Bu qism hali tekshirilmagan (qoralama). Quyida namuna sifatida 1-qism matni ko'rsatilmoqda.
0:00
33:25
ibrat olib, hayotimizga tadbiq qiladigan bandalardan qilishligini so'raymiz.
bo'ladi. endi savol. shu ko'rsatmalarni bajarishlikdan maqsad nima? jannat deymiz. qiyomatda sharmanda bo'lmaslik deymiz. maqsadlarning maqsadi, g'oyalarning g'oyasi alloh taoloning diydorini ko'rishlik. niyatimizni boshidan to'g'ri qilib olaylikki, maqsad bu jannatga kirish ham emas. alloh taoloning diydorini ko'rgandan keyin jannatinglar, u jannatdagi ne'matlarni hammasini yutishadi. u ham maxluq.
bir birov yulmagan yo'lga bir yuradigan bo'lsa, katta uzoqroq masofaga, qayerda qanaqa bir burilishi bor, qayerda qanday o'ydim chuquri bor, qayerda pasti bor, balati bor bilmaydi. juda ehtiyot bo'lib, qo'rqib yuradi, baribir bitta bitta chuqurga tushadi. chunki notanish yo'l. tez yuradi. endi hamma yurgan yoki avvaldan yurib tajribalarga, tajriba qoldirilgan, hamma bilgan yo'l yurishi unga osonroq bo'ladi. biz payg'ambar saviy salomimizni qoldirib ketgan yo'lda mahkam ushlab yuradigan bo'lsak, qoqilmaymiz.
nabiysi salom aytadilar. taroq to'kim alam mahajjatil paydo, layluha, kani hariha. payg'ambarimiz aytadilar, men sizlarni deydi, o'zimdan keyin shunday bir yo'lga qo'yib ketyapmanki, bu yo'lni tuni kunidan ko'ra yorug'roq deydi. ya'ni payg'ambarimiz qoldirib ketgan yo'lda qorong'ulik yo'q. kundek ravshan, tun bo'lmaydi bu yo'ldan. bu yo'ldan dinamisizlar salom. faqat alloh adashtirganlargina. ana shu
biz fazilat haqida gaplashyapmiz hozir. yetim bo'lib tug'ildi. tug'ilishi bilan yetim bo'ldi, chunki onasini qornida ikkovi homilador paytida onasi, otasi vafot qildi. yetim bo'lib tug'ildi. aka ukasi yo'q. o'g'il farzandlari yo'q. o'qishni yozishni bilmaydigan, bir birini, bir og'iz uchun qirib tashlashga tayyor bo'lgan johil, urug'chilikni, qabilachi edi, mahkam ushlagan, qoloq, cho'fon bo'lgan, qoloq bo'lgan xalq to'rtinchi,
dunyoga keldi da, yigirma uch yil muddat ichida mana shu qoloq bo'lgan, qo'y hidi kelib turgan, tarqoq bo'lgan bir millatni, bir xalqni dunyoga ustozlik qiladigan ummat darajasiga ko'tarib olib chiqdi. tarixda bunaqa qisqa muddat ichida bunday ummatini yuksaltirgan kishi bo'lgan emas. payg'ambarimiz s.a. yuborilgunga qadar insoniyat tarixi bir boshqacha ko'rinishda edi. endi nabiy s.a. kelgandan keyin esa tarix boshqadan yozildi. nabiy s.a.
ta'limoti keng tarqadi. arablar yuksaldi. fors va rumni yengishdi, fors va rumni. yevropa ham musulmonlardan ilmni o'rgandi. yevropani uyg'onganiga olti yuz yil bo'lgan bo'lsa, birodalar, bu ummatni uyg'onganiga bir ming to'rt yuz yil o'lyapti. islomiy ta'limot, islom olib kelgan ilm tufayli yevropa uyg'ondi. insoniyatni ustiga, payg'ambarimiz so'z salim olib kelgan ta'limot yangi tushunchalarni olib keldi. haqiqat, hurriyat,
tarixda buyuk insonlar ko'p bo'lgan. lekin bularni buyukligi ma'lum bir vaqtda, ma'lum bir sohada rivojlangan, o'lganidan keyin ellik yil, o'ttiz yildan keyin ular esdan chiqib ketgan.
ularning insoniyatga ta'sir, o'zi yashagan davrda edi bo'lgan xolos. iskandar, arastu, aflotun, walter, napoleon, shekspir va hokazolar. endi bular shekspirni she'rda ana shu shoirliklar talatdi dong'in dunyoga, shu sohada narig'iga o'ta olmadi. napoleon bir harbiy qo'mondon sifatida ko'zga ko'rindi, o'zini davri o'tdi, shu bilan tarix kitoblarida qog'ozligicha qoldi, hayotga ta'sir o'tkaza olmadi.
bir filosofiyada avlod turlari o'sha falsafada dunyoga ta'limdi da, bo'ldi, boshqa sohada ular bizga ibrat bo'lishiga yaramadi.
payg'ambar assalomining hayoti siz bilan bizga ibrat namuna deb aytdik.
jamiyatda bir ish yurituvchisi sifatida ibratlana olmaymiz. chunki u kishi faqatgina boyagi aytayotganimizdek uylanmagan, dunyodan behojat, taqvoli, xudojo'y, mahkum oddiy odam sifatida bizga ma'lum bo'ladi. yoki sulaymon alayhissalom aleykum. sulaymon alayhissalom bizga qanaqa ibrat bo'ladi? odil podshoh, shokir boy. lekin kambag'al sifatida ibratlana olmaymiz. kambag'al bo'lmagan sulaymon alayhissalom. mahkum oddiy
biz fuqaro sifatida ibratlamaymiz. podshoh to'g'ri bo'lgan, podshoh bo'lgan. och qolgan, qiylangan, zaif holati bo'lmagan, so'ylayman, assalomu alaykum. demak, bu payg'ambarlarni hammasi bizga hayotda mukammal ibrat bo'lishiga yaramaydi. ma'lum bir sohaga yaraydi, bo'ldi shu bilan. lekin payg'ambarimiz s.a. biz nimani o'qishlikka, nimani o'rganishga kirib ketayotganimizni bilib olaylik. yeryuzda qanaqa yaxshi axloq bo'lsa,
hammasi muhammadin assalomda bir vaqtda o'zida jamlangan. qanaqa yomon sifatlar bo'lsa, payg'ambarimizda birortasi ham bo'lgan emas. shunday odamni taniymizmi? shunday kishini taniymizmi? u kishini tanishligimiz, u kishiga bo'lgan muhabbatimizga sabab bo'ladi. muhabbatimizga sabab, u zotni tanishlik, agar yaxshi ko'rmasak, iymonimiz komil bo'lmaydi. biz nimani o'qishga kirishayotganimizni qadrini bilaylik. nabiyat so'zlari ham aytadilar, la yu uminu ahadukum, hatta akuna ahabba ilayhi minvaladiy.
va validixi va nasiyaj mayli.
yaxshi ko'ramiz. nima uchun rosa assalomni u zot bizdan talab qilganda yaxshi ko'rolmaymiz? o'ylanib ko'rganmizmi? tanimaymiz da. tanimaymiz u zotni. o'ttiz ga kirgan bolani, endi kuch quvvatga to'lib, aqli xushcha joyiga kelib, pul topadigan bo'lib, hayotda bir tikka turib olgandan keyin bir odam keldida, bolam, seni haqiqiy otang men bo'laman. bu odam seni boqib olgan. qiylangan paytimizda majbur tashlab ketganmiz.
payg'ambarimizga qaytamiz. payg'ambarimiz onasini qornida ikki oylik yetim bo'ldi. tug'ildi. yetim bo'lib tug'ildi. aka uka yo'q, opa singil yo'q, yagona farzand. bir mamlakatda eng oliy maqom shu davlatda rahbari bo'lishlik bo'lsa, yuzinchi tabaqa desangiz, eng pastdan shu yetimlik. nabiy sollalloh mana shu yetimlik bilan podshoh
bo'lishlikka bo'lgan yuzta tavaqa bo'lsa, yuzta etaj bo'lsa, hammasini bosib chiqqan. payg'ambarimiz yetim bo'lgan. kambag'al bo'lgan. birovni uyida o'tirgan, birovni qo'lida yashagan, cho'ponlik qilgan, savdogarlik qilgan. qo'yingki, bitta katta bir mamlakat rahbari bo'lgunga qadar, qanaqa etap bo'lsa bizni tilda, hammasini bosib o'tgan. boylar bor oramizda. tug'ilganda otasi boy bo'lgan. kambag'allikni ko'rmagan. kambag'al bilan muomala qilgan.
ni bilmaydi. tug'ilib, otasini ko'rganlar ko'p. endi otasini tanimasdan, yetimligida, kichkinagida o'lib ketgandi. yetim bo'lib o'sganlar bilan muomala qilishni albatta otasi borlar bilmaydi da. uni ko'ngli qanaqa yarimtaligini, unga qanaqa gap, og'ir qanaqa gap, yengil kelishini bilmaydi da. payg'ambarimiz so'z salom hamma bosqichni bosib o'tgan. opa dadasini qo'lida yetim qoldi. opa dadasi o'tganda amaki seni qo'lida qoldi. payg'ambar so'z salom yetimlikda hamma achchig'ini ko'rdi.
faqir ham bo'ldi, boy ham bo'ldi, rahbar ham bo'ldi, zaif ham bo'ldi, kuchli ham bo'ldi. qanaqa bosqich bo'lsa, hammasini bosib o'tdi. biz tanimaymizmi shu vaqtni? payg'ambar so'rasinlarmi? payg'ambar bo'lishligi bilan faqirlikka sabr qildi. quvvatga sabr qildi. hokim bo'ldi, mahkum bo'ldi. xilma xil toifa bilan gaplashdi. yahudlar bilan, nasroniylar bilan, arablar bilan, xilma xil qabilalar bilan jang qildi. hatto.
eng qudratli bo'lgan fors va rum bilan urishdi, ularni yengdi.
paganbarimiz sahro esi bilan ham, madaniyat ko'rgani bilan ham muomala qildi. mukammal inson bo'lgan.
payg'ambarimiz bobosi abdulmutolibni qo'lida yashar ekan, abdulmutolibni ka'vani oldida solingan bir o'zini o'rindig'i bo'lardi. uyaga faqat abdulmutolib o'tirardi. ana shu to'rt yashar yoki besh yashar muhammad yugurib kelib o'tirib olsa, assalomu alaykum, amakilari tur o'rningdan.
bobangni joyiga o'tirmagin. abdulmuttolib chiqqicha, hatto o'g'illari ham o'tirmasdan tikka turar edi. lekin bu nevarasini, bu nabilasini abdulmuttolib shunday yaxshi ko'radi ki, tep qo'yiladi. o'tiraversin derdi. o'tiraversin. bu bolam buyuk odam bo'ladi derdi. bobosini yonboshida o'tirib, payg'ambarimiz bobosi podshohlar bilan qanday muomala qilyapti? qabila boshliqlar bilan qanday muomala qilyapti? elchilar bilan, savdogarlar bilan qanday muomala qilyapti? go'dakligini o'rganib olgan. shuning uchun payg'ambarimiz
masalan, buyuk fotih sifatida ibrat bo'ldi. makka ahli o'n uch yil makkada keyinchalik qilgan dushmanligini adovatini payg'ambarimiz ularni yengib, qo'lida muzaffar qilichi turgan paytida makka ahlini hammasini yig'ib turib, endi men sizlarni nima qilaman bilasizlarmi dedi. o'n uch yil payg'ambarimizga ziyod berishadi. o'n uch yil saxobalarni qiynagan mushriylarni payg'ambarimizni ustida o'n ming qo'shin bilan keldi qo'lida qilichi turibdi. intiqon olishlikka haqli bo'lib turgan joyida.
mana aytdik, mag'lub bo'lganda sabr qilish oson. g'olib bo'lganda sabr qilish qiyin.
biz taniymizmi zohid sultonovna? payg'ambar so'rasalan, er sifati mukammal inson edi. butun ummatni tashvishi yelkasida turib, ikki dunyoda ham yelkasida turgan nabiy so'rasalan ko'chadan kelganda, xotinlariga shirin so'z gapirgani ham topar edi so'zni. nabiralarni yelkasiga o'tkazib, ot bo'lib yurib berishlikka ham toqati bor edi, vaqti bor edi. bizda bormi shu narsa? men ishlab keldim, men charchab keldim. bor, o'zi senlarda yuribman ko'chada, uyda jicha dam olay. odamlar bilan men kurashib yuribman ko'chada. uyga kirsa
nima qilaman? kurashamanmi deb turib, chiroyli gaplar bilan, mani qilamiz bolalarimizni. lekin nabiyev so'rasalarim, shunday tashvishi yelkasida bo'lib turib, payg'ambarimiz xotinlarga yaxshi gapirish emas, hatto uy ishlarini idora qilishida payg'ambarimiz yordam beradi. hatto yamoqlarni o'zi tikkan. birodarlar o'ylab ko'rmanglar da, qachon yamoqni o'zi tikkansiz? ha desa, katta odam bizda. yamoqni tikasizmi siz? shu yoshga kirib turib a? siz payg'ambarimizni qarang, nima ish qilganligini, endi o'zingizni kimligingizni
qurayishdan bir to'p savdogarlarni kelganligini xabarini eshitdi da, menga chaqirib kelinglar dedi. abu sof'yon ibn har qurayish qabilasidan. qurayishni eng katta orzuqali o'sha davrda. payg'ambarimizga eng qattiq bo'lgan dushman, xira qil, men sendan dedi, menga unga nasr jihatdan muhammadga yaqinroq bo'lgan kishini olib kelinglar menga dedi. ya'ni muhammad haqida bilmoqchiman dedi. eshitdi bu sultoni ham. abu sof'yonda o'tkazdi.
qanaqa payg'um o'zini buyugini? xira qil so'radi. nasl nasabi qanaqa sizlarni odamlarda? endi bu javob berayotgan kishi, hozir biz faqat yaxshi ko'rgan kishilarni gapini gapirgan bo'lsak, eng yomon ko'rgan kishi gapiryapti payg'ambarimiz. nasl nasabi nihoyatda bir oliy bo'lgan kishi dedi. xira qil so'radi. yolg'on gapiradimi? abu sufyan yo'q dedi. xiyonat qiladimi dedi. abu sufyan yo'q dedi. uning asoblari ko'payib boryaptimi, o'ziyab boryaptimi?
ko'payib boryapti dedi. uning dinidan biror kishi qaytdimi dedi. yo'q dedi. xiraqil nimaga buyuradi sizlarni dedi. abu sofiyon javob berdi, namozga, rostgo'ylikka, iffatga dedi. dushmanini payg'ambarimizga berayotgan bahosi. shunda xiraqil, agar bu sifatlarni o'zida jamlagan bitta inson bo'lsa dedi, tez kunlarda mana shu oyog'imni tagida turgan yerga hukmronlik qiladir dedi. ya'ni bu
buyukligini xira qilbildi, ko'rdi. misoli payg'ambarimiz xatiga kirishganimiz yo'q. biz nimani o'qiyotganligimiz, nimani o'rganishimizni bilib olaylik qadrlanadi.
er sifatida, inson sifatida buyuk edi. ahloqi buyuk edi. hech qachon payg'ambarimiz o'zini shaxsiyati uchun biroqdan imtihon olmagan.
shaxsiyati uchun biroqni so'kkan emas, biroqni jazolagan emas. hech qachon ana shuni urgan emas, hech qachon xiyonat qilib, yolg'on gapirmagan payg'ambar so'rashsa ham. hattoki payg'ambarimizni ahloqini ko'ring, cho'qqilarligini. abdulloh ibn sa'd al nabi sarx payg'ambarimizga juda qattiq dushman bo'lgan. ichida xiyonatni yashirib turgan bo'lsa ham, kelib payg'amb
shaxsiyati uchun birovni so'kkanmas, birovni jazolaganmas. hech qachon ana u kishini urganmas, hech qachon xiyonat qilib, yolg'on gapirmagan payg'ambar so'ysalar. hattoki payg'ambarimizni axloqini ko'ring, cho'qqilarligini. abdulloh ibn sa'ddin abiz sarx payg'ambarimizga juda qattiq dushman bo'lgan. ichida xiyonatni yashirib turgan bo'lsa ham, kelib payg'ambarimizga ey muhammad men senga iymon keltiraman deb qo'limdan cho'zdi. payg'ambarimiz uni iymonni qabul qilishini xohlamadi. saxobardan bittasini otasini o'ldirgan edi.
bittasi turibdi, o'sha o'lgan kishini bolasi. qo'lini cho'zibdi, payg'ambarimiz shunday teskari qaradi. e muhammad men senga iymon keltiraman, ikkinchi marta dushmani bilan qilyapman muomalani, birodarlar ko'rib qo'yinglar. ikki marta, uchinchi marta payg'ambarimiz qo'lini ushlab, balandini qabul qilib chiqib ketgandan keyin, achchig'lari kelib aytdiki, ichinglarda birorta bir roshiy kishi yo'qmi dedi. yuzimni bir necha marta teskari qarab olganimdan, buni payg'ambarimiz iymonni qabul qilishni xohlamayapti. seni otangni o'ldirgan edi
qani olish emasmi? endi payg'ambarimizni ko'ring ki, buyuk insonligini, hijrat qilib ketadigan kunda, omonatlar bor edi payg'ambarimizda. ha bizda odam nima qiladi? ha bir kuydir ey senlarda. menga shuncha qiyinchilik bergan bir ko'rsat ey senlarga, kuningni kuydiraman demasdan payg'ambarimizni buyukligini ko'ring ki, mana shu joyda ham ibrat bo'ldi. ali roziy allohga omonatlar deb bitta bitta tanishtirdi. kim muvaffaolonchilikka, muvaffaolonchilikka deb. payg'ambarimizni hayotida birorta bir payg'ambar
bor bo'lguncha ham payg'ambar bo'lgandan keyin ham, hatto dushmanlar payg'ambarimizni hayotidan bir nuqson kamchiligini topa olmaydi. biz taniymizmi u zotlar? bu ummat yuksalgan. mana shunday qovoq bo'lgan, past bo'lgan xalq, qur'ash, arablar islom bilan yuksaldi. mana shu hozirgi kundagi islomni ummatini yuksalishligini sharti ham payg'in osiyoslarini o'rganib hayotini, u zotga iqtido qilishlik. laqodika an'anaku ferosullohga ruxsatun hasanali. va alamu alaykum.
masjidga kelgan sadaqa ehsoniy yigit yashagan. shular o'n yillab shu masjidda yashagan bo'lsa, payg'ambarimizdan ularni nololarini zerikishgan emas. balki ularni ko'zida payg'ambarimizga bo'lgan muhabbati, u kishini haybati, u kishining buyukligi ziyodi bo'ldi. payg'ambarimiz makkafatqiga o'n ming kishi bilan keldi. bir oyga yaqin turdi bular. bu o'n ming kishi bir oy turar ekan payg'ambarimizga bo'lgan hurmati, haybati yana ziyolashi bor edi. zerikishgani yo'q.
payg'ambarimizda. har qanday inson, har qancha buyuk bo'lmasin, uyni kimligini uydagi xotini biladi. ko'chada zo'r, o'zini olib yurishi, nihoyatda bir yaxshi, taqvolik ko'rinadi va hokazolar. endi uyda kimligini kim biladi? xotini biladi. kishini kimligi xotini bilan, bola chaqasi bilan qilgan muomalasi bilan deydi. hukm oladi. chunki itoatda da u majbur, sizni injiligingizni ham ko'taradi, boshqangizni ham ko'taradi.
siz alloh sizni xor qilmaydi. axir siz qarindosh urushingizni zo'r qilasiz. yetimni boshini silaysiz, qiylanganlarga yordam berasiz. sizdaqa kishini alloh xor qilmaydi deb ayoli baho berib turibdi.