Abdulloh Domla - Ibrohim alayhissalom 2/4 (Payg'ambarlar qissalari)

o'tgan ma'lumiyimizni qisqacha bir takrorlab qo'yadigan bo'lsak, maqsadga ma'qul bo'lsa kerak. ibrohim payassalom, mana solih qavmi, samut qavmi halok bo'lgandan keyin, bir qancha vaqt insonlarga ham bir tarix etib yashaydigan bo'ldi. va yana kufrga qaytdi. alloh taolo, mana aytdik, iznoni ko'payganda yoki aroqxonni ko'payganda emas, balki shirk, alloh taologa kufr ko'payganda, qayron baloni yuborgan deb aytdi. falastin, iroq, misr va boshqa yerlarda insonlarga ham kufrga qaytishdi.

bu safar alloh subhanahu va taoloq payg'ambarlarining eng ulug'laridan bo'lgan, payg'ambarlarning otasi bo'lgan ibrohim alayhissalomning payg'ambar qilib yubordim. ibrohim alayhissalomning qissasi, qur'onda mana qaraydigan bo'lsak, ibrohim alayhissalom haqida yigirma beshta surada so'z boradi. yetmish uch o'rin zikr qilinadi. yetmish uch o'rin degani, yetmish uchta oid degani emas. bir joyda to'rtta oid bo'lsa, bir joyda ellikta oid bo'lsa, mana shunday oidlar majmuasidan yetmish uchta o'rinda ibrohim alayhissalom

zikr qilasizlar. mana, o'tgan safargi suhbatimizda shu narsani gaplashdikki, ibrohim bilsalom, ana shu o'n olti yosh paytida nabi bo'lgan dedik. davlatni o'zini otasidan boshlagani yuklov bo'ldik. ey otajon, otajon, otajon, faqat ana shu shirin suxanlik bilan, yumshoqlik bilan, haliging bilan davlatni boshlagan bo'ldi. shuning uchun alloh taolo mana qur'on bilan marhamat qiladi. ey namoyon qilganlar, o'zinglarni va ahli ayolinglarni, xonadoninglarni jahlimdan bo'linglar, saqlab olinglar deydi. qolgan xullas

afzal shu bo'ldiki, da'vatni inson o'zini oilasidan boshlashligi kerak. ya'ni qiyomatda alloh taolo har bitta kishini o'zi haqida so'raydi va xonadoni, oilasi haqida so'raydi. boshqalarga yetkazganligi yetkazmaganligi, bu inson ana shu imoniga bog'liq bo'ladi. alloh taolo nima qilinib qolgan? quntu buxayru ummatga yetkazib qo'yilasiz, amrullo bin ma'ruf yo taniqxonali munkor va to'qbek bilan deydilar. insonlarga chiqarilgan ummatda eng afzal sira bo'linglar dedi alloh taolo.

nima degan savolga javob shu ekanki, chunki muhammad aka saodir ummatini hammasi yaxshilikka yurib, yomonlikdan qaytarar ekan.

bizda mana shu suhbat bo'lsa, endi ekan alloh taolo maqtagan ummatni eng afzallardan bittasi biz bo'lamiz.

biz faqat la ilaha illalloh muhammad rasululloh deb qo'ysaklar, ana shu ummatni eng yaxshisi degan umrnoga ega borolmaymiz. to ana shu yaxshilikka yurib, yomonlikdan boshqalardan qaytarmaydigan bo'lsak.

lekin davlatni otasi quloq tutmaganidan keyin, ularni ana shu yomonliklarda asli indizi bo'lgan butlarni yo'l qilishga qasd qildi.

mana shu narsaga ham e'tiborimizni qaratishimiz kerak bo'ladi.

dedi. keyin, insonlar allohni tanib, iymonni tushunganlardan keyin, o'zlari achchiqona shu singan mulklarini parcha parcha qilishgan.

demak, ko'zimiz ko'rib turgan munkarni hali qalbimizda o'zgartirmasdan turib, u narsani o'zgartirishimiz imkoniyati bo'lmas ekan. chunki alloh rahmat qiladi.

na vloxirlar yuqayiru ma'biy qovmin, hatto yuqayiru ma'biy afosiyin. alloh taolo insonlar o'zlarini ichidagi narsalarini tarbiya qilib tuzatmaganlaricha, alloh ularni atrofida hayotini isloh qilmaydi.

o'zimizga loyiq bo'ladi. biz o'zimizni kimligimizni bilishlikda yo'l juda oson. bu yerda hech kim o'zini yomon deb bilmaydi. hamma dunyoda qilayotgan ishini to'g'rida biladi. qaroqchilar ham boylarnigina olib kambag'allarga beryapmiz da, bular ham o'zlaricha nima? to'g'ri ish qilyapti. dunyoda inson bir qilayotgan ishini to'g'rida bilmasa, qilmaydi shu narsani. shunday emasmi? o'g'li ham aytadi, bilasanmi, mendan shunaqa ovo deyman, bitta ishimni kuzga tusha deydi.

har bitta odam o'zini qilayotgan ishini to'g'ri deb biladi. demak, siz bilan biz xonadonimizni islohot eshigidan bo'lib, o'zimizga qaraylik. o'zimiz yaxshi bo'lsak, alloh taolo ularda taqlidga, insofga keltirishiga oson bo'ladi. ibrohim alayhissalom butlarni sindirmoqchi bo'ldi va butlarni sindirdi ham. va suhbatimizning asosiy qismini mana shu qilinadigan ishlarni oqibatiga qarasin degan so'z bilan yakun topgan bo'ldi. butlarni sindirdi. xo'p, shundan keyin odamlar butga sig'inmay qo'yishdi.

sini shu, ya'ni qo'llarimni yasashib olib, sini shu bo'ldi. lekin oqibati nima bo'ldi? ibrohim alayhissalomdan omon bo'laqtirishdi. demak, odam alayhissalomni farzandlariga qilgan beshta nasihatidan bittasi, bir ishni qilishingdan burun oqibatini o'ylanglar. agar men ana shu mevani ishdan burun oqibatini o'ylagan bo'lganimda, ehtimol yemasin dedim ekan. demak, birodalar, birovga birov qattiq gapirib gapirishingdan beri, birovga bu yerda bir shokoladni toqi olishingdan burun oqibatini o'ylashni boshlaysiz.

chek, bu alloh taolosi bilan bizga qur'onni o'rgatayotgan ta'limni hisoblaman.

men afsus bo'lsamki, dunyo tijoratida qilayotgan savdoimizda yetti o'lchab bir emas, yetmish o'lchab bir kasal, chunki cho'ntagimizga ziyon kelishiga, puldan ayirilib qolishimiz mumkinligini o'ylab turib, iqtisodda, tijoratda ziyon qilishiga xohlamaymiz. lekin odamlarda haqqacha qilishiga kelganda, ana shu ziyon qilishimiz mumkinligini o'ylamaymiz. men aytib olay,

keyin dunyoda suyolmaydimi? bu tushuncha noto'g'ri bo'ladi. musa alayhissalom o'zini hammasidan bitta qirq tiyin o'tirib qo'yadi. nima bo'ldi oxirat? yurtidan qovuldimi? yurtidan qochdimi? demak birovlar, xulosa olaylik. bu qizchalarda bir ko'ngil tushungi uchun, bir vaqt o'tkazishlik uchun, eshitilayotgan joyimiz yo'q. biz xulosa ibrat olishimiz kerak. bu darslarni boshlaganimizda, bu darslardan ko'zlangan asosiy maqsad ham aytib o'tganmiz. ibrat bo'lishingiz uchun, ma'ruza bo'lishingiz uchun,

mendan topishligi uchun. suhbatni boshida aytdik, astariddin la, vaman yatavakkal alallohi fahvohas buhu. kim allohga tavakkur qilsa, bas bu kishini ishi allohning qo'lida bo'ladi. eslaring ibrohim alayhissalomni qilgan niyosini. oyoq qo'lini bog'lab, allohga uloqtirgan paytda, hasbuni alloh va ne'mali va keyin. rasululloh so'rasalarini aytdi, bu mustonda maknutni duosi. qiyinchilik holatiga tushib qolgan.

mashaqqatga botib qolgan kishini duosi. qaysi bir kishi mana shu duolni o'qib, o'qib, allohdan bir faraj yo'lini endi so'rar ekan. alloh albatta duosini jalb qilindi. ikki orasida. hasbunalloh va ne anvar va keyin. allohga tavakkal qilgan, o'zini ishini, o'zini g'animini tashvishini allohga topshirgan bandani alloh taolo farishtalarga ham qo'yib qo'ygani yo'q. jabro' alayhissalom kelib mana rivoyatlarda, ey ibrohim, bizga hojat bormidi?

ibrohim alayhissalom nima dedi? sizgami dedi? sizga hojating yo'q. ya'ni qalbda olovga tamomiy topshirib qo'yganligini cho'qqisini ko'raylik. inna ibrohim ima ka'ra umma lila olov to'g'ri. ibrohim bitta o'zi ummat bo'lgan deydi. bu so'zni tushunaylik biz. ummat degani, la ilaha illalloh degan karimadan aytganki, qanaqa millat egasi bo'lishidan qat'iy nazar, bitta ummat bor, tushundingizmi? ibrohim alayhissalom bitta o'zi ummat edi.

bu fazilat faqat ibrohim alayhissalomga berildi. qalb tamomiy alloh bilan bo'lgan. hatto o'tga uloqtirmay olganda ham g'am qilmayapti. allohda aytgani bo'ladi. allohda alloh ibrohim alayhissalomga juda bir shivoli shu yerda saqladi. astag'ibilloh qumna ya naru qumniy badr va salomu alayhi ibrohim. ey o't, ibrohimga sovuq va salomat bo'lgin dedi. abdullohim aka sifatida mana shu aytish haqida, agar alloh o'tga sovuq bo'lgan.

oldi, orqasidan salomat bo'lgin demaganida, o'tdi sovug'ini ziyon tegib qoladi, ilohim assalomu alayhi vassalam.

narsa yo'q, qonni yapishib ketdi bir biriga. mana shunday qiyin ahvolda cho'lda bordi, madian qonni qo'ylarini sug'oradigan joyga borganda, odamlar qo'l ko'zlarini sug'oryapti. ikkita qiz bir chekkada qo'ylarini to'sib, boshqalarni qo'lga aralashib ketishidan to'sib turibdi. shunday borib turib, sizlar nimaga qo'ylarilarda sug'ormaysizlar? otamiz qarich oladi, biz ayol kishi bo'lganligimizdan, erkaklarga aralashmay turamiz deyishdi. bu ikkalasi shuayb alayhissalomni qizlari edi. payg'ambar edi otasi.

shunda ibrohim musol yassalom qoyalarini sug'orib, og'rib berib, jo'natvordi da, daraxt tagiga o'tirib duo qildi.

o'zini yurtidan quvurgan, yurtidan, patatidan ajralgan odam nima so'rashi mumkin allohdan? biz srazu bilamiz. menga ma'no kerak. ma'no kerak. ya'ni uch to'rtta narsani aniq bilamiz da, ma'no bo'lmasa kerak. musol yassalom nima kerakligini aytmagan ekan allohga. chunki rabbisi o'zidan ko'ra yaxshiroq bo'lishiga ishlagan ekanda.

to'g'ri. ana o'tgan safar ham aytdik, bizga nima kerakligini hamma biladi bu yerda. sizga uchta to'rtta narsa kerak, sizga beshta, bilamiz bizga. rabbim mendan ko'ra menga nima kerakligini yaxshiroq bo'ladi degan e'tiqodimiz juda zaif bizda. daraxt tagiga o'tirib, oyoqlari tomonini yirtilib ketgan. og'zidan bir chang o'rgandan zangi oralarin chiqib qolgan. musol yassalom daraxt tagiga orali o'tirib turib duo qilgan. robbi inni lima anzalfa ilayyi minxoyri foqih. parvatiga aro, sen.

menga tushunadigan, yaxshiligingga muhtojman dedi.

bilasiz, gilos ekib qo'yasiz. alloh biladi bu narsa sizga baxshini yomon. vasan ayni makaroq o'sha ayruq va hayru makum. hayotinglardan birinchi sodir bo'lsa, sizlarga yoqmaydi dedi alloh. ehtimol orqasida yaxshilik bor. va sizlarga bir narsa yoqadi hayotinglardan. ehtimol orqasida yomonlik bor. alloh biladi, sizlar bilmaysizlar desa ham nima deyapmiz biz? yo'q biz o'zimiz bilamiz. nima so'rashni o'zimiz juda yaxshi bilamiz. muhofiz alayhissalom parvardigor menga, tushunadigan yaxshiliklaringga haqiqman deb qo'ydi. endi u yaxshilikni

endi ko'rinishini qarang. ana shu ikkita qizdan bittasi keldi. otamiz bizga qilgan yaxshilikka zayavka otini bergani chaqiryapti dedi. chaqirdi, yaxshiliklar qanday narx bo'ldi? payg'ambarga kuyov bo'ldi, o'n yillik propiskasi bilan. yurtidan qurilgan, musofir bo'lgan odamga olloh taolo xotin beryapti. yana propiskasi bilan beryapti, yana payg'ambarga kuyov qilib beryapti. buni tasavvur qila olamidingiz? o'shaning uchun bir narsa so'rayotganda, birodalar, parvodgor, menga nima kerakligini mendan ko'rasak

demak, yaxshiroq bilasan, sen meni robbimsan deyolaymizmi? demak o'zi ham shunaqa ekan narsamizni. xo'p, demak, xas bu notoq. bizni hisobimiz allohni zimmasida, bizni ishimiz allohni o'ziga topshirdik. alloh taolo o'zi biladi qanday qilib hal qilib olishni. demak, ibrohim alayhi sallomda o't yo'l orttirishdi, lekin hech kim iymon keltirmadi. mana qissamiz, betamiz bugungimizga. ibrohim alayhi sallom o'tdan chiqqandan keyin

hech kim iymon keltirmadi. faqat ana shu o'zini, amaksini o'g'li yoki akasini o'g'li deyiladi bu paytlarda. lut alayhissalom iymon keltirdi. fa aminallohu nur va qoli inni muhajir minarobbi inna huquqbul azizul hakim. unga lut iymon keltirdi. faqat lut alayhissalom. kichkina yosh yigit bo'lgan shu paytda. endi ibrohim alayhissalom o'zi o'n olti yashar bo'lgandan keyin u jiyani qancha to'lanadi?

ibrohim aleyhis salomni qavmini mana shunday bir ro'zg'izadan keyin natijani keltirmaganligini ko'rib, noobiy bo'ldi va hijrat qilishlikka xas qildi.

ibrohim alayhissalom qaysi shaharda bo'ldi bu ishlari? bobilda. bir haftada esimizdan chiqib qoldimi? bobul shahrida bo'lgandi. ana shu bobilda podshosi o'tga tushib kuymagan yigitni xabarini eshitganda talabini olib kelishdi. u ana shu namunov degan podshoh edi. mana rivoyatlarda shunday atirgarkanki, yer yuzini to'rtta podshoh qo'l ostiga jamlagan deydi, ey.

to'tiq podshoh o'zini zamonada yashagan odamlarni hammasini bitta hukmga jamlagan. shulardan ikkitasi musulmon bo'lgan, ikkitasi kofir bo'lgan. ikkita musulmon ham, bittasi zurxonay, bittasi sulaymon alayhissalom. kofir bo'lgan ikkitasini bittasi bu mana shu namrud va buxturnasr degan podshoh ekan, yahudiylarni qirib, ana shunga bir qilomni keltirgan. ana shu namrud o'zini zamonasini mutlaq podshohi bo'lgan.

astag'dubilloh, alam taro ila ila bi hajji ibrohimu fiy robbi, ana atrofullohu ulm, iliqola ibrohimu robbiyalladi, yuqi va yumi, qoli anavi, uqi va umid. ibrohim alayhissalamni namrud o'ziga chaqirtirdi va unga bir hujjat keltirdi. ya'ni robbi kimdir? ibrohim alayhissalam robbisini tanishtirdi. robbi tirikiradi, o'ldiradi dedi. shunda namrud o'zini ilohiy da'vosi bor edi. o'zini iloh deb da'vo qildi.

bo'lar edi. men ham o'ldirib tiltiraman dedi. o'limga hukm qilingan ikkita odamlar olib keldi, bunisini o'ldiringlar, bunisini tirik qo'ydinglar dedi. mana men ham o'ldirib tiltiraman dedi. ya'ni ibrohim alayhissalom qasd qilgan o'lim, hayot bu asl o'lim hayot. lekin bu odam bilan hujjatlashlikka hojat qolmayapti. ya'ni osonroq bir xilga odam bo'ladiki, bir tushunishlikni xohlamaydi. biror bir oyat yoki bir narsani tushuntirmoqchi bo'lsa, tushunishlikni xohlamaydi, tortishlikni xohlaydi.

qanaqa odamga xiloliga aniq ekan. savollarni bir ikki necha xil ma'noda beriladi. bir narsani bilish uchun, masxara qilish uchun, yoki so'ralayotgan odamni ilmini tekshirishligi uchun va hokazo. ibrohim alayhissalom keyingi munozaraga o'rin qo'ygani yo'q. aslida aytganlar qola ibrohim muhammadullohu hay'ati bismillah mash'uliyati, farqi bi ham bilan mag'rib, fa buhiy tanladi kafarullohu layyih bilan qovmat ololmaydi. ibrohim alayhissalom aytdi, meni robim yo'q.

endi mashriqdan chiqarib mag'lubga botkazadi dedi. sen mag'lubdan chiqarib mashriqqa botkazib ber chi dedi. tabiiy, bu narsa alloh taoloni qo'lida. shu o'rinda namuna og'zi yumordi. biror yomonlik qilgani jasur qilmadi. chunki o'tdan kuymasdan chiqqanligini xabarini topganligidan ibrohim alayhissalomga bir yomonlik qilgani cho'childi desa gaplashgan bo'lmaymiz. o'zini oldidan chiqarib yubordi. ibrohim alayhissalom

shomga, suriyaga xijilat qildi. mana xoron degan joyga bordi va ana shu yerda o'zini amakilardan bo'lgan xoronning qizi soraga uylandi. rasululloh sollallohu alayhi vasallam haqisida aytgan edi, ma huli haqlar a'lo ajmoni sor illa havo. yer yuzida soradan ko'ra go'zalroq ayol yaratilmadi, havodan boshqada. ya'ni eng go'zal ayol, ayol havo, undan keyin sor.

nimaga havo ona soronadan ko'ra go'zal? esinglar. jannatda yaralganda. jannatda bir xunuk narsa bo'lishi mumkin emas. jannatda bir noxush narsa bo'lishi mumkin emas. shuning uchun yer yuzida yaralgan ayollardan eng go'zali sorona haqida bayramda yozsalar mana hadislarda marhamat qilgan bo'ldi. ibrohim alayhissalom mana soronga borganda, shu yerda uylandi, shu yerda yashadi. ana shu soron ilodan bittasiga aylandi.

xorrom xavmi buzlarga sig'inmas edi. allohga ham sig'inishmas edi. ular yulduzlarga sig'inishardi. subhanalloh, alloh ta alloh, bir bandani adashtirayotgan bo'lsa, qiyin ekan odamni holini. alloh adashtirgani ko'ringki, o'zini madaniyatda cho'qqisiga yetishlik arafasida bilgan xalqlarni rahbarlari, molni najosatini olib, yuziga surkyapti barakalla. ko'ryapmiz. ko'chalarda yotib

bo'lgan bo'lsa, u ma'lum turk ishlashiga jazm qilmaydi, chunki iloh deb qaralyapti, muqaddas hayron deb qaralyapti. alloh adashmasin. zamon ham bo'lgan ekan, insonlar ana shu har xil narsalarni qo'llari bilan yaslab, sig'inishni o'rgan ekan. umariddin xattob aziz allohim aytadi, zalolatda ana shu islomdan burungi johiliyat davrini eslasam, bir kulgim keladi. yana bir eslab, yerlagim keladi deydi. kulgim kelganda deydi, qo'limiz bilan deydi, ilohlarga yasab oladi deydi, xamirdan yoki ana shu qo'shma hurmonlar chiqib

iloqda bo'limimiz yig'ib yurardik deydi. qonlimiz ochiq bo'lsa yeb qo'yardik.

yurib turib, o'zini shirin qilib, o'sha uch yashar, to'rt yashar bo'lib qolgan qiziq, qanaqa shirin yoshda bo'ladi, olib chiqib ko'mishgan qilinglar. allohga ham musobaqa bo'lsin, siz bilan bizlarni shu qonunlardan qilib qo'ymadi. qonuniylar atayin mana yulduzlarga sig'inishadi. ibrohim alayhissalomga alloh taolo mana. va kasalika nuri ibrohimi malakuta samovar ilohi va rahmatullohi va rahmatullohi va bismillahir rohmanir rohim. ibrohim alayhissalomga alloh taolo.

bugungi kundagi zamonaviy kuzatish aslodlari bilan ham ko'rish mumkin bo'lmagan, osmon mulkini ko'rishlikka alloh taolo ko'zini ochib qo'ydi.

burchlar, yulduzlar, ana shu galaktikalar deymizmi, sozvezdiyalar deymizmi, shularda hammasini ko'rishlikka alloh taolo mavqeban berib qo'ydi. ko'zidan mana shu pardani olib qo'ydi.

osmonda mulkini ibrohim alayhissalom hammasini ko'rdi. endi, osmon mulkni yerda ko'rgan kishi yukuzga sig'inadimi?

ibrohim avval yulduzlarga sig'ingan, keyin avval hidoyat qilgan degan so'z bor, bu juda bir katta xato. u gapni hujjati, mana quyidagi oyatni aytib keltirishar ekan. astag'ibilloh, falakma jimna alayhillay, ra kavkabam hola haydarobbi. xoron xavmi tunda ibodat qilgani chiqishadi yulduzlarga. ibrohim alayhissalom ham ular bilan birga chiqdi. davrni qarang, qanaqa bo'lyapti? tun kelib,

kavkapni ko'rgach, mana shu yerdan robin dedi. mana shu kavkap degan so'zga qaraylik. kavkap degan so'z sayyora degan ma'noda ekan. najin degan so'z yulduz ekan. bir yarim yil bo'lib tushgan qur'onimizda, ana shu oyda oldida turadigan yulduz qanaqa planetadir? sayyora, u yulduz emas u. zuhral, o'sha venera deyiladimi? ya'ni uni yulduz emas, planetaligini odamlar bir yarim yil bo'lib qur'onida aytyapti. kavkap

deb parlament aytilinar ekan. bu qur'onni mo'jizalaridan, ilmiy mo'jizalaridan. ehtimol buni tushunmasmiz. lekin mana shu osmon falakiyasi yoki ilmini bilgan kishilar juda yaxshi farqiga boradi. yulduz yilmayapti. sayyora deyilyapti. agar bu qur'on alloh tomonidan tushunilmasdan payg'ambarimiz o'zi to'qib olgan bo'lgan edi, u narsa to'g'ri shunaqa bir to'g'ri aytilingan bo'lmas edi. mana shu yerni dediroq bo'ldim dedi. tun tugab, kun chiqqandan keyin yulduz yo'q bo'lib ketdi. shunda ibrohim alayhissalom aytdi.

robbiy. qalama aql, qoralar hibbulla aql. cho'kib yo'q bo'lib ketgandan keyin, yo'q unaqa yo'q bo'lib ketayotganlar men yaxshi ko'rmayman dedi. ya'ni da'vat shunday bo'lyaptiki, chalaylarni ishlatinglar degan ishora bilan bo'lyapti. oxirgi ishora kifoya. da'vatning uslubi har xil ekan. borib peshanasiga taqashmas ekan. bir insonni aqlini ishlashtirishlikka turtki berib qo'yishi mumkin. o'shanga inson o'zini topdim deydi da, bu narsaga amal qilishi sizni gapingizni olgandan ko'ra yaxshiroq, chunki o'zini o'

haqida. o'zini topdi. odamlar bir tabiatim bor ku, birovni gapini olishni xohlamaydi. ertasi kuni ilhom alayhissalom, mana shu iymonni mana shu e'tiqodda xatoligini tushuntirishini yana chiqdi bir marta. talamma loh, xo'malab la'ziyvon, qola ha'ad, robbiy. talamma aql ala, qolala in la myaqdinga, robbiy la rakona in la minora, qom ertalol in. ertasi kuni ibodat qilgan tunda yana chiqdi? oy kuni. oy endi katta, chiroyli, to'lib chiqqanmi?

xayol olib turibdi dedi. yo'q bo'lib ketgandan keyin aytdiki, parvardigoru, agar o'zing hidi oyoq qilmasang, men to'g'ri yo'lda topa olmayman ekan. ya'ni ishora, ey insonlar, qaranglar, sizlar sig'inayotgan narsalar bu ibodat qilishiga loyiq narsa emas. sizlarga ham foyda ham, ziyon ham yetkaza olmaydi bular. allohning mahluqlari bular. tong otdi, oftob chiqdi. astag'iriddinlar, falonmiroq shamsa, ba'zi vatan qori, ha da robbiy, ha da akbar. tong otib quyosh chiqqach, quyoshga qarab chiqdi.

aytdi, mana meni robbim dedi. bu kattaroq ekan dedi. u ham botgandan keyin aytdi, ey qavm, men sizlar shik keltirayotgan narsalardan qokman dedi. ya'ni yulduzga sig'inib turib tushuntirdi xatosini. ya'ni sig'ingan bo'lib turib, sig'inib demaydi. oldi kattaligiga ko'rib turib, unga dalolat qildi, odamlarni kallasini ishlashlik uchun. ya'ni ba'zida bir, siz bilamizki bir hayotimizda kelib ketgandir mayda shunday shirklar bor ku. u tun orada hech bo'lmaydi.

deydi. yechib olaylik nima bo'lardi. ishlar endi yurishmaydi, ishlar orqaga ketadi. mayli, meniki orqaga kelsin. buni kim aytadi? buni haqiqatdan yaxshiligini ham, yomonligini ham allohdan bilgan haqining muammo qo'rqmaydi bu narsani. mana aytaylik, alloh agar adashtiradigan bo'lsa, insonlar sigirlarga, toshlarga va boshqa narsalarga sig'ini ketaverar ekan. allohga hamda sog'inib bo'lsin. shunaqa holmi, unga

qarshi turdi, rad qildi. va hajjah u qon muhim, holatu har jumli fillar, va qod hadam. va la ahvol fir ma'tushiniku nabiy, illan yasha arabiy shayar, vasiyat arabiy qullashayin a'inan aholi, tadakkurni. sizlar allohga shirk keltirib qo'rqmaysizlar u, men sizlarni butlaringlardagi yulduzlarni so'kib qo'yib turib, men qo'rqmayman. ya'ni qaysinisi qo'rqib yashashlikka, ko'proq loyiha.

xoron qavmidan yana hech kim iymon keltirmadi.

chunki yuz yil qo'shnisi payg'ambar bo'lib turib, to'qqiz yuz yil otasi payg'ambar bo'lib turib, bolasi kofir bo'lib ketavergan ekan.

ibrohim deb o'g'li payg'ambar bo'lgan ozor kofir bo'lib ketavergan ekan.

ibrohim mana shu savol, mana misrga xijiat qilishlikni qaror qildi.

iroq, shom, falastin, endi misr.

?

atrofida. misrga o'zini ayoli holi bilan xijiat qilib ko'chib kelgan paytda, ana shu misrni hokimiga nihoyatda bir go'zal ayol bilan bir kishi misrga kelganligini xabar aytildi. misrni hokimi hozir kishi edi. va ana shu ayolni borib olib kelinglar. borib so'ranglar, agar u birga kelgan kishi uni eri bo'lsa, o'ldiringlar. degan buyrug'i berganda, alloh taolo ibrohim alayhissalomga ham jabr alayhissalom orqali xabar yetkazdilar.

dedi. shunda ibrohim alayhissalom soraga qarab aytdiki, agar ana shu askarlar kelib, men haqimda sizdan so'rashsa, bu kishi kim deb so'rasa, akam deb qo'ying dedi. bu uchinchi yolg'oniga. alloh yo'lida akasi. haqiqatdan hammamiz aka ukamiz beri, shunday emasmi? hasan dedi allohdan allohga, ibrohim alayhissalom. yer yuzida ikkalamizdan boshqa birorta musulmon yo'q dedi. lutalistlardan tashqari.

faqat ibrohim va sog'inroq bilan.

askarlar kelishdi va bu ayol senga kim bo'ladi deb so'rashdi. ibrohim aleyhisselom singlim dedi. yolg'on gapirdi. uch marta yolg'on gapirgan. mana shu narsani muhokama qilamiz hozir. uch marta yolg'on gapirib qo'yib, qiyomatda ibrohim aleyhisselom qo'rqib turadi o'zini holidan. halilulroq bo'lishiga qaramasdan, halilulrohman bo'lishiga qaramasdan, mana shu gapirib qo'ygan uchta yolg'ondan qo'rqadi. ibrohim aleyhisselom kasalman dedi, bu yolg'on dedi, ta'virli bor edi buni.

butlarni mana katta but sindirdi dedi. bu ham alloh uchun gapirilgan edi. va mana bu uchinchi yolg'on ham alloh uchun gapirilgan edi.

qiyomatdagi qo'rquvni ko'raylikki, qiyomatda alloh odamlar shafokasida qolishadi. odam alayhissalomga boraman, hadislarda aytiladi. odam alayhissalomga bora bu yoqda, siz hammamizni otamizsiz. shafokangizga oling. allohdan bizni gunohimizni so'rang deganda, men ana shu jannatda bitta mansiyat qilib qo'yganman. o'zimni holim bilan o'zimni ovoraman. sizlar nuqga boringlarda, nuq alayhissalomga jo'natmaydimi? ya'ni kimlar o'zini holi bilan ovora bo'lyapti? odamlar nuq alayhissalomga boradi.

men u, siz rasulullohning eng birinchisiz. siz shafotingizga oling, allohdan bizning gunohlarimizni so'rang deganlar. men o'zimni duoyim bilan yer yuzimni cho'ktirib tashlaganman. sizlar ibrohimga boringlar deydi. mana shunday payg'ambarlar o'zini holi bilan ovor bo'lib qoladi. ibrohim ayb sovug'i kelganda aytar ekan, men hayotimda uch marta yolg'on gapirib qo'yganman. meni mana shu uchta yolg'onimdan boshqa, shu o'zimni g'animdan boshqa g'am o'ylantirmaydi. sizlar musoga boringlar deydi.

uchta yolg'on. hozirgi kundagi yolg'onlarimizni ko'ringki, qo'rqmasam, masalan, rasululloh sultonovning davrlarida mana saxobalar bilan o'tirgan bir sassiq havo keldi. sassiq hid keldi. rasululloh aytdilarki, falon joyda yahudiylar yoki munofaqlar bizni g'iybat qilishdi, shuni hidi keldi dedi. ya'ni zamonni qarangki, g'iybatni hidi kelgan ekan.

hamma tushunyapti bu yerda gapim haqida ketayotganligini. nimaga hozirgi kunda biz g'iybatda yoki unga bir xunuk gapni kiyilini bilmayapmiz desa, biz hali toza havoda olib kelganimiz yo'q da. biz hali g'iybatsiz yoki shikoyatsiz, yolg'onsiz bir jamoat bilan bir yashab ko'rma deydi. o'shaning uchun bizni qulog'imizga oddiy narsa bo'lib qolgan. biz ajrata olmay qolganmiz bu hidni. yolg'on so'z. rasululloh aytgan hadislarida keladi, munofiqni to'rtta belgisi bor deydi. munofiqni to'rtta belgisi bor.

kimni mana shu to'rtta sifat bo'lsa, bu xolos munofiq deyilgan. toza munofiq. agar kimni mana shu to'rtta sifatdan bittasi bo'lsa, bu odamni munofiqlikda bir qismi bormaydi. birinchisi, ida hadesa kadaba. agar gapirsa, yolg'on gapiradi. va ida va'da axrafa. va'da bersa, va'dasini bajarmaydi. va ida tutmaydigan xona. agar omonat qo'yilsa, nima bo'ladi? xiyonat qiladi. va ida xosimi, bajaradi.

agar biror bilan xususiyatlashib qolsa, ochiq dushmanlikka bir biriga ziyon yetkazishlikka o'tadi.

endi o'zimizni qotirib e'lab ko'rsak, bitta ham rasmiylashib qolarmiz. agar ikkitasiga boqolmasa.

dunyoda o'tgan podsholardan bir qachon so'zlari bor ekan mana shu til xususida. o'zi rasululloh assalomu alayhi vasallam anaqa qiladi da, man kani umir billah, kualiyum men aqid, fa'liyaqul hayron, obid yassum. qo'shnisini hurmat qilsin, mehmonni hurmat qilsin. alloh uloq qiyomat ko'rgan, iymon keltirgan bo'lsa, foydasi bor gapni gapirsin, bo'lmasa jim tursin deydi. insonni befoyda so'zdan tiyilib turishligi, uni iymoni borligiga bog'liq.

navro' qilarkan. ya'ni iymonni sharti bo'lyapti. kerak emas gapni ko'p gapiryapsanmi? demak iymoningni bir xotin tekshirib qo'y degan so'z chiqmayaptimi bu yerdan? tilga hushyor bo'lishing kerak ekan. ibrohim rasululloh allohga yolg'on gapirib qo'yib, qo'rqyapti birodar. o'ylamaymiz biz o'zimiz haqimizdan. hali yo'q, rahmon edi u kishi. u voy ibrohim allohga yolg'on qo'ydilar, allohga vafot qilgan ibrohim edi. o'zingni o'tga tashla, o'zingni qurbon qil deganda xuddi turib berdi. sakson besh ga kirg

bir to'rt yil olib borib tashamak yegandir, tashlab keldi. sakson besh ga kelganda, tashlab olgan o'g'li makkaga, o'n o'n ikki ga kelganda so'y degandir xuddi. ibrohim alayhissalom o'zini, bola chaqasini, bor yo'g'ini allohga qurbon qilishiga tayyorligini isbotladi. shuning uchun alloh aytyapti, u vafo qilgan ibrohim edi deyapti. shu ibrohim alayhissalom uchta yolg'ondan qo'rqyapti. aytayotgandik, rasululloh sallallohu alayhi vasalloh hadislida keladi. yo rasululloh, musulmon baxil bo'lishi mumkinmi?

ya'ni baqir odam musulmon bo'lmay qolmaydi da, kamchilik bu. lekin musulmonchilikdan chiqara olmaydi bu narsa. musulmon odam qo'rqoq bo'lishi mumkinmi? ha, qo'rqoq odam ham musulmon bo'la oladi. endi yolg'onchi odam yoki musulmon yolg'onchi bo'ladimi degan savolga yo'q deb javob berdi. o'shaning uchun qo'rqoq ekan bo'lsa kerak ku baribir, assalomu alaykum. bizni ishimiz oson. o'n marta astag'firulloh deb qo'yamiz, bo'ldi. uch to'rtta o'tirib qarag'a qilib qo'yamiz, bo'ldi. alloh

hammasi aslida inson bilan qarasak. agar alloh tavfiq bo'lmasa. mana bitta cheklovni so'radi. hidoyat allohdan deb tashlab qo'yib, yurish kerak emas. bandalar o'zidan degan shu insonlar noto'g'ri tushunmovchilar ham bo'libdi bu yerda. hidoyat allohdan. lekin hidoyatni so'rab, birinchi inson qo'lini uzatadi. inson robbos tomonga bitta qadam bossa, hadis hududchilarda keladi, parvardiga ikki qadam bosaman deydi. men tomonga qarab yurib kelsa, men yugurib boraman deydi. to yaxshi ko'rib qolaman shu bandamni deydi.

demak ikki tomondan nima bo'ladi? birinchi qadam kimdan bo'ladi? ovoq inson berganda men ham tashlayman qilib o'lishini. ovoq inson berganda men mo'ljallayman deb ovoqqa tashlab qo'yishlik. suv turganda engishik ichmaslik bilan baravar, suv kelsa ichib qo'yaman deyishlik bilan baravar. inson birinchi qadamda bosadi, parvardiga ikki qadam bosaman deyapti. shuning uchun akalar, ukalar, agar shunaqa noto'g'ri tushuncha bo'lgan bo'lsa, hidoyat ollohdan deb gapirayotganim, bu yerda. ovoq yaxshi ko'rgan bandasiga beradi hidoyatni.

olib olib olib qo'lidan. lekin banda o'zi nima qilish kerak? berishlikni xohlamasa, alloh taolo fir'amini cho'kayotganda, kalimani keltirdi ham. aytdi ham, qabul qildimi? qabul qilmadi. xohlasa beradi. lekin banda doim so'rab harakat qilishlik kerak bo'ladi. to'g'ri tushunaylik bu narsani. til xususida, podshohlardan biri aytadi, gapirmagan gapimga pushaymon bo'lmaganman. lekin gapirib qo'ygan gapimga ko'p

yomon bo'lganman. ya'ni hozir gapira olmasa, ertaga gapira olishi mumkin bu so'zni. tushundingizmi? bir odam dedingizmi, ikkinchisi aytadi, podshoh ikkinchisi. nayza bilan o'lib yarador qilganim, afzalroq tilim bilan yarador qilganman ko'ra. chunki nayza ba'zida xato ham ketib qoladi. ba'zida tegmay ham qoladi, lekin til, nayqarab otsangiz ham nima bo'ladi? o'lamol aytadi, til

qafasdagi arslonga o'xshaydi. qafas yonib turar ekan, arslon hech kimga ziyod yetkazmaydi. endi qafas ochilar ekan, albatta ozor beradi. tilga hushyor bo'lishlik kerak. ibrohim alayhissalom mustaqil bo'lib gapiryapti bu yolg'onni, alloh uchun, lekin qo'rqyapti allohdan. biz hushyor bo'linglar yolg'ondan. chunki iymonni borligini yo'lini belgilab qo'yadigan manlardan bittasi. luqmoni hakim, mana qorong'uda luqmon surasi bor, hammamiz bilamiz.

habash bo'lgan ekan. qora habash bo'lgan ekan. ana shu bir avliyolik payg'ambalik darajasiga yetib, nasihatlarini alloh taolo qur'onida zikr qilgan. shu darajaga yetganda odamlar so'ragan ekan, ey luqmon, mana shu darajaga, mana shu manzilatga qanday yetib keldingiz? ota bobonga ilmli bo'lib kelgan bo'lsa, tushunarli. ota bobonga poshsho bo'lib kelgan bo'lsa, tushunarli. endi siz qora habash edingiz u, mana shu manzilatga qanday yetdingiz deganda, uchta sifatni aytadi.

qo'limizdan kelar ekan. akalar. bu cho'ntagida pulga, kalladagi ilmga yoki biletlik qimmatga bog'liq narsa emas. hamma qo'lidan kelib olgan ishni aytadi. birinchisi, sinh qur'a xalil yolg'on gapirmadimi? rost gapirdimi? inson doim rost gapirsa, kam gapira olgan bo'lib qoladi. tushundingmi? sizdan savol so'rasa, yolg'on gapira olmasa, siz nima qilasiz? indamay turaverasizlar.

ha, yana bir ikki yildan beri borarmidingiz? desa otni qaga bali edi, tiliga bali edi. ikkinchisi, adol, men omonatni egasiga berdim, omonatga xiyonat qilmadim. birov omonat deb so'z aytsa, albatta biz ham bitta omonatdor odamimiz bo'ladi, tushundingizmi? siring, asiring deydi u omonat, ichimda turar ekan deydi. siring tashqariga chiqdimi, sen siringni asirasan deydi.

qanday qilib sizni ichingizda turmagansizlar, buning ichida tursin. sizdan chiqib ketishligi, ziyon qilishi mumkin bo'lgansizlar, chiqib ketdi yu, bunga ziyon qilmaydigan bo'lsangiz qanday, chiqib ketmasin tashqariga. yaqinimi? yaqini bor. va tarkumalay, uchinchi fazilati, menga foydasi bo'lmagan, menga taalluqli bo'lmagan ishlardan o'zimni uzoq tutdim. rostini so'rasa,

maslahatlari keladi. men husnil islomelman, har xil bu malayi ameliyat. bir kishini zo'r musulmon bo'layotganligi qayerdan bo'ladi desa, payg'ambarimiz javob berayaptiki, kishi o'ziga taalluqli bo'lmagan, o'ziga kerak bo'lmagan so'zlar bilan ishlardan tiyilayotgan bo'lsa, shu kishini islomi go'zal bo'ldi deydi. o'shanaqa bo'lsak, gap ham kam bo'ladi. ancha muncha narsaga aralashmaymiz ham. tushundingizmi? demak, kishini zo'r musulmonligi o'ziga befoyda bo'lgan so'zlardan

ishlardan tiyin ekkanlar bilinadi. mana shu. mana til haqida ko'p gapirdik. ibrohim as salomda mana ayolish soniga mana shu askarlar kelib, olib ketishdi. ibrohim as salom qo'lidan hech narsa kelmadi. alloh taolo qur'ondan rahmat qiladi. tasda'inu bissobriy vas solar. namoz bilan, sabr bilan allohdan yoddan so'raydi.

bisobring voskolar. sabr qilinglar, namoz o'qinglar. soli onani olib ketishdi. ibrohim alayhissalom ana shu allohga namoz o'qishlik bilan duo qilib turdi. ba'zi rivoyatlar bor ekan. endi bunda zaifliklar bor. ibrohim alayhissalom mana shu bo'lak kelishlari hammasini ko'rib turgan degan rivoyatlar ham bor ekan. bunda zaif. hujjat xattiq emas. soli onani hojati, mana oldingi hokimni oldiga olib kelgan paytda, hokim qo'lini uzatadi.

sog'lom allohga duo qiladi. allohumma in kun ta ta'limu. ammi amman to'bek va bi rasulik va aqsan to'farji illa a'lazavji pala tusalli a'layyil kafir. ma'nosi shu ediki, parvatgora, albatta sen bilasan, men senga iymon keltirdim. payg'ambariga iymon keltirdim. o'zimni erimdan boshqadan saqladim. o'zimni pokaza saqladim. shuni bilasan. endi menga kofirni ustimda hukmron bo'ladi.

qilib qo'ymagin dedi. yana qaraylik. kim bor soni onani yonini oladigan? xuddi ibrohim aleyhi assalom bo'lib kelib o'tib yuborganda hech kim yonida yo'q degan yaramagandek. eri payg'ambar yorug'in gapirishidan boshqa chora topa olmay qoldi. kim bu mushkulani hal qilib beradi endi? bunaqa bandalarni ota onani qo'yib qo'ymas ekan birodar. vaman yetavakkal alloh

fa huva hasbuhu. hasbunallohu a'lom. kim allohga tavakkur qilsa, bu odamni hisobi allohning qo'lida. payg'ambar emas, sog'lomlar. oddiy mu'minlar. lekin xalq alloh biladi. haqiqatdan biz bir mushkulaga kirib qolsak, bolalar bir nima deydi, qarzga yoki bir mashinamiz chuqurga tushib kelsa, bir pastda telefonni olamizda, aka ukalarimiz ustida tushirib ketamiz. tushunding emasmi? g'ur sudda borib devorga urib olsangiz, qarz ustiga olib borsammikin? qarziga aytib chaqirsammikin?

nima bo'ladi? o'sha mashinamiz borib devoga tekkan mahalda, alloh deyapmizmi birinchi? bir musibatcha kelib qolganda, hali birovga qo'ng'iroq chorib, birovga bir dardimizni aytmasdan turib, alloh deyapmizmi, birinchi kelib yurayapmiz. biz yugurib yugurib hamma ishni qilib qo'yib turib, oxirida nima deymiz? oxiri aytyapmizmi? tavakkal nima edi, tavakkal? tavakkal sizga bog'liq bo'lgan qo'lingizdan qiyin, shogird anaqa qilib turib,

natija haqida g'am qilmaslik. ovchi ana shu ketayotgan kiyigini olayotganda, mana shu o'quvni rosa cho'zib turib, shamolda rashyotini oladi, kiyidi, keyingi harakatida rashyotini oladi. unga bog'liq bo'lgan ish shu. keyin qo'yib yuboradi. endi u yoq kim ishi? alloh. aynan o'sha tavakkal. siz oltmishcha, men bo'lsin, g'am. rashyot bo'lsin, menga tushmasin. chiqib ketgandan keyin endi nima bo'ladi deb siqilishlik, allohga tavakkal qilmaslik.

tavakkur nima edi? tavakkur, balchi dengizga to'g'rilab chiqib yaratib qo'yardi, bo'ldi. uni qiladigan, unga bog'liq bo'lgan ish faqat. shu endi bag'rida haydaydigan ekan. chiqqanmikin, chiqmasmikin? molingiz qanaqa bo'lar ekan? bo'lamikin, bo'lmasmikin? shu sezonida yig'ib kelib qolsa yaxshi bo'ladi bir ikki konteynerni. akalar, siz o'sha yutuvdingiz, rashyotni oldingiz, sezoning mahaliga. chiqdi, endi u yoqqa kim qo'lida?

agar mana shu g'andi, qalbdan kalla gaplashib ola olsak ekan a? hayot rangli bo'lib qoladi. xotirjam yashashni o'rganib olamiz. chunki oti oti zakaz o'qidi. elchinni qo'lida u? soroni ollohga tavakkur qildi va duosini o'qidi. qo'lidan duodan boshqa narsa yo'q edi. nima bo'ldi? hokim soroga qo'l uzatishimdan shol bo'ldi. qattiq qoldi. dod dedi, faryod dedi, yordamchilarni chaqirdi, hech kim hech narsa qilolmaydi.

nima olmadi? shunda bu ish ana shu soraga qo'l. soraga qo'lini uzatganligi sababli bo'lgandan, meni qo'yib yubor dedi. soroni qo'rqib ketdi. ya robbiy turib, ular yoqdi undan keyin. senida bo'ldi deb o'ldirib qo'yishmasin, parvardigor. qo'yib yubor uni dedi. qo'yib yubordi, bo'shadi qo'li. lekin bu fojia tog' muhammad yana qo'lini uzatdi. yana qo'li shod bo'ldi. yana aytdi, qo'yib yubor dedi.

senga qo'limni tegizmayman dedi. yana duo qildi. qarang, bir marta emas, bir necha marta alloh duosini javob qilyapti. shunga loyiq bandalar bo'lgan bular. chunki bularda qalbi alloh bilan bo'lgan. qalbida boshqa narsa bo'lgan, dunyo xantashishi bo'lmagan bularni. bular oxirida alloh demagan, boshida ham alloh degan, o'rtasida ham, oxirida ham alloh degan. bo'lganda ham hamla ekan, bo'lmaganda ham shukur qilgan. uchinchi marta qo'l qaytib qolganda, meni qo'llar dedi, senga bir

yaxshilik qilaman, qo'l boraman, ukrimlik. senga bir ikiron quraman, ko'rsataman senga yaxshilikni. duo bo'ldi, qo'l bordi alloh taolo. va ana shu soron bilan olib kelganlarga qarab aytdiki, sizlar meni oldimga odam emas, shayton topib kelibsizlar. olib chiqib yo'qotinglar uni deb. haqiqatdan ana shu tilla kumushlar bilan umuman qilindi, qo'liga berildi va hojar ismli cho'rini ham qo'shildirishdi.

sog'liqni ozod qilindi, tilla kumushlaridan siylandi. yana hojar ismli sho'rini ham unga hadya qilishdi. hojar mana sog'lini xizmatkori cho'nusi bo'lgan. ibrohim rasululloh namoz o'qiyotganda sog'li onani qaytib keladi. va bo'lgan voqeani aytib beradi, ibrohim rasululloh allohga hamda aytadi. va ularda misrda qolishligi xatarlig edi. chunki bunaqa bo'lgan voqeadan keyin sog'li onani misrda qolishligi xatarlig edi. va qaytib bilan farazlikka ajratilishadi.

demak bu bugungi suhbatimizni oladigan xulosamiz, ibrohim alayhissalom ana shu alloh yo'lida gapirgan yolg'onidan ham allohdan qo'rqyapti. biz ham allohdan qo'rqaylik. chunki imonimizni borligini yo'l bilmaydigan tayyor amallardan. soroni allohga tavakkal qildi, allohga alloh mushkulini oson qildi. ibrohim alayhissalom davlatni bir boshqacha yo'lini ko'rsatib berdi, ishora yo'lini.

inhaalloh. ba'zi odamga ishora kifoya qilar ekan. ibrohim alayhissalomni mana qolgan hayoti va o'g'li ismoil bilan hojalonani makkaga tashlashligi, makkada sodir bo'lgan ular voqealarida inshaalloh keyingi suhbatda gaplashgan bo'lamiz. assalomu alaykum va rahmatullohi va barakatuh.