bismillahir rohmanir rohim. Alhamdulillohi robbil a'lamin, vassalatu vassalomu ala shirofil mursalin va ala alihi va ashabihi ajma'in. Ammabot, assalomu alaykum va rahmatullohi ta'alib va barakatuh.
birodarlar, tazkiyatun nafs darslaridan, nafsni poklash darslaridan, tasavvuf darslaridan,
hayo manzilatini o'qiyotgan edik, davom etamiz. Ulamolar hayoning o'n turi bor deyishdi. Kechagi darsimizda beshta turini o'qidik. Oltinchi turi. Xokisorlik hayosi. Hayoni bu turi bandani o'z robbisidan qiladigan hayosi. Banda o'zini xorligini, xokisorligini, hech narsa emasligini, ojizligini his qilib turib, hojatlarini so'rayotgandagi
hayosi. Mana o'rtasilarida islom bayrog'ini baland ko'targan, tarqoq musulmonlarni birlashtirgan, juda ko'p janglarda salchilarni mag'lub qilgan nuriddin zanki hal qiluvchi jang ma'raka oldida rabbisiga sajda qilib duo qildi. Nima dedi? Ey rabbim, nuriddin kim bo'ptiki, sen unga yordam bergani? Rabbim diningga yordam ber.
ya'ni banda o'zini ojizligini, xokisorligini, hech narsa emasligini his qilib, robbasidan hayo qilyapti, so'rayapti. Menga yordam bermagin parvardigor, diningga yordam ber. Men kim bo'libman menga yordam bergani? Agar banda o'zini qulligini, ojizligini, qo'lidan biron narsa kelmasligini tan olsa, Allohdan albatta hayo qiladi. Mana shu birodarlar ubudiyat hayosi deydi.
deyiladi. Quvchilik hayosi. O'zini ojizligini tan olib turib, robbisidan yuyalish degan. Yettinchisi, muhabbat hayosi. Bu hayo muhibning mahbubidan bo'lgan hayosi. Banda uni yodiga esiga robbisi tushgan vaqtida qalbi hayajonga to'ladi. Mana shu narsa uni yuzidan bilinadi. Atrofida turganlar buni tushunmaydi nima bo'layotganini.
Allohni eslasa, hayo qo'llab uyalib ketaveradi.
martabasi hurmati baland. Katta bir olim bo'lishi mumkin. Yo bir katta bir korxonani rahbari bo'lishi mumkin. Yoki bir katta bir urug'ni peshvosi bo'lishi mumkin. Xullas, martabali yoshi ulug' inson. Agar mana shu odam o'zini yoshiga yarashmaydigan qiliqlarni qilsa, bachkana hazilarni qilsa, yoshiga to'g'ri kelmaydigan ko'zi bilan unga bunga suqlanib qarasa,
qanaqa bo'ladi bu? Undan ko'ra quyuqroq bo'lgan odamlarga bu ishlar bunchalik ayb hisoblanmasa ham, lekin bu kishiga katta ayb hisoblanadi. Chunki u o'ziga yarasha sharafi, izzati bor inson bo'ladi. Hadis hudisida aytiladi va abu g'odur usod va bug'zilik shayx ila osiy ashab. Alloh taolo aytadi, men osiylarni, gunohkorlarni yomon ko'rib,
man. Lekin osiy qariyani ko'proq yomon ko'raman. Chunki yosh katta bo'lib qolganda ham o'zini tiyolmayaptimi? Yoshi bir joyga borib qolganda ham o'zini bir to'xtata olmayaptimi? Haqiqatan Alloh taolo uni yomon ko'rishiga loyiqman deb oladi. Birodalar, qirqqa kirganlar va unisoddagilar. Kimni yoshi qirqqa yetgan bo'lsa, bu kishi oxirat bozoriga o'tib bo'lgan bo'ladi.
qirq yoshga to'ldingizmi? Aqlingiz to'ldi, jismingiz to'ldi, ruhiyatingiz to'ldi. Siz komil inson bo'ldingiz. Qirqqa kirgich, o'zi shunaqa gap bor ekanda. Haligi pel atvorlar bo'ladi yu, inji, qaysar, baxil, sergab, shunaqa, yomon pelar. Qirqqa kirgicha shu odamni tuzalishi umid qilinadi. Qirqdan keyin ham shunday bo'lsa, bu endi o'zini guli deb.
deyiladi. Chunki bu yosh birodarlar taqvo yoshi deyiladi, salohiyat yoshi deyiladi. Bunaqa yoshga kirgandan keyin, bu inson qur'onga berilishi kerak, qur'onga suyanish kerak, amal qilish kerak, qur'on tilovati bilan ovora bo'lishi kerak, zikr bilan ovora bo'lishi kerak tili. Mana bu zormonlarni nima qilish kerak? Qo'yish kerak.
mana shu mana bu, mana shu mana bu kalta kalta nimalar bor a? Aytib qo'yiladi, qanaqa messenger edi? O'ttiz sekundlik qilib, kelaveradi, bunday qilsa chiqaveradi, nima edi? Hammasi esli bo'lib turibdi, xuddi bilmaydigan daxlar. Kap katta odamlar ham o'sha telefonga mana shunday moda olib yarim soatlab, bir soatlab o'tiradiganlari bor. Qaranglarda, uyat. Endi nimasi achinarli, yarim soat moda olib o'tirdi, o'lib
essin, bitta bir foydali narsani olgan bo'lsa. Yarim soat moda olib o'tirdi, bunday qarasa, kallasida biror narsa qolmagan da. To'g'rimi? Demak, inson yoshi qirg'idan o'tgandan keyin, mana telefonga moda olishni yig'ishtirish kerak. Yarashmaydi, akalar, ukalar, Allohdan qo'rqish kerak. Bunaqa yoshga, bunaqa maqomga, martabaga yetgan inson, bunaqa ishlarni qilishlikdan hay'o qilish kerak.
kimdan hayo qilish kerak? Qirq yasharigacha bu ishlarni qilgan bo'lsa, bo'pti, esi past, endi yosh bola, bo'pti endi bolada deb qo'yasiz. Qirq dan keyinchi? Uyatinglar. O'ninchisi, inson o'zini nafsidan hayo qilishi, o'zidan uyalishi. Bu turi hayoni. Hayoning eng sharafli va oliyjanob turi bo'ladi. Bu hayo hayoning eng yuksak navi bo'ladi.
agar banda o'zini karim deb bilsa, iffatli deb bilsa, sharafli deb bilsa, rozgo'y deb bilsa, bunaqa odam o'zini nafsidan rozi bo'lishi uni saodatli qiladi.
bir kishi manasiyatga qo'l uradi. Hech kim bilmaydi. Ammo o'zi biladi va Alloh biladi. Agar bu odam biz aytayotgandek, sharaf odam bo'lsa, rozgo'y deb bilsa, karim inson bo'ladigan bo'lsa, o'zini shu holatga tushib qolganligini ko'rib turib, o'zidan o'zi uyaladi, o'zini qalbida bir alamni his qiladi, qiynaladi. Mana shu mashaqqat uchun yetarli azob bo'ladi.
esiga tushib ketsanglar, xijolat bo'lib ketaveradi. Kimdan? O'zidan. Shuning uchun sharif inson o'zidan, o'zini nafsidan rozi bo'lishiga intiladi. Agar o'zini nafsidan rozi bo'lsa, albatta saodatini topadi. Ulamalar aytishadi, inson agar o'zidan hayo qilsa, endi boshqalardan hayo qilishlikka avlora emasmi? O'zidan yuyalayaptimi?
bu odam odamlardan ham uyaladi, Allohdan ham uyaladi.
mana hayoni o'nta turini aytib o'tdik. Yana nazorat, kuzatuv hayosi degan narsa bor. Bunaqa hayol insonda qachon paydo bo'ladi? Alloh menga qarab turibdi, Alloh meni ko'rib turibdi degan e'tiqod qalbida mustahkam bo'lsa. Qaytaraman. Alloh meni ko'rib turibdi, Alloh menga qarab turibdi degan e'tiqodi mustahkam bo'lsa, bu insonda mana shu
shu hayo bo'ladi. Alam ya'lam bi anna lloha yaroh. Axir Alloh uni ko'rib turganligini bilmaydimi? Alloh taolo shunday deyapti oyatda. Katta bir supermarket tasavvur qiling. O'nta, o'n beshta kassa bor. Kassada o'tiradigan ishchilar bor. Ularda har bitta so'zini, har bitta xatti harakatini yozib turadigan nima bor? Kameralar bor. Uni kuzatib turgan
ganligini xo'jayini aniq biladi. O'shaning uchun telefon olib, telefon o'ynamaydi. O'shaning uchun birovni gapga solsa, chalg'imaydi. Qanday ishlaydi bu odam? Uni kuzatib turganligini aniq bilganligi uchun bilib gapiradi, bilib ishini qiladi. Yetti soatmi, sakkiz soatmi smenasi bormi? Tekkiz ishini qiladi. Endi yigirma to'rt soat kuzatuv ostida ekanligini inson qisib tursa chi? Robbimiz birodalarimiz
bizni albatta kuzatib turadi. Ammo buni biz his qilmaymiz. Mana kamerani qo'yib qo'ygan bo'lsa, kamera turibdi. Uni ko'rasiz, his qilasiz. O'zingizni noqulay his qilasiz. Yoki ustida turibdi bitta odam qarab, har bitta qilayotgan xatti harakatingizga. Uni kuzatayotganligini ko'rib turibsiz, noqulay his qilasiz o'zingizni. Ammo rabbimizning kuzatuvi shunday kuzatuvki, rabbimiz o'zi latif bo'lganligi uchun, kuzatuvi ham latif.
deymiz, yelkamizni hech narsa bosmaydi. Ko'zimizga bir narsa ko'rinib turmaydi. Bormi shu narsa? Robbimiz latif bo'lgansiz, shuning uchun kuzatishni ham, nazorat qilishni ham latif. Bizga ma'lolat yo'q. Demak, birodarlar, bunaqa hayo bandada qachon paydo bo'larkan? Robbim meni ko'rib turibdi deb aniq ishongan paytida. Agar mana shu hayo bo'lsa unda, qabil amallarni
hech kim yo'q bo'lganda ham qilmaydi, odamlarni oldida bo'lganda ham qilmaydi.
birodarlar, Alloh taolo doim biz bilan birga. Vohima akum aynama kun tun. Qayerda bo'lmanglar, qanday holatda bo'lmanglar deyapti Alloh taolo. U Alloh sizlar bilan birga. Umarun hatto roziyallohu anhu ana shu cho'ponni nima qildi, sinadi. Xalifa ko'chada shu sahroda ketib borar ekan, yo'lda ketib borar ekan. Qo'ylarda haydab ketayotgan bir sahroyni ko'rdi. Haligini sinamoqchi bo'lib, qo'ylaridan bitta
bittasini menga sotmaysanmi dedi. Cho'pon aytdi, bu meniki emas qo'ylar, saidimiki, ya'ni xizmat taqillab olib qo'y boqadi. Ha, bo'ri yeb ketdi deb qo'yasan, dedi. Yo'l ham ko'rsatyapti o'zi. Haligi nima dedi sahroyi? Vallohi hozir menga pul juda ham zarur va saidim menga ishonadi. Agar qo'yni bo'ri yeb ketdi desam, ishonadi.
lekin Allohchi dedi. Ya'ni Alloh ko'rib turganligini his qilyapti. Hech kim ko'rmayapti. Tushunarlimi? Ha, saidim menga ishonadi, lekin Allohchi. Alloh sen bilan birga ekanligini his qilishing. Bu ham hayoning eng oliy turi bo'ladi. Alloh taolo bandalari bilan birga. Bu birgalik ikki turli bo'ladi.
birinchisi, umumiy birgalik, ikkinchisi xos birgalik. Umumiy birgaligi nima? Ko'rib, kuzatib, bilib turishi. Xos birgaligi qo'llab quvvatlashi, yo'lashi.
vahuvamakum aynamakuntum, vallohu bima ta'maluna basir. Sizlar qayerda bo'lsangizlar, u sizlar bilan birgadir, Alloh qilayotgan amallaringizni ko'rib turuvchidir.
birgalik ikki xil bo'ladi. Kuzatib turishi bilan, ilmi bilan, ikkinchisi yordam berishi, qo'llashi, nusrat berishi, ikrom ko'rsatishi bilan. Alloh taolo aytadi, sari billa, innalloha ma'alladina taqov va alladinahum muhsinun. Birinchi oyatda Alloh ko'rib bilib turishi bilan, ilmi bilan birga deyildi. Ikkinchi birgaligi qo'llab quvvatlashi bilan birga dedi.
hatto Alloh aytyapti, zotan Alloh taqvodor bo'lgan va chiroyli amallar qilguvchi zotlar bilan birgadir. Allohni biz bilan birga bo'lishi, agar taqvodor bo'lsak, qo'llashligi deb tushunamiz. Lekin odamlarni hammasi bilan birga bo'lishi kuzatib turishi bilan bo'ladi. Allohning yaqinligi. Allohning bandaga yaqinligi. Bu yaqinlik haqida qur'onda shunday deyilgan, astaydi billah,
vo ida sa'laka ibadi, anni, fainni, qoriib. Uji bu da'vatat da'a idada'an. Fal yastaji bu li va li uminu bi la allahum yarshudum. Bandalarim, sizdan, ey muhammad alayhissalom, men haqimda so'rasalar, men ularga yaqinman. Men ularga yaqinman. Menga duo qilgan paytlarida duogoylarning duosini ijobat qilaman.
bas, haq yo'lga yurishlari uchun, ular ham mening da'vatimga javob qilsinlar va menga imon keltirsinlar.
Alloh taolo aytyapti, bandalarim, ey muhammad alayhissalom, sizdan bizni robbimiz Alloh qanday zot deb so'rasa, ayting, men ularga yaqinman. His qilamizmi shu yaqinligini?
when Alloh is with you, Alloh siz bilan birga ekanini, sizga yaqin ekanini his qilishing, mana shu narsa imonning taqozosi. Alloh sizni ko'rib turishini, sizga yaqin ekanligini unutib qo'yganingda, men siyatga qo'laverasan. Alloh ko'rib turadi, u siz bilan birga deydi, hayo qiladi. Ehson martabasi qanaqa martaba edi?
ta'budollohakaannaka tarohu, fainlantakun tarohu, fainnahu yaraka. Ehson nima? Ehson nima desa, payg'ambarimiz aytyaptilarki, Allohni ko'rib turganingdek ibodat qilishing. Garchi Allohni ko'rolmasang ham, Alloh seni ko'rib turibdi. Birodarlar, mana shu ehson martabasi bo'ladi. Agar kishi mana shu ehson martabasida turadigan bo'lsa, ehson martabasiga yetgan bo'lsa,
xayo degan narsani eng zo'r shu insonda bo'ladi. Biz xayo deganda odamlarning ko'pchiligi tushunadigan, odamlarni oldida yerga qarab turish, bet qizarishi, odamlarga gapira olmasdan bunday tortinib turishligi, bunaqa narsani tushunmayapmiz biz xayo deganda. Bu xayoni eng past turi. Xayoni eng olisi Alloh meni ko'rib turibdi deb inson ish qilishi. Xayoni o'nta turini gaplashdik birodarlar.
birinchisi, jinoyat hayosi. Ikkinchisi, kamchilik hayosi. Uchinchisi, ulug'lash hayosi. To'rtinchisi, karam, saxovat hayosi. Beshinchisi, odob, hurmat hayosi. Oltinchisi, o'zini past baholash, o'zini nuqsonli deb bilishlik hayosi. Yettinchisi, muhabbat hayosi. Sakkizinchisi, ubodiyat, qulchilik hayosi. To'qqizinchisi, sharaf va izzat hayosi.
to'rtinchisi, o'zining nafsidan hayo qilishlik. Alloh azza va jalla hammalarimizni o'zidan hayo qiladigan bandalar qatorida qilishini so'raymiz. Aquvli qovli hada va astag'firullohu alayhi va lakum. Va assalomu alaykum va rahmatullohi ta'ali va barakatuh.