7) ҲАЛИМА ЭНАГА

yangi chaqaloq tug'ilsa, bu chaqaloqlarni emizishlik uchun sahroga berib yuboradigan odati bor. qurash qatlasin mana shunday odati bor. birinchidan, makka haj qilinadigan joy. xilma xil odamlar keladi. keladi da, har xil lahja, har xil she'ra egalari bir necha oylar, bir necha yillab, hozirgidaqa qolib ketishadi. hozir mana har umraga borib haj qilib kelayotganlar bor. hajdan keyin qolib ketdi, bir o'n xil bahona bilan qolib ketayotgan.

ganlar bor. xuddi shunga o'xshagandek makkaga haj qilgan kelgan kishilar bir necha vaqt, bir qancha vaqt qolib ketishadi. tabiiy, har xil lahza, har xil she'r egalarini ta'siri ostida ulug' ekan bolalar ham sof arabiy tilini esdan chiqarib qo'yadi. shuning uchun, agar sahroga berib yuborsa, bitta qabila bilan turadi, sof badiiy. fuzxo deyiladimi? badiiy tilida, arab tilini sof tilida gapirishadi.

shu bilan to tili mustahkam o'rnashib olgunicha, sof turgan, boshqa qabilaga aralashmaydi da, o'sha yurtda, o'sha qabilada yashaydi. demak, birinchi sababi, tili sof arab tiligacha qolishligi kerak. har xil she'rlar aralashmasligi kerak. ikkinchidan, shaharda ulg'aygan bolalar, sahroda ulg'aygan bolalarga qaraganda, muloyimroq, yumshoqroq, noziyroq bo'ladi. ammo sahroni sharoiti og'ir, sahroda yashashlik,

tabiiylikka yaqin. shuning uchun ana shu joyda yashagan odam, bola, ulg'aygan bola, jismonan baquvvat bola yetishadi. uchinchidan, makkaga haj qilgan har xil odamlar kelarkan, albatta ular bilan har xil kasalliklar ham kelardi. makkani havosi, sahroni havosidan farqi bor edi. sahroni havosi toza. shuning uchun sahroda yashagan odamlar kamdan kam kasal bo'ladi. shu va boshqa sabablarga ko'ra, arablar, xususan qurash qabilasi, farzandlari

ni emizishligi uchun sahroga berib yuboradi.

mana shunga qiyin ahvolatda edi ular. halima aytadi, faxrligimizdan deydi. o'zimni bitta emizikli bolam bor edi, shunga ham tutim yetmasin deydi. endi nima o'sha ikkinchisini oladi desa, ana shu bolani olsa, ota onasidan bir murojaat ko'rishning maqsadida rizq talabida kelishadi. ammo ana shu bolani emzichik uchun olayotgan ayollar, bolani faloncha narxda emzib beraman deb baholashilmas edi. baholashmas edi. chunki qanday

qilib ayol kishi o'zini sutini sotadi. bu ayb hisoblanadi. urf, odat, ana shu ikki yillik emizichlik muddati nihoyasiga yetgandan keyin, bolani qaytarib ota onasiga olib kelsa, otasi bir ikrom, hadya tariqasida bir mablag' beradi. shuning uchun olinayotgan bolani otasi boy bo'lishligiga bu ayollar xris bo'ladi. chunki puldorroq odamni bolasini olsa, sovg'a salomi ham balandroq bo'ladi.

sa'diyga kelayotgan mana shu ayollar jamoasi kelar ekan. halimaga qarab turib, e halima, tezroq yuring, bizni kech qoldirib yubordingiz deb malomat qilishardi. halima mingan eshik, nihoyatda bir qaraligidan, quvvatizligidan, ochilgidan, nihoyatda bir zo'rg'a yugurib kelardi. har qancha tup tup shoshiltirmasin, iloji bo'lmasdi, sekin kelardi. mana shu sababga ko'ra halima makkaga hamma ayollardan kech qolib keldi. ayollar halimadan avval kelib,

ana shu chaqaloqlarni istagan paytda, omina o'zi farzandi muhammad el sotayotganlarni, ularga ro'para qilganda, kimi zurriyoti bilan abdulmutoq debdi. narsa narsa bo'ladi ekan. otasi kim? otasi o'tgan. endi otasi yo'q bo'lsa, bu yetimga biz parvarish qilsak, uni onasi yo'q bobosi qanchalik bizga bir murojaat qila oladi? hech qachon otasi yo onasi yoki bobosi, otasi haris bo'lgandek farzandiga haris bo'lmaydi.

hamma enagalar rad qilishgan. rahmat alayhul alamin bo'lib kelgan payg'ambarimiz muhammad mustafo so'risalama hech kim olmayapti. hammasi bitta bittadan bolani oldi. halima kech qolib keldi. istovda bola topaman. ominah halimaga payg'ambarimiz ro'baro qilganida, otasi yo'qligini bilgandan keyin u ham olishidan boshladi. chunki o'zi risk qilib kelgan ularga. rasulah so'risalandagi zot hech kim olmayapti.

shunda makkani tashqarisiga chiqqanidan keyin halima eriga men bilan kelgan hamma hamrohalarim bittadan bolamni olib ketsa, men quruq qaytamanmi? eri aytdi, mayli olaveraylik, shoyad alloh ana shu bola tufayli bizga barakat bersin. halima qaytib bordi, omilani quridan payg'ambasida istalarni oldi. olishligi bilan barakatlar zohir bo'la boshladi. olishligi bilan halimani ko'kragiga sut tug'ilganligini sezdi.

sodir bo'lgan barakatlardan bir yana bittasi eshigida ko'rindi. kelayotganda zo'r haqadan bosib kelgan, jamoani orqada qolishiga sabab bo'ladigan kesik tirikdan eshik, endi hammadan uzib keta olgan bo'lib qoldi. halima, harchas uni sekinlashtirishiga urinmasin, iloji bo'lmas edi. shunda hamrohlari, e halima, a bu kelayotganimizda minib kelgan eshigimizmi shu? nima bo'ldi bunga? bilmayman, hayronman. alloh taoloni payg'ambosini sirimga ko'rsatgan.

gan ikkiroq milsat edi. bitta bolasini emizib to'ldirolmayotgan halima, endi ikkala bolani ham emizib to'ldirolgan bolalar. mana aytdik, banursat yerlariga qo'rg'oqchilik etib, anaqada bir faxrlik, qiyin ahvolda yashayotgan bo'ladi ular. halimani uyida qari, ustiga bermay qolgan bir urg'oqchi tuyasi bo'ladi. payg'ambar so'rasalarini kelishiga bilan semirishni boshlaydi. yelini ustiga to'ladi. hamma bundan hayron bo'ladi.

qo'ylari semirishni boshlaydi. ular ham sutga to'ladi. odamlar ko'rib hayron bo'ladi. hammani qo'ylari oriq, soriq, qiylangan, halimani qo'ylari ham, tuyulari ham semiz, sutga to'lyapti. ana shu qo'llarni haydab ketadigan cho'ponlarga boshqa kishilar aytardi, ey, halimani qo'ylari qayerda yuribdi? o'shalarni boqishgin senlar ham, qara qo'ylarini semirganini. bizlar cho'ponlar aytardi, o'shalar boqyapmiz biz ham, lekin foydasi bo'lmayapti. bu payg'ambar solishtirishdan ham tufaylik,

halimani uyiga kelgan barakat edi. shuning uchun birovlar, bizni tijoratimiz ro'mol yurayotgan bo'lsa, hamma yog'imiz besh bo'layotgan bo'lsa, qaysi farzandimiz tufayli ekanligini bila olmaymiz uni. halimani eshigi, kech qolib kelganida, hamma boylarni bolalarini, ayollar olib bo'lganida. halima albatta xafa bo'lgan bo'lsa kerak. shu eshigi bahvotiroq bo'lganida, birinchi kelganida, ehtimol men ham boyda bolasini olardim degan.

ya'ni mana shu eshigini orqada qolganligini o'ziga zarar deb o'ylagan bo'lishi mumkin. hozir shunday odamlarga o'xshash.

nima bo'lganini bilsangiz orqasida ziyoni bor. sizlar bilmaysizlar uni foyda ziyoni, alloh biladi deydi. xuddi mana shu o'ringa payg'ambarlar tarixiga murojaat qilsak, muso alayhissalom qizil alayhissalomdan uchrashdi. sizga berilgan ilmdan menga ham o'rgating derdi, o'rgataman, faqat nima uchun qilganligimni bir ish qilsam, so'ramaysiz dedi. xullas mana mashhur qilsak, kemani tashib qo'yadi. kema ahli cho'kishga yaqin bo'ldi, zo'r bozor narigi sohilga yetib yuborishdi. bu kema miskin odamlarniki edi, tirishchilar

shu kemasi bilan. kemani tagida teshib qo'ygandan keyin, kemachiga chiqinmi bu? rasxodmi bu? o'sha kemachi aytgan bo'lsa kerak, chatoqni oldida mana shu teshib qo'yganini. shu chiqindimiga faol ishimni qilib olardim desa kerak. bizda bo'ladi shu narsa. keyinchalik xizr alayhissalom, muso alayhissalomga bu qilgan ishlarni sababini aytib ber ekanda, aytdiki, men kemani teshib qo'ydim. sababi, narigi sohildi podshohi,

degan kemalarni hammasini tortib qo'yadi ular. aybli ekanligini ko'rgandan keyin boshqa ota qo'ydi unga deydi. demak mana shu teshilganligi foyda bo'lib chiqdimi oqibatdan? shuning uchun mana shu reysga bora olmagan bo'lsangiz, baloni zotilib ketib, o'sha reysdan qo'rqib qolgan bo'lsangiz, hamda ayting, allohga ehtimol bir balodan saqladi. bin yopolmadingiz xolmangizni, bir yaxshilik bor. bin uyga olmadingiz, binni chiqaramiz biz qizingizni. ehtimol bir yaxshilik bor. yaxshilab eshitib turaylik. yaxshilab eshitib turaylik

imoni yettita shart, imoni yettita ruhiyat shartiga imon keltirganmiz. allohga, farishtalarga, a? shundan bittasi, yaxshiligi ham, yomonligi ham allohdan. quyidagi imom termizingizning sahifalarida keladigan hadisga xulosa olamiz. hozir bu mavzudan chiqishmas. nabiy salomat edilar. senga yozilgan narsa adashi boshqa birovga o'tib qolmaydi. birovga

birovga yozilgan yaxshilik yoki biror narsa, adashib senga kelib qolmaydi. shunga iymon keltirib olmaguningcha, o'g'it tog'idagi oltinni sadaqa qilayotgan bo'lsang ham, sen jahannam mahalladansan deyapti. nima degani? sizni pesheniyangizga yozgan narsa, albatta keladi, xotirjam bo'ling degani. birovga yozilgan narsa, adashib sizga kelib qolmaydi, xotirjam bo'ling. ertaga krizis bo'lar ekan, ertaga manaqa bo'lar ekan, siz siqilmang degani. pesheniyangizga yozgan ish bor. undan oshiq

bo'lmaydi, kam ham bo'lmaydi. shunga iymoniylar agar zaif bo'lsa, shunga ishonmasdan turib, u besh mahal namoz o'qib juma o'qishmas masala ishda. ugut tog'idagi oltinni kim sadaqa qila oladi oramizda? lekin shunchalik uni ibodat qilib turib, ugut tog'idagi oltinni sadaqa qilib, boshqa joyga keladigan yaxshilik, yomonlik, allohdan ekanligiga shulxiz bo'lsa, jahannamahallidan isteyapti va namlisimizda. eshigi kech qoluvda ham haq bo'lgan bo'lsa kerak, sadaqa.

oqibati nima u? o'shaning uchun muammo odamni boshiga qanaqa kun kelar ekan? albatta u uchun yaxshi. rozi bo'lib qabul qilishlik kerak. savol bo'lib ketdimi, demak shunda bitta yaxshilik bor. ishingiz yurishmasin, shunda bitta yaxshilik bor. faxrmisiz, demak bitta yaxshilik bor. ehtimol o'sha davlatni berib qo'ysa ko'tara olmay qolasiz siz. haqiqatdan deymiz, ertaga chiqib qarayotgan ishimiz undan teskari so'ragan. bu degani yotib olish kerak, allohni aytgani bo'ladi degani emas.

inson rizqini sababini, salomatchiligini sababini, hamma mehnatni qilib qo'yib turib, natijasiga kelganda endi bu yoqqa allohdan deydi. biz qo'limizdan kelgan ishni qildik, natija allohdan bo'ldi. kelishdik a? demak issiq o'tketsa ham minglanaylik. chunki issiq o'tketyapti, doddiydik, issib ketdi, gip bo'lib ketdi, chang o'tketdi, osh qo'yib ketdi. alloh taolo bir hafta sovuqni beruvdi, endi ko'mir tugab qoldi, sovuq bo'lib ketdi, osh qo'yib ketdi.

insana li robbi hilakanut va inna hola valika. inson parvardigorini bergan ne'matlariga non ko'r. yana o'zi kim o'qimagan? bo'ladi endi bu boyagi davom ettirish uchun. xo'p, darsimizga qaytamiz. demak payg'ambarimiz sallallohu alayhi vasallam ikki yoshgacha halima sa'diyani uyida uyg'o'ydi. halima aytadi, nabi sallallohu alayhi vasallam haqida u

rosa so'rasalar boshqa bolalardek ulg'aymadi. rosa so'rasalar ikki yoshga kirganida xuddi olti yoshga kirgandek ko'rinardi. rosa so'rasalar sog'liq vaquvvat bo'ldi. ikki yoshga kirganida birodalar ravon so'zlari. sof o'zini arab tilida ravon so'zlari. odatda ikki yil emzilgandan keyin bolalarni onalariga, otalariga qaytarib olib borib berilardi. kim endi agar yana berib yuborishiga xohlasa qaytarib berib yuborar edi. kim olib qolishiga xohlasa olib boradi?

olib qoladi. ominani undan muhammadun rasulullohdan boshqa farzandi yo'q bo'lganligi uchun olib qolishligini aytdi. lekin halima ikki yildan beri ko'rayotgan barakadan ajragingiz kelmasdan, endi qaytarib beravering, yaxshi o'ziyapti, ana bo'lmasa ham bizda havo toza, makkada kasallik, xullas ming xil da'vo bilan payg'ambar so'z salomni onasini rozi qilib, nabiy so'z salomni olib ketgan. olib borib bir qancha vaqtda uchishligi bilan ko'kragiga olishligi voqeasi sodir qoldi.

bu shundaki, kunlarda birida halimani o'zini o'g'li shoshganicha keldi da, qurayshlik ukamni ikkita odam kelib qornimni yorib qo'ydi dedi.

halima bilan erishib tushganicha, payg'ambar so'rasa ham oldiga borganda uzoq so'rasalar ham qo'rqqan holatda, ranglari o'zgargan holatda turardilar. senga nima bo'ldi deb so'ragan edi. nabiy so'rasa ham javob berib aytilarki, oldimga oq kiyim kiygan ikki kishi kelib, meniga yerga yotqizdilar. meni yerga yotqizdilar. so'ngra ko'kragimni yorib, yuragimni chiqardilar. payg'ambar so'rasa ham sahih hadislarda aytadilar, ana shu davr haqida, mening oldimga ikki farishta kelib, ko'kragimni yorib, yuragimni chiqardilar

ni chiqardilar. uni oltin jomga to'ldirilgan zamzam suvi bilan yuvdilar. yuragimdan qora alaqani, lahza qonni chiqarib tashlab, bu kifarishda bu sizdagi shaytonning ulushi edi, dedilar. keyin qalbimni hikmat bilan to'ldirib, xalq yuragimni joyiga qo'yib tikib qo'ydilar, dedilar. saxiy habislarda keladi. nabiyat sohasidamni ana shu paytda ko'ngliga ochib qaralganda, tikilganiga alomatlari bor edi. nabiyat sohasidamni alloh subhanahu va taolov yoshligidan o'zi bir mas'ul qilib saqlagan edi.

da. shaytonni nabiyatsizlardagi ulushi mana shu bilan yo'q bo'ldi. endi bu bilan, demak, insonni yuragini yorib turib, shu qorni chiqarib yuborsa, shaytonni yomonligidan omon qolar ekan degan gap bo'lmasin. bu payg'ambarimizga xos bo'lgan narsa. haliymi bu bo'lgan ishdan xavotirga tushib, eriga, bu bolani sog'ligini olib borib beringlar onasiga. olib borib berishdi. omili nima bo'ldi? qaytarib kepsilar bo'ldi da, omon, sog', qo'rqitib kutgin, mana qaytarib olinglar,

yo'q, aytdinglar. obket ekanlar, juda bir xaris bola olib ketgan dedilar. ular bu ko'hra yo'nalishiga voqeasini aytib berishdi. o mana, jinlar bir yomonlik yetkazishdan qo'rqdinglarmi dedi. ular ha deganda yo'q. allohga qarasa, bu bolam yomonlik yetmaydi jinlardan. chunki men homilador bo'lib turgan paytimda, tushimda menga nado qiluvchi, yagona bo'lgan allohdan har qanday hasadgo'yning yomonligidan unga panoh berishini so'rayman deb o'rgatganlar.

dedi. mana shunday deganman. payg'ambar musul vissalom shunday qilib, onasining oldiga qaytib keldi.

qilib qaytib kelarkan, otasini qabrini madinadan taxminan bu yuz ellik km tashqariga chiqilgandan keyin, abuvo degan joyda ominan qattiq kasal bo'lib, shu yerda vafotyapti. uni ummu ayman ko'ndi va payg'ambar so'z assalomni makkaga olib keldi. demak, rozilor so'z assalomni oltiga kirganda, ham otasidan, ham onasidan ayrilib, yetim bo'ldi. rozilor so'z assalomni bobosi abdulmutollik, o'zini kafillik

ligiga oldi. albatta payg'ambarimiz oliy nasabiyev, qasip kishilardan biri, lekin faqir edi. abdulmuttolib o'zi ham boy emas edi. chunki ka'bani xizmati, hojilarni oziq ovqat bilan, suv bilan ta'minlash abdulmuttolibni vazifasi bo'lganligi uchun, bori pulini mana shu saxovatga, karimga sarflash uchun faqir edi ular. abdulmuttolibni oldida payg'ambarimiz ikki yil o'tirdi. sakkizga kirganda bobosi abdulmuttolib ham o'tdi. payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallam

sallalloh, ota degan so'zni gapirmaganlar. onasini meniga to'lmaganlar. bobosini qo'lida qolmaganlar. abdulmutolib xurashning yakka oqsoqoli edi. uni ka'batullohni oldiga solingan joyi bor. abdulmutolibdan boshqa hech kim unga o'tirmasdi. boshqa farzandlari chiqib, ka'bani oldiga kelib, tikka turishardi. otasi kelib, o'sha yerga o'tirmagunicha. o'tirgandan keyin har kimni joyiga o'tirardi.

deng. endi payg'ambarimiz s.a. olti yashar, yetti yashar bola. yugurib kelib, bobosini ko'shagiga o'tirib olsa, amakilarim tur uning bilan, tur. boboyingni joyidan tur deganida, abdulmuttolik atardiki, bu bolani teg qo'yinglar dedi. ollohga qasam, bu bolamda buyuk bir ish bor. yoshligidan, bobosidan va amakilardan hurmat ko'rib katta bo'lgan bola, o'ziga qanday bir chertimagan, so'kmagan, hurmat bilan katta qilgan. endi bizni ola.

bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah bah

bu endi bolani go'shtini kesishlik bilan to'yg'izib qo'yapti. o'zini go'shtini o'zi egizib qo'yapti. uning to'g'ri kelmaydi, bunga yopadi endi. keyin qo'rqoq. onasini so'ysa ham, otasini so'ysa ham, bunaqa ruhi yo'q bola, indamay turaveradi. so'ysa, so'kilib qolamidi deydi yana. farzandlarni, onalarni tarbiya qiladi, yaxshiroq bilib olaylik shu narsani. zuberovna avvondek, rosa rosa assalomu alaykum, xavorisi bo'lgan kishini sofiya bint abdulmutolib, onasi tarbiya qilgan bolalar. ay

ga qarab turib, farzandlarimizni kim bo'lishini ko'rib qo'yavering. siz ko'chan odammisiz? siz o'sha qonni bilan, ustini, ta'minoti bilan shug'ullanasiz, ruhini onasiz, sindiryapti. payg'ambarimiz soyuz salom bobosini oldida o'tirar ekan, mana ikki yashar deb aytdik. bobosi qo'rashni oqsoqol edi. makkaga kelgan podshohlar, elchilar, vazirlar, kiborlar, mujaholar albatta abdulmutolli bilan uchrashib ketardi. bobosini oldida o'tirib, payg'ambarimiz soyuz salom, bobosi

ular bilan qanaqa muomala qilayotganligini ko'rib bo'g'aydi. payg'ambar so'rasa ham yeti. kambag'al bechora bilan muomala qilishni biladi. chunki o'zi shunaqa edi. endi faqat bular bilan emas, bobosi o'tirib katta toifadagi, katta insonlar bilan ham qanday muomala qilish kerakligini, kichkinaligini o'rgandim. ishonoveringlar, oltiga kirgan, yettiga kirgan bolalaringlarni kallasi ishlaydigan do'ppi ham uje. sizlar e'tibor bermasdan yosh bola deganinglar bilan yozyapti bu narsalarni u. er xotin o'tirib,

dunyodan hayotdan shikoyat qilib, hayotidan norozligini bir biriga gapirayotganda, u yozyapti u.

ingizni televizordan yozyapti u. endi kim bo'lsin bu? siz uni ruhini, tarbiyasini shakllantirmaganingizdan keyin, kim bo'lsin bu? e'tibor beraylik, farzand boq ekanlar. qiyomatda javob beramiz bu narsaga, omonat ularni. mana darslarimizni avvalroq aytganmiz. payg'ambarimiz sallallohu alayhi vasallam, biz uchun tug'ilib vafot qilgunimizcha, kim bo'lishimizdan qat'iy nazar, boyimizmi, kambag'alimizmi, katta kichikimizmi? bizga ibrat deb aytyapmiz. mana go'dakligida payg'ambarimiz qanaqa tarbiya bilan

olib qo'ygan. o'zini saizligini ko'rgan, hurmatliligini ko'rgan, bobosidan o'rgangan muammoni odamlar bilan. biz shunaqa qilyapmizmi? bugun borib yaxshi gapirib qolamiz, besh yashar, to'rt yashar o'g'limizga. ikki kun. bizni tashqaridan murakkab tuzatib qo'ymaydi akalar. abdulmutolipni oldida payg'ambarimiz mana shunday bir tarbiyani, hurmatni, e'tibodi ko'rib katta oldi. so'ngra payg'ambarimiz so'z salom.

sakkiz yoshga kirganlarida bobosi abdulmutolib ham o'tdi. mana shu yerda shunday bir mulohaza qilish kerak, ozgina bir vaqfa kerak bo'ladi. nabiyev so'rasalar yoshligidan hayotda achchiqlarini ko'ryaptilar. hayotda achchiqlarini ko'ryaptilar. ya'ni ota demaganlar nabiyev so'rasalar. otasini bag'riga bosgan emas nabiyev so'rasalar. onani mehriga hali to'yib yig'gani yo'q, ota yashar, onasi ham ketdi. bobosi bilan ajraldi. hamma achchiqliklar

ko'ryapti payg'ambar so'zida. nima uchun? bu ilohiy tarbiyada bir odamlar. chunki mana shu narsalardan yaqin, eng yaqin odamlardan ajraganligi payg'ambarimizga ta'lim. chunki otasi o'lsa, enasi o'lsa, dunyoda tugadi degani emas bu. hayotda bitta bosqichi bu. ana shu bosqichni bosib o'tmasdan turib, keyingi bosqich kelmaydi. bu payg'ambar so'zida alloh taolo o'zini targ'ib qilganligi ilohiy hikmat. alloh taolo ba'zida bir narsani berishdan avval beradi.

bu narsani ola ekan. olib turib, keyin berar ekan. nuh payg'ambariga. to'qqiz yuz ellik yil da'vat qildi, qovunni masxara qildi, urishdi, sabr qildi, keyin nima qildi alloh? kema bilan saqlab, hammadan aziz qildimi? ibrohim alayhissalom, o'tga ular turildi, sabr qildi. yurtidan hijrat qildi, sabr qildi. keyin kim bo'ldi? halilulloh, allohning do'sti bo'ldimi?

yoqub alayhissalom, eng yaxshi ko'rgan farzandi, eng yaxshi ko'rgan farzandi yusufdan ajraldi. sabr qildi. yig'lab ko'zi ko'r bo'ldi. sabr qildi. keyin alloh yusufni ham, yoqubni ko'zini ham qaytarib berdimi? avval olib turib alloh keyin beryapti bu odamlar. muso payg'ambar o'zini yurtidan bitta odamni o'ldirib qo'ygandan keyin qo'rqib qochib ketdi. keyin o'zini yeriga, misrga kalimur rahmon bo'lib qaytdimi?

qaraylik da tarixda. alloh olib kirib keyin berar ekan. berganda xursandmiz. rozimiz taqdirga. ozgina olib qo'yganda chi. iso alayhissalom onasi o'zi ana shu fahshda, bo'htonga tuxumat ko'rib borib bo'ldi. keyin osmoni yeb, allohning muzdekaligi, juvoqlikka o'tdimi? aylanib kelib payg'ambarimiz muhammadin ustoz tasirida sallalloh. otasidan ayrildi. onasidan ayrildi, bobosidan ayrildi. mehnat mashaqqa

chekdi makkadan. yurtidan quvildi. makkani alloh taolo, payg'ambarimizni xulosaga berdimi? muzaffar qilishi bilan g'olib bo'lgan holda kirganida. men endi nima qilaman sizlar deb rassrolma deganida, ahun karim ibnu axin karim deganda ozod sig'asiz. mana shunday mehnat, mashaqqatlar, yoshlikda yetimlik, mashaqqatda achchig'ini sotgan nabiyin s.a. qalbi qattiq ketishi kerak edi. lekin ilohiy hikmat edi bu. tarbiya edi. aksincha payg'ambarimizni qalbi rahm mashaqqat, muhabbat ko'p.

ko'rganadi. demak insonni boshiga kela olgan yaxshi yo'mon kun, alloh taolo beradigan bir bosqichi, xohlasangiz ham, xohlamasangiz ham keladi u. faqat unga rozi bo'lishlik kerak. rozi bo'lishlik kerak. ertangi kunda g'ami o'lib, siqilmaslik kerak. bola chaqamiz nima bo'larki ertaga? indinga nimalarkin demaslik kerak. mehnatni qiling, natijani allohga qo'ying. chunki u xuddi og'riqning oltinini ehson qilsangiz, agar ertangi kunda g'ami bo'lsa qalbingizda, qo'rquv bo'layotgan bo'lsa ertaga, bu iymoningizdagi nuqson bo'

abdulmutolib payg'ambar surasalarimizni qaramog'iga oldi. abdulmutolib vafot qilganidan keyin. abdulmutolib, abdulmutolibdan ham faqirroq kishi edi. o'nta bolasi bor edi. otasiga bolalar yordam berardi tirishimga. endi ularda qatorda payg'ambar surasalar ham mehnat qilishini keyin, yoshligidan majbur bo'lgan. chunki bu ham bir siz bilan bizga tarbiyaki, ozgina tirishilik, tirishlikka qodir bo'lib qolishligi bilan payg'ambarimiz amakisini yelkasiga o'tirgani yo'q. ishi

yuz nabda o'tirgan o'g'il bolalar bo'lsa yaxshilab eshityapsan. albatta millionni topish shart emas, srazu qorako'lga tushib. o'sha nima bor? g'isht quyaptimi? shu ham tirishchilik. a birovni uyida mardikor ishlatib, shu ham tirishchilik. payg'ambarimiz birovni yelkasida o'tirgan emas hech qachon. so'raylik shu savolni. eng arzon odam qaysi? o'zini qo'lini mehnati bilan tirishigina o'tkazayotgan odam. payg'ambarimiz sultonlar sakkiz yoshga kirganidan boshlab, yigirma bir yoshigacha cho'ponli bilan shug'ullangan.

cho'ponli bilan. nabisuslar ham aytadilar, ma min nabiyin illa varo al g'anami. har bir payg'ambar qo'y boqqan. bunda ham bir hikmat bor. chunki hayvon bilan muomala qilgan, hayvonga bir parvarish qilgan kishini qalbida rahm shafqat, qalinlik, sabr hamda boshqaruvchilik sifatlari tarbiya topadi. hayvon bilan muomala qilgan bolalar qalbida rahm shafqat sifati tarbiya topadi. ulamolar, payg'ambar so'rasa, assalomu alayhi va sahrada

qo'y boqish haqida aytadilarki, hikmat haqida. sahroda qo'ylarini inson yolg'iz haydar deb yurar ekan, yolg'iz bo'ladi. unga olam haqida mulohaza qilish, osmonlarni, yulduzlarni, faraklarni ko'rib turib, koinot haqida fikr qilishlikka fursat bo'ladi. insonni ruhiyatini pokilamishiga sabab bo'ladi. endi shaharni o'rtasida yashayotgan odamda chi? g'ola g'ovur, bir uchta bir harakat, voqealar, hodisalar, bu narsalar haqida fikr qilishlikka vaqt

bo'lmaydi. bu yerda deyarli hamma qo'l boqqan bo'lsa kerak. toqqan, tolaganni, qo'yadanni chiqqan davringizda esa endi, hech kim yo'q yoningizda. fikr qilishlikka majbur bo'lasiz. tog'larni ko'rasiz, osmonni ko'rasiz. endi shaharda yurgan odam chi? bir qarasa, ey, yozibdi deb qo'yadi. ishga o'tib ketish bizning deb. osmonga qarab yulduzlar ko'p ku. voy, shunaqa yulduzlar bor ekan a deb. chunki shaharni g'olg'og'ida yashagan odamda yonqish qolib, muvofaza qilishlikka imkon bo'lgan

this. payg'ambiz, assalomu alaykum. sahroda qo'y boqishlik hikmatlaridan bittasi mana shu yerda. subhanallohu alayhi va bismillah. assalomu alaykum va rahmatullohi va barakatuh. assalomu alaykum va rahmatullohi va barakatuh.