63-QISM / HAYO MANZILATI (4/5) / NAFSNI POKLASH / ABDULLOH DOMLA / ABDULLOH DOMLA

yaxshiliklarni bironta banda Alloh taoliga qaytara olishi mumkin emas. Tamom. Modomiki shunday ekan, banda bu son sanoqsiz ne'matlarni muqobilida Allohdan hayo qilishligi kerak. Modomiki, Alloh taoloning inomlari ustingda son sanoqsizligini ko'rar ekansan, qaytara olmasligini bilar ekansan, birodar senda hayo degan narsa bo'lishligi kerak. Ana shu holatning taqozo

bo'lsa, tabiiy narsalarni tark qilish va haqdorlarni haqqini ado qilishlik bilan bo'ladi.

gunohdan tiyilasan, ustingda kimi haqqi bo'lsa ado qilasan. Fuzaylov niyozning ra'yi. Bu ulug' inson shunday deydi hayoning kam ekanligi baxtsizlikning alomati. Bir insonning behayo bo'lishligi, hayosiz bo'lishligi uning baxtsiz ekanligiga dalolat qiladi. Bu ulug' qozi yana aytadiki, baxtsizlikning alomati beshta.

baxtsiz odamni beshta belgisi bo'ladi. Birinchisi, qalbning qattiqligi. Ikkinchisi, ko'zning muzlashi. Ya'ni ko'z yosh og'iz olmasligi. Nasihat eshitganda, oyat eshitganda, insonda qalbi yumshab, ko'zi yoshlanadigan holatda ham ko'zini quruq turishligi. Uchinchisi, hayoning kamligi. Hayoning kamligi insonning baxtsizligiga dalolat. To'rtinchisi, dunyoga rag'bat.

beshinchisi, orzu umidni uzunligi, ya'ni o'limni eslamasligi. Asiriyo sahafi aytadi, albatta hayo va uns qalb eshigini ochishadi. Agar unda zuxd va taquvoni ko'rishsa, shu joyda qolishadi, aks holda yo'q. Insonda qalbiga kirar ekan mana shu ikkita sifat. Hayo bilan uns, mehr shafqat. Agar mana shu insonni qalbida

taqvo bo'lsa, zuht bo'ladigan bo'lsa, shu yerda mehr ham, hayo ham qoladi. Aks holda chiqib ketadi. Yahyo ibna muozo aytadi, man istahya minallohi muta'ang, istahya Allohu min huvvahu va mutniybu. Kim Allohga itoatkor bo'lgan holda hayo qilsa, Allohga itoatlik va Allohdan hayo qilsa, mana shu banda xato qilib qo'yadigan bo'lsa, Alloh ham

undan hayo qiladi. Alloh qanaqa qilib hayo qiladi? Bunaqa bandasini azoblagani hayo qiladi. Mana kechagi suhbatimizda aytdik, nima musibat ustimizga kelayotgan bo'lsa, nima makruxat kelayotgan bo'lsa ustimizga, bu qilgan ishimiz tufayli keladi. O'zimiz so'rab olgan bo'lamiz fe'l atvorimiz bilan. Ammo bir banda Allohdan hayo qilsa, itoatli bo'lgan holida va oyog'i toyilib ketadigan bo'lsa, bunaqa bandasini

Alloh taolo hayo qilarkan azoblashdan. Gunoh yo'l qo'yding, undan avval itoatda eding, Allohdan hayo qilar eding, endi Alloh sendan hayo qiladi, seni azoblamaydi. Alloh taolo hadis hudisida marhamat qiladi. Abdiy i alif ni fir roho, a rifuka fi shiddat. O' bandam, yengil kunlaringda meni eslagin, mashaqqatli kunlarda men seni eslayman, taniyman. Abdiy, kabirot

nuk va raufa bosaruk va sha'ba sha'ruk va nihanadoxruk fastaxiy minniy, ana astfa ana astaxiy minka. E bandam, yoshing ulg'aydi, ko'zing xiralashdi, sochlaring oqardi, beling egildi, ya'ni qating bukilib qoldi. Bas, mendan hayo qilgin, men ham sendan hayo qilaman. Yoshi bir joyga borib qolgan odam ollodan hayo qilib, gunohdan tiyilishdi o'rniga, yana

gulnomasiyatga berilsa qanaqa bo'ladi? Kuch quvvatga to'lgan payting, birodar. Beshga kirgan bola endi bir shapaloq qurding. Ha, joni og'riydi, alamlanadi. Endi o'n beshga kirganda ursang chi, endi alamlanishi yana ham qattiqroq bo'ladi. Bo'yi bo'yinga yetib o'ttizga kirganda bir shapaloq ursang chi hammani oldida. Bu urishni va bu zarbani og'rig'ini o'zi alam qilmaydi. U bir shapaloq shunday

mas, o'ttiz ga kirgan odamga. Odamlarda oldida xor bo'lganligi, hurmati to'kilganligidan qattiq alamlanadi. Ko'ryapsizmi? Ustiga kelgan musibatdan besh yashar bola bir xil alamlanyapti, alamlanyapti. O'n besh ga kirgan bir xil, o'ttiz ga kirgan boshqa xil. Shuning uchun kishi qanchalar martabasi yuqori bo'lsa, jamiyatda qadr martabasi oliy bo'ladigan bo'lsa, unga kelgan jazo boshqalarga kelgan jazodan ko'ra og'ir.

og'irroq ta'sir qiladi bunga. Agar shunga o'xshagan jazo qariganida emas, yoshligida kelgan bo'lganida bunchalik alam qilmas edi bu odamga. Endi, agar bir inson islomda, dinda, iymonda soz soqoli oqargan bo'lsa, islomda yashab qarigan bo'lsa, Alloh hay'o qiladi bu bandasidan. Azoblagani. Islomda soz soqoli oqargan odamni Alloh azoblagani hay'o qiladi. Bu Allohning hayosi.

payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallam aytadilar, fa innahu ma'min muslimin yashiybu shaybatan fil islam, ila kanatlahu nurun yavmal qiyama. Qaysi bir musulmon islomda qaragan bo'lsa, sovsoqol oqargan bo'lsa, qiyomat kuni uchun nur bo'ladi. Nuri bo'ladi. Takrorlaymiz, birodalar. Ulamolar Allohning hayosi qanaqa bo'lishini bizga tushuntirib berishdi.

olloning hayosi bu saxovat hayosi. Xayriyat hayosi, fazlulkaram hayosi, ulug'lash hayosi. Endi bandani hayosi Allohga osiy bo'lishdan tiyilishlik. Alloh hayo qiladi bandadan, banda ham Allohdan hayo qilishlik kerak bo'ladi. Alloh taoloning hayosini karam, saxovat hayosi dedik. Banda ikki qo'lini ko'tarib, ey parvardigor deb hojatini so'rarkan,

uning ikki qo'lini quruq qaytargani hayo qiladi. Yana aytdik, islomda umrimni o'tkazgan, dinda taqvoda, ibodatda soq soqol oqargan odamni Alloh azoblagani hayo qiladi. Hayo. Qaysi tomonga burmang, hayo faqat yaxshilikka olib keladi. Hayo birodarlar bu zaiflikni belgisi emas. Aksincha quvvatni belgisi. Hayoli insonlar o'zlarini xijolat

xijolatli bo'ladigan o'rinlarga qo'yishni xohlamaydi. Masalan, oddiy odamlar yozib qo'ygan qoidani buzishidan ham ular ehtiyot bo'ladi. Masalan, yo'l harakati qoidasini buzdingiz. Nima bo'ladi? O'sha mirshab to'xtatadi, pravani oling deydi, nimaga bunday qildingiz deydi, shtrab yozib beradi, sizni xijolatga qo'yadi. Endi haqiqiy hayo egasi shunaqa holatga tushirib qo'yishlikdan ham o'zini ehtiyot qiladi. Demak,

hayoni yana bitta ta'rifi, o'z o'zidan qanday bo'lyapti? O'zini xijolatli o'rinlarga kiritib qo'yishdan ehtiyot bo'lish ham hayo ekan.

alam ya alam, bi anna Alloha yaroh dedi Alloh qur'onida. Axir u bilmaydimi Alloh uni ko'rib turganini? Unga kamerani keragi yo'q. Unga kontrollerni keragi yo'q, unga gayni yoki boshqani keragi yo'q. Alloh ko'rib turibdi deydi.

o'zini xijolatli o'rinlarga kiritib olishdan ehtiyot bo'lish ekan.

ulamolar hayoning o'nta turi bor deyishadi. Birinchisi, jinoyat hayosi. Ikkinchisi, kamchilik hayosi. Uchinchisi, ulug'lik hayosi. To'rtinchisi, karam, saxovat hayosi. Beshinchisi, odob, hurmat hayosi. Oltinchisi, o'zini past baholash hayosi.

yettinchisi, muhabbat hayosi. Sakkizinchisi, ubodiyat, quvchilik hayosi. To'qqizinchisi, sharaf va izzat hayosi. O'inchisi, o'zining nafsidan hayo qilish. Mana bitta bittadan ko'rib chiqamiz. Birinchisi, qaysi edi u? Jinoyat hayosi. Bu qanaqa bo'ladi? Bu odam alayhissalomning hayosi shunga misol bo'ladi. Ana shu jannatda xatoga yo'l qo'yganidan keyin,

qochib qoldi, bir tomonga qarab. Qayoqqa qochadi? Qayoqqa qochadi? Shunda Alloh taolo, ey odam, mendan qochirsanmi? Dedi. Odam alayhissalom yo'q, parvardigor, men uyalayapman dedi. Mana shu jinoyat hayosi bo'ladi. Masalan o'g'il bola uyda bir xato ishni qilib qo'yadida, otasini ko'ziga ko'ringani uyalib yashirinib yuradi.

qani, anavi ahmad desa, berkini yuribdi deydi. Jinoyat qilib bo'lganda, xato qilib bo'lganda, mana shu hayo jinoyat hayosi deyiladi. Ikkinchisi, kamchilik hayosi, nuqsonga, taqsirga yo'l qo'yish hayosi. Bu hayo maloyikalarning hayosiga o'xshaydi. Ular ertayu kech tinmasdan Alloh taologa tasbiq aytishadi da, qiyomat bo'lgani

da subhanaka, parvardigor, biz ibodatda seni haqqingni ado qilolmadik deyishadi. Ya'ni o'zini qilgan ishini nuqsonliligini bilib hayo qilishlik. Kamchilik nuqson hayosi. Muhammad mustafo sollallohu alayhi vasallam, habibul haq, Alloh taoloning eng yaxshi ko'rgan bandasi. Hech kimning amali u zotning amaliga yaqin ham kelmaydi. Lekin shu

zot, nima deganlar? Ya rob, inna hujuhu muqil. Parvardigor, albatta bu meni amalim ozgina narsa. Meni amalim hech narsa emas deyaptilar. Uchinchisi, ta'zim, ulug'lash hayosi. Bu ma'rifat hayosi. Birodalar, Alloh taolo qur'inda aytadi, innama yaxshi Alloha mina aybadehi al ulama. Allohdan

bandalar orasida olimlar ko'proq qo'rqadi. Odamlarni orasida Allohdan ko'proq qo'rqadigan odamlar olimlar. Chunki ular taniydi da Allohda. Boshqalardan ko'ra yaxshiroq taniydi da Allohni ular. Rabbisini tanigan banda Allohdan hayo qilmay iloji yo'q. Qanchalar yaxshi tanisangiz, shunchalar hayo qilasiz. Mana shu ulug'lash hayosi bo'ladi.

Allohni qanchalar tanisa, banda shunchalar hayo qiladi. Endi Allohni kim taniydi bandalar orasida? Ilmlilar, olimlar. Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallamning majlisida o'tirar ekan, zayd ul xoyr. Rasululloh unga ikrom ko'rsatib, yostiqni uzatdilar. Ya'ni yostiqqa suyaning deb. Haligi odam nima qildi? Vallohi, inniy la attaki ufiy hadratik. Albatta men sizni huzuringizda, vallohi men

keyin sizni huzuringizda yostiqqa suyanib o'tirmayman dedi. Nima uchun? Rasulullohni tanidi da kimligini. Tushunarlimi? Mana, nabiy sollallohu alayhi vasallamning kosasi desa, qarab ko'nglimiz yumshab, ko'zimiz yoshlamayapti. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam o soch tolilar ekan desa, ko'rib turib, ko'zimizga yosh kelyapti. Nima uchun? Nima uchun? Taniymiz Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning kimligini. To'rtinchisi, karam va

saxovat hayosi. Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallam zaynab onamizning valimasiga bir necha kishilarni chaqirdilar, oldiga topganini qo'ydilar, mehmonlar yeyishdi. Valima tugasa ham, taom tugasa ham boyagi mehmonlar turib ketishavermadi o'zlarini bilan. Nabi sollallohu alayhi vasallam mezbonlar. Haligilarni bo'ldi turib chiqib ketinglar degani hay'o qildilar.

kim? Muhammad mustafo sallallohu alayhi vasallam. Mana shu karam va saxovat nimasi, hayosi. Rasululloh sallallohu alayhi vasallam mehmonlarni turinglar deya olmadilar. Va bu narsa haqida qur'oni karimda oyatlari nozir bo'ldi. Alloh taolo qur'onda marhamat qiladi. Ey mo'minlar, payg'ambarning uylariga faqat sizlarni biron taomga chaqirilsagina kiringlar. O'shanda ham uning pish

shishiga ko'z tutib turguchi bo'lmanglar, balki chaqirilgan paytingizda kirib, taomlangach tarqalinglar va biron gapga berilgan holdingizda u yerda qolib ketmanglar. Chunki bu ishlaringiz payg'ambarga ozor berur. U esa sizlardan tortinar, ya'ni sizlarni chiqarib yuborishdan tortinadi. Alloh haqini aytishdan tortinmas. Sizlarni chiqib ketinglar degani hay'o qiladi, lekin Alloh

haqni aytishdan hayoqim edi deydi. Beshinchisi, odob hayosi. Hurmat hayosi. Bunga ali roziyallohu anhuning hayosini misol keltirishimiz mumkin. Ali roziyallohu anhu payg'ambarimizning kuyovi bo'lgan, fotimay zahronning kuyovi. Ali roziyallohu anhu ko'p maziyniy kishi edilar. Maziy. Kishidan maziy bo'lganda, kishidan maziy kelganda, tohir

qilinadimi yoki g'usulmi? Rasulullohdan so'ragani hayo qildi, chunki qaynotasi, xotinini otasidan bu narsani so'ragani uyaldi. Mana shunday holatdan ulamolar iste'mol qilib aytishadiki, bir kishi ayollarga tegishli bo'lgan narsalarni xotinining otasi yoki aka ukalari oldida so'z o'yini qilib gapirishi ham noloyiq narsa. Er xotin orasidagi muammolardan biroz

savol paydo bo'ladigan bo'lsa, buni so'ramoqchi bo'lgan odam bu savolni bir chiroyli sur'atda berishi kerak. Biron bir kinoya bilanmi, misol bilanmi? Ammo ana shu majlisda shu savol berayotgan kishini qaynotasizmi, xotinini aka ukalari bo'ladimi, umuman bu savolni bermaslik kerak bo'ladi. Bu o'rinda ali roziyallohi anhuning fe'li ergashlik maqsadga muvofiq bo'ladi. Bu odob hayosi edi. Hayoning o'nta turi

turini aytdik. Shundan beshtasini gaplashgan bo'ldik. Birinchisi, jinoyat hayosi, ikkinchisi, kamchilik nuqson hayosi, uchinchisi, ulug'lash hayosi, to'rtinchisi, karam saxovat hayosi, beshinchisi, odam hayosi. Inshaalloh darsimizni ertaga davom etkazamiz. Assalomu alaykum va rahmatullohi va barakatuh.