05.2023 24-QISM / AXLOQ MANZILATI (5/5) / NAFSNI POKLASH / ABDULLOH DOMLA / ABDULLOH DOMLA

anasi roziyallohu anhudan, qoli anasi roziyallohu anhu, kani Rasulullohi sallallohu alayhi vasallama aqsanu nasihul qon.

jihatidan eng go'zal edilar. Bir qozini huzuriga o'zlarini bir masalasini hal qilishligi uchun bir to'p ayollar kirib kelishyapti. Zinalardan ko'tarilib ketayotib, ayollardan bittasi dan noxush qilib chiqib ketdi. Yel kelib ketdi. Haligi ayol xijolatdan qizarib ketdi. Yonida kelayotgan sherigiga ish qilib, qozi domla eshitmadimikin deb xijolat bo'ldi.

odamlar bor. Odamlarni xijolat qilishlikdan huzur oladigan. Qoqilib kelsa ham masxara qiladi, so'qilib kelsa ham masxara qiladi. Qo'yingki, sizni xijolatga qo'yishlikdan huzullanadi.

lekin inson axloqi yuksalgan sari, mana shu sifat unda yo'q bo'lib boradi. Qozi oliyjanob odam edi. Qozini oldiga kelishdi, qozi bu ayolni ismini so'radi. Masala so'rab keldi da. Ismingiz nima? Dedi. Ismim falonchi dedi. Eshitmadim dedi. Ikkinchi marta qaytardi. Eshitmadim, qattiqroq gapiring dedi. Ikkinchi marta qaytardi. Xijolat

dan chiqarish yo'lini ko'ryapsizmi? Ha, qozi domlani qulog'i og'ir ekan. Mendan yer chiqqanini eshitmabdi dedi da, xijolatdan chiqdi. Ana birodalar go'zal xulq. Ana bu ayolni xarajdan, xijolatdan chiqarish yo'li. Bizda qanaqa? Istab yuramiz. Quvalab yuramiz. Eshitdikmi? Eshitmaganga yetkazib qo'yamiz. Toki bundan nima qilaylik? Huzullanaylik. Shuning uchun qoida yigitlar.

ahloqing yuksalgani sari, martabang ko'tarilgani sari, birovni xijolatga qo'ymaysan, odamlarni xijolat bo'lishidan qutqarasan. Imoningda, axloqingda, taqvoyingda yuksalganing sari, odamlarni xijolatga qo'ymaydigan bo'lib qolasan. Aksincha xijolatli holdan chiqarishlikka haris bo'lasan. Ana nabi sallallohu alayhi vasallamni qaramaymizmi hayotlarini? Nabi sallallohu alayhi vasallam sahobalar bilan o'tirib tuya go'shin edilar.

bir qancha kishi o'tiribdi, shunda bir odamdan el chiqib ketdi.

xijolatli holat. Haligi yel chiqargan odam yel yorilsa kirib ketgudek. Rasululloh nima dedilar, ovqatlari bo'lganlaridan keyin? Tuya go'shtini yeganlar turib tahorat qilsin. Sahobalar hammamiz yedik, deyishdi. Rasululloh aytdilar, hammamiz tahorat qilamiz. Ana bir odamlar, kimdan o'rganishligimiz kerak? Odamlar bor, g'ami boshqaruvni xijolatga qo'yish, masxara qilib olish, ustidan kulish, shundan nima qiladi? Huzur oladi.

birov kelib aytdi, men unaqa qilmadim, men u gapni gapirmadim, dedimi? Qabul qilib qo'yavering. Xo'p aytmagan bo'lsang bo'ldi birodar, aytmading. Yo'q, nima qilish kerak ku? Men aytmadim desa qabul qilib qo'yaver. Chunki shu aytmadim degan gapni qabul qilib qo'ysang xijolatdan chiqadi. Mana shu yo'l birodarlar go'zal axloni bir yo'li. Anasi nima olganiga roziyallohu anhudan. Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallamning yigirma yil xizmatini qilgan bu kishi.

aytadiki,

mana ipakni ushlamaganman.

ining bo'yidan ko'ra xushbo'yroq bo'lgan mushkni ham, ambarni ham hidlamaganman. Aytadiki, u zotga yigirma yil xizmat qilganman.

yosh bola ekan, Rasululloh bir xizmat kelib yuradilar. Yosh bola, ko'chada ketayotib, yosh bolalar bilan o'ynab, esidan chiqib qoladi Rasulullohni buyurgan ishi. Endi Alloh biladi qancha o'ynadi. Rahmatulloh alamin bo'lgan zot kutib turibdilar. Ancha vaqt o'tganidan keyin, bolalar bilan o'ynayotganida, birovni qo'li anasi roziyallohning yelkasiga tushdi. Yosh bola. Qarasa, Rasululloh. Rasululloh kulib qarab turibdilar, ey anasi, men aytgan joyga bordingmi?

hozir borib kelaman deb ketdi. Ana birodar ahloq. Ana kimni o'rganishimiz kerak biz? Biz o'zimiz to'lib turibmiz da. Asablarimiz taring, nervenniymiz, zahar to'lib turibdi. Fursat bo'lganda nima qilib olamiz atrofimizga? Sochib olamiz zaharimizni. Bu esa muhammad sollallohu alayhi vasallamning axloqi edi. Shuning uchun atrofimizni qaraylik birodarlar, aka ukalar bilan qanaqa muomaladamiz, oila a'zolar bilan, qo'shnilar bilan,

bizda ham mana shu muloyimlik, avf bormi? Hozir qanaqa bo'lyapti?

dag'alligingizni, axloqingizni chatag'ligini, fe'lingizni torligini ko'rib turib, esenga kim o'rgatdi buni? Kim domlang, oborchi meni domlang deydigan holat bo'lib qolyapti ba'zi bir holatlarda. Dinni da'vo qilib turgan holatimizda. Mana shu din bo'ladimi? Agar siz dindorman desangiz, ibodatda bo'lsangiz, besh mahalamizni o'qiyotgan bo'lsangiz u, odamlar sizni ko'rib turib, havas qilib, qaniydi meni ham farzandim shunaqa bo'lsa, demayaptimi? Demak, birodar, sizni dindonligingiz nuqsonli.

qoida, qaysi musulmon birodaringni axloqi seni axloqingdan balandroq, go'zalroq bo'lsa, demak uning imoni ham sening imoningdan balandroq ekan.

birodalar, shioriy ibodatlarimiz taomli ibodatlarimiz. Islomning shiori bo'lgan ibodatlar bor, muomala ibodatlari bor. Agar muomala ibodatlarimizda najotga yetmasak, shioriy ibodatlarimiz bizga foyda qilmay qolishi mumkin.

navosimni samon radiyallohu anhudan u kishi aytadi, Rasululloh sollallohu alayhi vasallamdan yaxshilik haqida so'radim. Rasululloh dedilar. Albirru husnul xulq. Yaxshilik bu go'zal xulq. Va ilmu ma haka fi sodirika. Gunoh esa, yomonlik esa, ko'ngling xotirjam bo'lmagan va odamlar uni ko'rishib qolishini xohlamagan narsa. Masalan, bir odam sutga suq aralashni

sotmoqchi bo'lsa, odamlarni oldida ko'rsatib turib aralashtiradimi? Yo'q, hech kim yo'q joyda qiladi. Chunki bu qilayotgan ishini odamlar ko'rib qolsa, uni yomon qiladi. Siz bir fe'lingiz borki, yolg'iz bo'lganda qilasiz, odamlar ko'rishini xohlamaysiz. Demak shu yomonlik, shuni tasavvuring. Musulmon odam ikki xil bo'lmaydi bu odamlar. Uni qalbi zohir kabi bo'ladi. Ichi ham, tashi ham bir xil bo'ladi.

tilidagi qalbida bo'ladi. Qalbidagi tilida bo'ladi. Bu narsaga faqatgina muvohid odam ega bo'ladi.

Allohni yakkada bilgan, tavhidni mahkam ushlagan odamgina shunday bo'la oladi. Vallohi billohi tallohi deb turib yolg'on gapirmaydi. Demak, yaxshilik, bu go'zal xulq, yomonlik gunoh nima ekan? Qalbing xotirjam bo'lmagan va odamlar ko'rib qolishini xohlamagan narsang. Mana shu.

atrofida mana shu birodarlar o'lchov bo'ladi. Abu dardor roziyallohu anhudan payg'ambarimiz aytadilar, ma shay'un asqalufi mizanil mo'miniy yomal qiyamati min husnil quliq. Qiyomat kunida mo'minning tarozisida go'zal xulqdan ko'ra og'irroq amal bo'lmaydi. Albatta, Alloh taolo, soxish, ba'zi bo'lgan insonni yomon ko'radi.

aziyat tili yomon, axloqsiz. Fohish, faxs so'zlarini so'zlaydigan.

qoida. Agar inson istiqomasi zo'r bo'lsa, go'zal axloqni ushlashda zo'r bo'lsa, Alloh uni yaxshi ko'rayotganligini his qiladi.

agar bir kishini istiqomasi zo'r bo'lsa, axloqi go'zal bo'lsa, Alloh uni yaxshi ko'rayotganligini his qiladi, Alloh ochib qo'yadi qalbini.

tikinmaydi, g'iybat qilmaydi, xo'p deb kechirib qo'yadi. Endi bu hisni agar topayotgan bo'lsangiz, bu hisni birodarlar dunyoni boyligi bilan o'tisha bo'lmaydi. Alloh taologa qadrli ekanligingizni his qilishingiz. Fa innaka beayyunina deyapti Alloh taolo, ey muhammad alayhisselom, shak shubhasiz, siz bizni ko'z o'ngimizdasiz. Ya'ni men o'zim himoya qilib turibman sizni deydi. Shahardagi eng martabali inson bilan

aloqang yaxshi bo'lsa, katta mansabdagi odam bilan. Xohlagan vaqtingda eshigingni bir tep kirib, xohlagan masalangni hal qilib chiqib keta olasan. Chunki yaqinda senga, seni yaxshi ko'radi da, muomiling zo'r. Endi unaqa mansabdor odam bilan juda yaqinligini bilsa, odamlar sendan haybatlanadi. U falonchini oshnatsa deydi. Endi birodar, mana shunday zo'r muomiling robbilar a'laming bilan bo'lsa chi, robbilar a'laming seni yaxshi ko'rsa chi, yaxshi ko'rgani his qilsang chi,

bilasanmi odamlar senda qanday haybatlanadi? Bay'ati rizvonda payg'ambarning saxobalaridan, muhammad alayhi salomning saxobalaridan rozi bo'lganligini aytdi. Havas qilmaymizmi? Alloh taolo aytadi ey muhammad alayhi salom, darhaqiqat Alloh mo'minlardan ular daraxt ostida sizga bay'at qilayotgan vaqtlarida rozi bo'ldi. Bas u zot ularning dillaridagi sadoqat va vafoni bilib, ularga

sakinat, orom tushirdi. Va ularni yaqin g'alaba va o'zlarigina oladigan ko'pdan ko'p o'ljalari bilan mukofotladi. Alloh qudrat va hikmat sohibi bo'lgan zotdir. Alloh ularni qalbiga sakinat tushirdi. Ulardan rozi bo'lgandan keyin. Agar seni istiqomiyang zo'r bo'lsa, axloqing zo'r bo'lsa, Alloh sendan rozi bo'lsa, qalbingga sakinat tushadi birodar. O'ylamagin, burchamadan dollar qilsam, o'nta zavod qilsam, qalbim xotirjam bo'ladi deb.

yo'q. Mana shu sen aytayotgan dunyo matohini sen aytgandan ko'proq qilib qo'yganlarni, qalbida bu sakinad bo'lmaydi. Chunki bu sakinad Alloh qalbiga joylagan odamlarda bo'ladi. Pul bilan bo'lmaydi. Shuning uchun birodar, saxobalardan Alloh rozi bo'libdimi? Alloh rozi bo'ladigan eshik bizga ham ochiq. Hozir ham ochiq o'sha eshik. U qaysi eshik? U eshikni nomi go'zal axloq. Aptekaga

bir qari kampir kirdi da, qandaydir besh so'm, o'n so'm pul yetmay qoldi.

shafqat ko'paga boradi. Muloyimlik, kechirimlilik ziyodalashadi. Albatta bu go'zal huquqdan. Biz yuzlab masala eshityapmiz. Balki minglab. Ehtimol yuzlab kitoblar o'qigandirmiz. Ehtimol yodlab ham tashlagandirmiz. Ehtimol o'sha kitobni o'qigan narsamizni kallamizga joylab ham olgandirmiz. Ehtimol bahs qilib hujjat dalikatini yengima qo'ya olarmiz birovni. Lekin shuni o'zi bilan Alloh meni yaxshi ko'rdi deb o'ylasak, biz tush chorani ham sanabmiz.

ha, ilmli bo'lishi yaxshi bir odamlar. Olim odamni hurmat qilamiz. Ammo mana shu olimni, kitobni yodlab qo'ygan odamni xulqi go'zal bo'lmasa, bu ilmni unga ham foyda qilmay qoladi. Endi bir odam yuzta masala eshitmagandir. Yuzta kitob o'qimagandir. Ko'p narsani bilmas, lekin axloqi go'zalmi? Mana shu odam baland bo'laveradi. Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallamdan so'raldi. Suv ila Rasululloh

Rasulullohi sollallohu alayhi vasallam an aktarima yuduq ilundan sal jannat. Insonlarni jannatga ko'proq qaysi amal olib kiradi? Rasululloh aytdilar, taqvolloh, Allohdan qo'rqish va husn ul quliq va go'zal xulq. Qarang, ja'fariddin abit olib, din nima deb ja'far nadjoshiy so'raganida, aqidani gapirib turib, axloqni gapirgandi orqasidan. Rasulullohdan so'ralyapti, jannatga ko'proq nima bilan kiradi desa,

taqvo va go'zal xulq deyaptilar. Yana so'raldi, va suv uylarni aktari maydu xil inna san nar. Odamlarni jahannamga ko'proq olib kirib ketadigan amal haqida so'raldi. Qaysi amal ko'proq olib kirib ketadi? Rasululloh aytdilar, alfamu va alfarju. Og'iz va farj. Kishi qilgan gunohlarini eng ko'pi tili bilan bo'ladi. Tili bilan qilayotgan gunohi jahannamga olib kirib ketadi va mana shu farji zinodirlar, Rasululloh.

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam. Innal mu'min edilar Rasululloh sollallohu alayhi vasallam o'sha onamizdan ketilgan hadisda la yudriku behusnu xulqi hi darajatasi soim il qoyim. Rasululloh dedilar, albatta mu'min banda o'zining go'zal axloqi bilan ro'zadorlik va qoyimlik darajasiga yetadi. Bir odam nafar ro'zani ko'p tutadi, lekin axloqi yomon. Yana bitta odam bor, nafar ro'za tutmaydi, axloqi go'zal.

go'zal. Qaysinisi baland? Bir odam kechalari nafn namoz o'qiydi. Ammo axloqi yomon. Ikkinchi odam uxlaydi, har kuni uxlaydi, lekin axloqi go'zal. Qaysinisi baland? O'zi ham nafl o'qib, ham nafl tutib, go'zal axloqli bo'lishiga da'vat qilamiz. Lekin farqni bilib olaylik bu yerda. Ko'p nafr amallarni qilgandan ko'ra, axloqingizni go'zal qilganligingiz yaxshi bo'ladi. An javob bering.

u anna Rasulullohu sallallohu vasallam va qola. Inna min ahabbikum ilaya va aqrabukum minni majlisan yomon qiyamati va hasinukum axlaqin. Albatta sizlarning oralaringizda menga sevimliroq bo'lganinglar va qiyomat kunida menga yaqin bo'ladiganinglar, axloqi go'zalinglar. Axloqi go'zal bo'lsa, Rasulullohga mag'lub bo'ladi va qiyomat kunida nima bo'ladi? Rasulullohga yaqin bo'ladi.

davoman o'qiymiz. Va innna abogadakum ilaya va abadakum minni majlisani yomon qiyama. Endi menga eng mabug'usi bo'lganinglar, menga yoqmaydiganinglar. Va qiyomatda mendan uzoq bo'ladiganlaringlar, assarsaruna va mutashaddiquna va mutafayhiqqun. Assarsarun va mutashaddiqun va mutafayhiqqun. Kimlar ular? Assarsarun ko'p gapirgan

diganlar. Ko'p gapirgan odam payg'ambarimizga mabuz. Ko'p gapiradigan odam payg'ambarimizdan qiyomatda uzoq bo'ladi. Ikkinchisi, al mutashaddiy qun tillarini burab so'zlaydiganlar. Tillarini burab so'zlaydiganlar. Va al mutafayhi qun so'zini go'zalligi va fasohati bilan odamlarga kibr qiladiganlar. O'zini katta oladiganlar. Murodalar, agar

eshitgan bilganimizga amal qilmasak, bu eshitgan bilganimiz bizga foyda qilmay qoladi, aksincha zarar qiladi.

nabiye sallallohu alayhi vasallam aytdilar, men amila bima'alima avrosaxullohu ilma ma'lam ya'lam. Kim bilgan narsasiga amal qilsa, Alloh bu bandani bilmagan narsalarning ilmini ta'limini berib qo'yadi. Din nima ayo Rasululloh deb so'radilar.

du. Husn ul qulq deb javob berdi nabiye sallallohu alayhi vasallam. Qiyomat ko'nida Rasulullohga yaqin bo'lishingizni xohlasak, u zotni yaxshi ko'rgan ummatlardan bo'lishingizni xohlasak, birodarlar, axloqimiz go'zal bo'lishligi kerak bo'ladi. Aquvli qovli hayda va astag'firullohu alayhi valakum. Assalomu alaykum va rahmatullohi ta'ala va barakatuh.