22) RASULULLOH SALLOLLOHU ALAYHI VASSALLAMNING HIJRATLARI

payg'ambarimiz muhammad mustafo sallallohu alayhi vasallamning siyradlar o'rganishidagi keyingi darsimizni boshlaymiz.

siyrat tarix. chunki alloh taolo bu hayotni, bu tarix siyrabni payg'ambarimiz rasulullohning hayotini laqodikan alakum fi rasulillahi ushbu tun hasaniddin maqbagan. muhammad alayhisselomning axloqi siz bilan biz uchun eng go'zal namuna ibrat bo'lgan hayot. bu shunday bir ibratki, yaxshi, xotirjam, farovon kunlarimizda ibrat bo'lib, uning aksi bo'lgan kunlarda bizga ibrat bo'lolmay qolmaydi. va xavotirli tashvishni

ikki kunlarda ibrat bo'lib, farovon hayotga chiqqanda bizga ibrat bo'lishlikka yaramay qolmaydi.

biz boy bo'lganimizda ham, kambag'al bo'lganimizda ham, och to'q bo'lganimizda ham, tinch va xavotirda bo'lganimizda ham, bu ibrat bizga komil namuna suratida qolaveradi.

javobgarlik darsimizda ikkinchi aqaba bayat haqida gaplashgan bo'ldik. inshaalloh bugun davom etkizamiz. payg'ambarimizga madinalik ansorlar bayatni berib bo'lganlaridan keyin, butun mino vodiysi bo'ylab qattiq bir ovoz eshitildi. bu ovoz ey chodir egalari, ey chodir egalari, muzamman va bobolarining dinidan qaytganlar sizlarga qarshi urishgani ittifoq qildi degan ovoz chiqdi. bu ovozni minoda turgan hamma

eshitdi. bu qichqirqni qurash ham, u yerda hozir bo'lgan hojilar ham eshitdi. nima bo'ldi, qanday bo'ldi, kim va'dalashdi, qayerda va'dalashdi, tekshira boshladi qurash. so'rab surishtirib, qurash bu xabar madinalilarga borib taqalganligini bilishdi. qurashning saidlari yasriq hojilarini to'plab, muhammad bilan bizga qarshi jang qilgani, sizlar ittifo qildinglarmi? deganlarida madinadan, yasriqdan.

bu musulmon ansonlar bilan birla ko'hinlar ham kelgan edi haj qilgani. mana bilamiz ibrohim alayhissalomni shariatidan qolgan ba'zi ibodatlarga arablar amal qilar edi, haj qilgani kelishar edi. musuliklar ham haj qilgani kelishgan edi. ana shu madinalik musuliklar, yo'q, biz hech kim bilan va'dalashmadik, allohga qarsak biz hech narsadan xabarimiz yo'q deb javob berishdi. musulmonlar esa, ansonlar esa, indamay bir biriga qarab turishyapti. haj mavsumi tugadi. odamlar tarqala boshlashdi har kimning qabilalariga.

qurash kim muhammad alayhissalom bilan ittifoq qilganligini bilolmadi. lekin boyagi aytganimizdek, hamma ishoralar yasirliklarga dalolat qiladi. chunki ana shu yasirliklar kechasini yurganliklarini ko'rishgan edi odamlar. ayni yasirliklar joyida yo'q bo'lganligini, ana shu kechada yo'q bo'lganligini odamlar ko'rishgan edi. yana qaytib kelib yasirliklarni, yasirliklarni savolga tutmoqchi bo'lgan edi, ular ketib bo'lishgan edi. qurash ularni ortlaridan erchi borib, ulardan ikki kishini, yasirliklarda

sa'dimni uboda va yana bir ansoriyni ushlab olishdi. ansoriy qochib ketishiga muvofiq bo'ldi. sa'dimni ubodani qattiq kalta ilashdi. tan ol. senlar muhammad bilan kelishdingmi bizga qarshi urishgani? qattiq urib zarbalar kalta ilashganida sa'd tan oladi. shu kalta yeb turar ekan, uni oldidan baland bo'yli, yuzlari bir oppoq, o'zini qavmini said ekanligi shunday ko'rinib turgan bir odam o'tib qoldi.

sa'dimni bog'da, bu odam o'zini qavmini saidlardan ekan. menga yordam beramikin deb turib, meni birovni qo'lidan qutqarib qoling deb chaltayib turib aytsa, bu chiroyli odam abu jahl edi. ya'ni bu shakl boshqa narsa, axloqiy tabiati boshqa narsa. har chaltayib turgan paytda qurashniy yerdan bittasini rahmi kelib aytdiki, senga yordam bera oladigan makkaliklardan birortasini taniysanmi? sari chaltaydi ostida turib, ha taniyman. jubayrimni mudhiy

va xor ismni har dedi. haligi kishi shoshganicha makkaga qaytib borib, ey jubayrimni mud'im, ey xor ismni har, o tashqarida bir odam siladi atilada aytib yordam so'rab kalta yeyapti. haligi ikki kishi shoshganicha bordi da, sadimni uboda ekanigini bilib, uni qutqarib qolishdi, hamda madinaga nimaga jo'natishdi. musoddin umayev madinada tinimsiz bir kuch sarflab, odamlarni dinga da'vat qilib,

madinada islomni keng yoyilishiga sabab bo'ldi. so'ngra payg'ambarimizga maktub yozib, yo rasululloh, bizni oldimizga yasribga keling. allohga qasamki, islomga kelmagan birorta bir uy, birorta bir xonadan qolmadi. ya'ni avs bilan hazrat qabilasidan bo'lgan. shundan keyin alloh subhanahu va taolo tomonidan musulmonlarga yasribga, madinaga hijab qilishlik buyrug'i berildi. qabristonga qilingan hijrat bu ixtiyoriy hijrat.

hijratadi. payg'ambarimiz xohlasanglar, havasnoga hijrat qilinglar deb aytgandi. endi madinaga hijrat qilishiga esa, alloh tomonidan buyurilgan lojib bo'ldi. birinchi bo'lib hijrat qilgan kishi abu salomat. uning ayoli ummu salomat. bu sahobiylarning hijrati shunday bo'ldiki, abu salomat o'zini o'g'li salomani va ayolini olib chiqib ketar ekan, ummu salomani qabilasi to'sib turib aytdiki, sen abu salomat hijrat qilsang

ketovur, lekin mana bu ayoling bizni urug'imizni qizi. biz buni chiqarib yura olmaymiz sen bilan dedi. abu salomani o'zini urug'i kelib turib, sizlar qizlilarni tortib olsanglar, abu salomani o'g'li salomi bizni qonimizdan. biz buni olib olamiz dedi da, oilani uchga bo'lib tashlashdi. ummu salomani o'zini ota urug'iga o'tib ketdi. salomani, abu salomani urug'i olib ketdi. abu salomani o'zi madaniyaga hijrat qildi. allohning yo'lida shunday madaniyat

mashaqqatlarini ko'rishgan. bitta oilani bo'lib tashlashdi. ummu salomat eridan, bolasidan ajratib, bir yil tinimsiz yig'iladi. har kuni saharga chiqib o'tirib, yig'iladi. bir yil dinini, iymonini saqlab qolishiga shu mana shunday mehnat mashaqqatlarini topgan ularni. bir yil o'tganidan keyin, ana shu makkalilardan ba'zi birlari ummu salomaga rahmi kelib, bolasini olib kelib berdi va u ham madinaga borib eri bilan madinada hozir.

hijrat deganlardan suxayb rumiy. bu kishi rumiy deb laqablangan ekanlar, lekin rumdan bo'lgan emas, arab bo'lgan. arablarda janglarni birida yengilib, suxayb asir tushib, sotilib qo'l bo'lib rumga ketib qoladi. keyinchalik qo'ldan qo'lga o'tib, makkaga sotilib kelib, shu yerda o'zini ozod qilib, shu yerda bir kishlab, ozgina daromad qilib, boyigan bo'ladi. o'zi asli arab bo'lgan, lekin rumiy degan laqabi bo'lgan.

suhaib urug'bek ijod qilishlik qasdida chiqib ketayotganida, qurash to'sib oldi. sen makkaga kelganingda hech baloing yo'q, faqir jadal odam eding. bizni ishimizda yashab, moli dunyo orttirding. endi shu moli dunyomdan ketmoqchimisan biz oramizdan? shunda suhaib aytdiki, agar shu moli dunyoni sizlarga bersam, meni xola qo'yasizlarmi deb. ular hali deyishdi. meni moli dunyoyim falon, falon

jalil deb aytib berdi. borib topishdi, suxaybni xoli qo'yishdi. payg'ambar so'zidan keyin aytganlar, suxayb savdosida yutdi. suxayb savdosida yutdi dedi. uch to'rt chaqasini deb madinani makkada qolgani yo'q. allohni ro'zligi yo'lida ana shu dunyosida voz kechlikni ixtiyor qildi va qanaqa katta muvaffaqiyatga yutuq etishganligini u faqat musulmon odam bila oladi. qarab turadigan bo'lsak, payg'ambarimiz sallallohu alayhi vasallam musulmon

bularni hijrat qilishni buyurib turib, agar sizlar hijrat qilsanglar, dunyolar ko'payadi. agar hijrat qilsanglar, farovon yashaysizlar. butun arablar ustida hokim bo'lasizlar, hijrat qilsanglar dedimmi? ularga hijrat qilishni buyurganda biror bir dunyo matosini berdimi? va'dasini berdimi? biror bir dunyo matosini berdimi va'dasini? yo'q. sizlar uchun jannat bor dedim. mana shu narsa ularga kifoya qildi. siz bilan bizga o'sha namoz to'xtang, ishlaringiz tushib ketadi.

odamlar ishonadi, rizqinga baraka yarab turib, ibodatlardan maqsad dunyo matohi bo'lmaganlardan. ibodatdan maqsad faqat jannat bo'lgan. sa'di mubodir payg'ambarimiz bilan savdolashayotganida, yo rasululloh, madinaga ko'chib kelishingizni xohlaymiz biz. qanday ish haloyat qilib bersak, ko'chib kelasiz deganida, meni xotin bola chaqanglarda, moli dunyoyilarni qanday himoya qilsanglar, shunday himoya qilasizlar. shunda ko'chib boraman deganda, yo rasululloh, siz aytgan narsani qilsak, bizga nima bor?.

nima bor? payg'ambar assalom bitta so'z aytdilar. jannat bor. ya boyagi aytganimizdek, dunyo bo'ladi o'g'linglarda, hukmron bo'lasizlar, dunyo matoqidan hech narsani va'da qilmadi. allohni roziligi uchun qilinadigan ishdan faqat oxiriqdan kutilinadi. uzoting qo'lingizni deyishdi. rozimiz dedi. siz ham shu gapingizdan qatnaysiz. biz ham shu gapimizdan qatnaymiz dedi. demak musulmon ham qilayotgan ishidan faqat allohdan kutadi, dunyodan kutmaydi.

so'ngra hijrat qilganlardan yagona, oshkor hijrat qilgan kishi umariddin xattobaziyulloh ham bo'lib o'tdi.

hijrat qilishini qasdida uyiga kirdi, kiyimlarini kiydi, qurollarini taxti, so'ngra ka'batullohning oldiga kelib tavo qildi. har o'tganida to'planib turgan qurashni majlisiga qarab turib, ko'zlaring ko'r bo'lsin o'zi. bitta o'zi. ikki rakat namozini qurib o'tirib, haligi to'planib turgan qurash jamoatini oldiga borib turib, hamma maxfiy ketyapti hijrat qilib, lekin bitta umar oshkor ketyapti. kim? onasini azador.

ayolini beva, farzandini esa yetim qilishiga xohlasa, falon vodiyga borib tursin, men hijra qilyapman dedi. lekin hech kim o'rnidan qo'zg'almadi. payg'ambar esa ham aytgandek, parvardigora islomingni ikkita g'ilmarni bittasi bilan quvvatlantirgan imoni bilan degan edi. haqiqatan bu kishini kirishligi imonga, islomga kirishligi musulmonlar uchun quvvat bo'lgan. hijrat davomida. hijrat qilishlikka

qodir bo'lgan hamma xijdat qildi. abubakir siddiq roziyalloh ham u kelib, yo rasululloh, men ham xijdat qilay deb ruxsat so'radi.

rasululloh bunga qarab kutib turing, shoyad alloh sizga bir hamrohni qo'shib bersa deb. abubakir bir qancha vaqt kutdi da, keyin kelib yana izn so'radi. payg'ambarimiz ikkinchi marta javob berdi, kutib turing, shoyad alloh sizga bir hamrohni qo'shib bersa deb. abubakir umid qildi, ana shu hamroh rasululloh sollallohu alayhi vasallam bo'lishligini. uchinchi marta iznni so'raganda ham mana shu javobini aytdi nabiy sollallohu alayhi vasalloh. makkada faqatgina rasululloh abubakir, ularning

lar hamda aligina qolgandilar. qolgan hamma hijrat qilib ketgan edi. shunda alloh subhanahu va taolo tomonidan payg'ambarimizga hijrat qilishlikka izn berildi. rasulullohning qachon hijrat qilishligini hech kim bilmas edi. payg'ambarimizga hijrat qilishlikka izn berilgan kunda payg'ambarimiz abu bakamning uyiga bordi. podshonamiz rivoyat qiladi. payg'ambarimiz odatda bizni uyimizga kelmaydigan vaqtda keldi, ya'ni kun rizqi.

issiq bo'lib turgan paytda, odamlar ko'chaga chiqmaydigan paytda, payg'ambarimiz keldi da, abubakirning uyiga kirishligini so'radi. payg'ambarimiz uyiga kirganidan keyin, ey abubakir, uydagilar tashqariga chiqarilgan. deganida abubakir rasululloh, bu ikkalasi meni qizlarim, ikkalasi ham mu'min ham muslim ham, bularda xotirjam bo'ling dedi. shunda payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallam, ey abubakir, alloh menga hijrat qilishlikka izn berdi dedi. shunda abubakir yig'ladi. juda qattiq yig'ladi. aytdiki,

yo rasululloh, bu suhbatmi men uchun? ya'ni mana shu siz hijrat qilishingizda, men sizga sherik bo'lamanmi? dedi. payg'ambarimiz abu bakir, bu suhbat dedi. abu bakir juda qattiq yig'adi. o'sha onamiz aytadi, inson odatda qayg'udan, g'amdan yig'lasa, otam xursandchilikdan yig'ladi. inson xursandchilikdan bunchalik yig'lashtiringlar birinchi marta ko'rganini deydi. chunki bu haqiqiy sharaf edi. rahmatalliklar alamin bo'lgan, rasululloh sallallohu alayhi vasallam bilan hijrat qilishingizda,

sharafini. bu faqat abu bakilga berildi. saxobalarni ichida ham faqat abu bakilga berildi. nabiyat so'zida abu bakilni qanchalik qadrlashligi, qanchalik yaxshi ko'rishligi mana shu holat ham bizning bilamizga ma'lum bo'ladi. chunki payg'ambarimiz o'zi o'lim kasalligida duchor bo'lgan paytlarda musulmonlarga imonlik qilishiga qodir bo'lmay turganda, buyuringlar abu bakil odamlarga imon bo'lsin dedi. shu paytda abu bakil madinada yo'q edi, tashqariga chiqib ketdi.

saxobalarchiligi eng afzali umar bo'lganligi uchun shu joyda. umariddin xattob imomga o'tdi. allohu akbar deb taklif etgan payg'ambarimiz hujralaridan turib eshitdi umar ovozini. buyuringlar abu bakir o'qisin. alloh va rasul va mu'minlar rozi bo'lmaydi. alloh va rasul va mu'minlar rozi bo'lmaydi. abu bakirga buyuringlar o'qisin dedi. umariddin xattobda ham payg'ambarimiz abu bakirchalik qo'ymasin. abu bakir siddiq roziyallohu anhu haqida payg'ambarimiz aytgan.

lanadi. agar allohdan boshqani do'st tushlik mumkin bo'lganida, men albatta abu bakerni do'st qilgan bo'lardim deydi. xijilatda payg'ambarimiz bilan qolishligi abu bakerni manzilatini belgilaydigan bir ko'rinishlardan edi. umar buni hatto aytadi. abu bakerda bir kuni umarning oilasini hammasidan ko'ra yaxshiroq. abu bakerni bir tuni umarning oilasini hammasidan yaxshiroq. payg'ambarimiz isrof va murojaat voqeasini qurashga

qilib turganida isrof voqeasi. baytilmaqnisiga borib keldim deganida hatto mo'minlar ham shubha qilishgan edi ba'zilari. faqatgina abu bakr ikkilanmasdan, yo rasululloh, kecha baytilmaqnisiga borib keldingizmi deganida payg'ambarimiz hali. shunda rohat. mana shu hech kim ishonmay turganda, ikkilanmasdan ishongan kuni meni oilamdan, hammasidan ko'ra yaxshiroq deydi. endi abu bakrni bir kechasi umar oilasini hammasidan afzal bilishiga sabab. rasululloh

ajdod qilgan kechada abubakirni oilasi hammasi xizmat qildi. ikkala qizi, o'g'li, quli, moli dunyosi bilan rasululloni xizmatida turdi. shuning uchun abubakir siddur roziyallohu anhu sahobalarning eng peshqadam hisoblanadi. abubakirning payg'ambarimiz sallallohu alayhi vasallam ajdod qilgan kechadagi holati alloh orasidagi iymon kiritilgan har bittamizga ibrat bo'lsin. chunki payg'ambar sizlar nima aytgandilar? sizlarni bittalarni iymoninglar

qachon to'lov bo'ladi? men unga bolasidan ham, otasidan ham, hamma insonlardan men yoqimliroq, sevimliroq bo'lmagunimcha, iymoniylar to'lov bo'lmaydi deganman. abubakir mana shunday kishi edi. chunki moli dunyosini rasululloh s.a. rozi yo'lda sarf qilgan edi. bola chaqasiga bir tiyin qoldirmayotishib ketgan edi, olti ming dirham pulini. chunki rasulullohni hammadan ustun ko'rgan edi. payg'ambarimiz,

shu xabarni aytdi kunduzi, so'ngra uyiga ketdi. payg'ambarimiz sallallohu alayhi vasallam uyiga ketganida, shu paytda qurash bir xatarni his qildi. chunki musulmonlar yashiribga borib to'planayotganligi, ularga qarshi to'planayotgan bir kuch ekanligini tushunib, bu ish hali kattasiga aylanib ketmasdan turib, oldini olishlik kerak haqida abu jahl g'am qildi va dorim natbaga, qurashni parlamentiga, qurash musibidan to'pladi. bu habis shunday bir ish qildiki,

chunki bu majlisga bali abdulmutolib, bali abdumanob, bali hoshim urug'idan birorta odamni chaqirmadi. chunki payg'ambarimizga o'qishchiligi bo'lmasdi. hamda musulmonlarga qalbida jicha bir iliqligi borib birorta odamni chaqirmadi. yana yaxshilikdan bo'lgan birorta bir odamni qo'shmadi. faqatgina musulmonlarga dushmanligi bor kishilarda hammasini to'pladi. ular mana shuni to'plab turgan paytda eshikni taqillatib, bir kishi kirishligini so'radi. eshikni ochganida, najiblikka

kishilar kiyadigan kiyimni kiygan bir oqsoqol turar edi. najdlik oqsoqoli. bu shayton edi.

nashdek oqsoqol ko'rinishida, kofirlarga payg'ambarimizning ishini hal qilishiga uchun maslahat bergani, iblis, ana shu jannatdan o'lgan shaytonimizga kelib keldi. payg'ambarimiz sallallohu alayhi vasallam, sahobalarida o'tirganida, mashhur hadis. kiyimlari oppoq, soch soxoli qop qora bo'lgan bitta kishi kelib kelib, payg'ambarimizda bir qancha savol javob qilib chiqib ketdi. bu gibridlar ariyat salomat. musulmonlarga dinini ta'lim berish yuritilgan edi. bu sahobalar qanday?

baxili insonlarki, jivriyni ko'ryapti. bo'ladi majlisiga kim kiryapti? endi bu habis. musht uylar majlisiga shayton kirib kelyapti. bizni majlislarimizda bizga maslahat berayotganlar kimlar? kimlar atrofimizda o'tiribdi? kimlardan qanaqa maslahat olyapmiz? kimlarni ko'rsatmalarga uryapmiz? bir e'tibor berib qo'yaymiz. odam ko'rinishidagi shayton kelib turib, shaytoniy fikrlari bizga yoyyaptimi? yoki inson ko'rinishida bir

bir farishta kelib, allohni rostini yo'l yurishi deb yuryapti da. qaraylik, bizga kimlar maslahat beryapti? qaraylik biz, kimlardan maslahat olyapmiz? shayton kirib aytdiki, muhammadga qarshi fikr qilgani yig'ilibsizlar, shoir men ham sizlarga foydalanib qo'ysa, dedi, ruxsat berishda o'tirib. nima qilamiz deb maslahat qilishdi? o'rtaga tashlangan masala, muhammadning ishini nima qilamiz? abdulbutiriddin hasham aytdiki, kelinglar muhammadni yostiqqa ketib qolmasdan turib, qamoqqa qol.

qo'yaverishdi. deganida, haligi najlik oqsoqol shayton aytdiki, yo'qda, bu ish emas bu. agar biz buni qo'mab qo'ysak, asxodlari kelib, ozod qilib, hech narsa qilmagan bo'lib chiqqan zohir. fikr qilishdi. yana bittasi aytdi. kelinglar dedi, muhammadni jaziradan tashqariga haydab chiqaramiz, arabistondan. najlik oqsoqol yana qaytadi. bu fikr emas dedi. agar haydab yuborsak, yana saxo bozor bilan to'plab kelib, yana bizga qarshi jang qiladi, yana hech narsa qilmagan bo'lamiz dedi.

chuqur o'ylanishdi. shunda menda fikr bor dedi, abu jahl. nima u fikr bo'lib aytdiki, makkada mavjud bo'lgan har bitta qabiladan bittadan kuchli yigitni tolaymiz. beshtami, o'ntami? hammasi qilichlaridan kelib muhammadni bir zarbalar o'ldiradi, muhammadni qoni ana shu hamma qabilalarga taqib ketadi. baliq hoshim muhammadni qonini talab qilib, hamma qabilalarga qarshi urishgan.

larini toqatib yetmaydi dedi. shunda haligi iblis mana shu to'g'ri fikr bo'ldi, mana shu to'g'ri fikr bo'ldi dedi. ya'ni bu masalada shaytonda ham yo'q bunaqa fikrlar. bu masalada abu jahl iblisdan ko'ra hadisroq chiqdi. mana shu fikrni to'g'riligi ular qanoatlanishdi. kech keldi. payg'ambarimiz sallallohu alayhi vasallam uyida bu paytda ali nabiy to'g'ri rasulullohu alayhi vasalluhu ham bo'lgan makkaliklarni, qurashliklarning omadini

omonatlarini topshirayotgan edim. ko'ringki, qurashni gapirayotgan gapi bitta narsa edi, lekin amaliy ikkinchi narsa edi. payg'ambarimizni jinni, majnuni, sehrgar, kassob, chohil deb laqablashar edi, lekin o'zini qimmat baho narsalari bo'lsa, saqlashlik kerak bo'lgan. yoki saprga ketayotgan paytda bir omonati bo'lsa, faqat payg'ambarimiz gapiga berishadi. o'zlari jinni sehrgarda turib, mos endi turib tursin deyishadi. ya'ni gapirayotgan gaplarini

yotgan ishlari noto'g'ri degan tasdiqlarni. endi payg'ambarimizni nabaviy go'zal axloqini ko'ringki, mana shunday zulm qilib, payg'ambarimizni o'ldirishlikka qattiq turgan mushriklarni omonatlarini ali roziyallohimga bittami bitta tanityapti, no falonchilikka, no pochinchilikka. bu zot nabaviy axloq egasi. omonatlarni bitta, bitta, bitta topshirishligi kuyibdi. demak, kurash mushriklarini payg'ambarimizga iymon keltirmasligini sababi payg'ambarimizni yolg'on

boshqa kazzobligi emas, u faqat o'zlarini ichidagi kibrini tugaydi, iymon keltirishmadi payg'ambarimizga.

qishda qirg'ozning kechada payg'ambarimiz ali roziyallohning yomg'irig'ini topshirib bo'lib, alini o'zini to'shaga yig'ib yotishlikni buyurdi.

kechki vaqt bo'ldi, yigitlar to'planishdi, eshikni tagida payg'ambar assalomning uyini o'rab, yana eshik tagida ham turishdi.

ulardan bittasi devorni oshib, payg'ambarimizning hovlisiga tushdi.

eventida begona erkakni tushgani ko'rib baqirib yubordi.hali yigit shoshganicha qaytib chiqib ketdi. yigitlar, payg'ambarimiz ro'zilchilik uchun to'plangan yigitlar aytishdiki, agar biz devorni oshib tushib, uyiga bostirib kirsak, butun arablar orqasida ayb bo'ladi. arablar aytadi, qurayish bir birlarini haramidan, devoridan oqlab tushib, ayollarini ustiga bostirib kiryaptikan, degan nomus bo'ladimizga. kelinglar muhammadni chiqishini kutib turar yaxshida.

to'plagan. ularni kirib, payg'ambarimizning uyiga kirib, o'ldirmasligini sababi shu bo'ldi. tun bo'ldi. eshik tabiiy yigitlar turibdi. payg'ambarimiz sallallohu alayhi vasallam sekin eshikni ochib chiqdilar, hamda ushbu oyatlarni qildi. bismillahir rohmanir rohim. yasin, vul qur'anil hakim, innaka alaminan mursalin, ala siroting mustaqim. to, fa og'ushaynahum fahum la yugusirum, oyatiga cho'qidi.

yosin, ey muhammad, ushbu hukumatli qur'onga qasamki, hech shak shubhasiz, siz to'g'ri yo'l, ya'ni haq din ustidagi payg'ambarlardandirsiz.

bu qur'on ota bobolari biron payg'ambar orqali oxirat azobidan oyoqlantirilmasdan, g'ofil bo'lib qolgan bir qavmni oyoqlantirishingiz uchun qudratli va mehribon zot tomonidan nozil qilingandir.

. aniqlik, ularning ko'plariga so'z, ya'ni azob haqidagi hukm haq bo'lgandir. bas, ular iymon keltirmaslar. darhaqiqat, biz ularning bo'yinlariga to iyaklarigacha yetadigan kishanlarni urib qo'ydik. bas, ular g'udayib qoldilar, ya'ni ular haqqa egilmaslar. alloh iborat qilishini xohlamasdan, qalbiga muhr urib qo'yilgan kishilarga oyatga o'qib bersangiz ham, hadisda aytib bersangiz ham, hikmatda aytib bersangiz ham, mo'jiza ko'rsatib qo'ysangiz ham iymon keltirdik.

qilayotgan ishini munchaligini bilib turib qolaveradi. chunki haqqa egilishlik alloh tomonidan berilmasa inson o'zini ixtiyorida emas. va biz ularning oldilaridan bir to'siq har da qilib, ularni o'rab qo'ydik, bas ular ko'ra olmaslar. payg'ambarimiz sallallohu alayhi vasallam eshikni ochib chiqqanida ular qarab turishgan edi. alloh taoloning mo'jiza ilohiyasi sodir bo'ldiki, qarab turishibdi, ko'rishmayapti. payg'ambarimizga o'tib ketar ekan shu oyatni o'qib. shunday o'tib ketmadilar.

yoki yerdan bir siqim qumni olib turib, ana shu turgan yigitlarni boshiga bittadan, bittadan, bittadan siqimdan qumni yoki tuproqni qo'yib chiqdi. ular bahriy turishi mumkin. birov bilan qilich kesmaydi. o't kuydirmaydi. ko'z ko'rmaydi, qulog'i eshitmaydi, agar alloh xohlamagan bo'lsa. endi shunday bo'ldimi? demak alloh xohlabdi. endi musulmon odammi deyish kerak. qodirallohu ma'dasha simma fa'liq. alloh shu narsani taqdir qilgan ekan.

endi shu narsa sodir bo'ldi deb turib, rozi bo'lib, shu musibatni o'zini foydasiga aylantirib olish kerak. jazo vakil shu mashhur.

payg'ambarimiz abu bakir sidiqning uyiga bordilar. hamda ikkita abu bakir tayyorlab qo'ygan tuyani minib, abu bakirning uyini orqa tomonidan chiqib ketishdi.

madina shimolda edi. lekin payg'ambarimiz janubga qarab kiritiladi. ana shu ehtiyot, ana shu maxfiylik sabablarni quvonini qilib berdi. payg'ambar sirdaryodan bilar, abu bakirning orqasidan abu bakirning ozod qilgan ma'nosi, omiri bu fuqaro qo'ylarni haydab bordi. chunki ana shu ikkita tuya ketganligini izdi, nima qilishlik kerak edi? yopishlik kerak edi. ana shu endi bitta sabablar edi. ular makkani janubidagi saur tog'iga yetib, u yerdagi g'orga chiqishdi.

g'orga kirib, kirib, berkirishlikdan avval, abubakir sidi g'orga kirdi. ichkaridagi g'orli ishlarga, teshiklarga qo'llarini tiqib, biror bir zararli gaplarda bo'lsa, payg'ambarimizga ozor bermasin deb, turib turing dedi da, kirib, qo'llarini tiqib tekshirdi. ba'zi chuqurroq teshiklarga oyog'ini tiqib, zaharli hasharot yo'qligini bilib, tekshirib, sigirib, payg'ambarimizni kirishligiga ruxsat berdi. omrini fuqaro, tuyani makkaga qaytarib olib ketdi. demak, shunday qilib payg'ambarimiz abubakir g'orga kirib

omiriddin pohira borib, payg'ambarimiz bilan abu bakr siddiqni qayerda ekanligini, abu bakrning oilasiga xabarni berdi.

tong otgach, eshik tagida turgan yigitlar, hayronlarimizni chiqavermaganligidan bezovta bo'lib, o'ziga kelib qarashuvdi, boshlarida hammasida qum. eshikni tirqishidan qarasa, bir odamni o'sha yo'lini yotibdi. shunda sabr qilmasdan eshikni ochib bostirib kelishdi. to'shakni shunday ko'tarib qarasa, ali bilan bitta olib yotadi. islomdagi birinchi fidoiy inson ali bo'ladi. chunki o'ldirishiga qasd qilib turilgan to'shakka kirib yotganini. islomdagi birinchi fidoiy

aliyevna bitta ulug' roziyallohu anhom. bu yigitlar kechasi payg'ambarimiz namoz o'qigani chiqar edi, erta menda chiqar edi, chiqmayotganligidan hayron bo'lib turishuvverdi. lekin alloh taolo ulardan oldin rasulullohga shunday bir saqlab qo'ygan. qurash oyoqqa turdi. har tomonga suhbatlarni ko'rishdi. istadi istadi topisha olmadi. qurashning sayyidlari muhammadni tirigi o'ligiga top kelgan kishiga, tirigini yoki o'ligini top kelgan kishiga yuzta tuyada va'da qilib, juda katta pul edi bu.

mana shu mukofotni ilinishida juda ko'p kishilar payg'ambarimizni abu bakirni istab xato bo'lgan, lekin natija bo'lmadi. uch kun istashdi, natija bo'lmadi. ana shu uch kun istaganlarning ichida ba'zilari sa'l tog'iga qarab ham borishdi. chiqishdi. payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallam va abu bakir ularni oyoqlarini ko'rib turishar edi. katta bo'lmagan hol, engishgan odam hali esa ko'radi. shu yerga chiqishdi. gaplashib turishdi.

lekin birortasi o'zini engishi ichkariy qarashiga majbur qilmadi.

men tashqarida turganlarni oyoqlarini ko'rib turardim. shunda rasulullohga qarab, yo rasululloh, agar ulardan birortasi oyog'ini ostiga qaraganda bizni albatta ko'rgan bo'lardi dedi. qo'rqib ketdi abu bakr. lekin payg'ambarimiz robbisini va'dasiga aniq ishongan kishining xotirjam holatida, e abu bakr, uchinchi sherigi alloh bo'lgan ikkita odam haqida nima deb o'ylaysiz? ya'ni xotirjam bo'ling. biz ikkitamiz turgan bo'lsak, uchinchi sherigimiz alloh deyapti. bu ham abu bakr

da manzillatini qanchalik buyuk bo'lganiga bitta dalil. chunki alloh men bilan va siz bilan berdi. ma donnika ya abobaka bi isnayin allohu salatu va man. uchinchi sherga alloh bo'lgan. ikki kishi haqida qanday gumondasiz? alloh taolo payg'ambarimizni saqlasin. alloh taolo qo'limda shunday marhamat qiladi. inna lana unsuru rusulana valladina amanu fil hayati dunya va yonma yaqumlar shuhrat. albatta biz payg'ambarimizni

zarlarimizga va iymon keltirgan zotlarga hayotda dunyoda ham, guvohlar hozir bo'lib turadigan qiyomat kunida ham yordam beramiz deyapti. payg'ambarlarimga va mu'minlarga dunyoda ham, oxiratda ham yordam beraman deyapti, agar biz muammo bo'ladigan bo'lsak.

inna alloha yu dafiyu amin la dini aminu, inna alloha layuhid bu kulla havvaning kafuri. albatta alloh iymon keltirgan zotlarni mudofaa qilur. albatta alloh barcha xoin va kufroni ne'mat qilguchlarni so'nmas. muammo ballasini alloh sahriyatiga davo beryapti. payg'ambarimiz sallallohu alayhi vasallam hijrat qildilar. mana shu hijrati juda katta bir sinf bilan bizga ibrat dars bo'ladi. tavakkal qilishlikni ustozi

payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasalloh. lekin mana shu tavakkulchilarni ustozi bo'lgan rasululloh o'zini hijratida qilgan ehtiyot, sabab choralariga bir diqqatinglarni qaratib qo'yinglar. birinchidan, payg'ambarimiz xabarni maxfiy qildi. ikkinchidan, madinaga teskari tomonga qarab bordi. shimoldoniga, janubiga qarab yurdi. otlaridan izni yopib yurishlik uchun qo'yni haydashli kelib yurdi va hech kim yurmagan yo'lga qarab yurdi. madinaga ketishlikda odatda yurilmaydigan yo'l yurdi. nima sababdan?

umarimni hatto roziyallohu alayhi vohim hijrati oshkor bo'ldi, hech kimdan qo'rqmadim. lekin rasulullohniki maxfiy bo'ldi. nima uchun? nima, payg'ambarimiz qo'rqarmidi umar qo'rqmay turganda? nimaga baribir payg'ambarimizga maxfiy bo'ldi? umarimni hatto bitta oddiy inson edi. u o'zini tasarrufotini xohlaganda hissa bo'laveradi. lekin payg'ambarimiz agar shunga oshkora chiqib kelsa, sababini qilmasdan. keyingi ummatlarga bu sunnat bo'lib qolar edi. sababni qilmasa bo'laveradi degan hujjat bo'lib

shuning uchun payg'ambar so'rasa ham, umardan ko'ra jasurroq, tavakkal kuchliroq bo'lgan zot, insoniy sabablarni qilish kerakligini mana shu qilgan ishi bilan ko'rsatib qo'ydi. inson o'ziga bog'liq sababni qildi, tavakkalni allohga qildi. inson odatda bir ishini yaxshilik bilan tugashligiga sabab bo'ladigan hamma ehtiyot choralarini qiladi. qilib turib, allohga tavakkal deydi. bu mo'minni sha'ni, mo'minni ishi.

ishingiz yaxshi tugash uchun nima kerak bo'lsa hammasini qildingiz, allohga tavakkal dedingiz.

kutishlik eng zo'r ibodat. yengillik kelishigidan umid qilishlik, yaxshi qiynalib berishigini allohdan so'rab umid qilishlik, eng katta ulug' ibodat. bir kishi kemasini ko'zlagan maqsadiga tinch, omon, tez yetib yuborishini xohlab, kemani yaxshilab yorilaydi. kemani zo'r minolik odamga oladi. ke

kemani yukini normada qiladi. keyin o'ziga bog'liq ish qilib bo'lgandan keyin tavakkalda dengizga chiqadi.

shunda allohni o'ziga qalbini topshirib qo'yib, boshqa narsani g'am qilmaganligi uchun alloh taolo shunday bir shabalani ularni ustiga haydab qo'yadi. bu shabada ayni bular boradigan tomonga esa aytgan bo'ladi. keyin mana shu shabaga shunday ilashadi da, bular o'ylamagan, kutmagan, chiroyli, tez va xotirjam suratda kiymasini alloh taolo yetkazib qo'yadi. bu nima uchun beradi bunga? bu banda sababini qildi, sababini qildi, sababini qildi, g'am qilmadi.

allohga tavakkal dedi, alloh taoloning kemasini osonga kesib qo'ydi. bizga ham shu narsa ibrat. rasulullohga bog'liq hamma sababli qilib turib, alloh dedi. hech narsadan qo'rqmadim. hatto g'orga kirib eshigimizni, ayolini ko'rgan paytda ham g'orning orasida turganlaridan, tushungan payg'ambarimiz qo'rqmadi. hatto surohati nima olib, keyingi darsda gaplashamiz. payg'ambarimiz orqasidan otini choptirib, aniq ko'rinib turgan paytda ham, payg'ambarimiz s.a. xotirjam qur'oni o'qib ketar edi. abubakim bezod o'tib ketdi,

xotirjam bo'ling dedi. chunki o'ziga bog'liq sababni qilib qo'ydi, g'amini allohga topshirdi. alloh subhanahu va taolo tavakkal qilib, o'ziga suyanadigan kandidatlardan qilishini so'raymiz. aqulu qovli hayrullohi fudullohu alayhi va barakatuh. assalomu alaykum va rahmatullohi va barakatuh.