muridning sifatlaridan nafil amallar bilan Alloh taologa yaqin bo'lishlikka doim intiladi. Murid bu Alloh va rasulini rozilarigina istab harakat qilayotgan odam. Ya'ni hammamiz muridmiz. Nimanidir xohlayapmiz. Nafil amallar bandani Allohga suyuklik qilishini bilganidan keyin, bu murid bo'lgan banda nafil ibodatlarga polvon bo'lib qoladi. Nafil namozlari o'qiydi.
necha rakat o'qishingiz tayin, qiblaga qarab turishingiz kerak, shartlari bor. Ro'za. Ramazon ro'zasi. Albatta ramazonda bo'lishi kerak, albatta tongda saharda saharlik qilish kerak. Shartlari bor. Haj. Hajni aniq belgilangan kuni bor, oyi bor. Haj amali qilinadigan joyi bor. Ehrom kerak, miyqot kerak, a? Ammo sizniki unaqa emas.
ma'qulmi? Ha, nafil amalda qilmagan odam gunohkor bo'lmaydi. Bu nafil amallarni qilishimiz Allohning muhabbatiga sabab bo'ladi. Yana, murid yana xilvatni yaxshi ko'radi. Yolg'iz turishlikka qalbi moyil bo'ladi. Shunaqa odamlar bo'ladi. Hech ham yolg'iz tura olmaydi. Hech ham jim tura olmaydi. Doim kompaniyada turish kerak.
doim bir kim bilandir gaplashib turish kerak. Bekor qoldizmi? Nima qilyapsan? Nima qil. Gaplashib turing. Nimaga doim aloqada bo'lib turish kerak? Aytingchi. Murid odam Allohni roziligini haqiqiy iroda qilgan murid yolg'izlikni yaxshi ko'radi. Ammo biz aytayotgan jamoatchi odamlar yolg'iz o'tira olmaydi. Yolg'iz qolsa, o'zini noqulay his qiladi. Odamlarsiz tura olmaslik. Mana shu kasal
muflislikning alomati deyiladi. Muflis kim edi? Bankrot deb qo'yamiz a. Hamma yog'idan ajragan, hech voqeasi yo'q odam muflis deyiladi. Muflislikni alomati min alama til iflas, ya'ni muflislikni alomatlaridan bittasi yolg'iz tura olmaslik. Sodiq muridasa, yolg'iz qolishni xohlaydi, sababi o'tirib robbisi bilan gaplashadi da.
ya'ni munojot shunaqa ibodatki, yoningizda hech kim bo'lmaydi. Hech kim yo'q, mashinangizda ketyapsiz, tolada ketmon chopyapsiz, hech kim yo'q. Shu yerda siz xuddi ro'parangizda turgan odamga gapirayotgandaqa, Allohga gapirasiz. Sizni eshitayotganligiga aniq ishonib turib gapirasiz Allohga. O'sha munojotni mazasini tushunib qilib ko'ringlar, ukalari. Sizlarga endi mana qo'linglardagi zolmonda munojotga yo'l qo'yamiz.
bo'lmaydi. Bekor qoldinglar qaraverasizlar, bekor qoldi qaraverasizlar. Yolg'iz qop ko'ringlarda, mazza oladi. Qop ko'ringlarda. Mana hozir yolg'izni mashinada ketadigan odam gaplashib ko'ring da. Yoki ertalab ishga ketyapti, gaplashib ko'ring da. Ovoz chiqarib gapiring obyazatelno, qulog'ingizni eshitsin. Endi unisini his qilasiz. Demak, haqiqiy sodiq murid robbisi bilan bo'ladigan xilvati bor. Yolg'iz o'tirib robbisiga
murojaat qiladi, zikr qiladi, tilovat qiladi, gaplashadi rabbisi bilan.
endi murojaatni nimaligini bilganingizdan keyin, uni mazasini totib ko'rganingizdan keyin, albatta yolg'izlikni xohlab qolasiz.
talab qolib ketganlar. Endi savol tug'iladi. Vahshatni his qilmaganmikin? Kechasi ham qolib ketadi, tasavvur qiling. Ha, vahshat bor, lekin Allohga bo'lgan payg'ambarimizning unisi ana shu vahshatni yengib yuboradi. Qanchalar sodiq murid bo'lsang, shunchalar ana shu unisini his qilasan. Qanchalar Allohga yaqinlasang, ana shu unisiga shunchalar yaqin bo'lsa,
qanoat. Qo'lida bor yo'q, birovga shikoyat qilmaydi. Qanoat qiladi. Doim sabrli, doim rozi, ammo dunyoni istagan odam doim och bo'ladi. Doim norozi bo'ladi, xariz to'ymas bo'ladi. Muridning sifatlaridan al muridu man kana nomuhu g'alaba. Haqiqiy murid
uyquni hayotni lazzatlaridan deb bilmaydi. Uyqu u uchun zarurat.
haqiqiy murid uyqu u uchun zarurat. Mana misol tariqasida biz imomo navaviyni aytishimiz mumkin. Imomo navaviy birodarlar mana oila qilmagan. Uyi solmagan. Qirq besh ga kirganda vafot etgan. Qarang, xuddi bir o'sha qisqa umr ko'rishini sezganday bo'lgan ekanda, umrini ilmga sarflagan. Masjidni bir kichkina yana hujrasini ajratib berishgan.
shu yerda yashab, shu yerda turib, shu yerda ijodini qilgan. Shu darajada xona tor bo'lgan, kitoblar bilan to'lganki, bironta odam ziyoratiga kelsa, ziyoratiga kelsa joy yo'q. Kitoblarni surib surib turar ekan, o'tkazib, besh olti minut suhbat qilib chiqarar ekan. Ana shu imomo navoiy kitob o'qiyotibmi, kitob yozyotibmi, uzoq o'tirganigidan uxlab qolar ekan shundek, qo'lida qalami, qo'lida kitobi bilan o'n minut uxlaydimi, yigirma minut uxlaydimi, shunday o'rganar ekan da, davom etkazib ketaverar e
organizm o'chib qolgan paytda uxlar ekan. Alohida oyog'ini uzatib, marosim qilib uxlamagan ekan. Mana, qarang da, u kishi ham o'tib ketdi. U kishini zamonida, u kishidaqa yashagan qasrlarni solgan boylar, podshohlar, sultonlar qanchasi o'tib ketdi minglagani. Hech qaysini ismi aytilmayapti. Lekin imomo navoiyda ismi aytilinyapti ya? Chunki murid bo'lgan ekanda bu kishi.
astaydu billah, ta tajaffa junubuhun anil mavoji ayyad'una robbaxun xavfun va tomag'a va minma rozaqunaxun yun fiqun. Ularning yonboshlari o'rin joylardan yiroq bo'lur. Ya'ni tunlarda kam uxlashadi. Ibodat bilan o'tkazadi tunni. Ular parvardigorlarga qo'rquv va umidvorlik bilan duo iltijo qilurlar va ularga biz rizq qilib bergan narsalardan in foqihson qilurlar.
ular. Demak, muridning uyqusi unga g'olib bo'ladi, ovqati oddiy bo'ladi, gaplari zarurat bo'ladi. Muhim savol. Nima uchun bir odam ibodatga yangi kirgan paytida din diyonatini o'qib o'rganib, endi namozga, ro'zaga, savobli amallarga kirishgan paytda ishini avvalida ibodatda ishtiyoqi katta bo'ladi? Nima uchun boshida
amallarda g'ayrati serob bo'ladi, keyin vaqt o'tishi bilan susayib ketadi. Ana shu amallardan zerikishli paydo bo'ladi. Savol tushunarli ekan. Haligi endi namozga kirishgan odam xohlasang, besh mahal mashg'ulotga qatnay ekanini ko'rasan. Zo'r kirdi namozga deysan. Shijoat bilan keladi, keyin qarasangiz, nima uchun ibodatni avvalida ishtiyoq, shijoat, g'ayrat zo'r bo'lgan, keyin vaqt o'tishi bilan susayib ketadi?
suyib ketishlik, hatto shu amallardan zerikishlik paydo bo'ldi. Javob, kimning irodasi avvaldan to'g'ri bo'lmagan bo'lsa, kunlarning o'tishi uni maqsadidan faqatgina orqaga qaytaradi. Kimning irodasi avvaldan to'g'ri bo'lmagan bo'lsa, kunlarning o'tishi uni maqsadidan faqat orqasiga qaytaradi. Ya'ni mana shu
mana shu narsalarni niyat qilib boshlagan bo'lsa, bunaqa odam, boshida ibodat zo'r bo'ladi, keyin vaqt o'tishi bilan niyati boshida chatoq bo'lganligi uchun, bu amallardan nima bo'ladi?
shu yo'lni avvalida niyatingda sodiq, rozgo'y bo'lmagan bo'lsang, haqni talab qilishda iroding to'g'ri bo'lmagan bo'lsa, iroding noto'g'ri bo'lgan bo'lsa, agar mana shu iymon yo'liga dunyoni topish maqsadida yurgan bo'lsang, odamlarni hurmat e'tiboriga yetishlik uchun yurgan bo'lsang, kunlar o'tgan sari bu yo'ldan malollanayotganingni, zerika ekganingni ko'rasan.
. Demak, mana shu din diyonat ishiga kirish ekan paytda, ishning avvalida niyati to'g'ri bo'lmagan bo'lsa, irodasi Allohni roziligi bo'lmagan bo'lsa, odamlarni dunyosi, odamlarni qo'lidagi matohini maqsad qilgan bo'lsa, bu amallar vaqt o'tishi bilan sizni zeriktiradi, malollantiradi, oxiri bu amaldan to'sib, Allohdan sizni uzoq qilib qo'yadi. Aqul qovli ha da va astag'firullohu livalakum va assalomu alaykum va rahmatullohi ta'alib va barakatuh.
xotin.