bismillohu rahmonur rahim. Alhamdulillohu robbilan a'lamin.
ini. Agar kim o'zini bu dunyoda nafsini qattiq hisob kitob qilib tursa, qiyomatda bu odamni hisobi yengil bo'ladi. Endi kim buni aksini qilib, dunyoda o'zini hisob kitob qilmasa, yoki hisob kitob qilsa ham yengil qiladigan bo'lsa, qiyomatda hisobi og'ir bo'ladi. Bu dunyoda inson xavotirda, qo'rquvda yashar ekan, qiyomat kunida xotirjam bo'ladi. Aksincha, bu dunyoda xotirjam, hech narsadan qo'rqmay yashagan bo'lsa,
ikkita qo'rquv bilan ikkita xotirjamlik jamlanmaydi. In xiftaxufi dunya tam anaka yomg'al qiyama. Agar dunyoda undan qo'rqsang, kimdan? Allohdan. Alloh seni qiyomatda xotirjam qiladi. Agar dunyoda undan qo'rqmasang, kimdan? Allohdan. Qiyomat kunida qo'rqitadi. Birodarlar, molimizni zakoti bor. Zakotni ber
ota nima qilib turish o'zini? Reviziya qilib turish. Hasan basriy marhamat qilib aytadiki, vallohi, mo'min bandani o'zining nafsi ustida qoyim ekanini ko'rasan. O'zining nafsini ustida qoyim ekanini ko'rasan. Ya'ni o'zi bilan ovora u. U birovlar bilan ishi yo'q uni. O'zini tuzatish bilan ovora, o'zini kamchiliklarini, ayblarini to'g'irlash bilan ovora bo'ladi. Savolga tutadi,
nafsini, nafs haqida yomon gumonda bo'ladi. Boyagi aytganimizdek, nimaga unday qildim, nimaga bunday qilmadim? O'zini malomat qilib turadi. Agar inson hasan basri aytgandek, o'zini nafsi bilan ovora bo'lsa, o'zini muhosaba qilib turadigan bo'lsa, keyin ayblarini ko'rishni boshlaydi, o'zini. Inson o'zini muhosaba qilsa, keyin ayblarini ko'rishni boshlaydi.
endi inson o'zini aybini ko'rmasdan, faqat boshqalarda aybini ko'rayotganligi, ahmoqligini belgisi.
o'zini aybsiz deb bilib, o'zini komil deb bilishligini o'zi jazo bu odam uchun.
o'zingizni kamchiligingizni ko'rmasdan, aksincha o'zingizni komil deb bilishligingizni o'zi siz uchun yetarli ayb bo'ladi.
komil yor qanaqa bo'ladi? Boshqalarni fazilatini ko'rasiz, o'zingizni kamchiligingizni ko'rasiz.
komil yor qanaqa bo'lar edi? Boshqalarni sizga bo'lgan yaxshiligini hech ham unutmaysiz,
, ammo o'zingizni kamchiligingizni ko'rasiz.
sizni birovga agar yaxshiligingiz bor bo'lgan bo'lsa, uni unutasiz.
odamlar sen bilan qanaqa muomalada bo'lishlarini xohlaysan. Sen ham ular bilan shunday muomalada bo'l.
odamlar sizga qanaqa muomala qilishini xohlaysiz? Siz ham shunaqa muomala qiling. Qo'lingizdagi ishchingiz bor. Sizga qanaqa munosabatda bo'lishini xohlaysiz? Unaqa bo'lishi uchun siz ham unga shunaqa muomalada bo'ling. Keliningiz, o'g'lingizga qanaqa munosabatda bo'lishini xohlaysiz? Qizingiz ham kuyoviga nima bo'lsin, o'shanga muomalada bo'lsin. Odamlarni o'rtasidagi muomalalardagi nozik narsa shu.
yoqmaydi. Nimani xohlayapsiz undan? Shirin gapirsin, kulib tursin, ishingizni tezroq bitkizib bersin. Ha, shuni xohlayapsizmi? Endi siz ham shuni qiling. Mana shu adolat bo'ladi da. Mana shu to'g'ri miqyos bo'ladi da. Bizda shunaqada, avval u tuzasin, keyin men yaxshi muomala qilaman. Bor da shunaqa. Narigi ham xuddi shunaqada turadi. Ular shuni kutadi.
bas, qarang, agar qo'pol qattiq dil bo'lganingizda edi, albatta atrofingizdan tarqab ketishgan bo'lar edi. Ko'ring, vahiy egasi bo'lgan, eng komil, go'zal xulq egasi bo'lgan muhammad alayhissalom, Alloh taoloning eng bir ulug' bandasi, ki, agar dag'al bo'lsa, qo'pol bo'lsa, atrofidan odamlar tarqab ketardi ekan. Sakinatni shartlaridan, lavozimlaridan
mulo tafotul xalq, odamlar bilan lutf ila muomala qilishlik. Qalbida sekinata bor odamgina muloyim muomala qila oladi, qila oladi. Mana shu lutf bilan, muloyimlik bilan muomala qiladigan bo'lsak, odamlarning qalblarini kasb qilamiz. Dag'allik, qo'pollik odamlarni bizdan bezdiradi. Qarang, aytilgan bir og'iz qo'pol so'z bilan katta yomonliklar kelishi mumkin, yoki aytilgan shirin muloyim
so'z bilan o'rtadagi sog'liyni ko'tarishi mumkin.
sakanatning lavozimlaridan, shartlaridan muhosaba va haloyiqqa muloyimlik bilan muomala qilishdik. Shu yerda bitta mulohaza bor. Bir otaki, farzandlariga qo'pol. Dag'al qattiqqo'l. Ota bo'lganim uchun meni yaxshi ko'rishga majbur ular deb hisoblaydi. Bu noto'g'ri. Sen ularni otasi bo'lganligingni o'zi, ular seni yaxshi ko'rishligi uchun kifoya.
qilmaydi. Tushunarlimi? Komil bo'lishlik lozim. Farzandlaringni senga muhabbatli bo'lishligi ularni qo'lida emas. Sen ularni muhabbat qo'yishiga senga sabab bo'lishing kerak. Agar qattiqqo'l bo'lsang, odamlarni oldida ham hurmatini saqlamasang, zo'ravonlik qiladigan bo'lsang, otasi bo'lsang ham yaxshi ko'rishmaydi. Qo'rqar, haybatlanar, lekin yaxshi ko'rmaydi.
deydi. Chunki seni bolang musulmon, senga oq bo'lib qolishidan qo'rqadi, ehtiyot bo'ladi, to'g'ri. Zohirida rozi bo'lib turishi mumkin sendan, ammo qalbida muhabbat bo'lmaydi. Otasi bo'ladigan bo'lsang ham, ularni muhabbatini qozonishliging xulqing bilan, go'zal muomiling bilan bo'ladi. Har qancha kuchli bo'lma, har qancha haybatli bo'lma, bu sifatlar ularni muhabbatini olib kelmaydi senga. Agar komil
inson bo'ladigan bo'lsang, ularni qalbiga ega bo'lasan. Qalb faqat muloyimlik bilan, yumshoqlik bilan kasb qilinadi. Mana, dunyoda yashagan podshohlar, tog'iy zolimlar, mansabdorlar, qo'lida quvvati bo'lgan, qo'lida hukmi bo'lgan. Odamlar qo'rqishgan ulardan, yaxshi ko'rishmagan. Bo'yin so'nishgan, lekin muhabbat bo'lmagan. Buyrug'idan chiqishmagan. Ehtiyot bo'lishardi ulardan, jazosidan qo'rqib.
shuning uchun bunga o'xshagan tog'iylar, zolimlar, odamlarning bo'yinlariga ega bo'lgan bo'lsa, payg'ambarlar odamlarning qalblariga ega bo'lishgan.
zavodni direktori, katta bir zavodni direktori. Qo'lida bir ikki yuzta, uch yuzta odam ishlaydi. Ishchilarni ishi uni qo'lida. Xohlasa haydab yuboradi, xohlasa ko'taradi, xohlasa oyligini ko'tarib tushiradi. Shuning uchun ishchilar qo'rqishadi. So'zsiz itoat qilishadi gapiga. Majburda. Majbur bo'lgani uchun itoat qiladi. Endi o'sha direktor shu zavodni direktorligidan ketgan
undan keyinchi? Ana shu qo'lidagi ikki yuzta, uch yuzta ishchi yana qo'rqaveradi bundan? Uni so'ziga quloq solaveradimi? Yo'q. Faraz qiling, hech kim jamiyatda hech qanaqa bir o'rni bo'lmagan bir odam. Ilmi ham yo'q, puli ham yo'q, quvvati ham yo'q, hech narsasi yo'q. Qo'liga to'pponchani olib turib, birovni qoniga taqab turib, nima desa qiladi nariga?
to'g'rimi? Hech kim emas boyagi to'pponchani ushlagan odam. Xo'p, o'sha pistoletni taqab turibdi. Ro'parasida turgan odam nima desa qiladi? Aytaychi, unga muhabbatdan bo'yin sunyaptimi? Qalbi bilan yaxshi ko'ryaptimi? Yo'q. Boyagi to'pponchani, pistoletni quvvati bilan bo'yin sindiryapti. Bunaqa quvvatda qanchalar davomiyligi bor. O'sha qo'lida to'pponchasi yo'q bo'lgandan keyin bo'ldi.
shuning uchun birodarlar, biz farzandlarimizga dag'allik qo'pollik qilib, otalik maqomida turganimiz uchun, uni qim chiqqimlarini to'layotganligimiz uchun, bizga bo'ynisini ushayotgan bo'lsa, bu nuqson akalar.
chunki bu bola ham ertaga katta bo'ladi, quvvatga kiradi, pul topadi, shunda ko'rasiz inekin sizni kimligingizni unga.
muhabbatini qozonib qo'ying. Mana sakkinoatni shartlaridan bittasi nima ekan? Mulota fatul xalq. Xaloyiq bilan, lutf bilan muomala qilishlik. Endi boyagi mansabdor odam ishdan ketgandan keyin u ham muloyim bo'lib qoladi. Xalq bilan bir yumshoq, chiroyli muomala qiladigan bo'lib qoladi. Endi u ham majburlikdan qilyapti da endi. O'shanaqa qilmasa kun yo'q unga odamlarni orasida. Endi homillikni
nimadan? O'sha mansabda quvvatda turgan paytda, yumshoq muomalada bo'lishligi.
otasiga osiy bo'lgan bir yigit bor edi. Otasi vaqti vaqti bilan aytib qo'yardi, sen odam bo'lmaysan ham.
oylar o'tdi, yillar o'tdi, Allohni taqdiri bir katta savdo markaziga bir diri turib qoldi. Allohni xohishi.
.
nimaga? Otaga shunaqa qo'pol muomala qiladimi? A? Xuddi ishsini, qo'lini, xayri biriga majbur olib borgandaqa, sodirab kelyapti. Baribir odam bo'lmabsan dedi. Birodar, puling bo'lsa, kuching bo'lsa, mansabing bo'lsa, odamlar seni hurmat qilayotganga o'xshab ko'rinadi. Seni o'sha mansabing yoki obro'ying uchun hurmat qilishyapti. Undan ketganingdan keyinchi,
dan o'z qavmidan bo'lgan kofir kimsalar o'tsalar, uni masxara qilib kuldilar. U dedi, agar bugun sizlar bizning ustimizdan kuysangizlar, sizlar bizdan kuysangizlar, bas, xuddi sizlar kulganingiz kabi, biz ham sizlarning ustingizdan kulurmiz. Demak, payg'ambar kuch quvvatli, mansabli bir odam bo'lmagan. Shu qavmda bir oddiy odammi bo'lgan. Shuning uchun masxara qilishyapti, shuning uchun yolg'onchi qilishyapti.
shuning uchun qarshilik qilishyapti. Majnunda tuhmat qilishyapti.
payg'ambalarda qo'lida hech narsa yo'q edi. Odamlar ambiyolarni komil inson bo'lganligi uchun ergashishgan, iymon keltirgan.
avval boshdan agar payg'ambarlar kuchli, boy badavlat bo'lishganida, odamlarni ularga ergashishdagi zohiriy bo'lib qolardi, shakli bo'lib qolardi. Bunaqa iymonni esa qadr qiymati bo'lmas edi.
dukin, to'g'rimi?