umrini oxirigacha mana shu ilm uni qalbida hikmatga aylanadi.
vasvasasi bilan yoqadi sizga, tekkiz narsa ekan, va hokazo ekan. O'shani teskari qarab turib, kim uchun ko'zingizni bu yoqqa olib qochganligingizni bir o'ylang da, qalbingizda shunaqa bir xotirjamlik deb siqilasiz, u ko'zi bilan zino qilgan, bunaqa halovatda borligini ham bilmaydi. Demak, mana shu kishi endi hakim inson bo'ldi. Ilmni eshitdi, Allohni buyruq ekanligini bildi, amal qildi. Endi bu odam hakim inson bo'ldi. Chunki ana shu halovat
mevani ta'mini totib ko'rgan bo'lsa, bu odam hakim bo'ladi. Mana shunday odam gapirsa, eshitganlar foyda topadi. Chunki u qalbidan gapiryapti, totib ko'rib gapiryapti, boshidan o'tkazib turib gapiryapti. Qadimda aytilarkan, qalbdan chiqqan so'z, qalbni tub tubidan ishonib aytilgan so'z qalblarga ruxsatsiz kirib boradi. Og'izdan chiqqan so'z esa quloqdan uyog'iga o'tmaydi.
deydi. Odamlar qachon sizni so'zingizdan foyda topadi? Qachoniki u so'zingizga o'zingiz amal qilib, samarasini topgan bo'lsangiz, ta'mini totgan bo'lsangiz, boshingizdan o'tkazgan bo'lsangiz. Misol, bir joyga dam olgani bormoqchisiz. Falon kurotga boraman deyapsiz, ro'parangizda turgan odam, yo'q u yerga emas, falon joyga boring dedi. Juda ham mazza qilib dam olib kelasiz, sharoitlari oliy dedi. Bitta savol berasiz. Qanaqa savol u?
siz o'zingiz borganmisiz uyaga deysiz? Desangiz, yo'q deydi. Men ham eshitganman deydi. Uni gapini ta'siri qanchalik bo'ladi? Sizga. Endi, sizga o'sha maslahat berayotgan odam, haqiqatdan borib kelgan bo'lsa chi, ha, uni gapi boshidan o'tkazib, tajribasidan o'tkazib, ta'mini tortib turib gapiryaptimi? Demak, uni so'zi sizga albatta ta'siri qattiq bo'ladi. Keyingi hikmatga o'tib,
ga xulosa olamiz. Man sa'miya shaya min ulumil qavm, volom ya amal bihi, kana hikoyatan, ya fadulho ayyaman, sunmayan saha. Qarang. Kim bir qavmning ilmidan bir narsani eshitib turib, unga amal qilmasa, bas u eshitgani hikoyadir. Bugun eslab qoldi, ertaga unutadi. Qaytaramiz. Kim bir qavmning ilmidan bir
narsani eshitib turib, unga amal qilmasa, bas eshitgani hikoyadir. Bugun eslab qoldi, ertaga unutadi. Shuning uchun quruq so'z gap bilan ish bitmaydi. Ta'limning eng yomoni quruq og'zaki gap. Ta'limning eng yomoni quruq og'zaki ta'lim. Minglagan so'zlar, minglagan ma'nolar hikmatlar o'quvchiga taqdim qilinadi. Kitoblarda yozilgan narsa o'qib
tushuntirib beriladi, xolos. Talabalar u hikmatlarni boshidan o'tkazmaganligi uchun, bu haqiqatlarni ko'rmagani uchun, muallimiddin eshitgan narsalar imtihon qilinsa, so'zma so'z yodlab olgan ayb beraveradi. Imtihonni o'tib oladi. Endi ana shu imtihondan o'tgan talabalarni chaqirib turib, bir yildan keyin shu narsani yana so'rasangiz, endi aytib bera olmaydi. Chunki nima qilgan u? Imtihondan o'tib olishligi uchun yodlab olgan, xolos.
ular og'zaki quruq ta'limni olgan, hayotda ko'rmagan boshidan o'tkazmagan.
kerak bo'lganida aytib bera oladi yozib, lekin bu ilmni tajribaga asoslanmagan, tajriba bilan his qilinmagan.
ammo, agar o'rgangan narsangiz, amal qilgan bo'lsangiz, tajribangizdan xulosa olib, his qilgan bo'lasangiz, ellik yildan keyin ham nima qilmaysiz uni? Unutilmaysiz.
ertaga quruq ma'lumot xolos. Bugun bor, ertaga yo'q. Dengizga chiqsin, buni o'rniga, suvga tushsin, to'lqinlarni ko'rsin, bir marta bir cho'kib ketishga yaqin bo'lsin, dengizni okeanni kuchini, quvvatini ko'rsin. Shundan keyin u dengizni nimaligini bilib oladi. Mana shu ilm haqiqiy ilm bo'ladi, chunki nima orqali olindi u ilm? Tajriba orqali. Shuning uchun aytyapmiz da. Sizga nasihat qilayotgan odamni gapi
izga kirmayotgan bo'lsa, bilingki, quruq ma'lumot. Endi siz gapiryaptimi? Qalbingizga tushyaptimi loppa loppa qilib? Demak, boshidan o'tkazgan. Tajriba orqali topilgan ilm umuman boshqa narsa. Shuning uchun ey yoshlar, sizlargachi, kattalar nasihat qiladi. Aqlli, xushli, din diyonatli, halol haromni bilgan, ilmli, yoshi insonlar bir narsani nasihat qiladi. Malollanmanglar.
nolonlanmanglar. Chunki ular sizlarga aytayotgan narsalarni boshidan o'tkazib turib aytyapti tajriba qilib. O'zlari hayotida ko'rgan, kechirgan. Ularning, sizlarga gapirayotgan ilmi tajriba ustida qurilgan. Prosta xulosa olib qo'yinglarda. Foyda topasizlar. Yutuq sizlarda bo'ladi. Ustozingga irg'ima, ota onangni nazaridan qolma, odamlarga zulm qilma, duo ol bolam, o'sasan desa,
boshidan tajriba bilan o'tkazgan odamlardan olinadi.
ko'rdingiz, Alloh undan zo'r ikkita narsani berdi.
so'zlari bemaza, xiliqlari sovuq, mulohazalari, umuman, bunaqa odamlar bilan birga bo'lishlik siz uchun mashaqqa to'ladi.
ammo buni o'rniga, qalbingiz, o'shanaqa odamlar bilan birga bo'lishga intilayotgan bo'lsa, bu siz uchun xatarli holat.
endi o'ylang, xopmonga kirdingiz. Chirolga yuvilib chiqdingiz, ustizga, eng yaxshi kiyimlarni kiyib, atillarni zo'rini sepib, o'sha holatda molxonaga kirib ketaverasizmi mol tozalagani?
agar shunday qilsangiz, sizni kim deyish mumkin? Esingiz joyida emas ekan deyish mumkin. Agar siz Allohdan uzoq bo'lgan dunyo ahllarini suhbatini yoqtirayotgan bo'lsangiz, ularni so'zlari sizga yoqayotgan bo'lsa, ular bilan birla bo'lishi sizga yoqimli bo'layotgan bo'lsa, bilingki, siz ularni bittasisiz. Murid inson uchun eng og'ir narsa sulukiyati unga ega bo'ladi.
unga teskari bo'lgan odamlar bilan birga bo'lish.
murid inson uchun eng og'ir narsa, sulukiyati, buning sulukiyatiga teskari bo'lgan odamlar bilan birga bo'lish.
bitta savol shu bo'lsa hayotda, boshqa g'amingizni Alloh o'zi hal qilib qo'yar ekan. U siz aqlingiz yetmaydigan tomondan hal qilib qo'yar ekan. Shuning uchun u muridning shiori hayotda, ilohim, maqsadim o'zingsan. Roziliging meni umidim. Shu narsada yashaydi. Ilohim, parvardigorim, maqsadim o'zing. Roziliging
shuni umidim. Nurik inson maqsadiga yetish uchun unga uchta narsa kerak. Birinchisi, qabul qiluvchi toza tayyor qalb. Nimani qabul qilishga tayyor bo'lishi kerak u qalbi? Ilmni. Qalbi tirik bo'lishi kerak. Nafsni qalbi tirik bo'lishi kerak. Agar nafsda mana shu sifat bor bo'lsa, shunda unga
ta'lim kiradi. Demak, qabul qiluvchi tirik xalq kerak. Ilmni aytsa qabul qilasiz. Ikkinchisi, da'vat. Ilmga asoslangan da'vat, adolatga asoslangan da'vat, voqelikka, hayotga to'g'ri keladigan da'vat, mantiqqa to'g'ri keladigan da'vat. Agar mana shu da'vat insonning tabiatiga mos bo'lmasa, bu da'vat foyda qilmaydi. Insonni
tabiatiga mos bo'lgan haqiqiy da'vat. Uchinchisi, to'siqlardan xoli yo'l, toza yo'l. Agar sen yo'lingni tozalab olsang, to'g'ri da'vat ustida bo'lsang va qabul qiladigan ilmni, nafsing tayyor bor bo'lsa, maqsadingga yetishliging mumkin bo'ladi. Allohga yetishing imkoniyati bo'ladi. Tayyor qalb ilm uchun, to'g'ri da'vat va toza yo'l.
yo'q. Mana shulardan bittasi yo'q bo'ladigan bo'lsa, murid Allohga yeta olmaydi. Aytilishi kerak bo'lgan oxirgi fikr, murid asosan ikkita holatni boshidan kechiradi. Ikkita holatdan bittasida turadi. Kenglik holati, torlik holati. Torlik holati xavf sababli, xavf orqali keladi. Kenglik holati umid orqali keladi. Endi torlik
ga kirib qolishning sababi ikkita. Nuqson yoki ma'siyat. O'zingizni tor his qilyapsizmi? Yuragingiz siqilyaptimi? Kengligi yo'qmi? Demak, bu yerda bir xato ish qilgansiz, nuqsonli ish yoki gunoh qilgansiz. Yoki kimnidir haqqini bermagan bo'lasiz. Bu sabab tavba va xatoni to'g'irlashni taqozo qiladi. Yoki murid bu torlikni sababini bilmasligi mumkin. Nima uchun bunday torlikka kirib qoldi? Otasini xafa qiluvdi, qalbi tor ekan.
yeb qoldi. Falonchini haqini yeb qo'ydi, yuragi siqilib qoldi. Mana shu torligini sababini bildi. Endi uni tusatish kerak. Endi yuragida, qalbida torlikni his qilyapti, sababini bilmayapti. Unda nima qilish kerak? Unda sabr qilish kerak. Ehtimol bu hikmatni bordir. Vaqt o'tishi bilan mana shu hikmat ayon bo'ladi, bilinadi. Endi ikkinchi holat. Kenglik holatida, qalbi keng bo'lib turgan holatda, murid qalbida huzurni, halovatni,
oliy ma'naviyatni iqbolini his qiladi. Endi bu holat fitna, imtihon, sirpanchiq. Ya'ni qalbi keng, xotirjam, halovatni his qilyapti, mazza qilyapti. Xatar shu. Nimasi xatar? Shunday holatda o'zi haqida baland fikrda bo'lib qoladi. Demak men zo'r bo'lib qolibman deb turib, o'zingizga baho beribsiz, yig'lanib ketib qoladi oyog'ingiz.
a Alloh bizga berdi, shuning uchun biz zo'rligimiz uchun berdi emas. Yo'q, bunga loyiq emasmiz biz. Allohni fazli bo'ldi deb tursangiz, oyog'ingiz yerda turadi, siyg'alanib ketmaysiz.
demak, muridni ustida ikkita holat bo'ladi. Torlik, kenglik. Torlik qilgan xato, kamchilik gunoh sababchilik bo'ladi. Nima qilish kerak bunda desa, shu gunohni, xatoni tuzatish kerak. Kenglik holati. Xotirjamlikni, halovatni his qiladi. Bu zo'r holat, lekin bu xatarli holat unga. Nima uchun? O'zidan ketib qoladi. Bu holatda banda hushyor bo'lishligi kerak bo'ladi. Agar.
ustizga torli holat kelib qolsa, uni sababini qidiring. Agar sababini topsangiz tuzating, tavba qiling.
agar uni sababini topa olmasangiz, sabr qiling. Chunki bu ishda albatta bir hikmat bor bo'ladi. Allohni ishlari behikmat emas. Kenglik holati kelib qolsa, unga aldanib qolmang, chunki bu imtihon xatoga, kibrga, ujumga kirib qolmang. Kenglik sizni istiqomadan chiqarib qo'ymasin, ne zo'r bo'lib ketibman uje deb. O'ziga katta baho berib qo'ymang, adashib qolmang. Darsimizning xulosasi.
agar seni holating bilan sen o'zing yetmoqchi bo'lgan holat orasida katta masofa borligini ko'rsang, bas bilgin ki, bu sening irodingni zaifligi sababidan. Irodingni zaifligini sababi esa ilmingni ozligi sababidan. Alloh azza va jalla ilm o'qib, Allohni tanib, ana shu irodasi quvvatli bandalardan bo'lishimizga tavfiq bergan bo'lsin.