vassalatu vassalomu ala shirofil mursalin va ala alihi va ashabihi ajma'in. Ammabat, assalomu alaykum va rahmatullohi ta'ala va barakatu.
alvajd manzilasi. Iyyakana abduva, iyyakana istayin. Sengagina ibodat qilamiz va sendangina yordam so'raymiz.
yana aytiladi, alvachit qalbda chaqmoq kabi bir chaqnab, yaltirab, so'ngra tezda so'nib qoladigan his shu. Ma'ruza eshitasiz, ko'zizga yosh keladi. Tilovat eshitasiz, ma'nosini tushunmasangiz ham qandaydir ko'zingiz yoshlanib, qalbingiz erib ketadi. Keyin to'xtab qoladi. Mana shu alvachit. Yana aytiladi. Alvachit bu
qalbda paydo bo'ladigan, muhabbat, ishq va ulug'lash kabi his tuyg'ularning natijasidir.
al wajid so'zini birodalar arab tilida o'ttiz ikkita sinonimi bor ekan.
alvach so'zini o'ttiz ikki xil ma'nosi bor ekan.
insonni qalbidan kechadigan his tuyg'ularning o'ttiz ikki xil ko'rinishi. Shularni ichidan beshtasini tolna olsak, o'shalarni umumiy o'z ichiga oladi deymiz. Birinchisi, ishtiyoq. Tushunamiz ishtiyoq nimaligini. Ikkinchisi, hanin, sog'inch. Uchinchisi, shag'of, qattiq muhabbat. Yusuf aleyhissalomni saidasi zinoga taklif qilganida, ana shu misrning
zodagonlarining ayollari uni ishidan xabar topib, qodi shag'ofaha xo'bba deyishgan edi. Ha, quli yuragidan urib qolibdi da, deyishgan edi. Shag'of. Qattiq muhabbat. To'rtinchisi, ishq. Ishq tushunarli. Beshinchisi, rog'ba. Xohish ishtiyoq. Mana shu narsani hammasini qo'shsangiz, al vajid bo'ladi. Demak, juda ham
prosta, hamma gapingizga chotki chotki javob beraveradi, lekin unda his tuyg'u yo'q.
shuurlar. Mo'min banda his qiladigan shuurlar. U shunday his tuyg'u shuurlarki, ular tufayli, mo'min baxtli bo'ladi. Banda Allohning roziligiga qarab yurib borar ekan, mana shu sayrida bu shuurlarning ahamiyati juda ham katta. Agar mana shu shuurlar bo'lmasa, mo'minni qalbiga saodat olib keladigan shuurlar bo'lmasa, din faqat ma'lumot, jasad bilan yotib turib qiladigan amal,
fikr, tushuncha, saqofat bo'lib qoladi. Agar bu shu'rlar bo'lmasa, ma'qulmi? Faqat uni musulmonligi shakli bo'lib qoladi xolos. Din odamlarda qiynaydigan quruq amallarni o'zi bo'lib qoladi xolos. Mana ro'za tutyapmiz. Shu shu'r bormi yo'qmi? Chanqadingiz, saratonda ro'za tutganda, qiylandingiz, tomog'ingiz quridi, holingiz quridi.
quvvatingiz ketdi. Lekin ichingizda shu'r bor. Men bu qiyinchilikni Alloh uchun ko'taryapman deysiz, mana shu qiyinchilik sizga rohat beradi. Mana al vajid nima? Hozir qilmayapmiz a? Hozirgi kunlar salqin, qisqa, chanqamayapmiz ham, ocham qolmayapmiz, yuribmiz a? Lekin o'sha saratonda ro'za tutdik bir o'n besh yil bo'limi. Eslanglar. O'sha paytda eslanglar da. Uyga kirdingiz, rosa chanqab turibsiz. Suv turibdi xolodilnikda, yo bir
kimda mana shu uchta narsa bor bo'lsa, ana shu inson iymon halovatini totibdi. Birinchisi, Alloh va rasuli u uchun boshqa hammadan afzal, sevimli bo'lsa. Ikkinchisi, bir kishini yaxshi ko'rsa, faqat Alloh uchun yaxshi ko'rsa.
uchinchisi, Alloh uni kufrdan qutqarganidan keyin, yana shu kufrga qaytib qolishlikdan qo'rqsa, xuddi o'rtga tushishlikdan qo'rqqanidek.
gacha mo'min saodat topa olmaydi. Mana sinonim so'zlar. His, tuyg'u, shuur. A? His, tuyg'u, shuur. His va shuur. Ikkita so'z. Shuur so'zi his so'zidan ko'ra afzalroq ko'rinadi. Chunki his so'zi moddiy narsalar sababli keladigan narsaga ishlatish,
shuur so'zini esa, ko'proq ruhiy holatlarga ishlatishlik munosibroq ko'rinar edi.
his, moddiy narsalardan shuur qalbga tegishli ruhiy holatlarga ishlatishlik. Masalan, mana hozir his bilan shuurni farqini bilamiz.
mavzuga kirishdan ortiq bitta misol aytamiz. Mana shu his bilan shuurni farqini bilib olaylik.
bir million ikki yuz mingga sotadi. Yigirma foiz foyda qildi. Ikki yuz ming so'm foyda qildi. Mana endi ikki yuz ming foydani ko'rgandan keyin xursand, kayfiyati choh, so'zlari muloyim, yuzida tabassum, ko'zi yonib turadi. Mana shu xursandchiligini atrofdagilarga ko'z ko'z qiladi da, mana shu xursandchiligini kayfiyatini ulashishga harakat qiladi, unga hazil qiladi, buni kuldiradi. Ha, kayfiyati nima? Ikki yuz ming foyda qildi da. Lekin bularni
barisi o'sha ikki yuz mingni xursandchiligidan, foydani quvonchidan. Ammo bu his vaqtincha. Uch kundan keyin u xursand qilmay qo'yadi uje. Tushundingizmi? Yoki birov bir yil qattiq shug'ullandi, universitetni bitiradigan yili, qattiq ishladi oliy ta'limda, yilni oxirida imtihon toshirdi, bir hafta o'tib qarasa doskada, o'qishni a'lo darajada bitirganlar qatorida atib turibdi. Qiziq
olishi aniq bo'ldi. Mana shu hafta davomida uni ham kayfiyati cho'q, xursand, o'zini saodatli his qilib yuradi. Ammo bu hissa ham vaqtincha. Bir kishi safarga chiqadi. Bu ham bir chiroyli, bir go'zal manzarali joyga. Qo'lida yaxshigina puli bor. Yonida oilasi, farzandi. Hech qanaqa qo'rquv vahima yo'q. Hammalari birga, bironta tashvish yo'q. Bu odam ham saodatni, xotirjamligini his qiladi.
bo'ladi. Lekin bu his ham nima? Vaqtincha. Demak, his moddiy narsalar orqali keladigan xursandchilikka his desak to'g'ri bo'lar ekan va his vaqtincha o'rar ekan. Avvalgi suhbatlarimizda aytganmiz, dunyoning bironta bir matohi sizga doimiy saodat hissi, baxt shu'rini bermaydi. Aytdi ku, pul topganda bir quvondingiz, uy olganda bir quvondingiz, keyin oddiy bo'lib qoldi. Uylanganingizda bir quvondingiz,
keyin oddiy bo'lib qoldi va hokazo. Dunyoning bironta matohi sizni doimiy o'zingizni saodatni his qilishigina bera olmaydi. Endi yana bitta kishi bor. Mo'min. Bu o'zini taqvosi bilan, istiqomasi bilan Allohga yaqin bo'ladi. Pokiza amali bor, savobli amali bor va mana shu qilgan ishlari sababli iymonning halovatini, iymonning mazasini totib yurgan. O'zi
shuning uchun bu odam aytadiki, yer yuzida mendan ko'ra baxtliroq odam yo'q deydi. Bu odam qarang, ana shu savobli amallari bor va sog'lom aqidasi bor, itoati bor, go'zal xulqi bor, uni kutib turgan jannati bor. Mana shular sababli unda mana shu saodat, shu'ri doim bo'ladi. Mana shu shu'rlar iymon yo'lidagi motorga o'xshaydi. Mashinani motori
quvvatli yangi bo'lsa, har qancha yuk tortib ketaveradi. Agar motor quvvati ketsa, motor eskisa, zaiflasa, mashina torta olmay qolganidek, mo'min bandani qalbidagi mana shu iymoniy shuurlar zaiflashgan sari, susaygani sari, din unga faqatgina informatsiya bo'lib qoladi. Mana bir ba'zi bir mamlakatlarga borib, diniy sohani o'qib kelgan ukalarimiz bo'ladi. Aytmayman qaysiligini.
etik chekadi, yalambosh yuradi. Gapirsangiz falsafasi o'qib mullali qilib qo'yaveradi. Namoz o'qimaydi.
qanaqa maqola bo'lib qoldi? Chunki ana shu shu'rni his qilgani yo'q.
bog'lanmagan holda namoz o'qishi mumkin.
kalomini yodlashdikki, Alloh imkon berib, yer yuzidagi sakkiz milliard odamdan sizga marhamat ko'rsatganini his qilyapsizmi?
Alloh sizni boshqalardan afzal qilib, shu ikromini berganligini his qilyapsizmi?
tarafida o'tirib, molonlanmayapsizmi? Qoralarimiz tekkiz, ravonchilolik o'qiyapti. Bir poradan o'qiyapmiz mana. Shunda ham molonlanib ketayotgan bo'lsak, demak bizda o'sha shuur bo'lmapti. Mana darslarga kelyapsizlar, eshitib o'tiribsizlar. O'sha qalbga bir saodat shuuri kiryaptiki, qalbingiz ochilyapti, ma'naviyatingiz ko'tarilyapti, mazza qilyapsiz, o'shaning uchun kelyapsiz.
Allohga bog'lanmagan holda ehson tarqatadi. Allohga bog'lanmagan holda ehson tarqatadi da, odamlardan rahmat eshitmasa, ta'na malomat eshitsa, aytadiki, odamlar yomon bo'lib ketibdi deydi.
demak siz shu gapni gapirdingizmi? Demak odamlar qadrlamabdi sizni. Endi qadrlashini kutibsizmi? Demak siz Allohga bog'lanib turib qilmabsiz u yaxshilikni. Demak siz Allohga bog'lanib turib qilmabsiz u yaxshilikni. Mana tushunyapsizlarmi nima uchun? Nima uchun? Zerikadi odamlar amaldan. Nima uchun talabalar kitob o'qishdan molonlanadi? Nima uchun odamlarni dindan mana shu yerda qalbini
sovuchli paydo bo'ladi. Chunki o'sha shu'rni totib ko'rgani yo'q. Hamma narsadan zerikdim deydi. Bandani iymonini quvvatlab, ozuqlantirib turadigan narsa nima? Ana shu iymonini quvvatini so'yib ketishdan to'sib turadigan narsa nima? Iymon halovatini totib ko'rish, saodat shu'rini totish. Qalbingiz, nafsiz orom oldimi? Shu saodat shu'rini
his qilib ko'rdingizmi? Yana borasizda, chunki mazani siz tushunib qoldingiz. Mana shu saodatli qiladigan shu'rlar inson qalbini to'ldiradi, dindan, malollanishdan to'sib turadi. Mana shu narsa bugungi darsimizni mavzusi edi. Goxida qalbi o'lgan odam bilan o'tirib gaplashib qolasan. Hamma narsadan zerikkan, hamma narsadan to'ygan, malollangan, hech narsani xohlamagan.
da. Qalbida insoniy shuurlar o'chib qolgan. Bunaqa odam bilan bir soat o'tirganingdan keyin, uning ruhiy holati senga ta'sir qiladi. Senga mana shu salbiy holatda nima bo'ladi? Yuqadi. Sen ham ko'ngling solib ketadi. Yoxuda buni aksi, tirik, g'ayratlik, shijoatlik, qalbida o'ti bor, qalbi o'lmagan odam bilan o'tirasan, uni o'tidan, uni shijoatidan senga nima bo'ladi? Yuqadi.
endi qara birodar, seni atrofingda ko'proq, qaysinisi mana shu ikki toifani? Tinmasdan vahimani gapiradigan, tinmasdan narxni gapiradigan, tinmasdan siyosatni gapiradigan, tinmasdan a? Negativni gapiradigan odamlar ko'proqmi? Yoki seni ma'naviyatini ko'taradigan odamlar ko'proqmi? Hech narsa emas, birodar o'tib ketadi. Peshonamizga yozganini ko'ramiz.
otish uru bo'lar ekan. Shunday odamdaki, u uchun Alloh va rasuli hamma narsadan ko'ra sevimliroq. Ya'ni bir odamni yaxshi ko'rgan bo'lsa, u faqat Alloh uchun yaxshi ko'radi. Va bir ishni qiladigan bo'lsa, Allohni roziligi qiziqtiradi xolos. Odamlar nima deydi, xotini rozi bo'ladimi, yo'qmi, farqi yo'q. Muhimi Allohda rozi bo'lishi. Masalan, bir ish qilmoqchisiz, dunyoviy foyda bor. Uni qilsangiz odamlar ham xursand bo'ladi.
bo'ladi, ammo Alloh norozi bo'ladi. Nima qilasiz? Qaysi tarafga moyil bo'lasiz? Agar Alloh va payg'ambarni roziligini qo'yib, odamlarni roziligini tanlaydigan bo'lsangiz, ayolingizni ko'nglini istaydigan bo'lsangiz, dunyoviy bir foydani tanlaydigan bo'lsangiz, sizga hali imon halovatini tortishlikka yo'l bo'lsin. Qalbingiz torligicha, quruqligicha, o'ligicha turaveradi. Allohni yer yuzida valyuta
valiylari bor. Ala inna avliya Allohi la xovxona alayhim valaxum yahzanun, alladina amanu vakanu yattaqun. Avliyolar iymon keltirgan va taqvo qilgan insonlar. Ana shunday valiylar bor, ularga ko'zing tushishi bilan kim esinga keladi? Alloh esinga keladi. Ularni ko'rinishi o'zi yo'q, odamlarga Allohni eslatadi. Bunaqa odamlarda uzoqdan ko'p
ko'rishingiz bilan tavba qilish kerak esizga tushadi. Namo, sadaqa, boshqa amallar. Payg'ambarimiz aytadilar, avliya u ummatiy idaru u zukirullohu bihim. Ummatimning avliyolari, agar ular ko'rilsa, ular sababli Alloh eslanadi. Sizni ko'rishganda nimani eslaydi odamlar? Futbolda. Sizni ko'rganda nimani eslaydi odamlar? Siyosatni.
saodat shu o'rnini his qilishligini birinchi sharti, Alloh va rasuli sizga hamma narsadan ko'ra sevimliroq bo'lishi kerak.
bir insonni Alloh uchun yaxshi ko'rish qanaqa bo'ladi? Bir odamni Alloh uchun yaxshi ko'rishiga qanaqa bo'ladi? Qarindoshing emas, tijoratdagi sheriging emas, sponsoring, homiying emas, undan biror narsani umid qilayotganing yo'q, bironta dunyoviy manfaat yo'q u bilan qilgan muomilenda. Faqat Allohni roziligi uchun yaxshi ko'rasan. Nima uchun? Chunki solih banda. Allohni taqvoli bandasi.
uni ko'rsang Alloh esingga tushadi. O'shaning uchun yaxshi ko'rasan uni.
bunaqa odam bilan soatlab gaplashib o'tirsang ham malollanmaysan.
bir kishini yaxshi ko'rsa, faqat Alloh uchun yaxshi ko'rsa. Uchinchi alomat,
yakrohu an yauda fil kufri bada it anqodaho Allohu minhu, kamay yakrohu an yulqofi nar.
Alloh uni kufrdan qutqarganidan keyin, yana kufrga qaytib qolishni yomon ko'rsa, xuddi o'tga tashlanishni yomon ko'rganidek.
bo'lmasam, malomatga qolaman. Falon falon ishlarni qilolmay qoldim deydi. Madrasadagi bolalar, ulfatlar mashinani yeyapti, qimmat telefon tutyapti, zo'r kiyinishyapti, cho'ntagida puli bor, har kuni kafeda o'tiribdi. Madrasaga kirganingizga pushaymon yuborasiz. Ovqatni o'lchab beradi. Ko'chaga chiqarmaydi. Mol soatda yotasan, mol soatda turasan deydi.
o'shanda nima qilasiz? Shart tashlab yuboringmi deysiz. Do'xtirlar, qo'l ko'tarib qo'yinglar. Uchinchi, to'rtinchi kursga borganda zadniy xod berish kerak bo'lgan a? Yomon tortganmi? O'sha to'rtinchi, uchinchi kursda o'qiganda deysizlar da, uje qiyinlashib ketganidan, og'irlashib ketganidan, o'sha to'rtinchi, uchinchi kursi ilanib qoladi vrachlar. Oshnalari kayf sapodi qilib, har kuni osh, har kuni maishat, har kuni bir huzur halobatda yo'q.
yurganda bu bechora nima qilgan? Bitta pirashkani ev olib, ona korpusdan, mana korpusga piyada yurgan. Ha, abdumay aytmang, yomon bo'lgan. Zato huzurini ko'ryapsizmi? Mana shunaqa talabalar. Bir yil, ikki yil sabr qilasiz. Siz o'zi zerikayotganligingiz shu shu'rni yo'qligi, qalbingiz hali ham ko'chada turganligini belgisi. Siz muhammad alayhissalomdan qolgan merosni olyapsiz. Siz umariddin xattobdan qolgan merosni olyapsiz. Abdulloh
umar abdullohimni abbosidan qolgan merosni olyapsiz. Bu narsani faqat Alloh faqat yaxshi ko'rgan bandalarga beradi. Shuni his qilasizmi yo'qmi? Mana, biz aytayotgan odam haqqa tavbaga yurgandan keyin, iymon taqvo yo'lga yurgandan keyin, pusha iymon yeyapti. Ulfatlarim huzur halovatda yurganda, men qiylanib yuribman. Bu odam tavba qilganiga afsus shayx yeyaptimi? Iymonga qaytganidan