22.06.2021 9-QISM IXLOS / ABDULLOH DOMLA / NAFSNI POKLASH / IXLOS / NAFSNI POKLASH / ABDULLOH DOMLA

hamkorimda shunday marhamat qiladi. Istadi billa. Voma umiru illa li abdullohu muxlis inallohu din. Xunafa avayuqi musolat avayuutuz zaka va dalika dinul qoyima. Xolbuki ular faqat yagona Allohga, u zot uchun dinni xolis qilgan, to'g'ri yo'ldan og'magan hollarida ibodat qilishga va namozni to'kis ado etishga hamda zakotni ato etishga buyurilgan edilar. Mana shu to'g'ri yo'ldagi dinni

dindir. Musulmon odam robbisiga qiladigan ibodatida muxlis bo'lishligi kerak, xolis bo'lishligi kerak.

insonni tashqi holati bu ibodatda ko'rinsa, ichki holati bir odamlar ixlos bo'ladi. Buni hech kim ko'rmaydi. Ikkinchi ayol. Stadbiylah.

inna anzalna ilaykal kitaba bil haqqi fa abu dillaha muxlisan lahu din. Zumar surasi. Ey muhammad alayhi assalom. Albatta biz sizga bu kitobni haqqiroz nozil qildik va siz Allohga u uchun diningizni xolis qilgan holda ibodat qiling. Xolislikka buyurilyapti. Keyingi oyat. Astag'firulloh, qulillaha abdu muxlisan lahu diniy. Ayting, men

yolg'iz Allohga u zot uchun dinimni xolis qilgan holda ibodat qilurman. To'rtinchi oyat. Astag'firulloh.

alladiy xolaqol ma'utavval hay'at aliyabluvakum ayyukum axsano amala, vahuala azizum g'ofur. E insonlar, u Alloh sizlarning qaysilaringiz chiroyliroq, yaxshiroq amal qiluvchi ekanligingizni imtiho qilish uchun o'lim va hayotni yaratgan zotdir. U qudratli va mag'firatlidir. Fuzayl rohimahulloh bu oyatni tafsirida aytadi, amal to'g'ri va xolis bo'lishi kerak. Sunnatga to'g'ri kelishi kerak qilgan amalimiz va bu amalimizni

mizdan ko'zlagan maqsadimiz Allohni rizosi bo'lishligi kerak. Ixlos va al muvaffaqiyatasi sunna deyiladi. Amal qabul bo'lishligi uchun, sunnatga to'g'ri kelishi kerak zohiri va xolis Alloh ko'zlanishiga kerak botini. Shunda bu amal qabul bo'ladi. Keyingi oyat, istadvillar. Qo'l innama ana basharu mislukum yuha ilayyi annama ilahukum ilahu vahid. Faman kana yarju liqo robbihi falyamal amalansin.

e, muhammad alayhissalom, ularga ayting, hech shak shubha yo'qki, men ham sizlar kabi bir odamdurman. Menga parvardigoringiz yolg'iz Allohning o'zi ekani vahiy qilinmoqda. Bas, kim parvardigoriga ro'bola bo'lishidan umidvor bo'lsa, u holda yaxshi amal qilsin va parvardigoriga qulchilik, bandachilik qilishda biron kimsa

unga sherik qilmasin. Allohni rizosi uchun, Allohni roziligi uchun qilinadigan ishda, Allohni roziligidan boshqa narsalar ko'zlanadigan bo'lsa, mana shu amaldagi shirk bo'ladi. Demak, kim qiyomatda robbisini huzurida turishdan umidi bo'lsa, jannatdan umidi bo'lsa, Allohni diydorini ko'rishdan umidi bo'ladigan bo'lsa, qilayotgan hamma ishi Alloh uchun bo'lsin, tark qilayotgan ishlaridan ko'zlagan bo'lsa,

maqsad ham Allohni roziligi uchun bo'lsin. Aroqni tashlasam hurmatim bo'ladi, namoz o'qisam jamiyatda hurmatga ega bo'laman. Agar bu qilinayotgan ishlarda Allohni rizosidan boshqa narsa maqsad qilinsa, birodarlar bu shirk bo'ladi. Muhabbat xatarli mavzu deb aytdik. Endi ixlos undan ham xatarli bo'lgan mavzu. Har kuni ertalab turib ko'chaga chiqib ketayotganda mana shu ixlosimizni yangilab olishligimiz kerak. Niyatlarimizni yangilab olishligimiz kerak. Chunki amalda qilib turib, unga kuyib qolish

lik insonga juda ham alam qiladi. Qilmasdan biror narsaga erishmasangiz, endi harakat qilmog'dim bo'lmadi da deysiz. Ammo harakat qilib turib, mehnat qilib turib, qiyomatga borganda bu amallari yuziga uriladigan bo'lsa, insonga juda ham alam qiladi. Keyingi oyat. Haqiqiy musulmon bo'lgan holida o'zini Allohga topshirgan va haq yo'ldagi ibrohimning diniga ergashgan kishining dinidan ham go'zalroq din bo'ladi.

bormi? Axir ibrohimni Alloh o'ziga do'st tutgan. Bunga o'xshagan ixlosga buyuradigan oyatlar qur'onida juda ham ko'p birodarlar. Ixlos mana shu narsa. Biz Allohni huzurida martabamiz baland bo'lishig'i uchun, Allohga mahbub bo'lishig'i uchun ko'p amal qilamiz. Ko'p amal qilishimiz kerak. Ammo payg'ambarimizni ushbu hadisiga quloq tutaylik da. Ya ma'od, ahliz din ekan.

yakfiykal qoliylu minali amal. Rasululloh muozo'm najabal roziyallohu anhuga nasihat qilib aytdilar, ey muoz, diningizni xolis qiling. Shunda amalning ozginasi ham sizga kifoya qiladi. Ko'p amal qila olmayapsizmi? Bilyapsiz, amalingiz oz. Lekin qilayotgan ozgina amalingizni ixlos bilan qiladigan bo'lsangiz, Rasululloh aytyaptilar, shuni o'zi yetadi senga. Alloh taolo qur'inda mana shu ixlos

siz amal qilganlarning amallarini ahvoli nima bo'lishigina xabar berib aytadi, istaydi billah, va qodimna ilama amilu min amalin fajalna hu hava man fura. Ko'p amal qilgan, katta amal qilgan, lekin xolis bo'lmagan. Alloh aytadi, zotan biz ular qilgan har bir yaxshi amalga kelib, uni sochilgan to'zon kabi qilib qo'ygaydirmiz. Yo'q qivoradi Alloh taolo. Yo'q qivoradi.

har qancha katta bo'lmasin, agar amal ixlosiz bo'ladigan bo'lsa, sohibiga u foyda bermaydi. Endi ixlos bilan ozgina amal qilingan bo'lsa, mana shu amal o'zini sohibiga foyda beradi. Ikki dunyoda saodat etishiga sabab bo'ladi.

hiy hayron va darajadan varifatan. E sa'd. Albatta xilof qilmasdan, bir amalni Allohning yuzi uchun qilarkansiz, albatta ana shu u amal bilan yaxshilik, daraja va martaba jihatdan ziyoda bo'lasiz, buxoriy va muslimdan. Ya'ni bir ishda Allohni o'zi yolg'iz Allohni roziligi uchun qiladigan bo'lsangiz, mana shu qilgan ozgina amalingiz bilan darajangiz ham ko'tariladi, martabangiz ham ko'tariladi, yaxshiliklaridan kattasiga ega bo'lasiz.

ixlos, ixlos, ixlos. Ixlosini ulamoqlar sutga o'xshatadi. Sigir yoki qo'y yoki echki sariq cho'pni yeydi, ko'k cho'pni yeydi, boshqa rangdagi cho'plarni yeydi. Oshqozoniga tushadi. U yerda nima deydi, yiring edi, uy edi, bu edi, mana shu cho'plar aralashadi. Ichakka o'tadi. Qon, yiring, aralash, najosatlarning ichidan oppoq sut chiqadi. Sutga o'xshaydi.

ixlos. Chunki insonni miyasida ham turli riyo, xo'ja ko'rsin, sher, shunga o'xshagan narsalar bo'ladi. Mana o ishni qilsang falonchi moqda edi, mana o ishni qilsang hurmating bo'ladi. Shunga o'xshagan buzuq noto'g'ri niyatlarning ichidan, xolis Alloh uchun deb niyatda tozalab ish qila olarkan, boyagi qorindan sut chiqqandek birodarlar toza bo'lib. Insonda mana mana shunday pokiza bo'ladi. Juda qiyin narsa bu. Juda ham qiyin narsa. Ixlosli va ixlosiz odam.

bir odam so'rashi mumkin. Men ixloslimanmi yoki ixlossizmanmi? Qanday bilaman? Savol tushunarli ekan? Mana o'zingizdan so'rang. Men ixloslimanmi, ixlossizmanmi? O'ylanmasdan nima deymiz? Ixlosiman da deysiz. Har kim o'zi xohlagandaqa, ya'ni qanday bo'lishni xohlagan bo'lsa, o'shanday tasavvur qiladi o'zini. Bizni qoradonlarimiz, o'sha manaqa katta yosh

ga shogirdlariga qur'on o'qitib yuborsa, xullas, shu mayda so'raladi bergan, o'qib kelgan, o'qisa xatosini topaveramiz.

mahoratidan xato qilyapsiz, tajribada xato qilyapsiz, xatosini topaversa, ey, demish. Domla, men uyda mishariy roshid bilan bir xil o'qiyman kassetani qo'yib olib. Sizlar xatoyimni topaverasiz. Yana o'shanga bo'lishni xohlayaptimi, o'shanaqa deb hisoblayapti o'zini. Mishariy bilan bir xil o'qir ekan.

mana endi hamma o'zini mishari bin roshid al ifasi deb his qilgandek, hamma o'zini muxlisman deb o'ylaydi, xolisman deb o'ylaydi. Mana, ulamolar bir qancha bir belgilarini aytishgan ekan. Agar shu belgilar sizda bo'lsa, demak, ixlosli odamsiz. Odamlarni maqtashi va yomonlashi sizga barobar bo'lsa, demak, ixlosli ekansiz. Savobli ishni qildingiz, birov bilmadi, birov maqtamadi. Maqtasa ham, maqtamasa ham baribir qilaverasizmi?

demak ixloslaysiz. Ma'qulmi? Yana bir belgisi, riyodan uzoq bo'lsangiz, ya'ni odamlar ko'rib qolishingizni xohlamasangiz, haqiqiy muxlis banda o'zining ayblarini qanday yashirsa, o'zining fazilatlarini, savobli ishlarini ham shunday yashiradi. Qaytarib aytaman. Siz o'zingizni ayb kamchiliklaringizni yashirgandek, savobli, chiroyli bir fazilatli amalga

xizmatlaringizni ham odamlarga ko'z ko'z qilishdan yaxshilayotgan bo'lsangiz, demak ixloslik ekansiz.

inson o'zini ichida, nafsida bo'lib turgan narsani yaxshi bilib turadi. Alloh taolo uni shunday qilib yaratgan. Ya'ni o'zini ayniy ekkanini ham, tuzalayotganligini ham his qilib turadi. Ixlosni, ya'ni kishi ixlosli ekanini yoki riyo qilayotganini ham o'zi biladi. Omonatdorligini ham, xiyonatkorligini ham biladi. Bu bashariy nafsning sirlaridan.

agar amaling Alloh uchun bo'lsa, xolis bo'lsa, musulmonlarning rahbarlariga nasihatgo'y bo'lsang, musulmonlar jamoatini o'zingga lozim tusing, qalbingda biron kimsaga nisbatan adovat bo'lmaydi. Qaranglarda. Musulmonlarning rahbarlariga nasihatgo'y bo'lsang, musulmonlarni jamoatini o'zingga lozim tusing, haq yo'lda bo'lsang, musulmonlarga nisbatan qalbingda adovat bo'lmaydi.

masligi kerak bo'ladi. Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallamni mana bir qancha hadislarini o'qiymiz. U siz bilan bizga miqyos o'lchovlarni belgilab beradigan hadislar.

bariyaminal kibriyman hamma la hayajataho biyadixiy. O'zingizni xizmatingizni qo'lingiz bilan qilib yurgan bo'lsangiz, demak siz kibrdan omonda ekansiz. Ya'ni kiyimini o'zi yamog'ini tikayotgan bo'lsa, mashinasini o'zi yuvayotgan bo'lsa, oyoq kiyimini o'zi boylayotgan bo'lsa. Ikkinchi hadis. Bariyaminal nifaqi man aktaramin zikrillah. Kim Allohni zikrini ko'p aytgan bo'lsa, nifoqdan omonda ekan.

nifoqdan munofiqliklarni omonda bo'ladi kim? Allohni zikrini ko'p qilgan inson. Chunki o'tgan darsimizda aytdik ku, va la yad ko'ruvna loha illa qolila. Munofiqlar Allohni aldamoqchi bo'ladi. Namozga tursa yalqolik bilan turadi. Odamlarga ryo qiladi va Allohni ko'p eslamaydi. Allohni zikrida ko'p bo'lgan odam nifoqda omonda bo'ladi. Va bariya mina shohi ma'nata zakata malihi. Nifoqdan omonda bo'ladi.

da bo'ladi. Kim? O'zining molini, zakotini ado qilgan odam. Zakot bergan odam. Mana shu zakot ham ixlosga tegishli bir amalda. Ajoyib. Necha pulingiz borligini o'zi bilasiz. Hech kim bilmaydi necha pulingiz borligini. Va undan necha pul zakot chiqqanligini ham hech kim bilmaydi. Ro'za, ixlos amali bo'lganidek, birodalar, hech kim ko'rmagan joyda ham ro'zado bo'lasiz. Zakot ham mana shu ixlosingizga dalolat qiladigan amallardan. Keyingi hadis.

bariya minal g'ili man axlasa fil amali va nasaha va la o'lat al amr va lazima jamoat al muslimin. Musulmonni adovatdan, g'illag'ashlikdan qalbi pok bo'ladi. Qachon? Qachoniki amalda ixloslik bo'lsa, boshliqlarga nasihatgo'y bo'lsa va musulmonlarning jamoasini o'ziga lozim tutsa. Ahli sunna va jamoada bo'lsa. Ahli sunna va jamoa kim desa, sunnatni mahkam ushlagan musulmonlarning

katta qismi. Sunnat yo'lini ushlagan musulmonlarning katta qismi, ahli sunna va jamoa. Mana endi musulmonlar, ahli sunna va jamoa haq ekanligini dalili bormi? Bor. Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallam aytganlar la tajjitamiy ummatiy ala xato yoki la tajjitamiy ummatiy ala dalala. Meni ummatim deganlar Rasululloh. Xato ustida jamlana olmaydi. Meni ummatim

zalolat ishni ustida jamlanmaydi. Bu ahli sunna va jamoa degan musulmonlarning katta jamoasi, ikkita aqida va to'rt o'la masxabdan bittasini ushlab kelgan, shu bilan ahli sunna bo'lgan. Ummatning katta qismi mana shu ikkita narsada jamlanyaptimi? Ikkala aqidada to'rtta masxabda. Demak shu to'g'ri ekanligi bu hadis dalil bo'ladi. Chunki zalolat bo'lsa, ummatning katta qismi uni ustida jamlana olmaydi. La tajjidamai ummatiy aladdolali.

mening ummatim deyapti da Rasululloh zalolatni ustida, xato ishni ustida jamlana olmaydi deyapti. Bu ummat ahli sunnaval jamoa, mo'tirudiy ash'ari yaqidasi, to'rt ola mazhabni ustida boshi bir bo'lib kelyapti. Shuning uchun biz ikkilanmaymiz o'zimizni tutgan yo'limiz, aqidamiz mazhabimizda. Ma'qulmi? Biz ahli sunnaval jamoamiz. Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallamdan bir kishi kelib so'radi. Yo Rasululloh, mali qitalu fi sabi'il illat.

yo Rasululloh, Allohni yo'lidagi jang, qiytol qanday bo'ladi? Fa inna ahadana yo qotilu ag'daban. Oramizda ayrim odamlar g'azablanib urishadi. Va yo qotilu hamiyatan. Yana ba'zilar hamiya jihatidan urishadi, millatchilik qilib, qabilatchilik qilib, urug'chilik qilib. Farofa ilayhi rosa hu faqol, va man rofa ilayhi rosa hu ila anna hukani qoyiman. Payg'ambarimiz ko'tarib turib boshini. Endi tikib turgan edi bu odam. Unga

qarab aytdilarki, man qotalali takuna kalimatullohi hiyal uliya, fahua fisabilillahi azza va jalla. Bir odam achchiqlik kelib g'azablanib urushyapti. Bir odam urug'chilik qilib, millatchilik qilib, qabilatchilik qilib urushyapti. Rostini aytyaptilar. Kim? Allohning kalimasi oliy bo'lish uchun jang qilayotgan bo'lsa, bas shu Allohni yo'lida ekan. Ixlos juda ham xatarli mavzu. Payg'ambarimizni hadisini eslaymiz. Qiyomat kunida

kitob boshlanganda, taroziga birinchi bo'lib uchta odam olib kelinar edi. Olim, boy, shahid. Dunyodagi eng qiyin ishlar. Olim, umrini ilm yo'liga sarflagan, ilm o'qigan, umrini oxirigacha ilm o'qitgan. Alloh taolo tarozini oldiga olib keladi. Unga ne'matlarini eslatadi. Banda ne'matlarini eslaydi. Alloh taolo aytadi, nima qilding mana shu ne'matlarimni ustida? Bu olim banda aytadi,

parvodgor, seni roziliging uchun ilm o'qidim, seni roziliging uchun ilm o'qitdim deydi. Haqiqatdan qilgan shu ishni. Ammo niyatini Alloh taolo biladi. Yolg'on gapirding deydi. Sen olim degan nom uchun qilding, hurmat e'tibor uchun qilding. Niyating shu edi. Odamlar seni olim dedi, hurmat qildi, maqom martabaga ko'tardi. Mukofotingni olding, sur buni jahannamga deydi. Yuzi bilan yerga ishqalab sudrab olib borib, jahannamga keldi.

ga tashlanadi. Akalar bitta qunit duosini yopib olishimiz qanchalar qiyin. To'rtta surani yopib olishimiz qanchalar qiyin. Endi o'rgangan narsamizni bir oyga o'rgatishlik undan ham qiyin. Qiyin amalda qildi. Ammo niyati noto'g'ri bo'lgandi, jahannamga ketdi. Ikkinchi o'lib boyni olib keladi taroziga. Alloh taolo bu boyga o'zini ne'matlarini eslatadi. Banda tan oladi, e'tirof qiladi. Senga falon falon ne'mat berganman, yana senga davlat ham berganman.

nima ish qilding deydi. Bandi aytadi, parvardigor, qayerda seni rozliging bo'lsa, shu yerga pul saqladim. Yetim yesir, qarindosh urug', qiylanganlar, masjidlar, madrasalar yo'l solgan, haqiqatdan savob ishlarni qilgan. Ammo Alloh taolo uning niyatini bilar edi, aytadi, yolg'on gapirding. Sen saxovatpesha, xotamtoy, saxiy inson degan unvon uchun, nom uchun qilding. Qilding. Odamlar seni shunday deb atadi.

haqqingni olding. Allohda haqqi qolmadi. Sur buni jahannamga deydi. Yuzi bilan yerga ishqab olib boriladi, jahannamga uloqtiriladi. Kim qoldi? Kim qoldi? Birinchi, ikkinchi odam, bittasi ilmini, bittasi pulini sarflagan bo'lsa, bu shahid jonini fido qilgan Alloh yo'lida. Alloh taolo ne'matlarni eslatadi. Banda tan oladi. Nima qilding deydi. Bu banda aytadi, parvardigor, men senga o'zimni jonim

qurbon qildim. Seni yo'lingda bo'lgan jangda jon fido qildim deydi. Alloh taolo aytadi, yolg'on gapirding. Chunki buni ham niyatini bilar edi Alloh taolo. Siz bilan bizni ham niyatimizni bilib turibdi hozir. Sen o'lsam, meni shahid deyishadi, meni maqtashadi deb turib, jang qilding, o'lding. Odamlar moqtadi, niyatingga yetding. Sur buni jahannamga deydi. Buni ham yuzini yerga chiqarib olib borib, jahannamga uloqtiriladi. Bu odamlar qilishi mumkin bo'lgan eng qiyin ishlar

bular qildi uchalasi. Qildi, fe'lani qildi, ammo niyati to'g'ri bo'lmadi. Ixlos bo'lmadi, jahannamga uloqtirildi. O'shaning uchun aytyapmiz, payg'ambarimiz muozo roziyullohini qo'yib aytyaptilarki, e muozo, ixlos bilan ozgina amal qil, yetadi shu deyaptilar. Sa'diddin abu yoqqosga aytyaptilar, ixlos bilan ozgina amal qil, darajang ham, martabing ham, yaxshiliging ham ziyoda bo'ladi deyapti. Nima ekan? Birinchi navbatda birodalar?

ixlos ekan. Ixlos ekan. Munofiqlar kalima keltirgan. Qaranglar. Munofiqlar namoz o'qigan. Munofiqlar jihodga chiqqan Rasululloh bilan. Lekin qalbida ixlosi yo'qligi uchun bu qilgan amallari ularni najotga olib chiqmadi. Innal munofiqiyna fidarkil asfalin minan nar dedi Alloh taolo. Munofiqlar jahannamni eng tubida bo'ladilar. Kofirlardan ham, mushriyatan ham, majlislardan ham pastda bo'ladi. Nima uchun? Nifo bor edi ularda.

da qalbida. Shuning uchun siz bilan biz mashqga kerak ekanligimiz, ro'za tutayotganligimizga oldinib, o'zimizni ixloslikman deb aniq ishonib olmaylik. Ixlosimizni tezda tezda nima qilib turaylik, tekshirib turaylik. Niyatlarni tez tez yangilab turaylik. Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallam aytdilar, shirk, riyo, sizlarni qalbinglarga shunday kirib keladiki, qorong'i xonada, qop qora toshni ustida, qora chumoli o'malab kirib kelgandek.

sezasizmi? Qop qorong'i uyini tasavvur qiling. Qop qora toshni tasavvur qiling. Unisida ketayotgan qora chumolini tasavvur qiling. Sezasizmi? Sezmaysiz. Mana shunday kirib kelib qoladi. Yo Rasululloh qanday qilib qutunamiz bundan deb so'rashganida, Rasululloh aytdilar, Allohumma inni a'udu bika minan ushbika bika shay'an a'lamu va astag'firu kalima la a'lamu innaka anta'allam ulg'ib, duosini o'qib yuringlar dedilar.

kalimayi, kalimayi rodni kufr. Ya'ni kufrni rad qilishlikni kalimasi. Shu kalimani hech bo'lmasa aytaman da, uchta kech paytda uch marta, uch marta o'qib qo'yaylik. Bironta savobni ishga kirib ketayotganda, chiqib ketayotganda bir nima qilib qo'yaylik, o'qib qo'yaylik. Nima degani? Allohumma inni audhubika, parvardigor, men sendan panoh tilayman. Min an ushrikka bitta shay'an va ana a'lami. Bilib turib, shil keltirib qo'yishdan panoh tilayman. Bilmasdan shil keltirib qo'yishdan panoh tilayman. Albat

tog'dek keladigan solih amaling bor banda, ammo uni ortidan sen Allohni rizosi emas, boshqa narsani ko'zlaysan. Xo'ja ko'rsinmi, odamlarni maqtovini. Bu habada bo'lib ketadigan amal bo'ladi, birodarlar. Mana aytdik, muhabbat mavzusi xatarli mavzu edi. Ammo ixlos undan ko'ra xatarliroq bo'lgan mavzu. Alloh subhanahu va taolo aytadi ana ag'nal ag'niyya ana shirk.

mana amila amalan ashraka fihi g'oyri, fa hua lillali ashraka fihi va anamin hua bari. Kim? Alloh taolo aytadi, men shirkdan pokman. Kim menga birovni sherik qilgan holida bir amalni qilsa, bas uning amali o'sha sherik qilganiga, men undan pokman. Amalingiz to'qson to'qqiz foiz Allohga roziligi uchun bo'ldi. Bir foiz

deyilardi, ko'ngli uchun bo'ldi. To'qson to'qqiz foiz Alloh uchun bo'ldi, bir foiz riyo uchun bo'ldi. Alloh buni qabul qilmaydi. Inna Alloha toibun la yaqbalu illa toiba. Albatta Alloh pokiza zot va faqat pokiza narsani qabul qiladi. Jasadingiz pok bo'lsin, kiyimingiz pok bo'lsin, joyingiz pok bo'lsin, qalbingiz pok bo'lsin. Boshqa hadis hudusiyda

riyo uchun savobli amal qilgan odamga Alloh taolo qiyomatda aytadi. Idxab, la ajralaka indana. Bor. Ana shu amalingni kim uchun qilganding? Mukofotini o'shandan so'ra. Bizni huzurimizda senga mukofot yo'q. Bizni huzurimizda senga mukofot yo'q. Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallam aytadilar,

va la ila suvarikum. Alloh sizlarni suratinglarga, jasatinglarga qaramaydi. Va lekin yenturu ila qulubikum va ashora bi asobi ihi ila sodiqi ihi. Va barmoqlari bilan o'zini ko'ksiga ishora qilib turib, qalbiga ishora qilib, Alloh taolo sizlarni qalblaringizga qaraydi, deb ishora qildilar. Shuning uchun bir odamni savlati kelishgan, figuralar tekkis, basavlat, so'zlari nihoyatda bir salobatlik, haybatlik,

ammo unda ixlos bo'lmaydigan bo'lsa, Alloh taolo qaramaydi. Agar bu insonni qalbida ixlos bo'lmaydigan bo'lsa, Alloh azza va jalla bu bandaga zarracha bir parvo qilmaydi. Aqul qovli haydab, astag'firullohu alayhi va lakum, assalomu alaykum.