bo'lib qoladi. Agar muhsin bo'lmasa, insonning qiymati yo'qdir. Ya'ni, hozirgi siz bilan bizni ko'rib turgan zamonimiz, dunyo mahtoqi qanchalar qo'lida katta bo'lsa, shu odamning qadr qiymatli ekanligini belgisi bo'lib qoldi. Mashinasi chiroyli bo'lsa, telefoni qimmat bo'lsa, uyi chiroyli bo'lsa, xullas, dunyo mahtoqi katta bo'lsa, boshqalarnikidan afzalroq bo'lsa, shu odamning qadr qiymati baland ekanligini belgisi bo'lib qoldi.
va la ila suvorikum, va la keyin yandur ila qulubikum va amalikum.
zohirda amallarimiz bo'ladi, botinda qalbimizdagi narsa bo'ladi. Qilayotgan amallarimizning maqbul bo'lishligi ikkita narsaga bog'liq.
mana shu maqtovga o'zini muhtoj deb bilmaydi.
insonni ichida boshqalar unga diqqat e'tibor qilishliklariga bo'lgan ehtiyoj bor.
ana shu laykni bossa, demak uch yuzta layk bo'libdi. Uch yuzta odamga yoqibman deydi da, o'zini qadrli his qiladi. Qadr qiymatini bor ekan deydi. Endi haligi bosayotganga nima rezon? Bosayotganga nima interes desangiz, unga ham xuddi o'sha narsa, bizni ham fikrimiz kimgadir interesniy ekan. Ammo muxlis manda esa, unga odamlarni layki ham, odamlarni maqtovi ham, odamlarning sanoatini ham keragi yo'q.
kiruvdi, ularga qo'shilib kirdi. Endi savol, agar yolg'iz o'zi ketayotganida, ozon aytganida, kirarmidi, kirmasmidi? Agar yolg'iz ketayotganda ozon aytsa, kirmaydigan bo'lsa, demak bu odam ixlosi yo'q. Do'stlaridan uyalganidan, xijolat bo'lganidan, ulardan ajrab qolmasligi uchun kirdi. Demak bu odamni qilgan ishida nima yo'q? Ixlosi yo'q. Ixlosi nima? Ixlosning ta'riflaridan
asfiyatul fiali an mulohadatil maxluqiyin. Ixlos, amanni, fe'lni maxluqotlarning mulohazalaridan poklash. Ya'ni odamlar ko'rdimi, ko'rmadimi, unga e'tibor bermaslik. Agar qilayotgan ishingizni, odamlar ko'rishigiga qalbingizda rag'bat bo'lsa, birodar, ixlosingizni nima qilib qo'ying? Teshirib qo'ying. Yana aytilinadi, ixlos nima?
xalqning mulohazasidan nafsingni to'sishlik. Seni qalbingga odamlarni mohtashi ham, yomonlashi ham farqsiz bo'lishligi. Seni bomdorga chiqayotganini bilsa ham, bilmasa ham, chiqaverasan. Seni qilgan ehsoningni birov ko'rsa ham, ko'rmasa ham, qilaverasan. Masjidni yonida katta bir qossobxona bor. Qadimda bo'lgan qissalardan. Har kuni haligi qossob yarim kilodan, bir kilodan to'rtta, beshta go'shtni tayyorlaydi.
lab turadi. Namoz o'qib chiqib ketayotgan odamlarga qarab turadi. Faqir muhtojlari bo'lsa, shap shap qo'liga beradi, ehson deydi. Odamlar qozsabni yaxshi ko'radi. Solih inson. Xayr sohibatli, rahmat ham kutmaydi. Shunday shunday tarqatib qo'yib ketadi, qoyil. Endi mana shu jamoatda bir boy odam bor edi, oshiqcha boy odam, hech ham ehson qilmas edi. Haligini malomat qilishib yuboradi. Sen qilmaysanmi, men qozsabni qara. O'zi bir kilo, ikki kilo go'shtni foydasiga tirikchilik qiladi.
lekin qarab bera ekanini. Xo'p deb qo'yar edi, indamas edi. Oradan vaqt o'tdi, haligi boy vafot etdi. Birdan qossop go'sht bermay qo'ydi. Ma'lum bo'ldiki, o'sha boy pulni berib qo'yar ekan, qossop tarqatar ekan. Odamlar qossopni maqtayapti, boyagi boyni maqtashmayapti. Mana shu boy muxlis odam deyiladi. Chunki unga odamlarni maqtovi keragi yo'q edi. Illa bi teg'o avajhi robbi hil, a
hali faqatgina oliy bo'lgan parvardigorini yuzini ko'zlab amal qilgan edi bu odam. Mana, o'lgandi, keyin ma'lum bo'ldi. Bormi birorta amalimiz? O'zimizdan so'raylikki, qildik, hech kim bilmadi. Hech kim bilmadi umuman. Agar bor bo'lsa, umid qiling, ehtimol bitta shunga amaliy sizni jannatga kirib kelishingizga kifoya qilib qolar. Men shahida
ixlasixiy al ixlaso, fay xilosug'u yaxtaju ila ixlasin. Kim o'zining ixlosida ixlosni ko'rsa, bas uning ixlosi ixlosga muhtoj ekan. Kim o'zining ixlosida ixlosni ko'rsa, bas uning ixlosi ixlosga muhtoj ekan. O'zini muxlisda bilyaptimi? Men muxlisman, ixlosli odamman deyaptimi? Bu odamga ixlos kerak. Chunki muxlis odam, men ixlosliman,
qilishlikni buyurganlaridan keyin xijrat boshlandi. Kimning xijrati Alloh va rasul uchun bo'lsa, uning xijrati Alloh va rasul uchun bo'ldi. Kimning xijrati dunyo matohiga erishdik bo'lsa, uning xijrati shu uchun bo'ldi. Kimning xijrati biror ayolga nikohlanish uchun bo'lsa, uning xijrati ana shu uchun bo'ldi. Fa xijrati ilama hajaro ilayhi. Nima deb xijrat qildi? Xijrati uchunga.
haj ham shunaqa. Umri ham shunaqa. Zeriktirdi jo'ralari, bormaysanmi hajga? Bormaysanmi umraga? Puling bor u, aytishoverdi, aytishoverdi, zeriktirishdi. A borsam borib kel e. Shu uningni o'chirish kerak deb borib keldi. Nima bo'ldi bu amal? Bu amal jo'ralarni gapidan qutilish uchun bo'ldi. Amalning qiymati birodarlar, uning niyatiga bog'liq. Al ixlosu isteva u amal il abdiy.
vohir ivol botin. Ixlos nima? Ixlos bandalarning amallarini zohiri ham, botini ham bir xil bo'lishi. Zohiri ham, botini ham. Kishi yolg'iz qolganda, Alloh men qilgan ishlaridan to'xtayaptimi? Yolg'iz qolganda uni shu ishdan to'xtatadigan qo'rquv bormi? Agar yolg'iz qolgan paytda uni ma'siyatdan to'xtatadigan qalbida taqvosi, qo'rquvosi bo'lmasa,
Alloh uni boshqa amallarga parvo qilmaydi. Demak, amalimizni zohiri ham, botini ham bir xil bo'lishligi kerak. Amalning botini zohiridan yaxshiroq bo'lishligi kerak o'zi aslida. Endi ikkalasi teng bo'lsa ham katta gap. Agar odamlarni orasida yurgan paytingdagi taqvoying bilan yolg'iz qolganda ham tura olsang, demak sen ixlosdagi odam ekansan. Ma'qulmi? Otasini, onasini oldida.
hadari ila'l haq. Haqqa nazar solishda davomiy bo'lib, xalqning qarashini unutishlik. Allohni o'zi bilan ovora bo'lgan odam, odamlar unga nima deyishligini qizig'i yo'q unga. Sahl tustariydan so'raldi. Nafs uchun eng og'ir narsa nima? U javob berdi. Nafs uchun eng og'ir narsa bu ixlos. Chunki ixlosda nafs uchun bironta ulushi yo'q.
unda shahvat yo'q. Ixlos uni sindirib, tekshirib turadi. Ixlos nafs uchun yuk. Ixlos nafs uchun yuk. Ixlos nima? Ixlos doim nafsizga teskari bo'lgan. Nafsiz xohlamayotgan ishga buyurib turadi. Obro' olinadigan joyda bo'lishni xohlaydi nafs. Ammo ixlos nima qilmaydi? Bunga yo'l qo'ymaydi. Kim qilib qo'yibdi ikkina? Ertaman kelsak, masjidga falos yangi qilib hisob qo'yibdi. So'pi ham bir
juda xatarli va qiyin mavzu. Qiyin. Har doim o'zimizni ixlosimizni tekshirib turishimiz kerak.
nafs nimani xohlaydi? Nafs, inson uning eng chiroyli holatda turganini boshqalarni ko'rishini istaydi.
bo'ladi. Xatolarni to'sib qo'yadi, to'g'ri yo'lini ilhomini beradi, qalbini imom bilan obod qiladi. Yana ulovlar aytishadi, agar banda ixloslik bo'lsa, undan riyo va ko'p vasvasalar ketadi. Ixlos nima? Ixlos ortiqcha, har qanday ortiqcha narsadan qalbni poklashlik. Mana temirda tarkibida birodarlar turli bir aralashmalar bo'ladi. Ana shu aralashmalar
larning ko'pligi temirni mustahkamligini ketkazadi. Ustiga yuk susa temir sinib ketadi. Agar temir ichida hech qanday aralashmalar bo'lmasa, sof temir o'zi bo'ladigan bo'lsa, har qancha yutib ko'taradi. Ammo ichiga boyagi biz aytayotgan axlatlar, boshqa aralashmalar qo'shilib qoladigan bo'lsa, u temir edimi deb purit edi. Nimaga uzilib ketdi u? Ichida axlat ko'p edi da. Birodarlar, ana shu temir siz bilan bizni qalbimiz.
ana shu aralashmalar bu rio summa xo'ja ko'rsin bo'lgan ishlar. Yana aytilinadi, ixlos amalga nafsning xohishlarini aralashtirmaslik. Odamlarga yoqishlik, ularni maqtovlari, ularga yomon ko'rinib qolishidan qo'rqish, ularni qo'lidagi mollarini, dunyolarini hurmatini istash, ularni xizmatini talab qilish, shunga o'xshagan narsalarni istashlik, ixlos
ixlosga xilof ishlar.
xuddi qilmaganday ketdingiz. Muxlis odam savob ishni qiladi, qilmaganda qilib yuradi. Gilonda solib qo'yadi, orqaroqda joy bo'lsa ham o'tiraveradi. Oldiga o'tkazishmasa xafa bo'lmaydi. Uni qadrlashlarini kutmaydi. Yana qaytarib aytaman, istayinda o'zingizni hayotingizda, bironta shunaqa amalimiz bormi biz? Qildik, hech kimga bildirmadik. Ixlosning darajalari bor bir odamlar.
birinchi daraja, ixlosli odam meni amalim bor deb bilmaydi. Ya'ni qilib qo'ygan katta amalingiz bor bo'lsa ham, masalan katta masjidni solib qo'ydingiz. Mana shu masjidni, mana shu katta amalni menikida o'ylayapsizmi? Demak, sizda ixlos yo'q. Chunki bu ishni o'zim qildim deb, Allohdan mustaqilman deb o'ylayotgan bo'lasan. Tushunarlimi? Qilib turib,
dan maqsadimning hammasi seni o'zing. Menda nima yaxshilik bo'lsa Allohdan, menda nima kamchilik bo'lsa, bu o'zimdan. Agar inson shunaqa e'tiqodda yashasa, oyog'i yerdan ko'tarilib ketmaydi, kibrga, g'ururga ketmaydi. Zakovating, ilming, tajribing, infoqing, bularni hammasi Alloh taoloning o'zidan, Alloh taoloning fazlidan. Meniki nima banda? Chunki qorin
ey insonlar, sizlar faqat Alloh xohlagan narsanigina xohlay olasizlar. Alloh xohlamasa sen qila olmasding bu narsani. O'shaning uchun har safar bir ishni qilgan bo'lsak, aytaylik, Allohni fazli bo'ldi, Allohni fazli bo'ldi, Allohni fazli bo'ldi, ozgina bizning mehnatimiz sabab bo'lib, shu ish bo'lib ketdi. Yoki bo'lmasam iloji bo'lsa, majhul siyg'asida gapirish kerak. Birodarlar, mana shu masjid qilindi, mana shu savobli ishlar tarqatildi odamlarga.
ga deyilsa, shu ish harakatini bajargan odam yo'q. Kim deb so'ra olmaysiz? Qildim, aytdim deyaptimi? Demak odam, bunaqa odamda ixlosi yo'q. Men qildim, demanglar hech qachon. Chunki sen biron bir yaxshi ish qilgan bo'lsang, Alloh izn bergani uchun shunday qilding. Agar izn bermaganida bunday qila olmasding. Agar Alloh qo'llamaganda sen bu ishni epla olmasding. Agar Alloh seni ahli haq bilan birga qilmaganida bunday bo'lmasding.
agar Alloh senga mana shu molni quvvatini bermaganida, sen shu holatda bo'lmas eding. Shuning uchun amalingni zo'r ekanligini ko'ryapsanmi? Ancha muncha odam qilolmaydigan ishni qilib qo'ydim deyapsanmi? Ixlosing yo'q ekan birodar.
idh aroda robbuka idhora fatlihi alayka, xolaqal fatla va nasabahu ilayka. If Alloh wants to show you his grace which you have, he creates that grace and puts it before you.
agar Alloh o'zining senga bo'lgan fazilini izhor qilmoqchi bo'lsa, ana shu fazilni yaratib, uni senga nisbatlab qo'yadi. Men mehnat qildim, shuning uchun Alloh haqqimni berdi deyish haqqimiz yo'q. Men shunga loyiq mehnat qildim, men shu kungacha sabr qildim, men shuncha mehnatni ko'tardim, shuning uchun Alloh berdi. Ya'ni men shunga loyiq edim deb bo'lmaydi. Chunki sendan ko'ra ko'proq mehnat qilayotganga Alloh bermayapti.
bu nimaga o'xshaydi? Ishchi o'n ming so'mlik ishni qildi, dogovor qildi. Ishi o'n ming so'mga dogovor qilindi, o'n ming so'mlik ish, uyni egasi boyagi ishchiga o'n ming deb beradi da. Bu uni haqqi. Keyin besh ming qo'shib qo'yadi mehmon sizga deydi. Mana shu fazil deyiladi. Sening ishing o'n ming lik olib bo'lding, lekin bu mendan nima? Fazil bu siz loyiha.
biz mehnatimizga yarasha mukofotni oldik, demayapti. Mana biz kimni o'rganishimiz kerak? Mo'min kishi bir idishga o'xshaydi ki, u idishni ichiga oltin to'ldirilgan. Agar o'zini oltinga to'ldiraman deb o'ylay boshlasa, ichidagi oltinni bo'shatib qo'yiladi. Natijada idishni o'zi qoladi. Idish esa qadri bo'lmaydi. Bir xum
tilla deydi. Uni siz e'tiyot qilasiz, uni ko'tarasiz, tushira olmaysiz. Nima uchun? Xumni qadrlaysizmi ichidagi tillasinimi? Tillasi to'kilgandan keyin u xum hech kimga kerak emas. Demak, mo'min banda idishga o'xshar ekan, ichidagi tilla bu uning ixlosi ekan. Ixlosi qancha ko'p bo'lsa, shunchalar qadrli bo'ladi bu idish. Ammo oltindan bo'shagan idishni qadri qolmaganidek, agar insonni qalbida ixlosi bo'lmasa, bu insonni ham qadri qolmaydi.
ammo u fazilatni o'zining egasiga nisbat qilsa, qaytarsa, Allohni fazlida bilsa, oltin o'sha idishda doim qoladi, u bilan idish qadrli bo'ladi.
demak, banda sen o'zingni fazling bilan emas, Allohning fazli bilan azizsan. O'zingni ilming bilan emas, Allohning ilmi bilan qadrlisan, o'zingni quvvating bilan emas, Allohning quvvati bilan quvvatlisan.
.