Abdulloh Domla - Yusuf alayhissalom 2/2 (Payg'ambarlar qissalari)

hassasini nihoyasiga yetkazamiz, agar alloh qodir qilib vaqtimizni yetib bersa.

o'tgan safargi suhbatimizda biz yusuf aleyhissalomni ana shu ayollar fitnasigacha bo'lgan qismini gaplashgan bo'ldik, u qissani. bugun inshaalloh davomida yetkazamiz.

o'tgan safargi gaplashilgan mavzularni qisqacha takrorlab qo'ysak, inshaalloh keyingi mavzu uylanib ketishligimiz sizga qulay bo'ladi.

surat hissasida de, qur'ondagi eng ajiyib hissalardan. chunki hech qaysi surat bus butun tushgan emas. ya'ni bir hissa, bir surada, bir boshlanib, bir nihoyasiga yetmagan, albatta, bir payg'ambarlarda hayotidan biror narsa tayyorlamoqchi bo'lgan odam, tafsir kitoblarni, tarix kitoblari ko'p bo'lishiga qaramasdan, ularni ichidan o'ziga kerak ma'lumotlar to'plab olishlikka, ozgina mehnat sarf qilishlik kerak. ozgina vaqt ketadi. muso alayhissalomning hissasi, qur'on

oromda yetmish uch o'rinda sochilgan holda keldi. demak bu musa alayhissalomni ta'limini o'rganishligi uchun juda ko'p kitoblarga murojaat qilish kerak bo'ladi va juda ko'p vaqt talab qiladi. lekin yusuf surasi yusuf alayhissalomni boshidan kechirgan voqealar haqida so'z yuritadi va bir boshlanadi va bir nihoyasiga yetadi. nima uchun bunga surat nozik bo'ldi degan savol tashlandi. bu sura alloh subhanahu va taolo muhammad alayhissalomga taskin qilib tushirgan suralardan bo'ldi. chunki mana aytdik, payg'ambarimizni eng

bir suyangan kishilardan amakisi abu taolo vafot etdi. uch kundan keyin payg'ambarimizni eng suyukli ayollari hadichanamiz vafot etganda, rasululloh bir tushkunlikka tushib qolganda alloh taolo u kishiga taskin qilib tushirdi. qur'ondagi makkiy suralarda asosan oxirat haqidagi va'dlar, jahannam haqidagi ogohlantirishlar, nazir bor. lekin makkiy suralar qatorida bo'lgan yusuf surasi, unda mana shu suralarga aks bo'lgan holatda lutf bor, rahmat, shafqat bor.

xotirjamlik bor. hatto rahmatulloh aytadi, yusuf surasini, yusuf hissasini bir mahzun odam, qalbida bir g'amibor odam o'qirgan, albatta undan taskinni xotirjamlikni topadi. mana aytaylik, inson ko'ngli cho'kib turganda, uni ko'nglini ko'taradigan odamga muhtoj bo'ladi. agar uni ko'nglini ko'taradigan kishi so'zga bir usta bo'ladigan bo'lsa, noto'g'ri bo'ladigan bo'lsa, ko'nglini boshqalardan ko'ra yaxshiroq ko'taradi. endi u kishi yana allohni tanigan olim bo'ladigan bo'lsa, uni taskinni boshqalardagidan ko'

balandroq bo'ladi. endi muhammad alayhissalomga taskin berayotgan zot bu alloh subhanahu va taolo edi. bu qissada ketma ket kelgan ibtirolar bo'lishiga qaramasdan, oxirida baribir yusuf alayhissalom najot kelishadi. bu surat taskin bo'lib tushdi. qur'onbog' alayhissalom bu suratni qissalarning eng go'zali rahmat qildi. va bu qissadan mana shu o'tgan safargi suhbatdan o'tgan mavzularda yana xulosamiz shuki, ota bir qancha farzandlari bo'lsa, ana shu farzandlaridan bittasini

suhbatni boshqalardan ko'proq yaxshi ko'radi. kenjasinimi, kattasinimi, bu gunoh emas.

xulosa shuki, kishi gunohni qilib turib yoki qilmasdan turib shu gunohni qilay, keyin to'vba qilib olaman degan niyatni qilsa, shu qilgan to'vbasi qabul bo'ladimi? avval gunohni niyat qilib, keyin to'vba qilib olaman desa, o'lam a'lo aytishga, tavba eshiklari har doim ochiq. ya'ni hatto ana shu yusuf alayhissalomni o'ldirib, keyin to'vba qilib olasizlarda, bir biriga nasihat qiladigan aka ukalarga ham alloh taolo tavba eshigini yopmasligini ma'lum qilyapti. lekin musibat nima?

mushkuli nimada? ana shu gunohni qilib, tavba qilishlikka ulgaysanmi degan savol turadi. yana shu uydagi buzuqchilikni qilib keldi da, uyga kelib, rusumini qilib, tahorat to'qolib, oldindan kechirimni so'rayman deb niyat qildi. qaytib kelayotib, uyiga yetmasdan jon olishiga ehtimol yo'q hozir. demak, gunohni niyat qilishidan burun, o'ylab qo'yishligimiz kerakki, tavba qilgani fursat bo'ladimi? olgan xulosalarimizdan, bir insonni muttahamligi bilan yoki so'zga ustaligi bilan yoki

yig'isi bilan hukm qilinmaydi. shu vaqt oldida bir ayol, bir kishi bilan o'rtasida kelishmay qolgan bahsni hal qilgani kelishdi. o'sha yerda ato turgan, birohmahulloh. ayol qattiq yig'lab o'zini haqligini isbotlamoqchi bo'lganda, u kishi aytdiki, shu qoziga qarab, shu ayol haqqi o'xshaydi. qarang, yig'lashini deganda aytadiki, yig'i bilan hukm qilinmaydi. agar yig'i bilan bir insonni haqligini isbotlashlik mumkin bo'lsa, yuz suti akalari otasini oldiga yig'lab keladi.

ishlashgan edi. yig'i bilan hukm qilinmaydi, adolat bilan hukm qilinadi. ana shu qissadan olingan xulosalarimizdan yana sabr dedik. otasi o'lsa, bolasi o'lsa, mol u dunyosidan ayrilsa, vaqt o'tishligi bilan inson xohlaydimi, xohlamaydimi, sabr qilib qoladi, ko'nikib qoladi bunga. lekin qaysi sabrga ajr bor desa, ana shu musibat yetgan lahzada, birinchi zarbani ko'tarishlik, innalillahi va innilayhi roziyun deyishlik, bu ana shu katta ulug' ajriga ega bo'lishlik.

chunki savabi hisoblanadi. o'tgan safargi suhbatimizda yusuf alayhissalomni go'zalligi haqida gapirdik. laqodahud yosh shatral jamal edi rasululloh sollallohu alayhi vasallam. meroj voqeasida yusuf alayhissalomni ana shu osmonda ko'rib tushganlaridan keyin, haqiqatdan u kishiga shatral jamal berildi dedi. ulamoqlar shatral jamalni tafsirida aytishadiki, alloh taolo chiroyli yaratdi, o'rtasidan kiyib bo'ldi. bir qismini, yer yuzida qiyomatgacha yashaydigan inson u maxluq

faqat hamma qushlar, hayvonlarga sochib tashladi. yarimi, hisobsiz bo'lgan odamlarga sochilganda, qanaqa chiroyli insonlar, qanaqa bir tabiat ko'rinishlari yoki bir hayvonlar bor. endi shu chiroyli teng yarmini o'zi olgan yusuf aleyhisselom qanday chiroyli bo'lishi mumkin? endi bu chiroyli yaratgan alloh o'zi qanday chiroyli bo'lishi mumkin? salom, um quvvat min robbiy rohim deya alloh taolo qur'onida, yoz sun surasida. jannatinglar, alloh taolodan ne'matini to'liq qilib olib, xayoliga kelmagan ne'matlarda ne'matlanib turish kerak.

gan paytlarida ana shu oyati tafsirlarida nufaslar keltirishadi. jannatni ustiga bir bulut suzib keladi deyishadi. va jannat ahliga, ey jannat ahli, sizlarga tinchlik va omonlik bo'lsin deb turgan parvardigorning jamolini ko'radi ular deydi. bulut suriladi, allohni jamolini ko'radi ular. shu paytgacha olgan hamma ne'matlaridan voz kechishligi tayyor bo'ladi jannatinglar, parvardigor, yuzingni yana bir marta ko'rsatgin.

mon onasini olib qo'ysang ham mayli deyishar ekan. ming yil hushidan ketadi insonlar. vafi dalika fa liya tana fasil mutana fisul. mana shu narsadan musobaqa o'ynanglar deyapti alloh taolo. allohni diydorini ko'rishlikda, allohni jamolini ko'rishlikda, bir yildan ikki yildan musobaqa o'ynab bo'lsanglar deydi. xulosa shu edi. va o'tgan safargi suhbatimizda olinadigan xulosalardan oxirgisi, bu yusuf alayhissalomda non ko'r bo'lmaganligi, ko'rdamay bo'lganmas. innohurod

tubi axsana matvay. zinoga ayoli taklif qilgan paytda yusuf alayhissalom, alloh saqlasin. anavi xo'jayinim menga yaxshilik qilgan edi yu. menga shundaymi o'zini o'g'lidagi farzandlarga tarbiya qilgandek muomala qilgan kishini ayoli bilan zino qilamanmi? fahsh zulm deb. ya'ni yusuf alayhissalom ko'p nima bo'lgan emas. hadislarda keladi, menlarni yaxshi ko'ring, naslarni yaxshi ko'ringlar. odamlarga tushkun keltira olmagan, odamlarga minnatdor

minnatdorchilik bildirolmagan kishi allohga ham minnatdorchilik bildirolmaydi deydi.

ham qochdi. lavlar ro burxan robbihi. agar parvardigorini burxonini, parvardigorini hujjatini ko'rmaganida, degan joyda to'xtatdik. u burxon nima edi? ya'ni ko'rmaganida degani, demak, ana shu alloh taolo burxonni, ana shu mo'jizasini ko'rsatdikki, ko'rishligi bilan zino haqida fikr yuritishlikka ham fursat bo'lmadi. misol bilan aytdik, ko'chada ketayotgandim, do'stim ahmad bilan oyog'im sig'lanib ketdi da, yiqilishgan.

qarab ketyapti dedim, ushlab qoldi. demak, oyog'im toyilib ketdi. ahmad ushlab qolgani uchun yiqilmadim. demak, alloh taolo ham mo'jizani ko'rsatib qo'ydi. agar ko'rsatmaganida ehtimol hayoliga kelishi mumkin edi bu zino. lekin yusuf alayhissalom zino qilishlik haqidagi hayolga fursati ham bo'lmadi. ana shu devoldagi ko'rgan bo'rxoni hujjati nima edi? bu o'rinda bir qancha rivoyatlar bor. bir rivoyatda jabr oila alayhissalomni ko'rdi, devolda. ikkinchi rivoyatda otasi

yoqub alayhissalom bu fahsh degandek qo'lim mana shunday qilib turganligini ko'rdi. uchinchi rivoyatda azizni, ana shu xotinning eri bo'lgan vazirning eshigini ochib kirib kelayotganligini ko'rdi. boshqa rivoyatda bu amalni fahsh ekanligini ko'rdi. to'la rosa ham saxiy. qaysinisi bo'lganda ham, qaysinisi bo'lishidan qat'iy nazar yusuf alayhissalomni fahsh haqida fikr yuritishniki, fursati bo'lmadi.

na sifa anhu suv avval fahsha. biz yusufdan fahsh va yomonlik munkardi, mana shunday tiyib qo'ydik. birodarlar, bitta narsaga e'tibor beraylik. alloh qutqardi bandasini. e'tibor beraylik. u o'zi shart chiqib ketib qoldi, qilmay qo'ydi emas. alloh taolo nima qildi? yordam berdi, alloh taolo o'zi ko'may berdi. biz tomondan, parvardiga tomonga birinchi qadam bosilar ekan. alloh biz tomonga qarab ikki qadam bosar ekan. biz ana shu sigaretni

sigaret chekadiganlarda e'tibor ekan. tashlashlikka xas qilib tashlaylik, birinchi qadam bo'lsin, alloh taolo ikki qadam bosaman bandamga qarab deyapti. emizeli bolani ham ikki yildan keyin sutdan chiqarmasdan yetti yashargacha, o'n yashargacha yemoradi yana sini. ikki kun qiynalganiga chidaysiz, ikki kun yig'laganga sabr qilasiz, ozgina joningizni va uni jonini qiynaysiz, tashlab yuboradi sutni. tug'iliblar topgan narsasidan ayirilib o'lmadi yu biz. o'sha yerda o'tirganlar. nimaga endi shu sigaretni tashlab yuborsak, o'lib qolishni o'yl

miz. bu zaiflik bu, nafsni yenga olmasligini bir belgisi. yusuf aleyhisselom zinoni xohlamadi, alloh tomondan qarab qadamni bosdi, alloh taolo ichiga ochib qo'ydi. demak, biz ana shu fahsh munkatidan qutilmoqchi bo'lsak, alloh yordam bersa, endi qutula olamiz. alloh qachon yordam beradi? biz ana shundan qochgan mahalimizda. alloh u kishini muxlis bandada marhamat qildi. shunday bir urf sifatlari bilan sifatlangan kishi haqida

yusuf alayhissalom xususida har xil bo'mag'um gaplarni gapirishinglar, tilimizni e'tibor qilishimiz kerak bo'ladi.

xayollangan holda kirib kelganligini guvohi bo'ldi. vossa baqa albob, va qodat qominsaxu min dubur, va alfaya saida xalad albob, holat na jazau man aroda bi axir kasuvam, muttahamlik qildi. bir biri bilan musobaqa o'ynashdi, eshikni oldida eri kirib kelganligini, saida kirib kelganligini ko'rdi. shunda ayol muttahamlikka o'tdi da, seni ayolingga yomonlikni qasd qilgan kishining jazosi nima bo'ladi? shu yerda ayol qo'rqib ketdi.

o'ldirish kerak buni devormasin deb erini. hukmni ham o'zi aytib qo'ydi. ila an yuz chini ovozda buni alim. ya'ni erkak kishida hamiyat qo'ziga achchiq qilib o'ldirib yuborib devormasin deb turib aytadiki, bunga yo alamli azob berish kerak yo qolmas kerak deydi. ya'ni erini erkaklar o'lyapti. eshitib turinglar bu yoqni, erkak emas u. chunki erkak kishida bo'ladi hamiyat. o'zini ahli ayolini boshqaruvdan rashk qilishlik mo'minlik deb belgisi. alloh taolo jannatni eshigiga ozgina o'zini aytib qo'yadi

qizib qo'ygan. innaka haromman aladdayus. sen dayuslarga haromsan degan. dayus kim? ahli ayolini boshqa yot, nomahram, begona erkaklardan qizg'anmaydigan kishi. qolixiyroq odatniy annafsiy. o shohida shohidun min ahliham. yusuf alayhissalom o'zidan bu tuhmatni narx qilib aytdiki, yo'q dedi, u menga osildi dedi. shunda bitta guvoh o'rtada guvohlikka o'tdi deydi alloh taolo. mana shu

suvoq haqida ikki xil ro'yob keladi. sahihrog'i, ana shu narigi xonada yotgan beshikdagi bola deyiladi. insoniyat tarixida uchta chaqaloq gapirgan. bittasi asxob ul uxdud. ana shu zolim podshoh mo'minlarni katta chuqurni kavlab, o'tini to'ldirib yoqib, bittadan irg'itayotganda, qo'lida emiziylik bolasi bor, mo'min ayol o'tga tushlikni xohlamay orqaga qaytganda, ana shu emiziylik bolasi gapiradi. e onajon, siz haq ustasiz, irg'o'ling deydi. ikkinchisi,

mana shu yusuf alayhissalom qissasidagi bola, aytadiki, qaranglar deydi. chunki undan boshqa guvoh bo'lmaydi u yerda. yusufni ko'ylagi orqasidan yirtilgan bo'lsa, yusuf pokiza, ayoling nopok. agar yusuf ko'ylagini oldi yirtilgan bo'lsa, yusuf nopok, ayoling pok. qarasa, ko'yning orqasidan yirtilgan. uchinchi gapirgan chaqaloq, bu kim? iso alayhissalom. vazir ana shu ko'yning

ga qaradi. falam ma'roq aqomilsa huququddamin do'bur, qola innohu minkaydi kunni, innokayda kundan oldingi. razir qarab ko'ynakni orqasidan yirtganligini ko'rgach, ayolini tuxumat qilganligini bilgandan keyin, bu sizlarda ayollarni makirlilar, sizlarda makirlilar buyugi makir bo'ldi deydi. haligi rivoyat bor, kunduzi yulduz ko'radigan odamda ayoli ozgina bir qimir qilishib, xizmatini qilmaslik kerak.

masdan har xil ovqat egizib qo'ygandan keyin yulduzni ko'rolmay qoladi. ya'ni uyimizdagi ayollarimiz bizni nima deydi, erda er qilgan, yer qilgan xotin deyiladi yu. ayol kishi, agar mo'mina bo'ladigan bo'lsa, allohdan qo'rqadigan bo'lsa, er uchun eng katta yordamchi bo'ladi. kishi, musulmon kishi baxti to'rtga bo'linadi. to'rtta narsada mo'min kishi saodatli bo'ladi. ya'ni o'g'il bolani baxtini to'rttaga bo'lsangiz, bittasi yaxshi qo'shnida, bittasi keng hovlida, bittasi foydali markabda, bittasi

soliha mo'mini ayoldi. yigirma besh foiz baxt akalar. lekin yomon bo'ladigan bo'lsa, aksi bo'ladigan bo'lsa, bu musibat bu. bu sizlarni makirliklar, sizlarni makirliklar bilan makir bo'ldi. ya'ni faxriy o'zing qilib turib bolaga tuhmat qilasanmi? bu vazir, bu aziz nima dedi? xo'p, xotini iflosligini ko'rdi. nima qilishlik kerak edi bir hamiyati bor ekan kishi? yusuf ari dan hada, vositag'i ferili dan beki,

innaki kum tuminal xoting. yusuf, qo'y endi, esdan chiqaravering bu narsani dedi. qo'y endi, indamay qoldi. bo'pti. sen xato qilding. endi sen tavba qil. bo'ldi, boshqa hech narsa qilmadi. hattoki, xotini, uydagi xizmatchi yigiti bilan fitnalanganligini ko'rib turib, ayolini o'zi bir nopokligini ko'rib turib, o'rtasini ayrim ham qo'yibadi. shunday qolib ketaverdi uyida. bu deydi, ulamolar, hozirgi kundagi aristokratlarda hayotiga o'xshaydigan hayot. ular uchun izzatni

mas, or nomus, hayo, erkaklik sha'n degan g'urur degan narsa hech narsa qadri yo'q. g'urur sotib bering. sizni ayolingiz bilan vals tushib kelaylik. qo'shib beradi, oborib valsga tushib keladi. subhanalloh. ular uchun izzat nars, sharaf, or nomus degan gapni hech qanday qadri yo'q. said hudud rahmonov aytadi, mana shu aristokratlarning hayoti shunday bo'ladi. chunki ular uchun hamiyat, sharaf, or nomus, izzat nars degan so'zlarni hech qanday qadri qiymati yo'q. kishini dayus

ligi mana shu o'zidan ko'rinib turibdi. alloh taolo mana jannat eshigi yozib qo'ygan xatingizlarda keladi, innaki harom ala dayyus, sen dayyuslarga haromsan. bu xabar shaharda tarqab ketdi. va qori nizatun fil madina temurodovna azizi to'rovidova fotog'annasi. bu ayb, bu xunuk ish shaharda tarqadi. qanaqa bo'lib tarqadi? e'tibor beraylik. lyudo respublikasi qissasini gaplashganimizda axriju a la lutin va inaxon. a la lutin va inaxon. a la lutin va inaxon. a la lutin va inaxon. a la lutin va inaxon. a la lutin va inaxon. a la lutin va inax

undan so'ng erta tohirim. bu lutni oilasini haydab chiqaradi qishlog'imizdan. ular juda pokiza odamlar bo'lib ketishdi. aybi nima bo'ldi? endi bu yerda qarab turinglar. ana shu oliy tabaqadagi, oliy tabaqadagi yashayotgan odamlarni o'lchog'ini qaraylik. vazirda xotini o'zini qulvachchasi bilan zino qilaman debdi. uyatmasmi? qulvachcha bilan zino qilishni niyat qilgan uyat. zino uyatmas o'zi. ya'ni boshqa odam bilan bo'lsa mayli yu, o'zini quli bilan ham zino qiladimi? aytib ko'ring.

nima deydi? o'shalar ham ichasanmi? o'shalar bilan ham ichasanmi? ichishda ayb emas. kim bilan o'tirib ichganligi ayb. qodir shag'ofaha xubba innala naroha fidolarim mubin. u bosh aylanib qolibdi. uni bir ochiq zalovatda deb bilamiz deydi. ya'ni zino ayb emas, qul bilan qilishlik ayb. madina mana shu shaharda bu xabar tarqalgandan keyin

vazirni ayoli ana shu gap qilgan, aristokratlarni avtoritet bo'lgan, qavmini elitasi bo'lgan rizqi bilan aytganda.

odamlarni ayollarini kechki ovqatga, ziyofatga chaqirdi. ayollar kelishdi. dasturlarni to'kib qo'ydi va ularni qo'llariga bittadan pichoqni berdi, yostiqlarni berdi, taxtakashlarni qo'ydi oldiga. go'shtni olma onorda olib kelib qo'ygandan keyin, qani olinglar, hamma qo'liga pichoq olib, ana shu olmani kimisi, kimisi onorda, kimisi go'shtni kesayotgan paytda, ukurjon alayhim, chiqing ularni oldiga dedi. yusuf alayhissalom ularni oldiga chiqib keldi. falam maroyina hu, akbarna hu va qattaroq

naideyahunna va qunna. hashalillah, ma hada basharoq. in hada illa malakum karim. yusuf alayhissalomni devolda oldi yurganda chiroyini nuri devolda akslanadi dedik. dunyoda yaratilgan chiroyida teng shunga barobari yusuf alayhissalomga bergandi dedik. u ayollarga qiyin bo'lgan. yusuf alayhissalom shunday ana shu chiqib kelgan paytda aytishdiki, uni ko'rganda uni ulug' sanashdi. va qotdi anaideyahunna. olmani kesayotgani qo'lini kesdi.

go'sht to'q ekan, qo'lini to'rg'adi. arab tilida qatoq a deb kelsa, lug'atdan xabari bor akalar, kesdi bo'ladi bir marta. endi ikkinchi bobda qotdi a deb kelsa, qiymaladi degan ma'no bo'lib keladi. aqllari shunday uchdi ki, shunday mahliyo bo'lib qoldiki, ana shu qo'li kesilganligini og'irini sezishmadi. narxozdan ham qattiq bo'lib ketdi. ya'ni chiroyli qattiqligidan, go'zal bo'lganligidan. alloh taolo qotdi ana aydi yaxundan, qiymalashdi qo'llarini deydi.

bu odam emas deyishdi. odam bunaqa bo'lishi mumkin emas. bu farishta bu deyishdi. shunda bu vazirning ayolini. maqsadi bundan. ya'ni meni ayblamanglar, o'zinglarni ham ko'rib qo'yinglar. bitta men emas, sizlar ham munosaga tushib qolishinglar mumkin deb, o'zini portlashligi uchun mana shu ishni qildi. qolat fazalikun nalla dilum tunna nefiy, valaqodir avat tug'an nafsiy fasta hisob. mana shuni ma'lumot qilgan edilar da sizlar meni. qanaqa?

qalaysizlar endi o'zinglar dedi. qo'linglarni qaranglar dedi. men undan talab qildim, murovozadan, lekin o'zini pokiza saqladi. agar la ilaha illallohu ma'muruhu layyasi jo'nanna va layakum minas sohiring. agar men aytgan ishni qilmasa, buni qomotib yuboraman dedi. mana shu o'rinda majlisda o'tirgan ayollarda hammasi yuz foiz songa tashlandi. boyagi aytayotgandek, elitada bular, avtoritet bular.

da hamiyat bo'lmaganda ayollarida ifod bo'ladimi? hammasi yusuf alayhissalom bilan birla bo'lishlikda ilinjida bo'lib qoldi. hammasi kelib o'zini tashladi. juda ko'p narsalarni va'da qilishdi. kimisi er qilib olaman dedi, kimisi ozod qilib olaman dedi, kim xullas mingta bahona bilan o'ziga yoqib yusuf alayhissalomni zino qilishlikka chaqirmoqchi bo'lishdi. u bitta vazirda ayol emas, hammasi fitnalandi. ayollarda hammasini tashlanganligini dalili

keyingi oyatlarda keladi, poshsho yusuf alayhissalomni qamoqdan chiqarib chiq degan paytda chiqmayman, to meni nomimni poklamagan uylarcha deb chiqmay turib oladi. shunda ana shu majlisda o'tirgan ayollar yig'ib kelib alloh aytadi, poshsho aytadi, qolaman xat bu kunda izohvottin yusuf annafsi. yusufni zinoga tahkil qilgan paytinglarda ahvolinglar qalay edi deganda, biz undan yomonlik ko'rmadinglar. demak, ayollarni hammasi yusuf alayhissalomga tashlanganligi mana shu oyat dalil bo'ladi.

nabi hurmat roziyallohu ta'ala anhu aninabi sallallohu alayhi vasallam qol, sab'atun yuzillug'u mulloh va dhillixiy yomala dhilla illa dhillu. qiyomat kunida hech qanday soya bo'lmaydi. mana shu kunda alloh taoloning arshi kursini soyasi mahshargoqni burchakasiga tushib turadi. shunda shu soya bo'lmaydigan kunda o'zimni soyam bilan soyantiraman, yetti xil odam deb deydi alloh taolo. yetti xil sifat kelar, ko'pchiligimiz bilamiz. shundan bittasi, la roju'lun da'athu

e'mratun vayta mansabin va jamal faqor, innix axobulloh. juda kichikroqlik kelishgan, go'zal ayol va nasabdor, puldor bo'lgan ayol zinoga taklif qilgan paytda, men allohdan qo'rqaman deb o'zini tiygan kishi ana shu allohning taxtini soyasida turadigan bitta odam bo'ladi deb. ana shu kishilarda saida yusuf alayhissalom bo'ladi. chunki qulida, qil desa haqiqiy, majburat qilishlikka. lekin mana shunday holatda ham o'zini zinodan saqladi.

bu payg'ambalarni qissasini bir kun yurib tushib ketgan, bir maza qilishlikka eshitmaymiz. ibrat olaylik birodarlar.

ha, tavba qilsa alloh kechirar ekan u. demagan ekan. bo'pti, mana shu ro'yxonni bir marta qilib qo'yavering. keyin tavba qilib olaman. unaqa xayol o'tmagan ekan. qul edi u. bu yerda hech kim qul emas. bu yerda qul hamma. yo allohni quli, yo nafsini quli. afaro etaman itda qatayiluha hu havohi faodullohullohu alayhi ilm. alloh taolo marhamat qiladi. havoyi nafsini xudo qilib olgan odamni ko'rmadinglarmi deydi. demak, inson nafsiga sig'inar ekan. ko'ngli

xohlagan narsani qilaversin, bu havoyi nafsiga sig'ingan bilan boraveradi. ulamora aytyapti, mana shu ko'm ko'y, osmonda ostida yashayotgan insonlar ikkita narsaga sig'inadi. bittasi o'zini nafsi, bittasi robbisi deydi. demak, robbisiga sig'inmagan, robbisiga bo'yni sinmagan, albatta nafsiga bo'yni sinadi, nafsiga sig'inadi. xorobbissi jinohabba ilayhi minmayot, onani ilayh, va ila tasrifanniy kaydahun asbu ilayhiyna vakumil jahiyin. parvardigoro, menga qamoq, maqbuvi,

roq bo'ladi, taklif qilayotgan narsadan ko'ra. agar ularni makirini mendan o'zing nari qilmaydigan bo'lsang, johillardan bo'lib qolaman. endi qomatib yuboraman meni, parvardigor dedi. fasta ja buloq robbuhu fasara fanhu kaydahunna innahuhu vassamiyra alim. bas, robbisi duosini ijobat qildi va ularni makiridan uni omonda saqladi. albatta u eshitib turuvchi birgacha bo'lgan zot. yo zino qil, yo qamalasan deydi, qamoqni tanladi. qamoq yaxshiroq dedi. ulamolar bilan shunaqa bir

ko'zlar bor ekan, shu o'rinda qamoqmas, boshqa narsani so'raganda ham alloh berardi deydi.

endi bitta ayol fikrlangan bo'lsa, endi butun shaharda avtoritetlarni ayollarini oldida fikrlanib qoldi.

shunda vazirda ayoli kelib aytdiki, ey, bu ishni tinch deylik, meni dedi, xijolat qilmiz dedi va bir ish qilishdi. eshakka teskari mindirishib, ibn abbosdan keladi bu rivoyat. bozorda ertalab odamlar e'lon qilindi. yusuf ibroniyev o'zini saidasi bilan zino qilishinglar xohlaganligi uchun qamariddin butun nomini badnom qilib, pokiza insonni tuhmat bilan nomini qoralab, qamoqqa qomashdi.

qadimaro avh al ayat la yasi junan naho haytaqiyin. aytdik, yusuf alayhissalom qancha imtihonlarni, balolarini kelishiga qaramasdan sabr qildi, oxiri baribir najot bo'ldi. shuning uchun muhammad alayhissalomga taskin bo'ldi bu. alloh saqlasin bu yerda o'tirganlarni va hammamiz alloh saqlasin. bunaqa fitnani ustida bilamiz kimligimizni. bu yerda o'tirganlarni uchun hozir zinodan hech qanday imtihon o'tmayapsizlar. chunki bunaqa zinoga imtihonni o'zi yo'q bu yerda. qachon bo'ladi? qachon siz o'sha foizni

ketayotganingizda, qachoniki siz bilan bitta avval yakka makka qolganda, qachoniki u avval o'zi talab qilib turgan paytda yo'q deya olsa, shunda imtihon bo'ladi. men imtihondan o'tyapman, men zino qilmay yuribman demaylik. u ustida bilinadi. u yerda yuz so'm yotibdi. hech kim yo'q. nima qilamiz? ungacha faqat va'dod birodar haqida, huquqchilar haqida masalasi o'qib yuramiz. yuz so'mni ko'rganda o'zingizni sinang shu yerda kimligingizni. oqlab o'tib ketib,

ayta olasiz, allohu akbar, alloh yordam berdi. bu yoq bu yoq qarab turib necha marta? uch yuz marta so'rasanglar ham sizlarniki bo'lmaydi. sharif aka uchun, topilgan narsa, bir yil ushlab turasiz. bir yilgacha egasi kelmasa, sadaqa qilib yuborasiz, sog' bo'lish egasiga bo'ladi. sizga faqat bu fitna bu. ishlatib qo'yishingiz ehtimoli bor. ya'ni, hamma esli, to ana shu fitnani ustiga kelmagunicha.

ha deb qo'yasiz. aybi yo'qmi ichida mashinangizni? ha? yo'q ayb. chunki aytsangiz, krasheniy mashinani deb qo'ysangiz, olmay qo'yishi mumkin da. vaholanki, agar alloh taqdir qilgan bo'lsa, o'shanaqa siz ham oladi. ustida sinaylik o'zimizni. o'sha savdoda, tijoratda yolg'on gapirish kerak bo'lgan paytda o'zimizni tutib olaylik. mana hozir imtihon senga qarang, nima qilasan? yusuf alayhissalom qamalganda, u bilan ikkita yigit birga qolmadi.

va yusuf alayhissalomni qamalgan kunidan boshlab bu kishining fazilati, boshqalarni oldidagi axloqi, odobi, fazilati ko'rindi. hali ikkita yigit kunlarni birida tush ko'rdilar, kelishdi. ey yusuf deyishdi, sen solih odamga o'xshaysan. biz tush ko'rdik, shu tushimizni tarbiya qilganmisan? faol ahaduhu inni anoni yaxshiroq, xomroq. ulardan biri aytdi, men tushimni uzumni olib, ezib mana shu xamir qilyapman, sharob ishimni qilyapman dedi.

saytda, va qoral axor inni aroni ahmilu favqulodasi xudlan, ta'quluhu toyir, na behum in ta'viliki, inna narokim yon muhsinin. ikkinchi saytda men deydi, novvoy bola bo'ladi. boshimga seva'tga solib nonni ko'tarib ketyapsan, qushlar cho'qqa ekanligini ko'rdim. shu tushimizni ta'vil qilib bermaysanmi deyishdi. ya'ni bu yerda ham olamiz, tushdi, faqat o'sha bir so'zlar bor ekan olimlarda, faqat yaxshi odamlarga aytinglar deyilgan ekan. yaxshi tushdi aytinglar deyishgan ekan. yomon tushda aytmay qo'ringlar degan ekan. lekin

lar bu narsani. kecha tushimda yomon narsa ko'rib qolibman, bugun bormayman. xo'p yusuf alayhissalom bularga javobi qanaqa bo'ldi? da'vatdan boshladi. ya'ni har bitta inson o'zidagi eng qadrli narsasini tashqariga chiqarishni xohlaydi. polvon o'zini kuchugini gapirishni xohlaydi. puli ko'p odam o'zini pulini bildirib turishni xohlaydi gapirgan gaplarida. ya'ni siz uchun qadrli nima bo'lsa, siz uchun qadri baland bo'lgan narsa haqida gapirishni yaxshi ko'rasiz doim. birov bilan tursin ku, futbol haq

birovni o'tirsa ham kecha tutgan balig'i bilan gapiradi. endi musulmon odamda allohga kalomidan boshqa gapirib gapirishiga arziydigan narsa emas. shunday emasmi? qoyruq kalamikalomullohmi? kalomlarda eng yaxshi avlodni so'zimi, undan boshqa gapirishiga hojat ham yo'q. yo yusuf alayhissalom da'vatdan boshladi. sizlarga hozir ovqat kelmasdan turib, qanaqa kelishligini aytib beraman dedi. va o'zini tanishtirib ketdi. albatta men dedi. ana shu allohga imon keltirmaydigan

qovni tark qildim. otalarim, ibrohim, islohotlar millatidaman. oyat o'qimayapman, vaqtni tejash niyatida. biz uchun allohni qo'yib, boshqalarga shirk etishlik lozim bo'lmas edi. allohni allohga bizga bergan fazli edi va odamlarni hamga berilgan faziladi, lekin insonlarda juda ko'pchiligi bu fazilda shu kunni ado qilmaydilar. e, qamoqdosh do'stlarim, xilma xil xudolar yaxshimi yoki yagona qahhor bo'lgan alloh yaxshimi? allohni qo'yib, o'zinglar non qo'yib olgan boshqa ismlarga sig'inasizlarmi?

va ana shu o'zini kimligini tanitdi. ibrohim alayhissalomning kimligi bu yerlarda mag'rur va mashhur edi. ya'ni o'zini ibrohim alayhissalomning zo'riyatidan ekanligini tanishtirdi. va tushlarini ta'bir qilib berdi shu yerda. ya sohiba issijin, ammo ahadukuman fayasqi rabbaxu, xomro o ammo alaxir fayuslab fata'kul to'g'rimi rosing. endi sen dedi. sen chiqasan bu yerdan dedi. yana ana shu xo'jayiniga, podshohingga ana shu mayni quyib turasan, soqi edi u.

sen dedi, chiqasan, lekin seni osishadi, boshingdan terisidan kelib qushlar yeydi dedi. shu haligi ikkinchi o'lishi kerak bo'lgan odam aytib ketyapti, boshqacharoq ko'rgandim, deb turib haligi burmoqchi bo'lgan paytda, quziyali amrulla defixiy ta'sir qilgan. sizlar fatvo so'ragan ishni hukm qilin, bo'ldi. endi bo'ladi shu narsa dedi. endi bittasi chiqadi, bittasi qoldi. endi chiqayotganga aytyapti. va qola lillatiy va man naho naj minxuman uzkur na inda robbik.

sen chiqasan u podshohni oldiga. shu chiqqaningda men tuhmat bilan o'tirganimga bir aytib qo'ygin, bitta yaxshilik qilgin, dedi. shunda rivoyatlarda keladi juda bir ajib narsa. subhanalloh. jabr alayhi salom kelgan. chiqib ketdi bu. bu aslida o'zi qoldi. kelib aytdiki, ey yusuf dedi, akalaringiz sizni o'ldirmoqchi bo'lgan da. ularni bu fikrdan qaytargan kim edi? desa alloh dedi.

quduqqa sizni suvga tushirishib yuborganda, toshni suvga o'tkazib qo'ygan kim edi? alloh dedi. sizni qul qilib sotib yuborganda, vazirlik uyida uni o'g'liga katta bo'lishlikka imkon bergan kim edi? alloh dedi. ayollar sizga fitna bilan tashlanganda, bu fitnani sizni boshingizdan ko'targan kim edi desa, alloh dedi. ha unda najotni nimaga boshqadan kutasiz dedi. tushunarlimi? alloh yaxshi ko'rgan.

ko'rgan bandasi xato qilganda tanbeh berib qo'yar ekan, takrorlama deb. to'yda uyda rizqini kim beradi? boshqasini kim ishlaydi? shuning uchun rizq haqida g'am qilayotgan odam imonida mana shunday teshik bo'ladi. har qancha ko'p bo'lgan chog'ida ham xotirjam yashamaydi. chunki allohdan boshqa narsaga suyanib qo'yapti. puliga, akasiga, qaynotasini konteynerlariga va hokazolarga.

ollohga suyangan kishi birovni oldida bo'ynini ham egmaydi. allohga suyangan kishi birovdan ta'mi ham qilmaydi. allohga tavakkal qilgan kishi birovga muhtoj ham bo'lmaydi. va man yata'vakkal alallohi fahvahasi muhur. kim? allohga suyansa, allohga tavakkal qilsa, bu odamning muammosini hal qilishlik alloh subhanahu va taolodning zimmasida dedi. alloh taqa tanishishingiz turgan bo'lsa, u yer yuzidagi tanishlaringiz pulingiz bilan bo'lsa ishingiz bajarib beradi, to'g'rimi? agar robbingiz taqa tanishishingiz bo'lsa,

robbingizda qilib suyanchig'ingiz bo'lsa, bo'lmasa ham hal qilib beraveradi o'zi. yo iymon keltirmaymizmi bunga? qushlarni tanish bilish yo'q. qushlarni bunaqa do'kon po'kani yo'q, lekin tavakkal qilib uchib chiqib ketadi, albatta qonni to'q ketaveradi. xushchalik bo'la olmaymizmi? allohga tavakkal qilgan el na talqonni, na qalqonini g'amini yer. so'fi alloh yaratadi. allohga tavakkal qilgan odam qorin haqida g'am qilmasin, mehnat qilsin, harakatini qilsin, lekin natija haqida nima qilmasin?

o'zi g'am qilmaslik o'zi bitta rohatmasmi? nimaga ishlab yuribmiz? o'sha g'am bo'lmasin, qancha ko'p bo'lsa, g'am bo'lmaydi deb olyapmiz da, to'g'rimi? ko'p bo'lgan sari g'am ko'payyapti. demak, g'am bo'lmasligini o'zi bitta rohat. yusuf alayhissalomga alloh taolo ta'na qilyapti. seni quduqdan kim qutqaruvdi? men qutqaruvdim. toshga kim o'tkazib qo'yuvdi? men o'tkazib qo'yuvdim. qul bo'lib ketganingda, vazirni o'g'lida yashashliginga kim seni joylab qo'

ayollar tashlaganda, fitnadan kim qutqaruvdi? mo'jizani kim ko'rsatuvdi?

narsa ham buzilmayapti, hamma yog'i zo'r ketyapti. odamlarga qancha zulm qilyapti. bilingki, alloh yaxshi ko'rgani emas buni. yaxshi ko'rgan bandasini tiyib qo'yar ekan. davom ettizmi bu narsani deb. yuz foizlardan bir marta ana shu soqiy bolaga suyanishim bo'lib qoldi, alloh tan berib berib qo'ydi. ko'zimizni ochaylik. xato o'tganda alloh yaxshi ko'rgan bandalarni oldiga qop qoladi dedik. ugut g'azotini eslaylik da. rasululloh ellikta kamonchini ro'motga turg'izib qo'yib tushmaylar dedi. biz yutqizsak ham

yutsak ham, qirilib ketsak ham tushmaylar, mendan buyruq kemagacha dedi. ular o'sha yerda turishdi, yigirma besh minut, o'ttiz minutda jang tugadi. yetti marta bayrog'ini o'ntarishdi musulmonlar, mushriylarda. g'alaba bo'ldi. payg'ambarimizni qo'l osti sayohatlari hammasi itoatda turuvdi, payg'ambarimiz gapidan chiqishi bo'ldi, ellik tasi o'rnida turuvdi, yutdi, alloh taolo yigirma besh mingta g'alabani berdi. bir soat ham bo'lmagan ekan, xudo azoda. quvalab ketishdi, g'iljalab yig'ishni boshladi, bular dunyoga bo'l

qo'zib ketdi. e dedi, o'ljerdan qolamizmi dedi. yuringlar bizlarni teramiz dedi. e, rasululloh manaqa degan desa, yo'q dedi. esliklar bo'lganda bizga o'xshab. rasululloh urush bo'layotganda jim beriladi dedi. urush tugadi, endi tushaveringlar deyishdi. yo'q, u domla manaqa degan bo'lsa kerak. domla bo'lmaydi da, sen qilayotgan ishingiz desa, yo'q, u u qaysi tomondan qarashga bog'liq u? aytilindi mumkin emas, bo'ldi bo'lishi kerak. yunus alayhissalom qavmini, inshaalloh mana keyingi suhbatlarda gaplashamiz

taomini allohdan tashlab chiqib ketuvdi, baliq yutib yubordimi? demak, biz ota onamizni bir dilini ranjitib ko'chaga chiqib, oyog'imizni qayirib olsak, u alloh taolo bizga mehribonlik bo'ldi. alloh dunyoda bandasini qilgan xatosiga jazo bergan bo'lsa bir marta, qiyomatda jazo bergani karim zot ekan, bemas ekanlar yoqda. farhod aka, dunyoda agar qilgan aybingizga jazo bermagan bo'lsa, bitta rahm shafqatini chashib qo'yib turib bu dunyoga, ana shu bitta rahm shafqati bilan azoblanadimi? u bittani olib qo'yib chiqib chiqib chi

yuzta qilib qo'ygan joyda tem bolee azoblanmas ekan. robbimizga suyanishni o'rganaylik. podshoh endi yuz foiz esonida chiqib ketishli tadbiri qanaqa bo'ldi? alloh taolo ni qo'li qiladi, hali yo'q. podshoh nima qildi? tush ko'rdi. tushida yettita aroq sigirdi, yettita semiz sigirni ko'rdi. aroq sigirlar kelib semiz sigirlarni yeydi. yettita pishgan o'sib turgan boshoq bu dedi, boshoqni ko'rdi va yettita sarg'ayib ketgan, qurib ketgan boshoqni ko'rdi. yettitasi kelib, yettitasini o'rab chiqib ketdi.

chiqmab halok qildi. kim ko'rsatib o'tishdi? qayerdan kelyapti yechim? allohu akbar nima deymiz? uzun deymiz. deymiz ku, chidamaymiz o'zimiz. qo'liqol inson, men ajal inson, shoshqaloq. podshoh ana shu tushuni, tushuna olmadi da va vazirlarga aytdi, agar qo'linglardan kelsa, vaqtni tejasiz.

niyatidagilar oyatda o'qimayapman.

degan kishi, ya'ni sen chiqasan dedi, chiqdi. sen osilasan dedi, osildi. bizga muammo tushiradi, ta'vil qilib ber deganda, yusuf alayhissalom ta'vil qilib berdi. yetti yil dedi, tinimsiz ekasizlar dedi. ikki yetti yil dehqonchilik. ikkinchi kun zo'r bo'ladi. yetti yil to'plaganinglarni, ekaninglarni to'planglar. sunbulida qolsin. bu dedi, chiqara olmaylar. qurt tushib ketmasin. dehqon bo'lmagan, alloh bildiryapti. keyin yetti yil, qiyinchilik yili keladi. shunda to'plagan.

yana nima deysizlar? undan keyin yana yetti yil mana bunaqa ish bo'ladi. tushdi, ta'birini aytib berib qo'ysa bo'lar edi. bu yetti yil qiyinchilik bo'ladi deb qo'ysa bo'ldi, ta'vil bo'ladi, lekin undan keyingi qilinadigan ishlarni rejasini ham tuzib berdi yusuf alayhissalom. va bu xabarni podshohni oldiga olib kelgan paytida u aytdiki, bu oddiy odam emas. va qolar, meniki o'tovni behin. olib kelinglar meni oldimga dedi. yusufni oldiga olib borib, qamoqqa borib, chiq seni podshoh chaqiryapti deganda chiqmayman dedi. chiq

rasululloh sallallohu alayhi vassalam aytadi, yuz so'mni alloh rahmat qilsa, naqadar sobir bo'ldi. chiq deganda chiqmadi. agar menga buyurganda chiqardim dedi. nimaga chiqmadi? hamma ajab rasul, qolar ji ila robbaka fasol, ma balu nisbatullatiga qotdi anavi yahundan. qo'llarini qiymalab kesgan ayollarni ahvoli nima bo'ldi? ya'ni meni nomim pokil ekanlar, keyin chiqaman deyapti. izzat nars bu, yugurishib ketmayapti. shunda podshoh yig'ib ayollarni, hammasini so'roq sovoga tutadi. nima deysizlar deganda,

yusuf pokiza edi. biz unga tuhmat qilgan edik dedi. qamoqdan birdaniga yurib chiqmasdan, o'zini tozalab chiqishligini niyat qilganligini ko'rib boshlashdi, yana ixlosi olibdi u kishiga. olib kelinglar dedi. men o'zimga xos, o'zimni do'stlarimdan qilib belgilab olaman uni dedi. olib kelgan paytda yusuf alixisob bilan suhbatlashdi va u kishidagi fazilati podshoh o'ylaganidan ham bir necha o'n barobar yuqoriligini ko'rib aytdiki, qoli indakar yomonlardayinam makinun amin. endi xotirjam yashavoring.

shahrimizda dedi. yusuf alayhissalom so'radi, meni ana shu iqtisod vaziri o'rniga qo'ygin dedi. men bu ishlarni bilaman, chunki vazirni uyida yashab turib, bu mana shu iqtisod ishlarini ko'rib o'rgangan edi va ana shu davlatni mulkini qanchalik isrof qilish ekanligini bilar edi. o'shaning uchun men ishonchli, qo'limdan kela olgan odamman dedi. berdi. rivoyatlarda keladi, davlatda shunaqa bir chiroyli idora qilgan ekanki, podshoh aytgan ekan, menga shu taxt olsa bo'ldi, shunga o'tirma senlar bo'ldi.

qilgan hamma ishni bitta davlatni tamomiy rahbariyatini allohga berib qo'yapti. nima uchun? taqvo qilgan uchun. yetti yilni ichida yusuf alayhissalom vazir sifatida tayyorgarlikda hammasini qildi. yetti yil zo'r bo'ldi dehqonchilik. to'pladi hamma yoqda. to'pladi. keragini edi, qolganini olib qo'yaverdi. qo'rg'oqchilikda yetti yili keldi. qo'rg'oqchilik faqat misrga kelmadi. falastin, arab jazirasi, shom, hamma yerga yetdi. va odamlar ozuqa topishlikda qiynalishni boshlashdi. xab

dunyoda. misrni vaziri kengchilik mahallada sotayotgan naqda sotyapti ekan, bug'dagini arpasini, sholisini, guruchini. odamlar misrga yoqib kelishni boshladi. endi qarang, allohga esa qanaqa ekan? yusuf alayhissalom eski naqda berar edi. savdogarlarga sotmasin da, naqdni ko'tarishib yubormasin deb. bitta shart bilan beradiki, har bitta kelgan odamga eski naqda bitta kishiga bitta tuyi ko'tara oladigan darajada berar edi. demak, bitta odam

ko'proq narsa olib ketmoqchi bo'lsa, o'nta bolasi bilan kelishi kerak edi. to'rtta xotini o'nta bolasi bilan kelishi kerak edi. inakini bo'lardi, o'n beshta tugadi, ovqat olib ketar edi. hiylani qarang. kim o'rgatyapti buni? alloh o'rgatyapti. bu vinyaminni yopib qolishlikka bir hiyla edi bu. yusuf alayhisselomni akasi va otalari ham tirik edi o'sha paytda. ular ham topgan tutgani olib, o'nta aka uka borishdi. kelganda yusuf alayhisselomni oldiga kirishdi, tanir akalar, lekin ular tanishmagan.

tanishmadi. o'n ikki yasharda tashlashib yuborgandi dedi.

yusuf alayhissalom kari imzo bo'lgan. kelgan mehmonlarni yotoqxonasini, yemoq ichmog'ini o'zini hisobidan qilib berardi. chiroyli muomala qildi, jo'natyotib, aytdiki, ko'rdinglar a men sizlarga qanaqa muomala qildim dedi. endi keyingi safar o'sha aytgan ukalari qo'shib olib kelmasanglar, demak sizlar yolg'on gapirgan bo'lasizlar, demak sizlar jos bo'lasizlar. paylab qo'ydi ularni. va o'zlari bilan olib kelgan, bu dekka almashtirgan boyliklarini qaytarib bitta qopiga solib qo'ydi, buyurib. chunki qaytib kelish

hech kimcha pul topa olmay qolib, kelishmay qo'ymasin degan niyatda o'zlari bug'doy uchun to'lagan pulini qaytarib solib qo'ydi.

uyiga qaytib kelib turib, aka ukalarni aytishdiki, ey ota deyishdi. bo'ldi dedi, bundan keyin bermaydi bizga vazir dedi. bu yeb olganimizdan keyin, bizga yemog'i chumog'i yo'q bo'lib qoladi. nimaga? ana shu bitta ukamiz bor deb qo'ygandik, o'shani olib kelmaysizlar, keyingi safar kelmanglar dedi. endi bizni qo'shib, ukamizni qo'shib bermasangiz bora olmaymiz dedi.

when bug'doylarni ochishuvdi, to'lagan haqlar o'zi bilan chiqdi. ota dedi, nima kerak bizga dedi. haligi qaytarib yuboribdi dedi. ana shu olib borgan har bitta safar olib ketgan taomi bir yilga yetar edi. bir yil tugaganda yana qatishlikni niyat qilishdi, lekin shart bor edi. ana shu otanglarda, oldin qolgan ukanglarda olib kelmasalar, sizlarga bug'doy bermayman degani. qoli hali aminukum alayhi illakama amintukum alayhi ahiyhim inqobil. ollohu xayru hafiz, abohu arham, murohim in.

yo xudo assalom unamadi ukasini berishlikka. akasi yuz sutda ishangan, unaqa ishlamayman sizlarga. nima qildinglar unisilar? yo bermayman dedi. bir yil o'tdi, yeydigan narsa qolmadi, majbur bo'lishdi. otasini talab qilib turib olganda oxiri qasam ichirib, qasam ichirib, ukasini akalariga qo'shib berdi. agar dedi,

olib qolsanglar hammanglar yoki o'ldirilib ketsanglar, mayli sizlarga bir uzr bor, lekin boshqa o'rinda sizlarga uzr bo'lmaydi ukasini qo'shib berishni. bitta eshikdan dedi, o'n bittada kirib bormanglar dedi. har xil eshikdan kiringlar shaharga. nimaga? ko'z degan narsa haq. rasululloh aytgan, ayni haq degan. insonni qabrga tezishi mumkin ko'z degan. o'n bitta kuch quvvatga to'lgan bir xil yoshdagi aka ukalar kirib kelishligi, ko'z tezishiga sabab bo'lishi mumkin edi. shuning uchun xilma xil eshiklardan kelinglar dedi. hukm all

tavakkal qildim. sizlar ham allohga tavakkal qilinglar. yoqub alayhissalom haqida va innahu ladua ilmi nima allamnahu. yoqub biz unga bergan ilm ustida edi deyilyapti. qanaqa ilm edi? agar e'tibor bergan bo'lsanglar, yoqub alayhissalomni har bitta gapirgan jumlasida alloh degan so'zni qo'shiga gapirmagan. hech qaysi so'zini alloh degan so'zni qo'shmasdan gapirmagan. mana ilm.

inshaalloh. alloh nasib qilsa, buyursa. qo'l allohu a'lam mana qul va keyin. ana shu bitta gap yo'q. va men urg'uniy anku minallohi shaya, yomonlikda alloh taqdir qilsa men hech narsa qila olmayman. to'tuniy mavzuqa minalloh. allohni o'rtaga qo'yib qasamish beringlar menga. fallohu xayrim xavfiyu da'vohu arhamu ruhimin. alloh saqlovchilarni yaxshisi, mehribon rahmiy. hech qaysi nuqtasi alloh degan so'z bo'lmasdan turib qo'yilgan emas ekan gapidan.

bizda qanaqa bo'lyapti? ikki gapimizni bilib, bilamiz nimaligini. mehmonlar kelganda, yusuf alias o'n bittaki uka keldi. bir juft, bir juftdan bittadan xonaga bo'lib qo'ydi. sizlar ikki oylikmi xonada, sizlar ikki oylikmi xonada. xullas, beshta aka ukam, o'nta aka ukamni beshta xonaga bo'lganda kim qoldi? bu men bilan dedi. bu men bilan qoladi dedi. akalarni jo'natib yuborgandan keyin ukasini bag'riga bossa, men seni akayman dedi. kelguchi, meni ham, meni ham urib so'kib kelishgan bo'ladi. bo'ldi endi senga ozodlik qil.

berishmaydi dedi. endi qaytadigan paytda yana hiyla qildi. yusuf alayhissalom. idishlariga, budelarni to'lg'izdi da va buyurdi, qo'lidagi xizmatchi yigit ana shu budeda o'lchaydigan bir cho'michini, jomini idishini ana shu vinyaminni qopiga solib, tuyasi yelib qo'ydi. shunday aytdiki, ey dedi, ayyatu xalil innokun bilan salixun. ey qofiylar, ey charvon, sizlar o'g'ri ekansizlar dedi. nima yo'qotdinglar deb keluvdi?

hodishaxta cho'michini yo'qotdik dedi. kim topsa, bir tuya taom mendan dedi, men kafolatman dedi. kafolatliman dedi. biz o'g'irlaganimiz yo'q, biz buzg'unchilik qilgani kelganimiz yo'q deyishganda aytdiki, agar sizlarni ichinglardan chiqib qolsa nima qilamiz dedi. bu ham bitta hiyla edi. agar o'g'ri misrni qonuni bilan hukm qilinsa, yo urilishi kerak edi, yo o'ldirilishligi kerak edi. binyamin bu narsani xohlamasdi, ushbu alayhissalom. endi yoqub alayhissalomning shariatida o'g'ri ushalsa, o'g'irlangan mol degasiga qulga

hukm hukm bo'ladan so'rayapti. qani, o'nta aka uka, nima deysiz, agar sizlarni ichinglardan chiqib qolsa, nima qilamiz desa, sizlarga qul bo'ladi o'sha dedi. hukmni misrni hukmi bilan hukm qilmadi. jazoni yoqub olazimning shariat bilan jazo oladi, jazo oladi. kattalardan boshlab keltirib, oxirida binyamin mana mana o'g'il ekan dedi. bo'ldi endi, qoladi bizda qul bo'lib dedi. otasiga bular qasam ichib kelgan. allohni o'rtaga qo'yib qasam ichishgan, aybkallamiz qaytarib ukamiz dedi.

dedi. shunday yalishni boshlashdi, ey vazir, siz yaxshi odamsiz, xohlagan o'n tadan bittamizni olib qoling, qo'l qilib, uni qari oqsoqol otasi bor, unamadi. zulm qilgan bunimiz qolganlarga dedi. o'g'li dedi, uqsa yu. bu ham bitta allohdan o'rgatgan hiyla edi. iloji bo'lmadi chiqib ketishda.

akalar aytishdiki, bu o'g'irlagan bo'lsa, mana aytdik, yusuf alayhissalomda o'nta aka ukasi bor edi. binyamin bitta inadan tug'ilgan ukasi edi. oltitasi ikkita xotinidan va to'rttasi ikkita cho'risidan edi. binyamin bilan tug'ishgan aka uka edi. aytishdiki, bu dedi, o'g'illi qilgan bo'lsa, akasi ham bir o'g'illi qilgan edi debdi. yusuf alayhissalomni o'g'illi qilganligini yusuf alayhissalomga aytishyapti tanimasdan. yusuf alayhissalom yoshligida o'g'illi qilgan bo'ladi.

tomonidagi bobosi mushtiy bo'lib bu yerga sig'inganligi uchun, butini olib chiqib sindirib yuborgan bo'ladi o'g'illari. shu narsani ishora qiladi. bular o'zi zodi vodi bor edi, o'zi o'g'irlik bo'lardi deyapti. lekin bu qanaqa o'g'irligi edi? qo'li inyasilik qifoqoti sariqahunlahunin qobil. fasarroha yusuf inab siyolim yurdi halaxun. jahli chiqdi, lekin tashqariga chiqarmadi. iloji bo'lmasdan qaytib ketishdi. otalarini oldiga borganda aytishdiki,

e ota deyishdi, ota bolangiz o'g'irlik qildi deydi. biz g'ayatga guvohlar bera olmasdik, biz bilmasdik o'g'irlik qilishligini. agar ishonmasang, biz borgan, qishloqqa borib so'ragin va biz bilan borgan karvondan so'rang, biz bilan kelgan. albatta biz rost gapiryapmiz. birinchi safar nima deganini yuzib tashlab kelib, agar rost gapirsak ham ishonmaysiz baribir deyishganida. endi bu safar innala sodiqov, biz rost gapiryapmiz deyishdi. ya'ni inson o'zini yolg'onini gapidan bildirib qo'yar ekan.

agar alloh bildirsa. yoqub alayhissalom binyaminni ajraganligi uchun endi yig'lashni boshladi. ey yusuf deb turib, kazim, vahobo kazim, yig'lab, kazim degan so'z yig'isini tashqariga chiqarmaydigan, birovga dardini aytmasdan ichida yig'iladigan odam. kazim deylar ekan. ko'p yig'lab, ko'zi ko'r bo'ldi. va bir qancha muddatdan keyin o'g'illariga aytdiki, sizlar noumid bo'lmanglar allohu akbara. tanish bilishlar ishga solib boringlar, bu yerda bir ish bor. endi. ha.

bar safar o'rtasida bir yil o'tardi. uchinchi yilga kelib hech narsasi qolmaganda olib borgani.

kelganda. ular sezmay qoladi dedi. akalarini bundan ham pastlashligini xohlamadi da. qoli hal alimtum ma'faltim yusuf va hiy damtum jahlun. johil bo'lgan holatda yusuf bilan ukasini o'rtasida qilgan ishinglarni bilasizlarmi dedi. shunda ular holu ayni galamda yusuf, e sen yusufmisan deyishdi. shu mavqeyt bilan, quduqqa tashlangan mavqeytni o'rtasida yigirma ikki yil o'tdi. o'n ikki yosh bo'lsa,

hozir o'ttiz to'rt ga kirdi. bitta katta davlatni ustida boshliq bo'lib turibdi. bu alloh taolo bergan fazli marhamati deydi. men yusufman dedi. alloh menga ne'matini ato qildi. innaquman yetta qiroyasizmi va inna allohu aleykum va rahmatullohi muhsiniyin. mana mana shu yerini eng asosiy xulosa deb olaylik. alloh bizga ne'matini ato qildi. bilinglar deyapti alloh. albatta kim taqvo qilsa va sabr qilsa, alloh bunaqa bandasini ajrini zoyi qilmaydi.

qiyin o'tirishmadi issig'ida. qiyin bomdodga turish, qiyin o'n so'm turganda oqlab o'tib ketishlik, qiyin rost gapirishlik. lekin qiyin bo'lsa ham, taqvo qilib, sabr qilsanglar shu qiyinchilikka, dunyoda ham beraman ajrlarda, oxiratda ham beraman demayaptimi alloh? biz aytayotgan istifolarimizni, biz aytayotgan tasbiqlarimizni dasturxonimizga aloqasi bormi yo'qmi? bor. to'g'ridan to'g'ri aloqasi bor. aytyapti alloh taolo, taqvo qil, sabr qil. demak qiyin ekan.

taqvo qilishlik. yusup alayhissalom taqvo qildi, sabr qilyapti. akalar o'zini tanitdi va ko'ngligini olib berdi. otam olib borib yuziga tashlanglar, ko'zi qaytadan ko'radi dedi. xursand bo'lib, karvon bilan, karvon bilan, ana shu turgan joyi bilan misrda yoqub alayhissalomda yashaydigan o'rtasida sakkiz kunlik yo'l edi. karvon jilchigi bilan yusup alayhissalomni ko'ngligini yig'imsangiz yoqub alayhissalom. agar qarib esini yeb qo'yibdi demaganinglar

larda yuz hidi keldi, hidi kelyapti degan bo'lardim dedi. kelishdi da, hali ham o'sha eski adashib yuribsiz, yuribsiz. ko'nglini endi betiga otishdi, ko'zi ko'rdi. va hammasi misrga kelishdi. ota onasini kutib oldi, avjga olib chiqdi. so'ngra ular tushib, ota ona o'n bitta kunga sajda qildi unga. bu ibodat sajdasi emas. bu taklif, hurmat sajdasi edi. otasiga aytdiki, ya abate inni inni roaytu ahada asharo kavkaban va shamsam

qamar ro'yi tug'unli sajiddin. o'n ikki yashar paytda aytuvdi, otajon, o'n bitta yulduzni oyoq quyoshli menga sajda qilayotgani ko'rdim degandi. nima dedi? otajon dedi, mana dedi, tushimni ta'biylashu dedi. alloh haq qildi buni dedi. vaqod aqsanibi ilahrojani minasi sijin va javikun minal badu. min badi ya nazarash shaytonu bayniy va bayniy ixvating. inna robbi laqifun lima yasha, inna huvvala lima hakim. eng asosiy xulosa, taqvo qilib, sabr qil, zoye bo'lmaysan deyapti. hojarona

makkada qolyapti. agar qolsak, alloh rozi bo'ladimi, unda bizni zoye qilmaydi dedi. alloh taolo darrov zudlik bilan mukofotini berdi, zam zam deb chiqardi. alloh taolo taqvo qildi, o'g'lini sovchiligi ibrohim alayhissalam tayyor bo'ldi, isroil alayhissalomni tug'ilishiga xabarini berdi. uni o'g'li yaqub tug'ilishiga xabarini berdi. ikkalasini ham payg'ambar bo'lishiga xabarini berdi. alloh taolo karimzod. nasl nasab bilan faxrlanishlik bor. bu yaxshi bo'lmagan narsa. men polondan

chilardanman, po'ngichilardanman. rasulullohdan so'rashdi. man al karim, eng zo'r nasl nasabi toza kishi kim degandi? al karim, ibn ul karim, ibn ul karim, ibn ul karim. yusuf, ibn yahud, ibn isxoq, ibn ibrohim. payg'ambar, payg'ambar, payg'ambar, payg'ambar. nasl nasab bilan kelishi bo'lsa, yusuf alayhissalom unaqa hech kim bo'lolmaydi. o'zi payg'ambar. otasi bobosi,

bobosi fayronbar. kimda bor bu sharaf? lekin shu kishi, shunaqa urug'i, shunaqa zuvolasi katta bo'lib turib, oxirida aytayotgan duoda qarang. yuz o'n bir oyat yusib so'rasin, lekin yuz bir oyatda yusuf alayhissalomni hislasi tugaydi. yuz birinchi oyat, diqqat qilib turamiz. robbiy qoda artaytani minal mulki va allamtani min ta'vilil ahadif, fatira samovati va antavaliyevi dunya va axirot, tavaffani musliman va alixiy qinidi solihiyin. shuncha imtihondan chidabchi

chiqib, shuncha balolarga sabr qilib, najotga erishib turib qo'rqyapti. nimadan qo'rqyapti? oqibatidan qo'rqyapti. zo'r yashadim, zo'r o'tdim imtihonlardan, lekin oxirini ham chiroyli qilgin deb qo'rqyapti. sizlardan bir kishi bir umr jannat amalini qilib yuradi. bitta gunoh qiladi, shunda jonini oladi alloh. do'zaxga ketmaydimi u? hech kim bu yerda o'tirganlar g'ururlanmasin. chunki chetar soatimizga qaraladi. namozni biz boshlagan bo'lsangiz, bir yildan keyin uka

boshlar. lekin siz bir yildan keyin qanaqa bo'lasiz? ketar soatda la ilaha illalloh aytilinmasa qanaqa bo'ladi? hech kim o'qiyotgan namoziga, qilayotgan savobli ishlariga, sadaqasiga g'ururlanmasligi kerak. chunki oqibatiga qarab o'lchanadi. muso alayhissalom qissasida sehriganlar peshin mahalida muso bilan yoqalashgani chiqqan edi. sindiramiz deb chiquvdi. lekin iymon keltirib, asrda shahid bo'lishni shomda jannatga kirishmadimi? oxirida xayrli bo'lsin.

parvardigoro, osmoni yerda yotgan rabbim, menga tushlar ta'vilini o'rgatding. osmoni yerda yo'qdan bor qilgan parvardigorim, albatta sen dunyoda ham, oxiratda ham meni do'stimsan, tavaffan ey musliman, meni musulmon qilib o'ldirgin va solih bandalaringni ergashtirgin. nimani so'rayapti? oqibatini so'rayapti. o'ziga ishonib kelmadi. alloh taolodin yana qo'rqdi da, xotimasini xayrli bo'lishini so'radi.

shu bilan yusuf alayhissalomni hissasini nihoyaga yetgan bo'ldi. inshaalloh keyingi suhbatda ana shu ikkita darsni olgan xulosalarimizni bir jamlab qo'yamiz. lekin bugun eslab qolishimiz kerak bo'lgan ikkita narsa. inna man yattaqi va yasbir va inna allohu a'la yuzyozyo'l muhsiniy. kim? taqvo qilib, sabr qilsa, mukofoti zoir bo'lmaydi. dunyoda ham oladi, oxiratda ham oladi. va tavaffani musulmon va alixiqna bismillahir rohmanir rohim. musulmon holatda jonim olgin va yaxshi bandalaringga ergash.

ishlashtirgin deyapti. bizlar mana shu duolni qilamiz. qavat fanam musliman va hiknabiz solihiyin. assalomu alaykum va rahmatullohi taolo va barakatuh.