Abdulloh Domla - Yusuf alayhissalom 1/2 (Payg'ambarlar qissalari)

bemussolihat. alloh subhanahu va taolo mana shu yerga bosib kelgan qadamlarimizga alloh taolo bittasiga ajr hasanotlar yozgan bo'lsin. va rasululloh assalomning suhbatida jannatul firdavsda o'tirishingimizni nasib qilsin. amin. payg'ambarlarni qissalarini davom ettirar ekanmiz. mana bugun qissalarni eng ajibi va eng nodir bo'lgan yusuf alayhissalomning qissasini boshlaymiz. bu qissani boshlashlikdan burun o'tgan suhbatimizdagi lut alayhissalom va u kishini

qavmi bo'lgan sadum qavmini ustida sodir bo'lgan ba'zi ishlarni qisqa takrorlab qo'yadigan bo'lsak, toki keyingi mavzuga ulanib ketishimiz osonroq bo'lsa kerak.

eng fosiq pisk hujumiga tug'ilgan kufr va fahshga botganligini ko'rdik. ulardan burunga qavmlar, albatta kafllari bo'lgan, muomalari bo'lgan, fosiqlari bo'lgan, lekin ifloslikda, razillikda bularni tengi bo'lmagan. va u qavm mana sizlardan burun hech kim qilmagan ishni qilasizlarmi deb lut alayhissalom to'liq va alohida tog'lig'i bizga bayon qiladiki, ular ana shu ayollarni qo'yib, erkaklar bilan aloqa qilishlikda o'z

o'zlariga odat qilib olganlar edi. shuning uchun ana shu hisobdan shunday xulosalar olib bordikki, bu ifloslik bilan shug'ullanayotgan ba'zi odamlar bo'lsa, yer yuzida, bu bizni qonimizda, bizni genlarimizda, bizni yaralish tabiatimizda shunaqa bor degan paytda, naudu billah allohga ular tuhmat qilayotgan ekan bo'ladi. insonni tabiatidagi bor narsa, biz shunday bo'lib yaralgan bo'lsak, tabiatimiz shunaqa bo'lsa, bizda nima ayb degan paytda, allohdan qo'rqitsinki, agar insonni tabiatida bu narsa bor,

bo'ladigan bo'lsa, sadom ham odam bo'limli qavmlar ham bu narsa bilan shug'ullangan bo'lishligi kerak edi.

darhaqiqat lut alayhissalom ularda bizni azobimizdan ogohlantirdi, ular ogohlantirishga yolg'on deb yuzaga tushdi.

qavm uz payg'ambariga e'tirof qilishdan bosh tortgandan keyin, alloh taolo tomonidan yuborilgan baloga robo robo bo'lishdi.

mana jabrol alayhissalom ana shu qishloqni ostiga qonotini bir uchini kirgizdi va ko'tardi osmonga.

ko'tardi, shunday rivoyatlar kelyaptiki, qishloqda yashaydigan it va xo'rozlarni tong sahardagi qichqirgan yoki quriganligini osmon ahli farishtalari eshitishdi.

va qishloq ahli esa osmon farishtalarini tasbihlarini eshitishdi.

assalom, qichqirishlikdan burun, musavvommatan, har bitta kofirda, har bitta fosig'ida ismi yozilgan toshlar kelib boshiga yog'ildi.

so'ngra bitta qichqirdi, hammasi to'kilgan tutdek bo'lib qoldi. va avvalgi qonunlarga balo kelgan bo'lsa, samud yoki ot qonunlariga o'xshash qonunlar yer yuzida bir vayron bo'lgan bo'lsa, yerning ustida ularda asarlari qoldi. mana samud havoda harakat qilgan paytimizda, madilani shimoliy g'arbida uch yuz sakson km uzoqlikda ana shularni maskanlari qolgan.

asoratlari, alomatlari qolgan. ana shularni ko'rib, ibratlanishligimiz uchun. lekin bu qavmda asarlarini ham alloh taolo yer yuzida qoldirmadiki, ana shu qishloqni jabr alayhissalom ko'targan holatda to'ntarib yerga tashladi. toki bunaqa fisk, bunaqa fujur, yerni ustida alomati ham qolmasin. mana hammamiz bilamiz, hayvonlarni yana shu bir vabo kasali tegadigan bo'lsa, sibiriskiy yazva deymizmi va boshqa kasallar. ana shu kasalliga uchragan hayvonni o'ldirilib,

kuydirilib, kuli yetti sakkiz metr chuqur kavlab ko'mib, ustini turib paxta otilinadi. toki yerda betida qolmasin. chunki o'xshamaydimi? lekin shayton degan la'yin bor ekan, insonlarni vasvasa qilishlikda, qiyomatgacha vasvasa qilishlikka allohga va'da bergan ekan. ana shu qavm yo'q bo'lib ketgandan keyin ham, mana uchta uchta davom etkazgan boshqa haqlar bo'ldi. mana hozirgi kunda ham dunyo miqyosida gapiradigan bo'lsak, bularni ham o'zlarini haq huquqlari bor.

tushundingmi? inson xalq huquqlari va hokazo shunga o'xshagan chiroyli bir shivollar bilan ba'zi o'lkalarda o'zlarini jamiyatlari bor. ularda xalqlari ham himoya qilingan. lekin bizni islomimizda, qur'onimizda bu narsa juda bir razziy ish ekanligini alloh taolo mana lut alayhi salomning qissasini bayon qilib bizga buni ko'rsatgan bo'ldi. halok bo'lganlarni ichida lut alayhi salomning ayoli ham bor edi. alloh

avtoulov qur'oni karimda yuhrujul hayya minal mayiti va yuhrujul mayita minal hayi. alloh tirikdan o'likni chiqaradigan, o'likdan tirikni chiqaradigan zot deb o'zini sifatlaydi. ya'ni, yaxshi odamni bolasi albatta doim yaxshi bo'lavermas ekan. yomon odamni bolasi ham doim yomon bo'lishini shart emas ekan. alloh aytyapti tirikdan o'likni chiqaraman deydi. ya'ni, tirik joni olib o'tirsangiz o'lik bo'ladi.

o'likdan tirikni chiqaraman deganda, biz ko'raylik ana shu tuxumni, o'lik narsa edi. lekin tirik bo'lib chiqmayaptimi? ana shu mang'izni olaylik, daraxtni mang'izini. agar shuni yeb yuborsangiz yo'q bo'lib ketadi, lekin ekib qo'ysa uni chiqmayaptimi? u yomonlar shunga yana bir ishora qilishar ekanki, alloh o'likdan tirikni chiqaradi degan oyatda, yaxshi odamni bolasi yomon ham bo'lib qolishi mumkin. yomon odamni bolasi yaxshi bo'lib qolishi ham mumkin. u kimni qo'lida? alloh taoloni qo'lida.

farzandlarimizga allohni tanita tarbiya beramiz, lekin yana qo'rqamiz, parvardigor, adashtirib qo'ymagin ular.

otasi kofir edi ibrohim alayhissalomdan, bolasi payg'ambor bo'ldi.

osiyo onani misol qilinar ekan. seni ering fe'l anchalik zolim edi. bir odam xotinim yomon edi, xotinim men yo'l bermas edi desa, mana shu ikkita payg'ambar keltirilar ekan. lut alayhissalomda xotini nima edi? kofir edi. zoroballohu masalan lilladina kafaru muroda nuqi va muroda lut, konata taxta abu dayiniy min ibadi ina soliqil va xonatahuman. alloh kofir bo'lgan kimsalarga nuq va lut alayhissalomlarni xotinlarini misol qilib keltirdi.

dedi. u ikkala ayol allohning solih bandalarini ostida edi. erlari payg'ambar edi, lekin xiyonat qilishdi. bu xiyonat izzat, nafs, sharaf xiyonati emas. bu aqidat xiyonati. payg'ambarlarni hayotida, payg'ambarlarni nasl nasabida sharaf, or nomus xiyonati bo'lishi mumkin emas. alloh taolo bu narsani saqlagan. to'g'ri, lut alayhissalomning ayoli kofir edi. qalbini fisq hujuriga lut alayhissalomning sirlarini olib chiqib aytib, ularga yordam beradi, lekin o'zi

majno fahsh bilan shug'ullanmagan edi. payg'ambarlarni nasli bu narsadan pokiza hisoblanadi.

men to'kinchilardanman dedi. hatto rasulullohni farzandi aytyapti, o'zingni o'zing saqlab ol deyapti. men hech narsa qila olmayman u kunda deyilyapti.

andiyolar nasli fahshdan pok bo'ladi. lut va sadun qavmi o'rtasida bo'lgan ishlar mana ibrohim alayhissalomni terillik paytida yuz berdi deb aytdik.

mana endi bugungi qissaga o'tamiz. bu yusuf alayhissalom qissasi. alloh taolo qur'ondan marhamat qiladi.

bu qissada ikkita payg'ambar isxoq, yahud ibn isxoq va yusuf ibn yahud, yusuf va yaqub alayhissalom deb qissasi haqida so'z yetadi.

qur'ondagi eng go'zal, eng shirin qissa, mana shu desak xato qilgan bo'lmaymiz.

bu hissa bitta surada boshlanadi, shu surada tugaydi. hech qaysi qur'ondagi boshqa payg'ambarlarni qistaladi, bunaqa kelgan emas. yusuf surasi makkiy suralarda. mana bilamiz, qur'ondagi suralar ikkiga bo'linadi. makkiy va madaniy suralar. makkada nozir bo'lgan suralarda asosan qo'rqituv, vay, nazir, xushobar bo'lgan, imon etib

chiqqatga dalolat qiluvchi bo'lgan oyatlar bilan to'lgan. payg'ambarimiz o'n uch yil makkada yashagan bo'lsa, imonga da'vat qilgan. hukmlar tushgan emas deyarli. endi madinaga ko'chib borgandan keyin hayotni tartibga keltirishlikka bo'lgan hukmlar tushdi. makkiy suralarda asosan qattiqlik, oxiratdan qo'rqitishlik degan mavzular bor. lekin bu sura makkada tushlikka qaramasdan, bunda o'quvchi uchun bir rohat bor, halovat bor, huzur bor. nimaga bunaqa?

mana aytdik, boshqa suralar, boshqa suralar, sochiq, boshqa payg'ambalarni qissalari, sochiq sochiq holatda kelgan. mana masalan, mana shu musa alayhissalomni gapiradigan bo'lsak, qur'onni yetmish uchta o'rinda bo'lingan musa alayhissalomni qissasi. agar uni bir chekkadan tafsir kitoblarni ko'p bo'lishiga qaramasdan, musa alayhissalomni qissasini jamlab, bir narsa tayyorlayman degan odam qiylanadi. chunki yetmish uchta o'rinda kelgan. qur'onni bir chekkadan

chakasidan oladigan bo'lsak, baqara surasidan boshlanadigan bo'lsa, sigir voqeasidan boshlanadi. alloh taolo sigir sovchilikka buyurdi deydi. sigir sovishgacha chakanish bo'lganmi? ular qani? yigirma to'rtta, yigirma beshta suradan yig'ish kerak bo'ladi, yetmish uchta o'rinda. bir sura keladi, beshta oyat yunus alayhissalom haqida kelib turib, shart to'xtaydi da, musa alayhissalomga o'tib ketadi. shart to'xtaydi da, shu oy balayhissalomga o'tib ketadi. lekin bu sura bir boshlandi, uzilmadi.

nimaga bunday sura nozim bo'ldi? rasulullohu alayhi vasallam makkada odamlarni imonga da'vat qilar ekan, makka qurashidan kofirlardan juda ko'p aziyatlarni ko'rdi. payg'ambarimizni ana shu makkani aziyatidan to'sib turgan kishisi, bu amakisi abu tolip edi. yoshligida shu kishinikida katta bo'lgan, payg'ambarimiz yaxshi ko'rgan u kishi, payg'ambarimizni abu tolipni yaxshi ko'rgan, lekin kofirligicha o'lib ketgan.

rasululloh sallallohu alayhi vasallam, ana shu qurashdan himoyachisi bo'lgan abu tolib vafot etgandan keyin, suyangan ishlangan bitta odamni vafot etgandan keyin, uch kundan keyin hadiiychi onamiz vafot qiladi.

ya'ni payg'ambarimizga qiray bo'lib turgan ikkita odam uch kunda juda vafot etadi. ko'ngli cho'kib, inson mahzun bo'lib turgan paytda, uni ko'nglini ko'taradiganda ikki og'iz shirin gap gapiradigan birodari bo'lsa, qanaqa bir yaxshi narsa.

qo'ying endi o'tib ketadi bu kunlar ham, sabr qiling deydigan bo'lsa, shu gapni eslatish kerak. biladi sabr qilish kerakligini. biladi o'tib ketishi, lekin shu gapni kimdir aytish kerak. endi agar shu taskin berayotgan odam, so'zga usta odam bo'lsa qanaqa bo'ladi taskinni? agar bu taskin berayotgan odam sizga haqiqatdan yaxshilikni ravo ko'rib, so'zga usta bo'lib, allohni ilmidan xavotir bo'lib turib taskin bersa, qanaqa taskin bo'ladi bu? payg'ambarimizga bu surat taskin bo'lib tushdi.

olloh taolo payg'ambarimizni ko'ngli cho'kib turgan paytda, ko'nglingni yunkashligi uchun, ko'nglingni ko'tarishligi uchun dori qilib tushirdi bu surani.

o'shaning uchun makkada tushgan suralardan yusuf surasini farqi shunda.

ato rahmatulloh aytadi, mahzun, bir qalbida g'ami bor odam yusuf surasini o'qir ekan, albatta bir huzurni rohatni topadi bundan.

bu sura, biz hali kirishganimiz yo'q suraga. biz bu surani boshqa suradan farqi, hazilati narxi haqida gaplashyapmiz. ya'ni eshitishingizdan burun nimaligini tushunib olaylik, toki mazzasini yaxshiroq tushunaylik. toki yuqsirab o'tiraylik akalar. xud surasidan keyin nozil bo'lgan. xud surasida asosan mana samud, lut, xud, ana shu qavmlarni.

hikoyalari keladi. va bizga ma'lumki, nuq alayhissalom deyapti. xud alayhissalom, solih alayhissalom deyapti. qavmlari vayron bo'lgan. bir qavm keldi, payg'ambar yuborildi, iymon keltirib o'tdi, vayron qildi. payg'ambar keldi, qavm ko'pur bo'ldi, vayron bo'ldi. ana shundan keyin tushgan sura, yusuf surasi qalbga taskin beradigan, qalbga huzur bag'ishlaydigan sura bo'ldi. payg'ambarimizni himoyasi abdu tog'li vafot etdi. orqasidan hadilchi onamiz vafot etdi.

hadicha onamiz haqida rasululloh sallallohu alayhi vasallam umrini oxirigacha yaxshi so'zlarni so'zlagan.

hadislarda keladi, rasululloh sollallohu alayhi vasallohga marhamat qilganlar. kamula minan rejali kafir, volam yetmul minan nisa ila arvar. erkaklardan juda ko'pmi deydi, kamolotlik darajasiga, komillik darajasiga yetdi. ya'ni allohni rozi yetishdi, dunyoda o'zida. payg'ambarlar, nabiylar, siddiqlar, shahidlar, avliyolar. juda ko'p bo'ldi erkaklarda, lekin ayollardan faqat to'rttasi kamolot darajasiga yetishdi deydi. ulardan osiyo, zaljati fir'aun. fir'aunning ayoli

osiyo. va maryam binti imron, imronni qizi maryam, iso vassalomni onasi. va hadicha binti huvayli va fotima binti muhammad. mana shu to'rtta ayol mukammal, komil ayol bo'ldi deyildi. ana shu hadicha onamiz vafot etgandan keyin, payg'ambarimiz har kuni bir eslab qo'yadi buyoqchilik bilan. hattoki, mana oyisha onamiz, abu bakrni qizi payg'ambarimizni ayollari rasulullohda deydi, xotinlarini ichidan faqat hadichaga rashk

ish qilardim deydi. kunlarni birida rasululloh assalom hadicha bundog'idi, hadicha bundog'idi deb zikr qilgan paytda, o'sha onamiz achchiqqa kelib ketdi. nima endi? bir qari kampirdi da. ha alloh sizga undan yaxshirog'ini berdi deganda, rasululloh bu so'zidan qattiq bir achchiqlanib, yuzlari qizarib ketyaptiki, yo'q dedi. allohga qasam, hargiz undan yaxshisini bermadi. odamlar menga kofir bo'lganda birinchi o'rni yomon keltirdi. odamlar mendan o'zini mahrum qilganda moli bilan himoya qildi. va alloh faqat

halichadan farzandlarini menga ber dedi. mana shu yaxshi ko'rgan ikkita odamidan ayrilib, payg'ambarimizni ko'ngli cho'kib turgan paytda, alloh taolo yuz so'm surasini nozil qildi. va mana shu yil aml xizm, qayg'u yili deb nomlandi. ya'ni, bu surat nozil bo'lib, go'r aka, alloh taolo, xafa bo'lmang, albatta, g'am qayg'udan keyin yengillik keladi degandek edi. fa innama al osiriy, yuz so'm. albatta, bitta qiyinchilikni yonida,

ko'p yengilchiliklar bo'ladi. bu surada ibrat, dars va novizalar karvoni keldi. imom hududiydan alloh taolo qur'onida bu qissalarni daraja ma daraja go'zal suratda birin ketinlik bilan nozil qildi. masalan, ibrohim alayhissalomning qissasiga murojaat qiladigan bo'lsak, fan alabita anja abiy ajlin hamiyyat, ya'ni uzoq turmadi da, semiz sigirni keltirdi. boshqa surada farog'u ila ahli hifaja abiy ajlin samiyyat.

keyin oilasini oldiga chiqib ketdi da, semiz buzoqni olib keldi. ya'ni ikkita oyat yig'sak, demak, ibrohim alayhissalom semiz va pishirilgan buzoqni olib kelib mehmonlarga qo'yilganligi ma'lum bo'ladi. ya'ni yig'ish kerak buni. mehnat qilish kerak, u yerdan qarash kerak, bu yerdan qarash kerak. lekin yusuf alayhissalom surasini o'qisak birodarlar, unaqa mashaqqat yo'q. bir chekkadan ketadi bir hikoyadak. imomni xurtubiy aytadi, yusuf alayhissalom hissasi yusuf surasidan boshqa o'rinda kelmadi.

bilinmadi. muxoliflar, ya'ni qur'onda allohning kitobi emas deyotgan muxoliflarga bir hujjat bo'ldiki, agar qo'linglardan kelsa, uzuq uzuq hissalarni keltiringlar, qur'onniki daqa bo'lsin. yo unga yaramasanglar, biz biz butun bitta suriyani keltiringlar, hikoya keltiringlar, qur'on daqa bo'lsin. bu alloh taoloda chaqurovi qiyomatgacha yashaydigan nafaqat insonlarga, balki jinlarga ham xitob bo'ldi. alloh taolo mana qur'onda

an yatu bemisli hazil qur'an, la yatu'na bemisli valo ukani bag'duhum li bag'din va hiyro. ayting, agar insonlar ham, jinlar ham jamlansa, mana shu qulonga o'xshagan narsani birga keltiramiz deb, bir birimizga yordam berib turib, qulonga o'xshagan narsani keltiramiz desa ham, aytingki, ular hech qachon bu narsaga qodir bo'lmaydi. bu chaqiruv qiyomatgacha turadi. o'nta so'ra degan alloh. yaramaganda bitta so'ra degan. bitta oyatga ham keltira olmaydi insonlar.

chunki bu robbil azizazizavajalni kalimalari hisoblanadi.

dehlamroq, bu ochiq kitobning oyatlaridir. albatta, biz qur'onni ochiq arab tilida tushurdik, shoyi aql yurgizishligilar uchun. qur'onni arab tili haqida, arab tilida nozil bo'lganligi haqida yettita oyat keladi. ya'ni arab tilini boshqa tillardan ustunligi ham shunda. avvalambor qur'onni tili, jannatiylarda tili bu. til o'rganishaylikka, agar rag'batimiz bo'lsa, qur'on tilini o'rganaylik, arab tilini. chunki alloh taolo arab tilini

da tushirdi qur'onda. jabro' alayhissalom arab tilida yetkazib berdi. payg'ambarimiz arab tilida o'qib berdi. jannatga kelganlarni tili ham arab tili bo'ladi. biz sizga bu qissalarni ichidan eng go'zalniy so'zlar beramiz. qissa degan so'z, qasos degani bir xabarda orqasidan boshqa xabarda kelishligi. mana muso alayhissalomda onasi ana shu sevatga solib suvga oqizib yuborgan paytda, vaqolatli uxdixiy qussey deydi. onasi qiziga aytadi, ya'ni

kuzatib borgin deydi, orqasidan borib qarab ketgin deydi. ya'ni bitta xabarni orqasidan ikkinchi xabarni kelishi qissa deydi.

mana shu qissadan g'ofil edingiz.

mubin. bu tushingizni akalaringizga aytmang, sizga bir hiyla makr qilib yomonlik qilib qo'ymasin, chunki insonga albatta shayton ochiq dushmandir. ruiya degan so'z bu insonni tushida ko'radigan narsasi. endi ruiya bo'lib turib qisqa to bilan, tasniya bilan keladigan bo'lsa, tog' tanisi bilan keladigan bo'lsa, kishi uyg'oqligida ko'radigan narsasi. bu yerda ruiya kadab turib, tushingizda deyilyapti. o'ngida ko'rgani yo'q. demak, yusuf alayhissalom tushida ko'rgan edi. o'n bitta yulduzning

oy va quyoshni uyga sajda qilganini. yoqub alayhissalom tushlarni ta'birini bilmasdi. xuddi biz siz bilan bilmagandek. tushlar haqida nima deymiz? rasululloh assalomu alayhi vasallamga hadislarda keladi, yaxshi tushdi, yaxshi odamlarga aytinglar, yomon tushdi, birovga aytmay qo'ringlar deydi. ya'ni tushdi, yaxshisi bo'lsa aytiladi, yomonni aytmaslikka yurilganmiz biz. tushlarni ta'birini biladigan yusuf alayhissalomida. undan keyin boshqa hech kimga berilgan emas bu yilni. shuning uchun bitta odam tush topshirig'i uchun ol

degan hunarga ega bo'lgan bo'lsa, bu odamni jicha rozi ko'rmasligida shubha qilmasang bo'laveradi. yusuf aleyhisselomni o'n bitta aka ukasi bor edi. binyamin o'zini bitta onadan tug'ilgan ukasi edi. oltitasi boshqa aka ukadan va to'rttasi yaqub aleyhisselomni ikkita cho'risidan farzandlari edi. ya'ni o'n bitta aka ukasi bor edi. yaqub aleyhisselom farzandlarini ichidan yusufni boshqalardan ko'ra ko'proq yaxshi ko'rardi. va akalariga bu narsa yoqmasdi.

miya mingni ham yomon ko'rishadi yu, lekin yoshi kichkinaroq bo'lganligi uchun yuzta yomon ko'rganda yomon ko'rishmas edi. o'zi bir odamni bir nechta ayoli bo'lsa, yoki bir nechta farzandi bo'lsa, bittasini boshqalardan ko'proq yaxshi ko'rishiga ayb emas. ayb nima? buni bildirib qo'yishlik. albatta to'rtta bolangiz bor, beshta bolangiz bor, bittasini ko'proq yaxshi ko'rasiz. bu haligi xalqni bu boshqara olmaysiz bu narsani. bittani ko'proq yaxshi ko'rishingiz haq. lekin buni bildirmaslik kerakki,

to boshqa farzandlarning o'rtasida bir biriga nisbatan adovat degan hissi uyg'otib qo'ymasin.

lekin yoqub alayhissalom bu narsani oshkor qilar edi. ya'ni bir soat ham yonidan ketishligini xohlashmadi, xohlamasdi yusuf alayhissalonda.

va katalika yetishtabiki robbuka. va yuallimuka mintavelil ahadit. yohuda alayhissalom mana shu tushishni ta'birini aytib, davom ettiradiki, alloh sizni dedi, tanlov bo'lar ekan dedi. akalaringizni ichidan, butun yer yuzlashayotgan hozirgi davrdagi odamlarni hammasini ichidan tanlov oladi, sizga tushishlar ta'bilini o'rgatadi. va otalaringiz ibrohim isxoqqa bergan ne'matini, otangizga bergan payg'ambarlik ne'matini sizga to'liq qilib beradi.

ya'ni shularni ta'limini o'rgatadi.

to'g'ri.bu qissada alloh taolo yahudlarga javob berdi.yahudlarda yusuf alayhissalom haqidagi qissalar bor edi. lekin to'liq emas edi. chola bo'lsa ham orasiga ko'p inqirozlar, o'zgarishlarni kirgizishib yuborgan edi. va rasululloh sollallohu alayhi vasallamdan kelib, yusuf alayhissalomni qissasini yahudlar so'raganda alloh taolo mana shu surani javob qilib tushirdi. laqodikana fi yusuf alayhissalom ixvatihi ayatun lisa ilin.

yusuf va akalarni hissasida so'rovchilar uchun belgilar, javoblar bor.

kim edi u kishi? payg'ambar bo'lgan otasiga zalovatni nisbatlashyapti. ya'ni inson o'zini haq deb bilgandan keyin, ro'parasida turgan odam nima bo'lishi kerak albatta? nohaq bo'lishligi kerak. uqutulov yusuf, yusufni o'ldiringlar deyishdi. o'ldiradi yusufni dedi. yana qarang, ota bitta bolasini ko'proq yaxshi ko'rishini bildirib qo'yishligi, akani ukani o'ldirishigacha fikrga olib boryapti. shuning uchun farzandlarga bo'lgan muammoda bittani boshqalardan oshiq ko'rib bormaydi.

hammaga ko'rsatib. shunda ana shu akulkalarni kattasidan bo'lgan yahuda aytdiki, yo'q, o'ldirmanglar, o'ldirishlarda katta gunoh deb. ovid roh ufu ardon. yaxshisi dedi, adashtirib, chiqarib yuboringlar yerimizdan. so'ngra yaxlu lakum vajibu alikum vatakum min badiihi qovman solihim. chiroyli bir ma'nolar bor. chiqarib yuboringlar yusufni. yusuf yo'q bo'lgandan keyin otanglarni yuzi sizlarga buriladi, sizlarni ham yaxshi ko'radi. keyin tavba qilib olasizlar.

ya'ni kishi avval gunoh qilishga niyat qilib turib orqasidan tavba qilib olaman deyapti.

ya'ni qilib qo'yib turib, bilib bilmasdan majbur bo'lib qilib qo'yib qilingan tavba, boshqa, lekin mo'ljallatib ommani qilib olib, bir res qilib oladi shuni. keyin tavba qilib olaman. shu kishini tavbasi qabul bo'ladimi desa, ulamo aytadi, tavba eshigi har doim ochiq deyishadi. shoshilmay turaylik xulosaga.

lekin musibat nimada? musibat, ana shu tavba qilishlikka o'ngurmikin san degan savol turadi.

ikkita aka uka balo isroildan, rivoyatlarda keladi. uka taqvodor, ibodatxon, aka, deylik, ana shu maishatga berilib ketgan fosiq, necha yil akasini da'vat qildi. unamay, unamay yurib, alloh bir kun qalbiga soldi da, bo'ldi, ukamni oldiga borib, men ham ibodat qilay, tavba tasavvur qilay qarib qoplandi. alloh tomonga qarab bitta qadam bosdi.

narigi uyga shuncha yil ibodat qildim, ancha oldin kayf qilmaganim, kel bir kayf qilay dedi, bu yoqqa ag'rab chiqdi. alloh ikkalasini jonini oldi. kim qayoqqa ketdi? sizlardan bir kishi dedi rasululloh, bir umr jannat amalini qilib yuradi, jannatni o'rtasida bir ziro qoladi dedi. ana shu bir ziroda bitta gunohni qilgan paytda alloh jonini oladi, jahannamga ketadi deydi. sizlardan bir kishi bir umr jahannam ishini qilib yuradi, u bilan jahannam o'rtasida bir ziro qoladi, bugun to'ba qilay, bugundan bomdod o'qiyman deydi.

deb taolat qilib chiqadi, gumma tomoshabin urib yuboradi. qaqqa ketdi u? ya'ni, chuchvarani xom sanab bo'lmaydi. inna amru bil xavotin. ishlar oxiriga qarab o'lchanadi. bu yerda o'tirganlarda hech qaysimiz g'ururlanmaylik. chunki ketayotgan soatimiz inobatga olinadi. mana, yusuf ali islomning hissasini keyingi safar tugatarmiz. oxirida shuncha imtihon, shuncha barobardan muvaffaqiyatli chiqib, shuncha mashaqqatga sabr qilib, zo'r bo'lib chiqib turib ham, oxirida parvardigor, oxirimni ishlab chiqib chiqib,

yaxshi qilgin deb so'raydi. shuncha ishni do'ndirib qo'ygandan keyin ham, ya'ni bu hayotda qilayotgan ishimiz bizni g'ururlantirib qo'ymasin. bu o'qiyotgan namozimiz, bu ko'zimizni tekkanimiz, bu qur'onimiz, chunki oxiriga qaraladi. demak, ulamo aytadi, tavba etish ishlari doim ochiq. alloh taolo kunduzi osiy bo'lganlarga gunohlarni kechirish uchun tunda qo'limni uzatib turadi. tunda gunoh qilganlarga kunduzi qo'limni uzatib turadi. alloh kechiradi, faqat savol

qutuladi. ulgaysanmi? ulgaysanmi?

mana shu ishni qasd qilishdi va otalarini oldiga kelishdi. quolu ya'bana malakalata amanna ala yusuf va innala hula nasixun. asirxumana g'odan erta va yarab va innala hula hafig'un. e ota deyishdi, nimaga yusufni bizga ishonmaysiz? biz yomonlikroq ko'rmaymiz ku. biz bilan ter qo'yib yuboring, chiqib o'ynab, yayrab keladi. kalimatu rod. erta degani yeb ichishdi, ziyodali degani. mazza qilib dam olib keladi.

yoqub alayhissalom, qo'yib yubormasligini ikkita sababini aytib aytadiki, istoriya qiladi, qo'la inni ilayh, zumuniy antadha u behi va xofon yakulohu zeb, vang tumani quvofilun. birinchidan, oldimdan ketishi meni xafa qilib qo'yadi. shuning uchun. ikkinchidan, sizlar o'yin bilan ovora bo'lib ketsanglar, sizlar boradigan joyda bo'rilar bor. bo'ri bolamni yeb qotib, yeb ketishlikdan qo'rqaman dedi. ular aytishdiki, qo'r ula in, aka ula in.

va naxna usuba inna idan la hosilun.

agar shu o'n tadan oshiq odam bo'lib turib, bitta ukamizni bo'yoriga oldirib yuborsak, haqiqatdan bir ziyonkorlardan bo'lamiz ku.

xullas, talabida turib olishdi, unmaslik qo'ymasdan olib ketishdi. anasi yoqub alayhissalomni ko'zidan uzoqlashishligi bilan so'kishdi, urushni boshlaydi. chunki unga bo'lgan nafrati, adovati qattiq edi. o'ldirishni niyat qilishuvdi. uni oldida so'kish yoki urushlik, hech narsa emas.

ana shu qasd qilingan quduqqa olib borildi va quduqqa tushirishdi. g'oya abadudjub. bu kishi tushganda ko'rinmay qolishlik darajadagi chuqurlik. yusuf alayhissalom ipga osiltirib, quduqqa tushirishdi. quduqni ichida tosh bo'lar edi. odamni tushirishgan payti ana shu toshni bosib turib, suv olib chiqariladi demak. ana shu toshga o'tkazib qo'ydi oldin.

alloh taolo. ana shu toshni chiqarib qo'ydi. agar suv hududida ko'p bo'ladigan bo'lsa, suvga tushar edi. lekin alloh taolo suvni ham ozaytirib qo'ydi. hali keladi bu alloh taoloni ko'rsatgan mehribonliklari. eslab qolinglar shu yerdan ham. va vahana ilayhi latunabbi annahum bi amrihim hada vahum la yash'urun. hali hududdan chiqasiz. akalaringizga hali bu so'zni xabarini ham yetkazasiz. lekin ular sezmaydi.

degan xotirjam edi, alloh taolo tushirdi. shunda yoshi o'n ikkida bo'ladi. yusuf alayhissalom.

va jau abaxum ashanga bukun, qoluya abana, inna dahabna nastabi quvvatarokna yusufa endi matangna fa akalahu zeb, va na antabi mo'mininglana valavkunna sodiqin. subhanalloh. gapir ekan, gapidan o'zi yolg'onchiligini aytib turishibdi. xudo mahalida kech bo'lganda yig'lab kelishdi otasini oldiga. yig'i bilan shu narsa hal qilinmaydi, muttahamlik bilan. tarixda eng odil qozilardan bo'lgan shuhratni oldida bir ayol bilan bir erkak kishi bir masala

kelisholmay kelishadi, qozini oldiga. shunda ayol qattiq yig'laydi. qattiq yig'lagan paytda, ana shu joyda turgan a'moch aytadiki, e qozi deydi, bu yerda deydi, mana ayol kishi haqqi o'xshaydi deydi. qarang qanaqa kuyib kishi yig'ilyapti deydi. desa, shuvoy aytadiki, yuzta akalari ham otasini oldiga kelgan paytda yig'lab kelishgan edi. yig'i bilan hukm qilinmasin, adolat bilan hukm qilinsin. agar yig'i bilan, muttahamlik bilan hal bo'lib ketadi,

digan bo'lsa, haligi usta odamlar, san'atkor odamlar, a? haq bo'lib ketaveradi. rasululloh assalom aytganlar, ikkita odamni muammo bilan kelsanglar, bir yillar, ikkinchilardan so'zga usta bo'lsanglar, narigi odam haq bo'lib turib, bu chiroyli bayon qilganligi uchun men insonman men ham. bunga hukm qilib bermang, allohdan qo'rqinglar, haqni gapiringlar degan. demak hukm, bu qo'shningizni, bu da, bu narigi mahalla deydi. bu qo'shni talab olinmaydi.

e ota deyishdi, biz bir birimiz bilan yugurib musobaqa o'ynab ketib qolibmiz. yusufni o'zi matolarimizni oldida qoldiribmiz, bo'ri yeb ketibdi. endi biz rost gapirsak ham ishonmaysiz da bizga deyishyapti. so'zga qaranglar. loma an tabiiy mu'minillana volau kundan sodiq. ha rost gapirsak ham ishonmaysiz da baribir deyishyapti. ya'ni nima degani bu? biz hozir yog'ini gapiryapmiz degani.

va jau ala qomissii vitaminka deb. ana shu ko'ylagini qonga bilan olib kelishdi. ibno abbos aytadi, bir qo'zini so'yib, qoniga yusuf alayhissalomni ko'ylagini belashadi. va ko'ynagini ko'rsatgan paytda hujjat qilib, yaqub alayhissalom aytadiki, bu bo'ri nihoyatda bir mehribon akani, bolani yeyishga yetdi yu, ko'ynagini yirtmabdi da. sizlarda nafsinglar o'zinglarga bir ishni chiroyli qilib ko'rsatdi. endi meni ishim chiroyli sabr dedi.

mana shu fasobun jamil va allohu musta'al ala matosifun, yoqub alayhissalomning shu gapi, boshiga musibat yetgan odam uchun dars bo'lishi kerak.

otasi o'lsa, mashinasini o'g'irlab kelsa, shu xabarni eshitgan lahzada sabr qilsa, shunga ajr bor. bir yil, ikki yil o'tgandan keyin nima qiladi? ko'nikib qoladi. musibat bo'lganligi, bolasi yo'qolganligini eshitishi bilan fasobun jamil, endi mening ishim chiroyli sabr qilish dedi.

tushunarlimi? xulosa olaylik, faqat eshituvni mazza qilib qo'ymaylik. mashinangizni o'g'irlab ketishibdi. laboyni sindirib ketishibdi. ko'rdingiz, nima deysiz? yaxshi bilasiz nima deyishingizni. shunda sobrin jamil deyilsa, alloh shunga ajr beradi. ajr qilgani uchun mana shu musibatni ustidan ko'proq yaxshilik deb beradi. biz ikki kun, uch kun o'tgandan keyin nima qilamiz? xohlasang xohlamasa ko'nikib qolamiz. iymon mana shu lahzada bilinarkan.

vajayat sayyaro, farsolu va ridaxun fatla dalva, xolaya bo'shroq hada g'ulam, vosa ruhi bedo atam, vallohu alayhim mungli ma'yus na'um. endi qissa yuz suhbatli sonni o'zini oldida qoladi. ana shu madiyanidan misrga ketayotgan tijorat karvoni suv olib kelgani odamini quduqqa jo'natishdi. idishini tushirganda tortdi, suvilashida yuz suhbatli son osilib olgan edi. og'ir tortib chiqardi.

chiqqanda, ya bu shiroq dedi. ya bu shiroq degani, inson xursand bo'lib ketganda chiqib ketadi og'zidan. o'sha. o'z so'z. bizni tilimizda. ya'ni, xursand bo'lib ketganligidan keyin, katta narsaga erishganligini bergaysiz. hali chekkaga mashina chiqib qolsa nima deymiz? o'shanaqa deyishdi. bu bola ehtimol qochoq quldir, yo bir ota onasi yo'qotib qo'ygandir, deyishdi da,

ana shu matolarni ichiga bekitib qo'yish, chunki qulni savdosini hatto bir yaxshi, roji bo'lgan savdo edi.

misrga olib borishdi, va sharov qilib yeyishaman deydi, bahsida rohima ma'dudating va kanu figi minaz zaxiy deydi.

misrga olib borishdi va shoshilganlaricha arzimagan pulga sotishdi. sharov sotdi, ishtirok sotib oldi.

ya'ni abdulloh nabos aytgan ekanki, yigirma dirhamga sotdi degan ekan. aka mi, mi, zaxi deydi. o'zi muhtoj hammasi ko'p pulga ular deyapti. insonni to'ymasligi ishora berdi. ana shu paytda yusuf alayhissalomni yoshi o'n ikki da edi. yusuf alayhissalomni misrni vaziri, iqtisod vaziri sotib oladi. aziz deyiladi mana. aziz degan kalima u paytda podshodi vazirlarga beriladigan, xusus

iqtisod vaziriga beriladigan nisbat bo'ladi. vaqolalla dishtarohi min nisroli murodehi akrimiy maqsua asra uning ham fa ana avnatta hidaho volada. yusufni sotib olgan kishimi sirlik? ayoliga aytdiki, bunga yaxshi muomala qilgin. ajalmas bizga foydasi tegib qolsa, yoki farzand qilib olsak. bu vazir bepusht edi, yaramas edi ayollarga. o'shaning uchun farzand qilib olamiz, degan umidga ham ko'p qo'yiladi. alloh taoloda yuz foizini

alayhissalomga ne'matlari mana shu musibatni ichida ham bo'ldi. suvga tushganda toshda o'tirib qolishi, qul bo'lib sotilgandan keyin ham xuddi vazirni uyida o'g'lidek katta bo'lishligi. halolat olib minnat qiladi bularni, qom olib qolgandan keyin. yusuf alayhissalom vazirni uyida xuddi uni o'g'lidek katta bo'ldi. qul bo'lishiga qaramasdan o'g'lida yashadi. vazirni uyidagi qasrni idorasini yusuf alayhissalomni qo'liga oldi. hunarli ham bo'ldi, ilmli ham bo'ldi biz aytmoqchi. lekin

qul edi. qullarga qanaqa muomala qilinadi?

nu havo issiqligiga mana yarim soatdan o'tib qoldi, sal qimirlab yuborsak, qon aylanadi akalar. sollallohu ala rasulillah. allohumma assalomu alayhi vasalloh, sayyidin muhammad.

mana shunday mukofotlaymiz. bu hissa oshicha yaxshida, o'shaning uchun uyqusulashdagilarni xohlamayapman. bu birorta bir jumlasini, birorta bir so'zini o'tkazib yuborishlikka, o'tkazib yuborishga xato bo'ladi. yusuf alayhissalom shirkdan, inqiroqdan, zalolotdan, osillikdan, uzoqlikdan, poklikda yashadi. poklikda ulug' edi. alloh taolo yusuf alayhissalomga ilm, hikmat nato etdi. o'zini zamonavsizlik ishlatishida eng olimi, eng bilimdonlik.

bo'ldi. alloh taolo yusuf alayhissalomni ana shu zino fitnasi bugungi qadar qanaqa sifatlar bilan sifatlanadi, eshitib turaylik. g'ulomun alim bilimdon yigit, g'ulomun halim, halim yigit, atayna huquq ma'uva ilma, ilm va hikmatda ato etdik, minal muhsinim, yaxshilar, yaxshilardan edi. shunaqa sifatlarga ega bo'lgan yigit zinoga rag'bat qilishiga mumkinligi aqli bor odamga to'g'ri kelmasligi kerak. ya'ni

uspolashuv ham o'zi ham xohladi, unga qarab qo'lini cho'zib tashlab qoluvdi, enayu mo'jizani ko'rib qaytib yubordi degan ba'zi noto'g'ri rivoyatlar ham yo'q emas ekan kitoblarda. lekin payg'ambarlarni sha'nida gapirayotganimizda tilimizga ehtiyot olishligimiz kerak. kim edi endi, u ham bitta odam edi deyotganda, tilimizni tishlaylik. chunki bu minglagan, millionlagan ehtimol hisobsiz bo'lgan bandalarcha, alloh taolo, tolg'ib olgan bandalari. ular haqida gapirgani, ehtiyot bo'laylik. al ulama, uvara sattu anbiya

aytaylik. ko'p eshitib qolaman shu narsani. u palonchi palonchi. olimlar payg'ambarlarni meros qo'llari deyapti. ana shu meros qo'llari bo'lgan olimlar haqida gapirganda ham ozgina hurmat saqlaylik birov bilan. va roh va dadxullati yuva fi bayti ha nafsi. yusuf alayhissalom o'n yetti ga kelganda, necha yil o'tdi? besh yil o'tdi. alloh taolo husniga husn, chiroyga chiroy qo'shdi.

yusuf aleyhisselomni go'zal bo'lgani haqida juda ko'p eshitganmiz. lekin bu go'zalligini biz tasavvurimizga sig'dira olmaymiz. mana payg'ambarimizdan bir hadislar keladi. olimlarni ta'rifi keladi mana shu hadisni. eshitib turib, aql bovar qilmaydi. rivobatlarda shunday kelar ekanki, yusuf aleyhisselom o'n yetti yechilganda, bir devorni yonidan yursa, yorug'i, jamolini, nuri devorni akslanadi deyiladi. shu darajada chiroyli bo'ladi.

bo'lgan. lekin nima bo'lganda ham yusuf alayhissalomni chiroyi hech kimga berilgan emas.

rasululloh sallalloh merosiga ko'targanlarida yusuf alayhissalom bilan uchrashgan ana shu osmonda. vatyant rasululloh laqodiga shatrol jamal, shatrol jamal berilgan ekan u kishiga hali. nima endi u shatrol jamal? mana shu shatrol jamalida muvaffaqiyatlar shunday ta'minlashar ekanki, alloh taolo go'zallikni chiroyli yaratib, ikkiga bo'ldi degan ekan. yarmini maxluqotlarga tarqatdi, odamlar, hayvonlar, kuchlar,

lar tabiat. yarmini necha milliard milliardga bo'lib tashlanganda qanaqa chiroyli odamlar bor? qanaqa chiroyli bir hayvonlar, chiroyli chiroyli bir tabiat manzaralari bor? o'sha chiroyli ko'rgan shahardan tashqariga chiqmayapmizmi sayl qilib? endi butun mahluqotlariga, qiyomatgacha yashaydigan odamlarga sochib qo'yilgan chiroyli, teng yamini o'zi olgan yuz qanchalik chiroyli bo'ladi? subhanalloh. endi u chiroyli yaratgan alloh o'zi qanaqa chiroyli ekan?

va qiynali kafali yetanafasi mutanafisi uni. mana shu narsada musobaqa o'ynaymiz, musobaqa qilsanglar deyapti alloh taolo. nimada? allohni diydorini ko'rishlikka bo'lgan musobaqada bir yil, ikkinchi yildan o'zinglar deyapti. biz nima qilyapmiz? biz har qanday narsada musobaqa o'ynaymiz. kiyimda, pulda, bilamiz endi. lekin mana shu narsada nima qilmaymiz? musobaqa qilmaymiz. bitta nuqta.

shu nuqtadan bu yoqqa qarab yursa inson zo'r yashaydi, bu yoqqa qarab yursa, qiyin yashaydi. o'zidan holi xarobroq bo'lgan odamlarga qarasa, zo'r yashaydi. o'zidan holi, tijorat, dunyo matosi ko'proq yo'nalgan odamga qarab yashasa, hayoti mashaqqatdan iborat bo'laveradi. shunday emasmi? musobaqa o'ynaydi odamlar. alloh taolo mana shu narsada musobaqa o'ynaydi deyapti. falonchi manaqa qipti, men buni qilmadim. falonchi bolasi manaqa qilib berdi, sen qilib bermading. a falonchini

bolasi mancha qur'on yodlabdi, falonchini bolasi mancha bir hadis yodlabdi. nimaga sen yodlamaysan demaymiz. chunki farzandlarga qo'ygan o'lchamiz ham qanaqa? no deydi, bolalarni ichida deydi, yaroqli bola chiqdi deydi. nimasi uchun yaroqli ku? toparman bo'ldi da. onasini endi sal qararoq bo'ldi, chunki u toparman emas. bizda toparman bola yaxshi. hali o'lganda ko'ramiz, qaysi bolamizdan ko'proq ajr borarkimizni.

vazirning ayoli yusuf alayhissalomdan mana bu go'zalligini oldida turolmadi. qiyinmagan u ayolga. chunki bunaqa chiroyga ega bo'lgan yigitni uyida qul bo'lib turishligi, kofir bo'lganlar uchun umuman musibat edi. chidolmadi oldida. va eshiklarni berkitdi, eriga tayyorgarlik ko'rganda yasand tusandni qildi, eng chiroyli qimmatbaho kiyimlarni kiydi. vazirni xotini u.

va yusuf alayhissalomdan rou vodatxo'r, yumshoqlik, ulfatlikni talab qildi. unga yaxshi muomalada erkalashlikni xohladi. qo'lidan kelgan hamma maqsadga yetkazadigan vositalarni qildi. va g'allaqatil abvib va qolat haytalak eshiklarni berkitdi va yonimga kel dedi. yusuf alayhissalom ana shu so'zni eshitishligi bilan, shu vaqtni o'zi zudlik bilan qolaman deb

alloh. innohu robbiy axsanam asvay, innohu la yuxli huddu limun. alloh saqlasin. axir onam xo'jayinim, menga muomini zo'r qilgan bo'lsa, o'zini o'g'lidagi katta qilgan bo'lsa, qanday qilib uni ayoli bilan zino qilaman? zolimlar hech qachon najot ketmaydi dedi. ya'ni ko'rmay bermas edi yusuf ali yassalom. kopir bo'lsa ham xo'jayinini qilgan yaxshi muammosi nima qilyapti? bilyapti.

faxsh, zino, zulm. insonda albatta halokatga olib boradi. faxsh ko'paygan joyda, zino ko'paygan joyda o'lim ko'payadi degan rivoyatlar bor. faxsh, zino, faqirlik keltiradi degan joylari bor. ehtiyot bo'lishi kerak ekan musulmon odam bu narsada. ya'ni alloh taolo yusuf alayhissalomga bergan shuncha fazildan u kishi bu ishga avvaladan qarshi bo'ldi. xo'jayinini yaxshiligini unutmagan edi. qanday qilib bu narsalar xabardor bo'lgan kishi,

faxshga qo'l ursin. va laqoda hamma bihi va hamma biha. mana lug'atdan xabari bog' bo'lgan odamlar, ikkala karima bir xilga o'xshaydi. hamma bihi. unga tashlandi, unga qo'lini uzatdi. va bu muallaq jinsida kelayotgan bo'lsa, hamma biha. ham karimasi, bir arab tili shunday bir nozik tilki, bitta so'z bir joyda oq ma'nosini bersa, yana bir joyda qora ma'nosini berishi mumkin. u qaysi karimalarni o'rnida kelishiga bog'liq.

arab tilini murakkabligi ham shunda. bitta kalima kelyapti, u ham hamma deyapti, bu ham hamma deyapti. ham kalimasi, qasd qilishlik, niyat qilishlik ma'nosi bor ekan. va yana bitta hamni ma'nosi, tezda fikr yuritishlik degan ma'nosi. demak, vazirda xotini qasd qilib qo'lini uzatdi, yuz so'm bor yesolon, bu narsani faxriyatiga fikr yurguzdi. tezligi bilan fikr yurguzdi. mana shu yerda aytsakki, agar ahmad ushlab qolmaganda, nima olardim? yiqilib tushardim. demak, nima bo'pti?

yiqilmabmanmi? laqoda hamma bihi va hamma biha la u la al ro abu urhani robbihi. agar robbisini hujjatini ko'rmaganda deyapti, ehtimol qasd qilishi mumkin edi. demak, qasd qilgani yo'q. tushuntira oldimmi misol bilan? toyilib ketdim, shunday yiqilib ketyotgandimmi, ahmad ushlab qoldi meni. demak men nima qilmabman? agar ahmad ushlab qolmaganda yiqilib tushardimmi? agar allohni mo'jizasini bevolda ko'rmaganida, ehtimol qasd qilishi mumkin edi deyilyapti bu yerda.

demak, qasd qilgan emas.

bo'lganligi uchun. lekin xayolidan o'tadi. yusuf alayhissalomni xayolidan o'tishlikka ham fursat bo'lmadi. tashlangan paytda alloh taolo shunday mo'jizani ko'rsatib qo'ydi, orqaga qochishlikdan boshqa narsani topmadi. alloh taolo bandasini saqlasa, shunaqa qilar ekan. qilsammi, qilmasammi degan fursat ham bo'lmadi. alloh shart mo'jizani ko'rsatdi, xayoliga kelib ham ulgurmadi bu narsa. yana qaytarib aytamiz, alloh saqlaydi bizni. biz alloh tomonga qarab bitta qadam

qadamni bosamiz, alloh ikki qadam bizga qarab bosadi. allohga to'ngan, alloh inshaalloh bersin, namoz o'qiyman deyar ekan odam, hech kim inson qilsa. suvga bir qadam bossangiz, endi bir qadamga yaqinlashasiz. turib olsangiz turaveradi suv ham. shuning uchun insondan birinchi qadam bo'ladi, alloh taolo bandani hidoyat qiladi. mana endi hozirgi kelgan betimiz keyingi suhbatga tayyorlab qo'yilgan. buni boshlasak, yana kelishib ketishimizga to'g'ri keladi. vaqtimiz poyoniga yetib qolgan bo'ldi. inshaalloh keyingi suhbatda yuz

yusuf aleyhissalomda ana shu devolda ko'rgan burxoni hujjati nima edi? ana shu joydan to'xtatamiz va ana shu joydan keyingi suhbat inshaalloh davom etkazgan bo'lamiz. assalomu alaykum va rahmatullohi va barakatuh.