik, sog'lik, quvvat, farzand, ayol. Bularni hammasi qur'onning o'lchoviga ko'ra, alloning shariatiga ko'ra sinov imtihondir. Bergani aziz qilgani emas, man qilgani xor qilgani emas. Berganim sinov, man qilganim shifo. Alloh seni bir narsa bilan sinab balolabdimi? Xorlandim dema.
menga bermadi, falonchiga berdi dema. Alloh onani yaxshi ko'rdi, meni yomon ko'rdi dema. Alloh seni sinovga soldimi? Nima dedi, bermadimi? Demak seni yaxshi ko'ribdi. Chunki Alloh yaxshi ko'rgan bandasini sinovga soladi. Agar yana ham yaxshiroq ko'rsa, shu sinovga sabrli qiladi, kuniga qanoatli qiladi. Boylik va faqirlik haqida nima deyilgan?
al faqru vol g'hina ibi tela u minalloh ili abduhi. Boylik va kambag'allik Alloh tomonidan bo'lgan bir sinov. Xo'p. Boylik kambag'allik sinov ekan. Endi Alloh taoloni ikromi nima unda? Alloh taolo bir bandani erkalatib qo'yishi qanaqa bo'ladi? Berganini mukofot emas deyapti Alloh. Bermay qo'yganini jazo emas deyapti Alloh.
sizga yoqadigan narsani berishi azizligu, siz xohlagan narsani bermaslik, bu xorlikni belgisi emas. Endi Alloh ikrom qilgan bandasi qanaqa bo'ladi? Alloh yaxshi ko'rgan bandasi qanaqa bo'ladi? Alloh erkalatib qo'ygan bandasi qanaqa bo'ladi? Mana, eshitinglar. Allohning nazdida ikrom nima? Allohni nazdida azizlik nima? Astaydu billa, volamma balog'a ashuda hu, atayna hu.
huquqman va ilma, vokadal lekinat zilmuhsinin. Bu oyat yusuf alayhissalom haqida. Qachoniki yusuf voyaga yetgach, unga hikmat va bilim berdik. Biz chiroyli amal qilguchi zotlarni mana shunday mukofotlaymiz. Ana, yusufni erkalatdik deyapti Alloh. Yusufga ikrom ko'rsatdik, yusufni aziz qildik deyapti. Nima bilan? Hikmat berdi, bilim berdi.
da. Agar Alloh taolo sizga iymonni berib, taqvoni berib, ilm va hikmatni bergan bo'lsa, xursand bo'ling. Allohning nazdida bandaga ko'rsatilgan ikrom shunaqa bo'ladi. Bizda endi qanaqa endi? Xudoga yoqqan joy bor, o'shaning uchun nimasini katta uzgan? Nimasini katta uzgan? Zuvolasini katta uzgan. Mana shu da tushuncha. Boymi? Demak Allohga yoqqan.
kambag'almi demak Allohga yoqmagan. Birodalar, boylik, boylik, Alloh yaxshi ko'rgan bandasiga ham, yomon ko'rgan bandasiga ham beraveradi. Ammo iymonni, taqvoni, ilm va hikmatni faqat o'zi yaxshi ko'rgan bandalarga beradi. Usmanim nafson juda katta boy odam bo'lgan. Abu lahhab ham boy bo'lgan. Abdurahmon ibn avf juda katta badavlat odam bo'lgan. Abu jahl ham kambag'al olmagan.
imda xalaf ham mana kofir. Biz o'zaro munosabatlarimizda mana shu o'lchov bilan muomala qilishni boshlaymiz, keyin hayotimiz o'rniga tushadi. Yo'q, biz tushuninglar, biz boyni yomon kambag'alni yaxshi demayapmiz, mana kommunistlarga o'xshab. Boyni yomon kambag'alni yaxshi demayapmiz. Biz aytyapmiz, bergani ham, bermagani ham sinov deyapmiz. Chiqarib tashlanglar kallamizdan. Buni puli ko'pmi, demak mendan aziz. O'zi ham shu.
shunaqada, boy tursa indamay turib olasiz, gapira olmaysiz haligini oldida. Esimizdan chiqmasin, payg'ambarimiz aytganlar, bir odam boyni oldida faqat uni boy bo'lganligi uchun qulluq qilib turgan bo'lsa, dinini uchdan ikkisi ketdi, uchdan biri qoldi. Faqat boy bo'lgani uchun qulluq qilib turasiz. Endi agar bu boy iymonli bo'lib, halol topib, yaxshi joyga pulni sarflab, musulmonlarga podast tekkan bo'lsa, shu yaxshi
uchun hurmat qilamiz. Endi bunaqa amal yo'q. Prosta boy. Shuning uchunlar quliq qilayotgan bo'lsangiz, diningizni uchdan ikkisi ketdi. Tushunarlimi? Endi Allohni nazdida eng hurmatli odam kim? Astaydi billa, innah akromahkum indallohi atqakum. Sizlarni oralaringizda Allohga mahbubroq bo'lganingiz, hurmatliroq bo'lganingiz, taqvodorrogingiz,
mana qur'onni o'lchog'i. Kim Allohdan ko'proq qo'rqa ekan bo'lsa, ko'proq amal qilayotgan bo'lsa, shu odam Allohga boshqalardan ko'ra mahbubroq. Mana shu o'lchov tushunchalarni birodarlar tuzatishimiz kerak. Bu qachongacha g'arbdan, sharqdan kelayotgan fikrlar bilan yashaymiz. Bu boymi, Alloh siylabdi, kambag'almi, Alloh yomon ko'ribdi degan bu fikrlardan voz kechligimiz kerak. Lozim va lozim.
obid bo'ladi. Chunki dinimiz mana siz bilan bizga boylik bilan kambag'allikda nima ekanligini bayon qilib beryapti.
Allohni nazdida eng hurmatli bandani ko'rmoqchimisan? Allohni nazdida kim hurmatli ekanini bilmoqchimisan? Unda qara. Mustaqim bo'lgan, dinida mustahkam turgan odam, mana shu banda Alloh uchun eng suyuli banda. Allohning valiysi, Allohning do'sti, Allohga yaqin bo'lgan banda. U qanaqa bo'ladi? U havoda uchib yurgan odammi? Yoki suvni ustida yurgan odammi? Yo'q. Allohning valiysi Alloh uchun.
buyruqlarni qoldirmay bajaradi, man qilgan narsalarga yaqin kelmaydi. Mana shu odam Allohni balisi deyiladi. Darsimizni mavzusi faqirli manziladi. Allohga muhtojlik manziladi. Bir yaxshi ishga qudrat yetib, shunga muvaffaq bo'lib qilib qo'ysa, Allohni tanimagan odam men qildim deydi. Men falonchi pulni sarflab qo'ydim, anavi ishni men hal qilib qo'ydim.
qo'ydim. Allohni tanigan odam nima deydi? Allohni fazli bo'ldi. Mana shu mushkulani hal bo'lishini Alloh xohlagan ekan. Meni shunga nima qildi? Sabab qildi. Men demaydi musulmon odam. G'asson arablaridan bo'lgan mana jabala. G'asson bu nasroniy arablar bo'lgan payg'ambarimiz davrida, juda katta qabila bo'lgan, rum imperiyasini ittifoqchilaridan bo'lgan. Mana endi umarun xattob davrida bu g'assoniy
kelgan. Imonga kelib bo'lishdi. Ana shu g'assomning amriylaridan bo'lgan jabala ismli kishi makkaga haj qilgani keldi. Haj qilib ketar ekan, islomni yangi qabul qilgan, lekin hali ham johiliy tushunchalar bilan yashayapti. Tavof qilayotgan paytda bir sahroyi yigit, kambag'al yigit etagini bosib oladi, beqasdi. Haligi ridosiy erkasidan tushib ketadi. Shunday qaradi, qarasa bitta oddiy oram. Bururib burunni pachaqalab tashladi.
haligi yigit nima qiladi? Javob bera olmaydi. Xalifani oldiga bordi, umariddinni xat topib. Mana bunday, mana bunday ish bo'ldi, burnimni pacha qiladi. Uni chaqirtirdi xalifa. Keldi. Ha, beadablik qiluvdi, nima qildim? Adamini berdim dedi, haqqimni oldim dedi. Amiral mo'minov nima dedi? Qarang, musulmonman deyapti. Makkaga kelib haj qilyapti. Lekin baribir tushuncha eskicha.
johli. Modomiki, tirnoqlaringda uni qorni turar ekan, qoni turar ekan, uni rozi qilasan dedi. Jabali aytdiki, ey amiral mo'minin dedi. Qanday qilib dedi? Men arshi toj bo'lsam, u ko'chadagi odam bo'lsa, qanday qilib yulduzni yerga sajda qilishiga rozi bo'lasiz dedi. Amiral mo'minin nima dedi? Oho.
bu johiliyatni injig'ligiyu kibr shamolimi dedi? Ha biz bu narsani ko'mib tashlaganmiz. Ustiga yangi imorat qurganmiz. Bunda qullari u qullari barobar dedi. Jabalar ko'nmadi bunga. Men sizni oldizga kelib imon keltirsam, sizni oldingizda aziz mukarram bo'laman deb o'ylagan edim. Agar bunaqa bo'ladigan bo'lsa, meni shunga tinglab qoladigan bo'lsangiz, men diningizga murtadman dedi. Diningizdan chiqib ketaman dedi.
hali paytda unday bo'lsa bo'yniga qilichi uriladi dedi. Tushunarlimi? Bergani, mukofotlagani, bermay qo'ygani, jazolagani emas. Yo'q, kambag'allar puli yo'qlar. U ham odam, siz ham odam. Sizni holatingiz qiyomatda unikidan ko'ra yengilroq bo'ladi. Chunki pulingiz yo'q, imtihoningiz oson bo'ladi. Kambag'al faqat qiyomat kuni xursand bo'ladi kambag'al bo'lgan ekan. Boy faqat qiyomat kuni pushaymon yeydi, qo'lida katta dunyo bo'lgan ekan.
agar soliqiy amallarga sarflamagan bo'lsa.
Allohga faqir bo'lgan banda, kamtar bo'ladi. Kibr musulmon odamga yarashmaydi. Yana aytilinadi, Alloh taologa faqirlik. Uning avvali bor, oxiri bor. Allohga bo'lgan muhtojlik, uning zohiri bor, botini bor. Uning avvali Alloh uchun hokisorlik, oxiri esa Alloh bilan aziz bo'lishlik. Muhammad musaffo sollallohu alayhi vasallam.
siz bilan bizga ibrat bo'lgan zon. Allohni eng suyukli bandasi. Makkayi mukarramani
ni fatiq qildilar, sakkizinchi hijriy yilda. O'n uch yil makkada mushriklar aziyat berdi payg'ambarimizga. Sakkiz yil ular bilan jangu jadallarda payg'ambarimiz ko'p kurashdilar. Yigirma bir yil deganda makkayi mukarramani fatiq qilib, g'olib qo'mondon bo'lib, tuyasini ustida kelyaptilar makkaga. Mana endi yigirma bir yillik mehnat mashaqqatidan keyin bu makkani fatiq qilgan qo'monda mana shunday to'shini ko'tarib, gavdasini ko'tarib kirmadilar.
shuncha mehnat qildik, shunchacha jangi jadal qildik. Mana endi biz g'olib bo'ldik deb kekkayib kirmadi, balki nima qildilar? Shunday engishib keldilarki, tuyasida o'tirib, soqoli yoki sallasi deyiladi, tuyasining o'rkachiga teyib turadi deydilar. Vaholanki, muhammad alayhissalom erishgan sharafga, yer yuzida hech kim erishgan emas. Shunday bo'lsa ham, o'zini Allohga hokazo tutdi, o'zini faqir bildi. Shuning uchun, agar siz o'zingiz
Allohga hokisor tushsangiz, odamlarni ko'zida darlishga o'xshab ko'rinasiz. To'g'ri. Agar Allohga o'zingizni muhtoj deb bilsangiz, o'zingizni faqir deb bilsangiz, u uchun kamtar bo'lsangiz, avvalingiz odamlarni ko'ziga xor bo'lib ko'nishi mumkin, lekin oxiri azizlik bo'ladi. Sha'ning ulug' bo'ladi, birodar. Odamlarga mahobatli bo'lasan, haybatli bo'lasan. Kimdir qo'lida millionlari bo'ladi, ammo doim faqir.
nima uchun faqir u? Millioni bor u. Sababi bor. Sababi nima edi? Kambag'al bo'lib qolishlik xavotiri bor. O'shaning uchun kambag'al u. Eslang, o'n ming dollar bo'lsa yetadi degansiz. O'n ming dollar bo'ldi. Yetdimi? Yo'q. Yana o'n ming yetmadi. Endi yigirma ming bo'ldi pulingiz. Endi ellik ming yetmadi. A? Tanish manzarami? Eshitganmizmi shu gapni gapirganlardan?
qo'lida millionlagan puli bor odam, agar Allohga faqir, Allohga muhtojligini tan olmasa, doim faqir bo'ladi. Nima uchun? O'shaning uchun yetmay turaveradi da. Bunaqa odamlar kambag'al bo'lib qolmay degani g'am sababli kambag'al bo'ladi. Bunaqa odamlar kasal bo'lib qolmay deb, qo'rqqanidan, xavotir olganidan kasal bo'ladi. Payg'ambarimiz aytganlar, anta minxofil faqri fi faqring. Sen.
kambag'al bo'lib qolish qo'rquvi sababli kambag'alsan. Kambag'al bo'lib qolishlik qo'rquvi bormi senda? Demak sen kambag'al bo'laverasan. Demak, birodarlar, Allohga faqirlik, Allohga muhtojlik. Avvali bor, oxiri bor. Albatta buni oxiri azizlik bo'ladi. Sen agar Allohga o'zingni muhtoj deb bilsang, nima bo'ladi?
boshqa hamma narsadan behojat bo'lasan. Odamlarni eng boyiga aylanasan. Haqiqiy boy kim? Allohga haqiqiy muhtoj bo'lgan odam. Allohga haqiqiy muhtoj bo'lgan odam, haqiqiy boy odam. Shuning uchun ali ibn abdulloh aytadi, boylik va faqirlik deb ozgina sukut qildi. Boylik va faqirlik ba'dala aldi Alloh dedi. Allohga
birov bo'lingandan keyin ma'lum bo'ladi. Qiyomat kuniga Alloh taoloning oldiga borganimizda, hisob kitob bo'lgandan keyin ko'ramiz kim haqiqiy boy bo'lgan, kim haqiqiy kambag'al bo'lgan. Brodalar, bu dunyoni hayoti vaqtinchalik. Boyni boyligi ham bir necha yil xolos. Kambag'alni kambag'alligi ham bir necha yil xolos. Chunki unisi ham, bunisi ham nima bo'ladi? O'ladi.
qiyomat kunida Alloh taologa ro'baro' bo'lgandan keyin bilinadi kimi boyligi, kimi kambag'al ekanligi.