bismillohu rahmonur rahim. Alhamdulillohu robbilohu alamin.
sendan yana yordam so'raymiz. Martabalar mavzusidagi navbatdagi darsimiz. Bu darsimiz hayo haqida. Hayo nima desa, uyalchanlik deydi ko'pchilik. Xuddi rozgo'ylik darsimizda o'tgandek. Rozgo'y odam qanaqa bo'ladi desa, odamlarning aksariyati yolg'on gapirmasanglar, rozgo'y bo'ladi. Rozgo'ylik haqida aksar odamlarda tasavvuri shunaqa edi. Lekin shariatimizda
din islomimizda rozgo'y inson deganda, juda ko'p narsa buni ichiga kirib ketar ekan.
rozgo'ylik tili bor ekan, rozgo'ylik qadami bor ekan, rozgo'ylik kirishi bor ekan, rozgo'ylik chiqishi bor ekan, rozgo'ylik o'rni bor ekan. Xuddi shunga o'xshagandek, hayo ham odamlarning juda ko'pchiligi o'ylagan faqat uyatchan bo'lish, odamlarni oldida yuzi qizarib, yerga qarab turishlik emas. Agar bir odam odamlarni oldida gapirgani hayo qilib, yuzi qizarib, yerga qarab turib, tappa tibbiroqni katta pulga otib qo'yayotgan bo'lsa,
bu odam hayoli deyilmaydi.
bir odam jur'atli bo'lishi mumkin, odamlarga tikka qaraydi, yuzi qizalmaydi, lekin taqvoda, gunoh mas'uliyatdan o'zing tegadimi? Shu odam hayoliy bo'laveradi. Hali muloyim shpriga bo'lib tashlash, kidat qilib qo'ysa, u hayoliy deyilmaydi u. Bilishimiz kerak bo'lgan narsa juda ham ko'p. Bu manzilat Alloh azza va jallodning kitobi va Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning hadislaridan iste'mol qilingan. Hayo haqida oyatlar va hadislar
larini o'qiymiz. Birinchi oyat. Astaytu billa, alam ya alam, bi anna Alloha yaroh. Albatta Alloh uni ko'rib turishini bilmasman. Birodalar, hayo xulqining asosi shu oyat. Alloh ko'rib turganligini bilmaydimi? Alloh ko'rib turibdi ku. Ahmad bir xunuk ayb ish qildi. Hech kim yo'q joyda. Keyin bir
bo'lsa, falonchi akasi tevadan qarab turgan ekan balkonidan. Uni mana shu qabih amaliga guvohi bo'lib qoldi. Ahmad bundan xabar topib qoldi. Endi ahvoli nima bo'ladi? Ana shu odamni ko'rganda xijolat bo'laveradimi? Qalbi shamdek erib ketaveradimi? Bitta odam seni xunuk ishingni ko'rib qolsa, shu odamni oldida qanchalar xijolat bo'lasan u, hamma narsani ko'rib bilib turadigan Alloh taolo
ustingdagi hamma ne'matlarda senga berib qo'ygan Alloh taolo, ko'rib turganini bilmaysanmi?
astaydi billah.
sotsizlik qilsalar, u holda ayting. Albatta men sizlarning amalingizdan tog'dirman. Va tavakkal alal aziziy rahim. G'olib va mehribon Allohga tavakkal qiling. Alladiy yaroka hiyna taqun. U sizni o'zingiz namoz uchun turayotgan vaqtingizda ko'rib turar. Alladiy yaroka. Sizni ko'rib turadigan zot. Magazinga kirsangiz kamera turibdi. To'shingizni ko'tarib turibdi.
nima bo'lib olasiz? Yoki kelib ketsangiz, magazingda video kuzatuv yo'lga qo'yilgan deyildi. Nima qilasiz? Sizni kuzatib turishganligini bilsangiz, ana shu bilimingiz sizni tartib, intizomli, qoidali bo'lishga majbur qiladi. Demak, hayoning asosi birodarlar, fundamenti Alloh ko'rib turibdi. Demak, birinchi oyat mana shu bo'ldi.
alam ya alam, bianna Alloha yarog'. Albatta Alloh ko'rib turishini bilmasmi? Fe'l atvoring, nasihatlaring, so'zlaringni hammasi, hatto o'y fikrlaringni ham Alloh taolo bilib turadi. Alam ya alam, bianna Alloha yarog'. Ikkinchi oyat.
inna Allohakana alaykum raqibah. Albatta Alloh ustingizda kuzatuvchi bo'lgan zotdir. Alloh taolo latif bo'lgan zot. U zotning kuzatib turishligini biz mashaqqatini his qilmaymiz. Masalan kamera tursa turibdi, ko'zimiz ko'rib turibdi. Yoki orqamizda bitta odam kuzatib yursa, bizni kuzatib qarab turganligini ko'ramiz. Kamera ko'tarib yursa, yana bir noqulaylik. Bu insonni
kuzatib turishi. Bu inson nuqsonli bo'lgandan keyin, uni fe'llari ham nuqsonli bo'ladi. Endi Alloh taolo kuzatib turadi. Alloh taolo muroqaba qilib turadi. Bu sizga umuman malol kelmaydi va sezmaysiz ham. O'shaning uchun unutib qo'yasiz da. Ey insonlar, deydi Alloh taolo qur'onda, sizlarni bir jondan, odamdan yaratgan va uning juftini, havoni, vujudga keltirgan,
hamda u ikkovidan ko'p erkak va ayollarni tarqatgan parvardigoringizdan qo'rqingiz.
yana oralaringizdagi savol javoblarda o'rtaga nomi solinadigan Allohdan qo'rqingiz va qarindosh urug'laringiz bilan ajralib ketishdan saqlaningiz, albatta Alloh ustingizda kuzatuvchi bo'lgan zotdir.
mana ikkita oyat o'qidik. Ikkalasida ham Alloh taolo siz bilan bizni ko'rib, kuzatib turishligini.
tushundik. Sen bilan men birodar bandamiz. Doim kuzatuvdamiz. Shuni unutmaslik kerak. Agar unutmaganimizda shu narsani, qanaqa odam bo'lardiga, Alloh bizni kuzatib turganiga hech ham esdan chiqarmasak, doim yodimizda tursa, qanaqa odam bo'lardiga, gap so'zimizni o'ylab gapirardik, qadamimizni o'ylab bosar edik. Qo'lida mansabi bor.
kuch quvvati bor bir odam seni kuzatib turibdi. Agar qoyilsang, xatoga yo'l qo'ysang, mana shu xatoying uchun qattiq jazolash imkoniyati bor. Shuni bilsang, qanaqa tutasan o'zingni? Xatoga yo'l qo'yishdan qo'rqasan, sharmanda bo'lishdan hayo qilasan. Innalloh akana alaykum raqiban. Albatta Alloh ustingizda kuzatuvchi bo'lgan zotdir.
kuzatuv. Moshinangizda tez ketyapsiz, radar borligini ko'rsatadigan belgi turibdi. Ketaverasizmi? Yo'q. Bilganingizdan keyin, ko'rganingizdan keyin, sekinlaysiz. Bir do'konga kirdingiz. Vida nablyudeniya bor deyildi. Nima qilasiz? O'zingizni to'lab olasiz. Albatta Alloh ustingizda kuzatuvchi bo'lgan zotdir. Bu misollar tavziq uchun. Tushunishimiz
o'zi oson bo'lish uchun keltirildi. Uyingizga mehmon keldi.
martabali, hurmatli, jamiyatda bir o'rni bor ilm, ma'rifatli odam keldi. Haligi odamni qabul qilgani chiqdingiz. Nima qilasiz? O'sha uyingizni, uy kiyimingiz bilan chiqib kelaverasizmi? Rabochiy kiyim bilan chiqaverasizmi? Nima qilasiz? Uyalasiz da undan. Eng zo'r kiyimingizni kiyasiz, uyingizni supur deb suv septirasiz, chunki uni oldida xijolatga qolishini xohlamaysiz. Yana bu odam bilan o'tirganda qanaqa qilib gapirasiz?
siz. Ovozni ko'tarmaysiz, baqirmaysiz, odob bilan turasiz. Bu o'zingizga o'xshagan bitta go'shtdan, suveydan iborat odam. Shundan shu hayo qilyapsiz shunchalik. Allohdan hayo qilishlikka haqli emasmi bizni birodarlar? Ikkita oyatda o'qidik. Uchinchi oyat. Ya'lamu xo inatil ayyuniy va ma tuhfiz sudur. Ko'zning xiyonati. Ko'zning xiyonati.
Alloh ko'zlarning xiyonatini ham, dillar yashiradigan narsalarni ham bilur. Ko'zni xiyonati nima? Bir tashlab qo'yish ko'zdan. Yig'ib qo'yasiz. Masalan, erkak tabib. Boshqa tabib yo'qligi uchun nochor ayol kishini ko'ryapti. Faraz qiling. Bu tabib bu ayolni badanini qaysi qismiga qarashga haqqi bor desa, o'sha davolaydigan joyini ko'rishlik kerak.
haqqi bor. Endi buyog'iga qarashligi mumkin emas, harom. Mana endi o'sha ko'rayotib turib, buyog'i yaniq ko'zini tashlab qo'ydi. Ro'parasida turgan odam sezmaydi ko'zini bu yoqqa tashlab qo'yganini. Alloh taolo aytyapti, ko'zlarning xiyonatini ham biladi, qalblarning yashirgan narsani siz ham biladi. Ko'zni xiyonati. Qo'linglarda telefon bor. Butun dunyo
qo'linglarda turibdi. Xohlagan narsanglarni ko'rasizlar. Siz bo'pti xo'p, o'zingiz yaxshi odamsiz, dindorsiz, o'zingiz istab ko'rmaysiz u fahshda. Lekin chiqib qoldi o'rtada reklamada. Nima qilasiz shunda? Oyatni qarang, ko'zning xiyonatini va qalblarning yashirgan narsasini bilur deydi. Hech kimni yo'q ko'rib turibsiz, yoki uyingizda televizorda ko'rib turibsiz. Agar siz Allohdan uyal.
siz o'chirasiz yoki boshqa narsaga olasiz. Ko'p qavatli imoratni o'ninchi etajda turibsiz, derazangizga qarab. Ro'paradagi imoratni o'ninchi etajida. Bir ayol derazasi ochiq, kiyim almashtiryapti. Siz uyingizni ichingizda turibsiz. Hech kim sizni ko'rmayapti. Tomosha qilasiz, birov bilmaydi. Hech kim bu narsa uchun sizni hisob kitob qilmaydi. Nima qilasiz?
agar shunday ko'zingizni olib qochgan bo'lsangiz, muborak bo'lsin. Hayoingiz bor ekan.
ya'lamu xo'iynatal a'yuniy va na tuhfiz sud'ur. Uchinchi oyat. U Alloh ko'zlarning xiyonatini ham bilib turadi, qalblarning yashirgan narsasini ham. Bu Alloh taoloning kuzatib turishi haqidagi oyatlar edi. Mana endi hadislarni o'qiymiz. Birinchi hadis. Hayo imondandir. Bir kuni payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallam ko'chaga ketib borayotsalar, bir ansoriy
saxoba yonida turgan bir kishiga hayo haqida va'is qilyotgan edi. Hayo undoq bo'ladi, hayo bundoq bo'ladi, hayo qilish kerak. Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallam to'xtab, boyagi ansoriyga dahu. Fa innal hayya aminal iyman dedilar. Uning holiga qo'y, bu odamni o'zini holiga qo'y. Chunki hayo iymondan bo'ladi dedilar. Iymoni bo'ladi.
odamda hayo bo'ladi. Bu hadisni ko'p eshitganmiz. Ammo bir o'ylanib, chuqurroq tafakkur qilib keladigan bo'lsak, ajib narsaga guvoh bo'lamiz. Xulqlarning ichida iymonning shartlaridan bo'lgan xulqlar bor. Nima degani bu? Agar inson mo'min bo'lmasa, mana shunaqa xulq unda bo'lmaydi. Qaytarib aytamiz. Iymonning shartlaridan hisoblangan xulqlar bor.
u shunday xulqki, imoning bormi, bu xulq senda bo'lishligi kerak. Yana boshqa xulqlar bor. Agar bu xulqlar sizda bo'lsa, bu imoningizni yo'qligiga ishora deyiladi. Qarang, ma'naviy xulqlar egasi bo'lsangiz, imoningiz borligini belgisi, ma'naviy xulqlar bo'lsa sizda, imoningizni yo'qligini belgisi. Xo'p, biz hayo imondan ekanligini bildik. Demak, hayosi bor odamni imoningizni
imoni bor ekanligini bildik. Endi qaysi xulqlar bo'lsa insonda, imoni yo'q bo'ladi bu odamni. Payg'ambarimiz sallallohu alayhi vasallam abu muammobahli radiyallohu anhu dan kiritilgan hadisda aytadilar yut va ulu mo'minu alal hilali kun liha illal xiyanati va kadibi. Mo'min har qanday tabiat bilan tabiatlanib qolishi mumkin. Har qanday xulq mo'minni tabiatga kirib qolishi mumkin.
mumkin. Faqatgina xiyonat va yolg'onchilik bundan mustasno dedilar. Agar siz xoin bo'lsangiz, xiyonat qilsangiz va yolg'onchi bo'lsangiz, bu iymonni yo'qligiga dalolat qiladi. Inji bo'lishingiz mumkin, mo'minsiz, baxil bo'lishingiz mumkin, mo'minsiz, qo'rqoq bo'lishingiz mumkin, mo'minsiz. Har qanday yomon sifatlar bilan mo'min sifatlanib qolishi mumkin,
xulqlanib qolishi. Lekin ikkita xulq unga hech qachon yuqmaydi. Xiyonat bilan yolg'on. Demak, birodarlar iymon hayo borligidan bilinar ekan. Hayo iymon borligiga dalolat qilar ekan. Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallam shuning uchun boyagi ansorini ko'p ovora bo'lmagin, ko'p kuching ketmasin deb uni vaqtini ehtiyot qilgandek,
aytdilarki, dahu, fa innal hayya minal iyman. Bu odamni o'zini holiga qo'y. Hayo iymondan bo'ladi. Ovora bo'lma bunga, tushuntirib hayoni.
ikkinchi habis. Qola nabi sallallohu alayhi vasallam, al hayau la ya'tiy, ila bi xoyir. Rostini aytyaptilar. Hayo faqat yaxshilik olib keladi. Hayo faqat yaxshilik olib keladi. Rozgo'ylik haqida dars o'tdik. Aytdikki, as sidqu manjat. Rozgo'ylik najotga boshlaydi. Endi yolg'onchilikchi, faqat musibat olib keladi, yomonlikka boshlaydi.
agar bir insonda hayo bo'lsa, bu hayo uni faqat yaxshilikka yetaydi. Lekin hayoni ma'nosi katta ekanligini aytdigan, yerga qarab xijolat o'lib deb qizarib turish emas u hayo, biz o'ylayotgandaqa. Bo'shayrimni ka'b aytadi, hikmatda shunday deb yozilgan. Albatta, viqor hayodamdir. Albatta, sakinat hayodamdir. Hayo qaysi tomonga burmasin,
seni faqat yaxshilik olib keladi senga. Chunki sen Allohga osiy bo'lishdan uyalasan da. Chunki seni kuzatib turibdi. Odamlarga aziyat berishlikdan uyalasan, chunki Alloh ko'rib turibdi. O'zingniki bo'lmagan narsani olishdan hayo qilasan, chunki Alloh sen bilan birga. Shuning uchun aytildi hadisda, hayo faqat yaxshilik olib keladi. Uchinchi hadis.
hayo imonning bir shoxobchasidir. Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallam aytadilar, al imanu bez'un va sab'una, av bez'un va sit'una sho'ba. Val hayau shu'batu menan iman. Imon yetmish yoki oltmish dan ko'proq shoxobchadir. Bas uning afzali, eng balanddagisi, la ilaha illalloh, eng quyisi yo'lda odamlarga aziyat yetkazib yuboradi.
degan narsani olib tashlashlik. Xayol iymonning shoharchalaridan bittasidir. Aquli qovli haqida. Va astag'firullohu alayhi va alaykum. Va assalomu alaykum va rahmatullohi ta'li va barakatu.