bismillohu rahmonur rahim, alhamdulillohu robbil ma'lummiy.
va salatu va salamu ala ashrafil mursalin va ala alihi va ashabihi ajma'in. Ammabat, assalomu alaykum va rahmatullohi ta'alibu barakatuh. Bismillohu rahmonur rahim. Nafs tarbiyasi, tazkiyati nafs, silsilat darsidan birodarlar, iftiqor, Alloh taologa faqirlik manzilatini o'qiyotganidek davom etamiz.
iftiqor, muhtojlik, Allohga faqirlik. Faqirlik manziladi. Avvalgi darslarimizda aytdik, muhtojlik, faqirlik deganda odamlarni ko'pchiligini tasavvurida, o'sha topish tutishi nochor bo'lgan odam tushuniladi. Daromadi oz, tirikchiligi qiyin, yordamga muhtoj odam. Lekin bizni mavzumizdagi faqirlikka bu narsalarni umuman aloqasi yo'q. Chunki biz ayt
aytgan faqirlik, bu shunday faqirlikki, Allohga bo'lgan faqirlik. Hamma faqir. Alloh taolo qur'onda aytib qo'ydi, astaydibeklar, ya ayyuhannasu, antumul fuqaro ilollohi, vallohu huval g'oniy yul hamid. Ey insonlar, sizlar Allohga muhtojdirsizlar. Insonlar deb Alloh mutlaqo aytdi. Millat qanaqa? Qaysi zamonda yashagan? Olimmi, omimi?
boymi, kambag'almi, erkakmi, ayolmi, inson degan nomi bormi? Tamom. Bu Allohga muhtoj bo'ladi. Allohni yolg'iz o'zigina behojab va maqtovga loyiq bo'lgan hisob. Demak, biz aytayotgan faqirlik, odamlar o'ylayotgan faqirlik emas. Biz qachon o'zimizni ojizligimizni va Allohga muhtoj ekanligimizni his qilamiz? Qachon?
ikkita holatda. O'zimizni kimligimizni tanisak va Allohni kimligini tanisak. Man arofa nafsahu, arofa rabbahu. Kim o'zini tanisa, keyin rabbisini taniydi. Ikki xil holatda o'zimizni Allohga muhtoj ekanligimizni bilamiz. Birinchi holat, o'zimizni kimligimizni taniganimizdan keyin, ikkinchisi, Allohni qanday zot ekanligini bilganimizdan keyin.
Allohni bilish, tanish. Birodarlar, Alloh taoloni tanishlik, ma'rifatni uchta yo'li bor. Birinchisi, tafakkur qilish. Ikkinchisi, o'qish, uchinchisi, nazar solish. Birinchisi, tafakkur qilish. Koinotga qarang, tafakkur qiling. Mana shunday mukammal suratda yaratilgan tabiatni yaratuvchisi bo'lgan zot zaif bo'lishi
mumkinmi? Yo'q. Zaif bo'lsa bunaqa qilib yarata olmas edi. Tafakkur qiladigan bo'lsak, bu koinot siz bilan bizga birodarlar Allohni ishlarini xabarini beradi. Allohni fe'llari siz bilan bizga o'zini Allohni tanitadi. Allohni ishini kuzating. Birdaniga boyni faqirga aylantirib qo'yapti. Birdaniga boyni faqirga aylantirib qo'yapti. Mana kechagi darsimizda aytdik. Bog'ori burdini sotdi o'sha boy.
falon mamlakatga borib yashayman degan niyatni qildi, biznes planni tuzdi, bankka pulni qo'ydi, o'sha mamlakatga borib turib, shu pulni chiqarib, tijoratini yuzmoqchi edi. Lekin ana shu bankka qo'yishlikda, raqamlarni terishida bitta raqamga adashuvdi, bir lahzada gadoyga aylandi. Allohni ishlarini qarang. Bir lahzada boyni gadoyga aylantirib qo'yyapti, bir lahzada gadoyni boyni aylantirib qo'yyapti.
bir lahzada aziz hurmatli bo'lgan odamni bir zumda xor qilib qo'yyapti, ev aksincha, xor bo'lib turgan bandani bir zumda aziz mukarram qilib qo'yyapti. Yusuf alayhissalom hissasi. Nima aloqasi bor bugungi mavzumizga? Yusuf alayhissalom, akalari xorlab quduqqa tashlab ketishdi, o'lsin deb. Quduqqa tashlab ketishdi akalari. Uni yo'lovchilar quduqdan chiqarib olib, qul qilib sotib oladi.
ishdi. Ana xor bo'ldi. Odamlar xor qilyapti. Vazir sotib oldi. Uyiga olib keldi. Balog'atga yetgandan keyin, husni chiroyi ochilib, ko'zga ko'rinib qolgandan keyin, shu vazirning ayoli zinoga taklif qildi. Yusuf aleyhisselom o'zining iffatini saqladi. Vazirning ayoli xor qilib, qomatdi. Qamoqda o'tirdi bir necha yil. Va Alloh taolo o'zi xohlaganida aziz qilichlikni vazirga aylantirib qo'ydi.
qo'ydi. Aytyapmiz ku, Alloh xohlasa, bir lahzada azizni xor qilib qo'yadi, xorni aziz qilib qo'yadi. Shuni bilsangiz, Allohni shunday qudrat egasi bo'lgan zot ekanligini bilsangiz, Allohga muhtojligingizni his qilasiz da. Keyin, bu qizsani oxirida vaqt o'tib, yusuf alayhissalom vazirlik martabasida maqomida bo'lib, ko'chada o'zini a'yonlari bilan ketib borarkan, vazirning ayoli uni ko'rib nima dedi?
toat sababli qullarni podshohlikka ko'targan va ma'siyat sababli podshohlarni qullarga aylantirgan zot, har qanday ayb uni husondan pokdir dedi.
avvalgi darslarimizda birodalar aytib o'tdik. Inson yoshi bir joyga borganda, hayotiy tajribalar to'planganda, boshidan issiq sog' o'tgandan keyin ancha mulla bo'lib qoladi.
endi yoshi bir joyga bordi, saysanga kirdi, yetmish ga kirdi, ko'p narsalarni tushunib yetdi. Tajribali bo'ldi. Ammo endi foydasi yo'q bu tajribalar. Chunki ketadigan payt yaqinlashib qoldi. Endi shu tajribalarni ertaroq bilganda qanaqa bo'lardi? Foyda olarmidi shu tajribadan, ilmdan? Saysanga kirgandan keyin aytadiki, ey, ustozim to'g'ri aytgan ekan. Vaqt ko'rsatdi shu narsani. O'shanda, o'shanda domlami aytganini
mahkam ushlamagan ekanman. E estigina umrim attayin bekorga ketdi deydi. Domlalar aytyapti ustozlarimiz, bu jamoatlar islom hovlisiga tikilgan kapalar degan edi, olovdim domlamiz. Mana shu guruhlar, oqimlar haqida so'raganimizda, islom hovlisiga tikilgan kapalar degan edi. Bu kapalarga kirishdek to'g'ri emas degan edi. Yoshi yetmish ga borgan, hayotiy tajribasi katta bo'lgan
bo'lgan ulkan islomiy diniy ilmlar egasi bo'lgan ustozimiz shu gapni aytganda, kim shu tajribani olgan bo'lsa, yutdi, kim quloq solmasdan o'zim bilaman, aqlliman degan bo'lsa, yutkazdi. Biz ko'zimiz bilan ko'rdik. Mana endi saysaga kirgandan keyin, boyagi tajribalarga ega bo'lgan odam ancha ilmli bo'ldi, ammo bu tajribani unga endi foydasi yo'q.
uylanib, ayolini tarbiyalaguncha, oilasini tartibga keltirguncha ancha qiylanib, adabini yeb qolgan odam aytgan ekan.
mendan avval uylanganlardan ham xafaman, mendan keyin uylanadiganlardan ham xafaman.
uylandi, ayolini, oilasini tartibga keltirguncha ancha qiynaldi, adabini yeydi, tajribali bo'lib qoldi. Endi shunaqa deyapti.
.
.
endi shunaqa deyapti. Ha nimaga o'zingdan burungilardan xafasan? Shuncha qiyinchilik bor ekan, xotinni tarbiya qilish, oilani o'rniga kiritilishlik. Mendan burungilar shu boshida o'tkazgan tajribasini menga o'rgatmagan ekan. Ulardan shuning uchun xafaman. O'zingdan keyingi uylanadiganlardan nimaga xafasan desa, meni shuncha tajriba to'plaganimdan bittasi kelib so'rab foydalanmayapti. O'shandan xafaman deydi. Ukalar,
so'ranglar kelib, o'sha domlamiz hayotini ellik yilini da'vat o'tkazib, to'plagan tajribasini berardi, shunday olardik, biz yutar edik.
qo'yinglar. Shuning uchun birodarlar, biz agar Allohni kalomini o'rgansak, payg'ambar Rasulullohning sunnatini o'rgansak, nimaga ega bo'lamiz? Haqiqatlarni ertaroq bilib olamiz. Endi qancha erta bilsak shu haqiqatlarni, undan foydalanishlik imkon bo'ladi. Demak, eng asosiysi birodarlar, haqiqatlarni munosib vaqtda anglash
anglab yetish kerak. Munosib vaqtda anglab yetishlik kerak. Mana fir'aun ana robbukumul a'la degan edi. Men sizlarni eng katta robbiylar deganim. Mendan boshqa iroq yo'q sizlar uchun degan edi. Banu isroilni chaqaloqlarni so'yib o'g'il bolalarni, qiz bolalarni tirik qo'ygan edi. Keyin Alloh uni halok qilib, cho'ktirdi. Cho'kayotganda nima dedi? Banu isroil iymon keltirgan
zotga men ham iymon keltirdim, men ham musulmonlardanman dedi. Mana tushundi haqiqatni. Mana ilmli bo'ldi. Haqiqatni angladi. Kalima keltirdi. Faqat qachon? Qachon? Cho'kayotibmi? Boshqa chorasi qolmagandami? Yer yuzini eng katta kofiri iymonga keldi, faqat qachon va qaysi holatda? Unga iymon foyda bermaydigan paytda. Allohga bulqildimi?
Alloh uni nochorlikda aytgan kalimasini qabul qildimi? Yo'q. Astaydi billah. Al an va qoda asoyita qoblu va kunta minal mufsi deydi. Endimi? Alloh aytyapti. Endimi? Axir sen ilgari shu paytgacha itoatsizlik qilgan va buzg'unchi kimsalardan bo'lgan eding u. Imtihonga kirdi talaba. Bilet tushdi qo'liga, oldi o'qidi. Javobni bilmadi.
chiqadi. Imtihondan o'ta olmadi. Qabul bo'lmadi. Endi chiqdi tashqariga, o'sha savolni javobi qaysi kitob tarigini borib topib o'qidi. Endi boyagi savolga javobni biladi. Endi bu bilimini foydasi bormi? Yo'q, vaqt o'tdi. Shuning uchun yoshligida, kuch quvvati o'ziga yetarli bo'lib turganda, hayotini avvalida, iymon foyda keltiradigan paytda, inson kitobi sunnatni mahkamatga
mushlaydi. Yoki qarib mumkinlab, qo'lidan hech narsa kelmay, hech narsa yaramay qolgandan keyin, bir oyog'i go'rga osilib qolgandan keyin, nima qiladi? Afsus nadomat chekadi. Buni foydasi yo'q. Yana bir karra. Haqiqatlarni tanib ol, oq qorani ajratib ol, ahling zehningda xato xurofotlarni chiqarib tashla, johillikdan qutulgin. Johillikni
nima edi? Noto'g'ri ma'lumotlar, noto'g'ri fikrlar, noto'g'ri tushuncha tasavvurlar, johillik, noto'g'ri falsafalar edi. Bir odamni qo'lida beshta diplomni bo'lishi mumkin. Beshta universitetni bitirgan. Lekin mana shu beshta diplomni Allohni tanishlikka uni olib bormagan bo'lsa, qiyomatda borligini tushunishlikka, payg'ambarda haq ekanligini tanishga olib bormagan bo'lsa, bu odam shariatimizda
oxil deyiladi. Birinchi fikr, haqiqatlarni tanib ol, xurofatlarni, gumon shaklarni chiqarib tashlaganlikdan, dalilsiz narsaga erishma. Qarang da. I arifil haqqo, ta'rif ahlahu deyiladi. Haqni tanib ol, keyin kim haq egasi ekanligini bilasan. Haqni tanigin, keyin haq ahllarini taniysan.
siz falonchini haq deyapsiz da, shaxsiyatiga qarab turib. Unga qarshi bo'lganda nohaq deyapsiz. Avval siz haqni ajratib oladigan ilmingiz bormi? Yo'q. Yo'q. O'shaning uchun biladigan odamlarda nima qiling? So'rab aniqlang. Avval haqni tanib ol, endi kimni haqida turganligini tushunasan. Ikkinchi fikr. Musulmon kishi hayotga
real qaraydi. Boricha qaraydi. Boricha qabul qiladi, boricha ko'radi. Xomxayollarga, orzularga aldanib qolmaydi. Ammo musulmon bo'lmaganlar ayni shunaqa bo'lishadi. O'zlari to'qib olgan xurofotlarga ergashadi. Orzu xayollariga berilib ketishadi. Nima emish? Inson hech kimga muhtoj emasmish. Ularni e'tiqod edi. Inson mutlaq erkinmish. Inson uni taqdiri o'zini
o'zini qo'lida emish. Inson o'zini baxtini o'zi yaratarmish. Men nimaga erishgan bo'lsam deydi, xudo tanib deydi, mana shu mehnatim bilan, qo'lim, g'ullarim bilan erishdim deydi. Alloh yo'q ularni hisob kitobidan. Inson tamomiy hur emish. Taqdiri o'zini qo'lida emish. Yo'q birodar, inson qul. Inson qul. Inson faqat savob, gunoh ishni qilishda hur.
ixtiyorida. Ma'no bu ishni qilamanmi, ma'no bu ishni qilamanmi? Shuni ixtiyor qilishlikda hur. Mana shu imtihon. Lekin natijasi baribir uni qo'lida emas. Bilasizmi inson nimalarga hur? Issiq sovuq, ob havo. Insonni ixtiyoridami? Yo'q. Demak inson issiq sovuqni qo'li. Shart sharoit. Uni qo'lida hammasi? Yo'q. Shart sharoitni qo'li. Yo hozircha oshna bora olmayman, nima
hozir yo'lda to'sib qo'yibdi, yo bo'lmasam perevolga qor yog'ib qo'yibdi. Ha ana, hozir karantin, birga chiqarmayapti. Shart sharoitni quriy ekanmi yo hur akami? Boylik, kambag'allik, uni ixtiyoridami? Ha yo'q, demak buni ham quli. Sog' kasal bo'lishchi. Uni ixtiyoridami? Yo'q. Inson hurmas. Allohni tanimagan odam insonni mutlaq hur. Taqdiri o'zini qo'lida, baxtini o'zi yaratadi.
bekaladi, beshtasini aytibsan. Kerak bo'lsa, bitta tupurgingni yuta olmaysan. Qaysi hunarda tanlashda, hur ixtiyorida, qaysi ishda qilishlikda, hur ixtiyorida. Shunda ham bu ishlarning natijasi uni qo'lida emas. Ha, hamma ko'chirgan ko'chatimiz ham tutib ketavermaydi yu. A? O'sha qiylanib yotilgan qur'onimiz vaqtida kelmay ham qoladi yu kallaga. To'g'rimi?
yo'q. Oshimiz doim bir xil damlanadimi? Yo'q a? Tushuninglar, inson qo'l. Inson qo'l, hurmas. Musulmon odam hayotga uni boricha qarab ko'radi. Alloga muhtoj deb biladi o'zini. Alloga faqir deb biladi. Mana shu hayotga real qarash bo'ladi. Alloh saqlasin. Masalan, shunaqa bir bemollar bor, ahli zayd. Ustida kiyim turishini xohlamas ekan, yirtib tashar ekan, yalang'och turishini xohlar ekan.
ekan. Jasadini qarasangiz, tekkis, oyoq qo'li, figurasi, hamma yog'i o'rnida. Lekin Alloh aqlini olib qo'ygan. Uni aqlini ishlab turishiga kim o'qiladi ekan? Shunaqa esi past odamlar bor. Nima ekaniga qaramaydi. Yuragi uryapti, ko'zi ko'ryapti, hamma yog'i o'rnida, ammo aqli chatoq. Shuning uchun siz bilan biz aniq bilib olaylik. Ey banda, sen Allohga faqirsan, muhtojsan. Aqlingni ishlab turishida, a'zolaringni
ishlab turishida Allohga muhtojsan. Payg'ambarimizni duosi bor.
va la takilna ila afusina tor fata aynin va la aqallamin dhalik ya arhamar rohimin. Duoni qarang. Muhammad alayhissalomni duosini qarang. Parvardigor, ey rahimliklarning rahimlirog'i bo'lgan zot, bizlarni ko'z ochib yumguncha yoki undan ham qisqaroq vaqtga o'zimizni holimizga tashlab qo'ymagin. Bir sekundda uch yo to'rt marta ochib yopasiz ku o'zingiz, bilasizmi?
bir sekundda to'rtdan birinchi muddat. Shunaqa qisqa muddatga ham bizni tashlab qo'yma. Biz senga shunaqa muhtojmiz. Chunki aytyapmiz ku, bitta guruchni yutayotganingizda klapini ushlab qoladi, bo'ldi ketdingiz. Ibn umar roziyallohu anhudan. U kishi aytadiki, payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallam kamdan kam hollarda biror majlisdan sahobalariga mana bu duoni o'qimasdan turmasdilar.
advo. Allohu maksim lana meni hoshyat ekan. Men yahudu baynana va baynaman osiyik. Parvardigor, bizga, bizni senga mas'iyat qilishdan to'sadigan qo'rquv, bizni jannatingga yetkazadigan toatni, bizga dunyo musibatlarini yengil qiladigan qattiq ishonchni nasib qilgin. To tirik ekanmiz, bizni quloqlarimiz, qo'llarimiz,
va quvvatimiz bilan huzurlantirgin va buni bizdan keyingilarga ham meros qolg'uvchi qilgin.
odamni ulug' inson deyilsa, uni u ulug'ligi albatta aqliga bog'liq.
jismonan sog'lom bo'lishing bog'liq. O'sha ulug' deyilayotgan falonchi odamni Alloh aqlini shunday o'chirib qo'ysin, hech kimga kerak emas. Tamom bunaqa ulug' inson. Siz bilan bizni jasadimizda mana bu qulog'imizni ichida bir suyuqlik bor. Bu o'sha muvozanat, balans asbobi deyiladi. O'sha suyuqlik o'rnida turar ekan, tikka yuramiz, g'oz yuramiz. Agar ana shu suyuqlikni ishi bajarmay qoladigan bo'lsa, oyog'larimizni razmeri
ikki to'g'ri yurishimiz uchun, qirq ikki, qirq to'rt emas, sayson to'qson bo'lib ketishlik kerak. Yarim metrdan bo'lishi kerak oyog'imizni razmeri, uzunligi. Agar shu asbob qulog'imizni ichidagi shu balans asbobi ishdan chiqsa, velosipedda minolmaymiz. Ha ko'zingizni issiq sovuqni ko'rib bilmaslikka, bu ne'mat emasmi? Allohga muhtoj emasmisiz? Doktorlardan so'ranglar. Insonni jasadda turgan bitgani mo'jizaligini aytib beradi. Sahrniy diabet.
saxr, bizni tilda. Nima u? Adasini to'lab qo'yasizlar, doktorlar. Oshqozon osti bezi insulin degan moddani ishlab chiqaradi. Ana shu insulin o'ttiz yetti gradusda tanadagi shakarni eritadi. Agar ana shu modda kamayib ketsa, insulin olishga to'g'ri keladi. A? Saxr bo'lganlar bilasiz, bir joyni kesib olsa, tikkalanish qiyin, organizm ancha bo'lib ketadi, yudab ketadi. Biz Allohga muhtojmiz, birodarlar. Har bitta holatimizda.
sizga yoqadimi bu, yoqmaydimi, rozimisiz, norozimisiz, tan orasimi yo'qmi, siz Allohga muhtojsiz. Bexor jazob kim? Hech kimga va hech narsaga muhtoj bo'lmaydigan Alloh subhanahu va taoloning o'zi. Birinchi fikr, sen birodar, haqiqatlar, qonunlar, faktlar bilan muomala qilasan. Ikkinchi fikr, sen
faqirsan, muhtojsan. Kimga? Allohga, buni tan ol. Uchinchi fikr. Seni mana shunday muhtoj qilib yaratilganligingda hikmat bor. Sen o'zingni Allohga faqir, muhtoj ekanligini tan olsang, Allohga intilasan, Allohga iltijo qilasan, Allohga iqbol qilasan, Allohga yaqinlashasan, mana shu zaifliging sababli va shu bilan baxtli bo'lasan. Demak, seni Allohga faqir bo'lishing, zaif bo'lishing seni baxtli qiladi. To'rtinchi fikr. Agar sen o'zing
o'zingni Allohga muhtoj deb bilsang, o'zingni Allohga faqirman deb bilsang, sen boy badavlatsan. Agar o'zingni kuch quvvatingni Alloh bilan deb bilsang, sen quvvatlisan. Sen o'zingni Allohga faqir deb bilsang, o'zingni boyligingni Alloh bilan deb bilsang, sen boysan. Mana shu asosiy xulosa. Ahmad. Cho'ntagida bir so'm puli yo'q.
yonidagi o'rtog'ini cho'ntagida uch ming so'm pul turibdi. Qaysinisi boy, shu holatda? Kimnisi boy, shu holatda? Uch ming so'm puli bor o'rtog'i. Xo'p, yaxshi. Demak, ahmad kambag'al, uch ming so'm puli bor, o'rtog'i boy. Ammo ahmadni otasi juda ham katta boy. So'rasa, yuz mingni ham berib qo'yadi. Hozir ahmadni cho'ntagida bir tiyin puli yo'q, o'rtog'ini uch ming so'm puli.
so'ng puli bor. Endi kim boy? Endi kim boy? Ahmad otasiga muhtojda, ahmad otasiga faqirda. Otasi ahmadni o'ziga muhtoj ekanligini biladi va yaxshi ko'radi da shu bolasini. Endi kim boy? Demak, eng muhimi, kimga suyanishni va kimga ishonishni bilish kerak.
qalblarimizni xolis Allohga topshirib, parvardigor Allohumma arenal haqqi haqqon va rizqu ni tibba dedik. Parvardigor bizga haqni haq qilib ko'rsatgin va unga ergashniy nasib qilgin. Botinni botil ekanligini ko'rsatgin va undan chetlatishniy nasib qilgin deylik. Chunki haqni topishimiz ham bizni qo'limizda emas. Aquli quvli hayda va astag'firullohu alayhi vallakim. Innallohu vamalak, ataxu yusallu una anqiqat.
nabiya yuholladini a'malu sallu alayhi vasallamu tashlima. Vassalomu alaykum va rahmatullohi ta'lil va barakatuh.