21) AQOBA BAYATI

bu kishi arablarning hakim, said, ulug' kishilaridan edi. nabi svetlana u bilan uchrashib, e suvayt dedi, menda go'zal so'zlar bor, quloq sol. suvayt aytdi, quloq solmayman. nimaga? menda sening so'zingdan ham go'zalrog'i bor dedi. payg'ambarimiz svetlana uni bu so'ziga, unda menga eshittir o'sha so'zlarni dedi. ya'ni e'tibor beradigan bo'lsak, mana shu payg'ambar suvaytani da'vatiga

bizga bir hikmatini ko'raylikki, u aniq suv aytuvini sobitni so'zlari payg'ambarimizni so'zidan go'zalmasligi. lekin odob yuzasidan, hikmatdan eshitaylikchi bo'lmasa dedi. bizda bo'ladi yu, yo siz turib turing, men gapirib olay. meni gapim siznikidan albatta yaxshi. men turganda siz jim turing. rasululloh sallallohu alayhi vasallamdek zot, mushri bo'lgan mana shu suv aytuvini sobitga meni gapirguncha eshitaylikchi dedi. bu hikmat yuzasidan, odob yuzasidan. suv aytuvini rasululloh sallallohu alayhi vasallamga aytgan so'zlar

nima edi? suadimni somitda luqmoni hakimning nasihatlaridan bir mujallati bor edi. bir yodlab olganman shu so'zlarni. luqmoni hakim mana qur'onda luqmon surasi bor hammamiz bilamiz. u kishi nabi bo'lgan deyiladi. ba'zilar nabi bo'lgan deyiladi. lekin nima bo'lganda ham bu kishi musulmonlarni ulug' kishilaridan keyin luqmonni o'zini farzandiga qilgan nasihatlarini musulmonlar ixtido qilib ergashligi uchun alloh taolo sunnat qildi. ana alloh taolo mana luqmon surasi aytadi.

e o'g'ilcham, ollohga shirk keltirmang, zero shirk buyuk zulmdir. va boshqa oyatlarda, luqmon dedi, e o'g'ilcham, shak shubha yo'qki, agar harzal o'simligining urug'idek bir zarra yaxshi yoki yomon amal qilinadigan bo'lsa, bas u amal biron xarsang tosh ichida, yo osmonlarda, yo yer ostida bo'lsa, o'shanada olloh keltirurur. luqmoni hakimning

nasihatlari ikki qismida. ikkiga bo'linadi. birinchi qismi taufiqga xos. yuqorida aytib o'tgan oyatlarimiz bunga misol bo'ladi. ikkinchi qismi axloq, odobga taalluqli oyatlar edi. astag'dulloh, vola tuso ir hodakalin nas, vola tamshi fil ardi maro ha, innallohu alayhi xibbu, kun la muhtalin faxruh. o'g'liga nasihat qilib, odamlarda mutakabburlik bilan yuzingni o'girmagin va yerda kibr havo bilan yurmagin. chunki alloh taolo barcha

ga kibrli, havoli, maqtanchoq kishilarni suymas. suv oydinni somitda luqmon hakimning odob axloqqa taalluqli nasihatlari bor edi. vaqt o'tishi bilan odamlarda tahlilga dalolat qiladigan nasihatlari esdan chiqib ketib, odamlarni esdan chiqib ketib, faqatgina axloqqa taalluqli nasihatlari qolgan edi. mana shu nasihatlardan xabar bor edi. suv oydinni sobit bu hikmatlarni aytib bo'ldi. albatta bu oddiy bir insonni so'zi bilan, oddiy so'z

o'zlari bilan zikr qiladi. lekin qur'on alloh taoloning kalomi rabboniy sig'ada. mana qur'on oyatlariga murojaat qiladigan bo'lsak, agar alloh taolo biron bir maxluqni tili bilan gapirtirgan bo'lsa qur'onda, unda ejozi bor, hikmat bor. luqmoni hakimlar nasihatlarini suvayt o'zini tili bilan gapirdi. sulaymon aleyhissalama qissasiga murojaat qiladigan bo'lsak, ana shu qissada chumoli o'zini qavmiga shunday bir xitob qildiki, qisqa, mo'jaat, lekin bir lug'atdagi e'tibor.

ijoz bor bunda. to ular chumolilar vodiysiga yetgan vaqtlarida, bir chumoli, ey chumolilar, uyilaringizga kelinglar. yana sulaymon va uning lashkari o'zlari sezmagan hollarida sizlarni bosib yanchib ketmasinlar degan edi. qisqa so'z, lekin juda katta ma'nolar bor. ey chumolilar, nido, chaqiriq. uyilaringiz kelingiz, amir. yana sulaymon, xos aytilinyapti. uning lashkari umumiy aytilinyapti. o'zlari sezmagan hollarida.

uzrda ham qoyim qilib qo'yapti. kichkinagina jumlada mana shunday bir lug'atdagi bir e'joz bor. nima uchun? alloh taolo qur'onda rabbona izg'ada zikr qildi buni. lekin suvaytning so'zlari oddiy insonning so'zi edi. payg'ambarimiz suvaytning so'zlarini eshitib bo'lib aytdilarki, bu so'zlar go'zal, lekin menda undan ham go'zalrog'i bor dedi. bu javobni eshitgan suvayt qotib qoldi. chunki hech qachon odamlar bilan mana shu lug'atda bahs qilib, bu nasihatlarda aytib bersa, hech

hech kim bu narsa deyishlikka yaramas edi. birinchi marta payg'ambarimizdan, sening so'zingdan el suvayt, meni so'zim go'zalroq edi. eshitib tur unda deganda payg'ambarimiz unga qur'on oyatlarini tilovat qilib berdi. suvayt bu so'zlarni eshitdi da, albatta bu so'zlar nihoyatda go'zal, ajib. dedi yu, lekin iymon keltirmadi. keyinroq payg'ambarimiz sallallohu alayhi vasallam madinaga xijat qilishligidan avval iymonga kelgan bo'ldi. ana shu yili payg'ambarimiz haj mavsumida uchrashgan kishilardan yana

bir kishi zimolol uzdiy. bu kishi yamanning uzdi sha'nosidan edi. bu odam odamlarga ruhiyo'qi dam solardi. ruhiyachingizga. u makkaga kelganida, ba'zi bir ahmoq tentaklar payg'ambarimiz haqida gap ketganda, u muhammad majnun, jinni bo'lib qolgan deyishdi. shunda zimolol uzdiy yaxshi niyat bilan shu odam bilan bir uchrasam bo'lar ekan, bir dam solib qo'ysam, shu hayot alloh meni tufaylimga shifo berib yuborsa dedi da, payg'ambarimizni so'rab surishtirib topdi.

kelib, payg'ambarimizga, ey muhammad, men senga ruhi o'qib, dam sop qo'yaymi dedi. seni tuzatib qo'yaymi dedi. shunday payg'ambarimiz sallallohu alayhi vasallam unga, inna alhamdulillah, na'madhu anasta'inu, man yahdiyillahu falamudillala va man yug'il falaha deyala va ashxodu alla iloh illalloh va hidahula sharikala va ashxodu anna muhammadin abduhu rasuluh deb turib, so'zini boshlang'ich bo'lganida, suvay

i to'xta dedi. hozir nima deding? yana bitta qaytar gapingni. payg'ambarimiz so'zini yana bir marta qaytarib berdi. yana bir marta qaytar dedi. uchinchi marta qaytarib bergandan keyin allohga hasan dedi suvaydi. men ko'p sehrgar, ko'hin, munajimlarda so'zini eshitganman. lekin ularni hech qaysini so'zi, seni so'zingga o'xshamaydi. qo'lingni uzat. men senga iymon keltiraman deb musulmon bo'ldi. payg'ambarimizni tuzataman deb kel, o'zi tuzalib qoldi. nubiyotning o'n birinchi yilida payg'ambarimiz ahli yasirib

mana madina avvalgi ismi yasruq edi. ana shu yasruqdan kelgan olti kishi bilan uchrashdi. mana shu uchrashuv islom tarixini va butun insoniyat tarixini o'zgartirib yubordi. aqabada ular bilan uchrashib, payg'ambarimiz rasululloh ularga din, islom, oxirat haqida gapirdi. qur'on oyatlarini talovat qilib berdi. ular oyatlarini eshitganlaridan keyin bir chekkaga o'tib, bir birlariga allohga hasan. yahudlar bizni qo'rqitayotgan kishi mana shu.

endi nima edi qissasi? madina, yasrip, yashovchilari, aholisi asosan uch qismida. aus va hazrach qabilalari, uchinchi toifasi yahudlar. aus bilan hazrach arab familiyasi hamda yahudlar. yahudlar o'ta uch qismida. madinada. banu nazir, banu qaynuqon, banu xo'raiza. qachon? mana shu arablar bilan yahudlar o'rtasida bir kelishmovchilik bo'lib qoladigan bo'lsa, yahudlar aytar edi.

aholi kitob edi, qo'lida taorat bor edi. oxir zamonni payg'ambari chiqadigan vaqt yaqin qoldi. o'sha payg'ambar chiqqan paytda, biz unga ergashamiz, hamda sizlarni ot va samud qonunlari halok qilinganidek, qirib halok qilamiz derdi. bularni qo'lida kitob bo'lmaganligi uchun, mushri bo'lgani uchun indamay turishaverardi. endi mana shu narsani eslatib, bu hazilajdagi olti kishi bir biriga aytyaptiki, ana shu kishini aytib qo'rqitishar edi bizlar. shu kishi bo'lib qolmasin.

so'ziga qaranglar, haqiqatan chiroyli dedi da, yahudlar bizdan o'zib ketmasin. ularning va'dalari haqiqatga ro'yobga chiqib qolmasin dedi da, mana shu olti kishi iymon keltirdi payg'ambar so'z salomga. ular aytdilar, mana shu kishi iymon keltiraylik, shoyad o'zimizni qavmdoshlarimizni o'rtasida bo'layotgan urush janjallar mana shu kishi tufayli bosilsa, shoyad qalblarimizni bir biriga ulfat qilsa. avs bilan hazrat juda ko'p uzoq muddat bir biri bilan urushib kelar edi. bular iymon keltirishdi. keyingi.

yili. nubiyotning o'n ikkinchi yilida haj mavsumiga madinaliklardan endi o'n ikki kishi keldi. o'n tasi hazrajdan, ikkitasi avus qabilasidan. ular payg'ambarimiz sallallohu alayhi vasalloh bilan uchrashib, madinada kishilarni islomga kelishishi ko'payotganligini xabarini berishdi. ular birinchi marta aqaba bayatini, mana birinchi aqaba bayatini payg'ambarimizga berishdi. bayat bu va'da, itoatga va'da berishdi. bu.

bu bayat birinchi aqaba bayati, ayollar bayati deb nomlandi. nima uchun? bu o'n ikki kishini orasida ayol kishi yo'q edi. ularni bergan bayati allohga shirk keltirmaslik, o'g'irlik qilmaslik, pokiza odamlarga bo'hton qilmaslik, ma'ruf ishlarda osiy bo'lmaslik, zino qilmaslik, farzandlarni o'ldirmaslikka bayat berishdir. bu bayatni ichida jihodga bayat berilmaganligi uchun ayollar bayati deyildi. chunki ayollar payg'ambarimizga jihodga bayat berishmagan.

masadi. demak, birinchi aqaba bayati ayollar bayatida nomlandi. imom musulviy g'oyati. madinada islom keng yig'ilayotgan edi. shuning uchun bu o'n ikki kishi payg'ambarim sallallohu alayhi vasallamdan dinni o'rgatishligi uchun o'zlariga bir sahobani qo'shib berishligini talab qilishdi. payg'ambarimiz ularga mus'ab ibn umayrni elchi qilib yubordi. islomdagi birinchi elchi mus'ab ibn umayr. mus'ab ibn umayr madinaga borib tinimsiz mehnat qildi. bir aji

bir kuch sarfladi. madinani saidlaridan bo'lgan sadimni mos va usaydimni xuzayr islomi. kufrda bo'lgan bu ikki kishi avus xabirasidan. bano abdulashxal urug'ini saidlaridan edi. musa madinada qilayotgan ishlarni eshitib, sadimni mos, usaydimni xuzayrga, sen bano makkadan kelgan yigit bilan asadimni zo'ravonani oldiga bor.

bizlarni tiyib qo'y. biz odamlarimizni yo'ldan ozdirmasin. agar asadiddin zo'ravon, meni qarindoshim bo'lmaganida, bu ishni o'zim qilardim, dedi. uslodiddin xuzayr qo'liga nayzasini oldi. ban abdulashxal urg'uni bir bog'ida, quduqni oldida mus'abiddin umayr bilan asadiddin zo'ravon, kishilarga islomni o'rgatib, ta'lim berib turardi. uslodiddin xuzayr kelayotgani ko'rgan asad, ey mus'ab, dedi. olovi kishi

ni sa'yida, allohga sodiq turgin. chunki buni orqasida ko'p yaxshilik bordir.

ufotimni huzayr bu ikki kishini oldiga keldi. ularga qarab turib, bizni yerlarimizga kelib, aqli zaif tentaklarimizni, yoshlarimizni yo'ldan ozdirasizlarmi? agar jonlaringiz aziz bo'lsa, tezda ketinglar bu yerdan deb. musavviza xotirjam suratda, ey ham aka, o'tiring. so'zimizga quloq soling. agar gaplarimiz yoqsa, qabul qilasiz. agar ma'qul bo'lmasa, sizlarda qaytib bezovta qilmaymiz. aqlli odamlar bo'lgan bu kishilar.

dann. to'g'ri aytding dedi. nayzasini yerga sanchib turib, ularni oldiga kelib o'tirdi. musoba unga din, iymon, oxirat haqida gapirib, qur'on oyatlarini talavot qilib berdi. oyatlarni eshitarkan, usaydiddin xo'jayevning yuzidan unga oyatlar ta'sir qilayotganligi bilinib turardi. hali shahodat kalimasini aytmadi, lekin oyatlar unga shunday ta'sir qilgan edi. oyatlarni tugatgandan keyin, bu naqadar go'zal ajib so'zlar. bu dinga kirish uchun nima ish qilish kerak dedi.

unga yuvinib, kiyimingizni va badaningizni poklab, shahoda kalimasini aytib, ikki rakam namoz o'qiysiz dedi. shart turdi, bordi, o'sha joydagi bir suvda yuvinib, kelib shahoda kalimasini aytib, ikki rakam namoz o'qib islomni qabul qildi. bular shunaqa odamlar bo'lgan. to'g'riligiga qalbi qanoat hosil qildimi, dadamdan so'rab kerak, qo'shnimdan so'rab kerak demagan. to'g'riligi ishondimi, shart qabul qilgan. endi bir narsani noto'g'rida bildimi, shart tashlagan. endi usaydiddinni qo'zog'i

sa'dimni moli jo'natib borib meni ikkovimni haydab kelyapti. endi u said musulmon bo'lgan holda qaytib kelyapti. uni jo'natgan majlisni oldiga kelayotganida, sa'd u saidni yuziga qarab turib, buni yuzi dedi, ketayotganda boshqacha edi, hozir qaytib kelayotganda boshqacha bo'lib qoldi. e u said nima ish qilding deganida, u said aytdiki, ularga aytdim, ulardan bir yomonlik ko'raman deganida, sen dedi, meni maqsadimni amalga oshirmabsan dedi. nayzani oldin o'zi bor edi.

musaydimni huzayr ularni oldidan qaytayotgan edi, ikkita sohibani oldida. hozir men bir odamni jo'nataman, agar shu imonga kelib qolsa, qavmini hammasini imonga keldi deyveringlar. hech kim uni gapini qaytarmaydi deganida. endi nayzasini ko'tarib kelyapti. asadiddin zo'ra musoddin umayrga mana shu odam islomga kirsa, qavmini hammasini islomga kirdi devering. shubha yo'q bunda dedi. endi sa'dimni mos kelib turib,

boyagi gapni aytdi. bizni ahmoqlarimiz nimaga yo'ldan ozdiryapsizlar? joninglar aziz bo'lsa chiqib ketinglar dedi. musavvimni umar, unga odob bilan, hikmat bilan amaki, o'tiring. gapimizga xulosa oling. agar gapimiz ma'qul bo'lsa, qabul qilasiz. ma'qul bo'lmasa ketamiz dedi. saidga loyiq muomala. xuddi shu saidni maoz roziyallohu anhu, hamdaxta jarohatlanib turganda payg'ambarimiz chaqirtirib keladi. o'tirgan sahobalarga turinglar.

qavminglarda saidi keldi degani. odamlarni holatiga qarab muomala qilinadi. hammasiga bir xil qo'pol muomala qila olmaydi. qaysi bir odamga yumshoq gapiriladi, qaysi qattiqroq gapiriladi. endi bu kishi qavmini saidi, o'ziga yarasha muomala qildi. bizda qanaqa bizda? aytyapmiz ku, mus'abim umayevdek da'vatchi kishi aytyaptiki, o'tiring, eshiting, yoqsa oling, bo'lmasa ketamiz deyapti. eshitasan, olasan, qilasan demayapti. eshiting. ma'qul ko'rsatish

o'tkazib oling, bo'lmasa ketaveramiz dedi. sad to'g'ri aytmaydi, dedi da, yerga o'tirdi. mus'ab unga islomni asl qilib, qur'onni o'qib berganida, u ham islomni qabul qildi. mus'abni o'qib berib vaqt qiladi. mus'ab unga zuhur surasidagi o'zlarini o'qib bergani dedi. u oyatini eshitarkan, xuddi saidimni huzarda holatiga tushganida. mus'ab oyatimni o'qishni tugatishiga turdi, u ham shahodat kalimasini aytib musulmon bo'ldi. so'ngra

o'zini urug'i banu abdulashxal oldiga borib turib, ey qovun dedi, o'zini urug'ini yig'ib. meni kim deb bilasizlar olinglarmi? dedi. ular aytishdi, siz bizni eng sharafli, nasr nasabli, to'g'ri fikrlis saidimisiz dedi. sa'di nimoz aytdiki, agar sizlar muhammadni diniga kirmasanglar, har bitta erkak ayolinglarni gapi menga harom. sizlar bilan gaplashmayman dedi. ular bugun banu abdulashxal urug'idan

har bir erkak ham islomni qabul qiladi. shu kuni hammasi musulmon bo'ldi. endi e'tibor beringlar. bu kishilar said deyilyapti, said deyilyapti, said deyilyapti. nimaga? bizda ham bormishmiz saidlar, bir og'iz gapi bilan xalqni erishib chiqa oladigan. hamma hurmat qiladigan, bir bitta qilgan harakatiga odamlar iqtido qiladigan odamlar bormi? bizda said deganda qaysi o'lchog'lar bilan uchaymiz saidni? sanaydik da. said deganda bizga said bo'lishi kim bo'lishi kerak? puli bo'lishi kerak, birinchi.

amal bo'lishi kerak va hokazolar, lekin asosiy said bo'lishligi uchun ikkita narsa bo'lishi kerak. puli bo'lishi kerak, amal bo'lishi kerak. nasl nasabi qanaqa bo'lsa ham, axloq qanaqa bo'lsa ham puli bo'lsa bo'ldi. bu saidligini ko'ringki, haqni ko'rdi. haqqa o'tdi. kalimani keltirdi. endi shu narsani yaxshiligini bilganidan keyin o'zini qavmiga ilinyapti. agar menga aytgan so'zimga itoat qilmasangiz,

lar, muhammadni diniga o'tmasanglar, sizlar bilan gaplashmayman deyapti. majbur qilyapti o'tishlikka haqqa. o'lib ketishmaysanmi, men aytdim qo'ydim demayapti. bizda qachon shunaqa saidlar bo'ladi? qachon hurmat qilinadi? ana shu xalqini g'amini yesa, molini, vaqtini, umrini sarf qilsa, odamlar undan yaxshilik ko'rsa va bu qilgan yaxshiligi xolis alloh uchun bo'layotgan bo'lsa, endi said oladi. bizda mana bu bir maqsadni yetib olguncha sarflaydi, yetib olgandan keyin shu. o'shaning uchun saidni

said emasmi ular bizga? kim said? xalqqani g'amini qiladi, ularning mehnati ular orqasidan mehnat qilib yuguradi, hamda bu ish uchun rahmat kutmaydi. muxlis odamlar bo'ladi, shular said bo'la oladi. bormi shunaqa odamlar? endi u o'zimizni ichimizdan chiqmasa, har doim tashqaridan bir akalar bizga said bo'la olmaydi. o'zimizni o'zimizni bolalarimizni tarbiya qilib turib, o'zimizdan yetishtiramiz shunday kishilarni. madinaliklar, imonga kelganlari, imonga kelmaganlarini islomga olib kelishligi uchun

uchun da'vat qilishida har xil yo'llarni qilishar edi. amridni jamoq islomi. bollari uni islomga da'vat qilmoqchi bo'lib, bir necha marta bir musavvimni ular bilan suhbat qilishdi, unamadi. amridni jamoqni o'g'illari uni islomga da'vat qildi, u qabul qilmadi. shunda tunlarni birida amridni jamoqni buti ilohi turadigan xonaga o'g'illari tunda kirishdi da, haligi sanamiga, butiga axlat najosatlarini sudi iflos qilib chiqib ketishdi. aytaman, amridni

nijamoq har doimgidek ibodat qilgan haligi butun oldiga kelsa, hamma yog'i iflos najosatda turibdi. e, kim bunday qildi seni? indamay turaver deymi? o'zingni himoya qilmadingmi deb haligi toshga gapirdi da, yuvib tozalab, atirlarni sepib, chiroyli qilib ketdi. ikkinchi kuni o'g'illari yana kelishdi, yana kechagi ishini takrorlashdi. axlat, najosatlarni surtib qo'ydi. amrimni jamuq aytaman ko'rib, yana achchig'i keldi. indamay turaver deymi? o'zingni himoya qilmadingmi dedi.

yuvib tozalab bo'lganidan keyin qilichni boshiga ilib qo'ydi, butini. agar kechqurun kelib senga bir oy shunaqa ish qilaman desa, chopib tashlashadi. endi toshga gapiryapti, aqlda ozligidan, bu zalovati bo'lganligidan. uchinchigacha o'g'illari nima qilishdi? bir itni olib kelib, so'yib, haligi o'li itni butini ustiga qo'yib, itti qonlaridan haligi butga surtib turib, olib borib hojatxoniga tashlashyapti. tong otdi, ota har doimgidek ibodat qilgani san'at ministrasi yo'q.

bu yoqqa yugurdi, bu yoqqa yugurdi, xudosini topolmayapti. e, bolalar, men xudoyimni ko'rmadinglarmi deyapti.

istab shtab hojixonadan yana ko'rib turib, allohga qasam dedi. sen ibodat qilinishlikka arzimaysan ekan dedi. so'ng yana bugutini tashlab, islomga kirgan bo'ldi. ya'ni shunday ishlarni qilishdiki, islomga ularni qalbini bo'lishlikka harakatda bo'lishdi. nubiyotning o'n ikkinchi yilida haj mavsumida madinalik musulmonlar bilan yetmish uch erkak va ikki ayol payg'ambarimiz oldiga kelishdi. endi nubiyotni o'n ikkinchi yiliga keldik. bu madinadan kelgan hojilarga qo'shilib, madinalik kafirlar ham kelgan bo'ldi.

xashxonada xash qilgani. rassululloh bilan uchrashishlik uchun, bir vaqtga va'dalashlik uchun, bu madinaliklar baro ibnu ma'rur bilan sa'd ibnu malikni yubordilar. ular borib payg'ambarimiz bilan bir vaqtga ittifoq qilib kelishligi kerak edi. payg'ambarimizni tanishmas edi. so'rashganida, amakisi abbos bilan o'tiribdi deb aytishdi. baro ibnu ma'rur abbosni tanirdi. bordi, payg'ambar sulton assalom oldiga o'tirdi, salomlashdi. payg'ambarimiz kim sizlar deyordi?

men baroyimni mag'rurman dedi. ikkinchi kishi sad, men saduni malikman dedi. saduni malik aytadi. men o'zimni tanishtirganimda deydi. payg'ambarimiz shunday bir so'zni aytdi, qasam o'lgunimcha unutmayman dedi. nima degan edi payg'ambarimiz? men saduni malikman deganida, e, siz shoirmisiz? shoirmisiz deb juda qattiq xursand bo'lib ketdi. nima uchun? hozirgi kunda axborot tarqatish deydi, ma'lumot tarqatish deydi, oson yo'li bor,

bu televideniya, radio yoki gazeta. u vaqtlarida xabar tarqatishlikning eng qulay yo'li sher va xutba edi. payg'ambarimiz odamlarga da'vat qilishlik uchun odamlarni oldiga borar edi. lekin odamlar shoirlarni istab yurishar edi. sher nihoyatda ularni orasida mahbub narsa edi. agar bu sher haqoratmi, masxarami, yoki bir so'kinishmi, eslab qolish ham oson edi ularni. bir biriga yetkazishligi ham oson edi. sherni shunday yaxshi ko'rishadi.

yaratiladi. bir shoirni iymon kelishligi haqiqatan islom uchun katta yutug'idir. chunki, tasavvur qiling, bitta televizionniy kanal bor. yoki o'zida bitta nimangiz bor, studiyangiz bor yoki kunlik programma bardamijingiz bor. payg'ambarimiz shuning uchun qattiq xursand bo'lgan edi. agar bu she'rni arablarni hayotiga qanday ta'sir ko'rsatishligini bilmoqchi bo'lsa, bitta misolni aytamiz. keyinroq payg'ambar sulton salomat oldiga bir odam kelib, iymon keltirdi. payg'ambarni o'ziga namozni o'rganadi.

o'rgatdi. keyin qaysi namoz necha rakatligini tushuntirdi. peshin to'rt rakat, asr to'rt rakat, shom uch rakat, qufton to'rt rakat, bomdod ikki rakat. qaytar desa, eslab qololmadi. yana qaytarib berdi payg'ambarimiz. peshin, asr qaytarib. ikki uch marta aytsa ham haligi tartibni eslab qololmayapti. shunda sohibalardan biri, yo rasululloh, ruxsat bering, men o'rgatay dedim. o'rgatuvdi, sher qilib aytib berdi haligi narsani. albatta namoz to'rt va to'rt

tur, so'ngra uch tur, keyin yana to'rt tur, so'ngra bardok namozini o'tma, u ikki derdi. bo'ldi, eslab qoldi. agar she'r qilib aytilsa, nihoyatda ularni zehniga oson, oson eslab qolishardi. shuning uchun payg'ambarimiz bir shoirni iymon kelishligidan qattiq xursand bo'lgandi. bu ikki ansoriy payg'ambarimiz bilan aqabada uchrashniki va'dalashib kelishdi hamda o'zlarini qonuniga qaytib borishdi. va'dalashilgan tun bo'lganida yetmish uchta erkak va ikkita ayol payg'ambarimizni

oldiga aqabada ikkinchi aqaba bayatini berishlikka jamlanishdi. payg'ambarimiz bu ikki ansor bilan suhbatlashayotganda abbos o'tirgan edi. mishrik edi. bu ikki sahoba ansoriy gapirgan ehtiyot bo'lib, qo'rqib turganini ko'rib payg'ambarimiz gapiraveringlar. bu ishonchli odam meni amakim deganda gapirgan edi. endi abbos payg'ambarimiz bilan ular bilan uchrashgani borganda, men ham boraman deb turib oldi. payg'ambarimiz uni ertaroq olib bordi. abbos mishrik holatida.

hammalari jamlandi. shunda payg'ambarimiz hurmatli assalom oldi ular. o'zi musulmon edi ular. yana shahodat kalimasini aytishdi.

ansonlar aytishdi, yo rasululloh, biz sizni bizni yurtimizga, yastiribga, madinaga ko'chib kelishingizni xohlaymiz. shart qo'ying dedi. ya'ni nima qilsak, siz ko'chib borasiz dedi. rostlab ularga, men sizlarga alloh taologa shirk keltirmaslikni, fahsh ishlarini qilmaslikni va boshqalarni shart qo'yaman dedi. ansonlar, yo'q, rostlab, bu alloh uchun qo'yiladigan shartlar. siz o'zingiz uchun shart qo'ying. qanaqa sharoit qilib bersak kelasiz?

bular nimani savdolashyapti bular? rasulullohni o'zlariga qo'shni qilmoqchi. rasulullohni o'zlariga ham mahalla qilmoqchi, hamshahar qilmoqchi. qanaqa baxt bu? shunda payg'ambarimiz s.a. ularga, men sizlarga ayollar va bolalaringizni qanday himoya qilsangiz, meni shunday himoya qilasizlar deb shart qo'yaman dedi. shunda ansorlarning saidi sa'di nuboda, yo rasululloh, agar biz shunday qilsak,

bizga nima bor dedi? payg'ambarimiz sizlar uchun jannat bor dedi. sal shunday qilib o'tdi, yo rosti alloh, kelishdik dedi. bu gapdan, bu vaqtdan biz ham qaytmaymiz, siz ham o'z aytilmaysiz ahdingizni. kelishdik dedi. xuddi shu va'dani, shu sharti payg'ambarimiz vayxolaga qo'yganida, men sendan keyin xalifa bo'laman, shunday iymon keltiraman degan edi. dunyoni ta'ma qilgan edi. allohni roziligi uchun qilinadigan ishlarda boshqa hech qanaqa niyat kirishi mumkin emas.

payg'ambarimiz mendan keyin xalifa bo'lasizlar, boy bo'lib ketasizlar, hukmron bo'lasizlar dedimi? dunyo matohidan biror narsani aytdimi payg'ambarimiz? nima dedi? sizlar uchun jannat bor dedi. ular aytishdi, biz bu ahddan qaytmaymiz, biz ham turib beramiz bu ahdimizni. endi siz ham qaytmay orqaga. biz uchun jannat bor dedi. yutdi bir oy mana shu savdosini. shunda payg'ambarimiz, e sal siz qavmingizdan bitta odamsiz xolos. qavm kimsa rozi, kimsa rozi.

siz norozi, men bilmayman deyapti, qavm turib baqirib ketdi. yo rasululloh rozimiz, rozimiz deyapti. yo'q. yo'q, men kim gapiryapti, kim gapiryapti bilmayman. kim gapirdi, kim gapirmadi, men bilmayman bu narsani. ichinglardan vakillarni, naqiblarni saylaylar dedi. sizlarda nominglardan menga kelib bayat bersin. o'n ikkita odamni vakil qilib saylashdi. ana shu odamlarni o'nta o'ntasidan vakil bo'lib payg'ambar assalamu alayhi vaslamga va'da berishdi, bayat berishdi. endi bu bayat jihodga berilgan bayat bo'ldi. endi butun arab ham

larga qarshi urishdiki ular, payg'ambarimizga so'z berdi, mukofoti jannat. shunday qilib, ikkinchi aqabob ayatini nihoyasiga yetdi. bu bayat nihoyasiga yetganidan keyin, ana shu joyda turgan mushuk bo'lgan abbos turib, ey yassiruvliklar, agar sizlar meni jiyanimni olib ketib, muhammad sultonovni, keyin himoyasini tashlab qo'yadigan bo'lsanglar, yaxshisi olib ketmay qo'yaveringlar. hozirlar qoldirib ketaveringlar. u makkada bizni himoyamizda dedi.

shunda ansorlar ollohga qasam, rasulullohni biz hech kimga topshirib qo'ymaymiz dedi.

bayat tomoniga yetganidan keyin, mana shu hadisni rivoyat qilayotgan sohib aytadi.

hayotimda hech qachon eshitmagan baland ovozni eshitdim. bir odam baland ovoz bilan baqirdi. nima dedi? nidoqulovchi aytdi ey chodir egalari, ey chodir egalari, muzammam va o'z dinidan qaytganlar sizlarga qarshi urush qilgani kelishib oldilardi. bu iblis edi. ana shu minodagi chodirda turgan hamma kishilarga eshittirib ovozimni boricha sizlarga qarshi muzammam va

va dinidan qaytganlar qarshi urushlikka ittifo qilishdi dedi. bu shaytonni ovozi edi. bu ovozni hamma eshitdi. ansonlar ham, payg'ambarimiz ham, boshqa minoda turgan ishchilar ham. shunda sabrli mozrozi yallohga shart turdi da, qilichini sug'urib, yo rasululloh, agar xohlasangiz, hozir jang qilamiz ular bilan. ya'ni bergan ahdidagi vafosini jiddiyligini ko'ringki, yetmish uchta bo'lgan odam butun hajga kelgan hojilar bilan urushlikka tayyar edi. payg'ambarimiz tarqalinglar dedi.

ular tarqalib ketishdi. aqulu qovli hadda va astag'firulloh alaykum assalomu alaykum va rahmatullohi va barakatuh.