Abdulloh Domla - Yunus alayhissalom (Payg'ambarlar qissalari)

juma kunida alloh subhanahu va taolo mana shu o'zini uyiga badan bosib kelgan har bitta birodarlarimizni ko'p hasanotlar yozgan bo'lsin.

umariddin xattob roziyallohu anhu aytadi, masjidlar allohning yerdagi uylaridir. unda namoz o'qiganlar allohning mehmonlaridir va alloh taolo o'zini uylariga kelgan mehmonlarni hurmat qilishlik alloh taoloning haqqi deb marhamat qilgan. ya'ni biz modomiki alloh taoloda rozi qilishlik niyati kelgan ekanmiz. allohni mehmoni qatorida bo'lamiz va bizni alloh rozi qilishlik alloh taoloda haqqi bo'ladi. alloh taolo o'zi rozi qilgan bandalardan qilgan bo'lsin. ulamalar aytadi.

aytadi, musulmon kishini albatta uchta qo'rg'ondan bitta qo'rg'oni bo'lishligi shart. yoki uchalasi bir vaqtda bo'lishligi kerak, yoki uchalasidan bittasida doim bo'lib turishligi kerak. bitta qo'rg'oni masjid. modomiki musulmon masjidda bo'lar ekan, dunyo hisqi fujiy fasodlari tomonda bo'ladi. doim masjidda imkoniyat bo'lmayapti turishlikda, ikkinchi qo'rg'oni allohni zikri. ya'ni tilida, dilida allohda zikr qilib turishingiz kerak. shunda u albatta bir qo'rg'onda ichida bo'ladi.

va uchinchi qo'rg'oni qur'on tilovati. uchalasi ega bo'lgan kishi shaytondan uzoq bo'libdi deyiladi. endi mana shu uchala qo'rg'ondan birortasida bo'lolmayotgan bo'lsa bir inson, albatta u shaytonni qo'rg'oniga tushib qoladi deyiladi. nodamiki biz bu yerda allohni uyida o'tiribmiz bitta qo'rg'on. alloh zikrini qilyapmiz ikkinchi qo'rg'on va allohni ikkita odam dasturi bo'lganyapmiz, biz tamomiy qo'rg'onda o'tiribmiz. ana shuning uchun alloh taolo qur'onda marhamat qiladi.

alabi biblillahi tatumayinul qulub. masjiddan ma'uzani eshitib chiqib ketganimizda yoki namozni bir ado qilib chiqib ketganimizda, hamma bir xil xotirjam holatda chiqib ketadi. siri, biz qo'rg'onda edik. shaytonni vasvasasidan uzoqda edik. dunyoni mushkulalaridan qalbimiz uzoq bo'ldi. allohni zikrini qilganimizda qalbimiz orom oldida, ana shu qalbimiz ozuqa, imonimiz ozuqa olgani haqida masjid tarqagan bo'ldik. o'tgan safargi suhbatimizda siz bilan mana

ayyuba alayhissalomni hissasini o'qib o'rgangan bo'ldik. ayyuba alayhissalomni hissasi bizga bir qancha xulosalarni berdi. ana shularni qisqacha takrorlab qo'ysak, inshaalloh to'g'ri bo'ladi. oladigan xulosamizni birinchisi, alloh taolo bir bandasini yaxshi ko'rsa deydi, payg'ambar assallohu alayhi vasallam, baloli edi. moliga, joniga imtihonni beradi va shu bilan gunohlarini tozalab, yana sabrli ham qilib qo'yadi. insonni boshiga yaxshi kun keladi, yomon kun keladi, musibat

kelgan paytda alloh taolo ubandagi sabrni ham bergan bo'lsa, alloh yaxshi ko'rganligini bir alomati.

oladigan xulosa olamiz, yana bittasi shu bo'ldiki, alloh taolo mana shu musibat yetgan paytda sabr qilsa va taqvo qilsa, albatta mushkulani oson qilishligini mana avib alayhissalomning qissasida ko'rib chiqqan bo'ldik. mana yusuf alayhissalom ana shu akalari kelib, o'zlarini yigirma ikki yil burun qilgan xatolarni tan olib, alloh bizni ustimdan sizni aziz qildi deganda, fa innama yattaqi vas ber, fa innallohu alayhu dhu va ajralu muhsinin deb javob beribdi.

kim taqvo qilsa va sabr qilsa, alloh bunaqa bandasini ajrini zoyi qilmaydi deydi. boshimizda yaxshi kunmi, yomon kunmi, taqvo qilsak, taqvo qilish besabr bo'lmaydi. taqvo qilsak yu, lekin sabr qilmaydigan bo'lsa shu taqvo qilishlikka, bizni ajrimiz to'liq bo'lmay qoladi. ayyub alayhissalomga alloh taolo ne'mati to'la to'kis berganda ham taqvoda bo'lgan edi. hamma ne'matni olib qo'yganda taqvoda bo'ldi. hatto dard bergan

endi ham tamomiy taqvoda bo'ldiki, sakson yil ne'matda, rohatda yashab turib, yana sakson yil mashaqqatda yashamasdan allohdan shifo so'ragani uyalaman dedi.

ya'ni, xulosamiz taqvo qilar ekan. taman yettaqillaha yaj allohu mahorajam va yolduzi qumin hayit va yaxtasib. alloh taolo ham shunday marhamat qiladiki, kim taqvo qilsa va sabr qilsa, alloh taolo u kishiga mahorojni beradi. mahoroj nima?

ishib ketishning yo'lini beradi. shuylami? davomida nima bor? davomida kutmagan joydan rizqini beradi. demak, halol bo'lay, yolg'on gapirmay, tijoratim pokiza qilay deb turib, ko'p ham yurishmayotgan bo'lsa, bu taqvo qilganligimiz uchun shunday bo'lyapti deb o'ylamaylik. alloh taolo sinayapti. demak, taqvo qilmasa ham shunaqa bo'lardi ekan. endi taqvo qilgan paytda, ish yurishmayotgan paytda, taqvo qilsangiz, ko'p ham bo'lib ketmayotgan paytingizda sabr qiling. alloh sizni sinayapti. taqvoda sabr qiling, alloh mushk

va kutmagan joyingizda nima qiladi? ayyuba alayhissalom, qayoqdan boy bo'lib qolishligini tasavvurga keltira olganmidi?

alloh taolo so'rashiga shifo berishini mana o'n sakkiz yil o'tgandan keyin ko'rdik. xohlagan lahzasida duo qilsa ijobat qilardi ekan alloh taolo, lekin taqvo qildi, kutdi, rozi bo'laverdi, iloji bo'lmay qolgandan keyin duo ham qanaqa bo'ldi? menga kasal yetdi, menga molni ber, olni ber demadi. parvoziga menga musibat yetdi, sen holimi ko'rib turibsan dedi. ya'ni senga holimi, aytishligimi hojati? yo'q. alloh taolo qanday qilib boyitibdi?

qo'ydi. insonni aqli bog'liq qilmaydigan holat bilan boyitib qo'ydi. ustiga ana shu chigitkalardan bir bulut kelib yog'di. ustiga yopishdi. chigitkalar oltindan edi. demak, voyaj allohu mahoraj ham qiyinchilikka kirib qolgan banda taqvoda tursin, chiqib ketadigan joyda ko'rsatib qo'yadi aytyapti alloh taolo. suvni berdi, o'rko'z berishlik. oyog'ingiz yerga o'ring, suv chiqdi. yuvining iching dedi. shu bilan shifo berdi. mushkuladan chiqardimi?

bir necha lahzalarda qaytarib qo'ymadimi yoshligini? va orqasidan nima qildi? kutmagan joydan rizqini ham berdimi? yuvniy ekan, u pul so'ramagan edi allohdan. musibat yetdi menga deb, xoliningni aytib qo'ydi, alloh salomatlikni ham berdi, pulni ham berdi. demak biz favbutaxo indalloh iliz xohla abduhu xushkuruh. alloh taolo aytadi, rizqni allohning huzuridan stelar. qanaqa qilib? ibodat qilib, shukur keltirib. albatta, bozorimiz, do'konimiz, hunarimiz, biz

bu sabab. biz faqat do'kondan, faqat bozordan topmaymiz rizqimizni. u sabab, uni qilishga buyurilganmiz. lekin rizq baribir alloh tomonidan beriladi. ibodat qilib, shukur qiladigan bo'lsak. mana shu o'tgan darsimizni bir qisqacha xulosalari edi. bugun sizlar bilan ana shu alloh taolo yaxshi ko'rgan bandasini balolaydi degan hadisda davomi bo'lgan bir qissani gaplashamiz. ya'ni bu qissa shu ma'noga dalolat qiladi. alloh taolo yaxshi ko'rgan

bandalaridan xato sodir bo'lganda, shu xatolarni jazosini o'rnida berganki, qaytib bu xatoda nima qilmanglar? takrorlamanglar. bugungi qissamiz bu yunus alayhissalom qissasi. qur'ondagi eng ajib, nodir suralardan bittasi, qissalardan. nimaga nodir? mana qissani o'qib chiqamiz aka, inshaalloh bunga amin bo'lamiz. bismillahir rohmanir rohim. yunus ibn mattah. u kishini nasablari boshqa payg'ambarlardagidek mukammal berilgan

saxiy ma'lumotlar yo'q. yunus ibn mattar. ibrohim alayhi sallomni ziyriyatidan deyiladi. ya'ni u kishilarni zunnun deb ham aytilinadi. nun deb xud yoki kit aytilinadigan bo'lsa, ana shu baliq egasi, kit egasini nomlanadi. qur'onda ya'ni u kishi sohibul xud deb ham zikr qilinadi. alloh taolo yunus alayhi sallomni iroqni, hozirgi kundagi iroqni shimolidagi naynavo degan bir qishloqqa, qoriya ga

ayg'ambar qilib yuboradi. musl ro'parasida joylashgan. ana shu musl bilan naynovonni o'rtasini djila degan daryo ajratib turgan. mana ibni kasrni zamonlarida ana shu naynova qishlog'idan qolgan ba'zi asarlar bor edi ekan. ya'ni qavm iymon keltirgandan keyin o'zlari sig'inayotgan butlardan olib chiqib tashlashgan, yuzi bilan yerga qulab yotgan ana shu butlarni qoldiqlari bo'lgan ekan ibni kasr zamonlarida. alloh taolo yunus alayhissalomni naynovoga

rasul qilib yubordi. va inna yunus alamin al mursalin. albatta yunus elchilardan, payg'ambarlardan, rasullardan edi. naynovoy ahlini adati juda katta bo'lgan. farsallahu ila miyati alfin aviy zidun deydi alloh taolo qur'onda. ya'ni yuz mingdan oshiroq bo'lgan naynovoy ahliga uni payg'ambar qilib yubordi. bu fasllar yuz yigirma mingta bo'lgan qishloqni adati deyiladi. endi hozirgi kunda yuz yigirma ming katta songa

o'xshamaydi. hozir bizni bitta rayonimizda ham o'zimizdan ko'p ko'proq odam bor. lekin u davradagi odamlar uchun bitta qishloqda yuz yigirma mingta odamda bo'lishligi, u qishloqni katta ekanligiga bir daloda hisoblanardi. naynovoy ahli yoppasiga kufrda bo'lgan. yunus alayhissalom boshqa payg'ambarlar qatori allohni diniga ularni targ'ib qiladi. lekin ular boshqa qavmlar, payg'ambarlarning gapini qabul qilmaganday qabul qilmaydi va avvalgi payg'ambarlarga qavmlar tajovuz qilgandek, unga tahdid solib

chilik bilan tug'yonga ketishadi. yunus alayhissalom bir necha yillar qavmini allohning diniga da'vat qildi va alal oxir alloh taolo ularga uch kun muhlat berdi. ya'ni yunusga shunday buyruq bo'ldiki, ey yunus, siz qavmingizga oxirgi tanbehni oxirgi oyoqlantirishni aytingki, uch kundan keyin iymon keltirishmasa, ularni boshiga balo yog'iladi dedi. yunus alayhissalom qavmini ogohlantirishlikka buyruq oldi.

boshqa narsa ega emas. qavmiga boyog'lantirishingiz aytgan paytida, qavm u kishini masxara qildi. va zannuniy zahaba mug'oziban fo'donna allan naqdiron alik. zannun o'zini qavmiga g'azab qilgan holda, biz unga yomonlikni taqdir qilmaymiz deb o'ylab qovunni tashlab chiqib ketdi. alloh taolo oyoqlantiring dedi, lekin chiqib keting demagan edi. qavmi oxiriga

ogohlantirishlikni qabul qilmagandan keyin, qavmiga achchiq qilib, jahl qilib, besabrli qilib, bizni til bilan aytgani, o'lib ketishmaysanmi? o'lib ketishmaysanmi? dedida qavmini tashlab chiqib ketdi. fazoni allam naqdiro aliy. biz uni ustida qodir bo'lmaymiz deb gumon qildi, degan ma'no ko'rinadi tarjimani zohirida. ko'pchilik mana shu oyatni tushunishlikda xato qiladiki, yunus payg'ambar allohga achchiq qilib chiqib ketdi.

allohga g'azal qilib chiqib ketdi. zunnunning qavmidan g'azablangan holda, o'z qishlog'idan chiqib ketib, bizni uning hukmiga, ziyoniga hukm qilmaydi deb o'ylaganini eslang. bu yerda qudra degan so'z la naqdiro degani qodir bo'lmaydi degan ma'noda emas. balki qadar ma'nosida. yomonlikni qadar qilmaydi menga, degan ma'no bor. demak,

la naqdiroq kalimasi qudrat ma'nosi emas, balki qazoyi qadar masalasiga ishora qiladi. ya'ni men allohni payg'ambariman u, ular kofir u, tashlab chiqib ketsam alloh menga yomonlik qilmaydi, degan ma'noda chiqib ketgan edi. ba'zida bo'ladi yu, undan mazza o'qimaydi u. a bo'laveradi u. u musulmon emas, u katta u. shunaqa bir xayol o'tayotgan bo'lsa, ehtiyot bo'ladi. chunki yunus payg'ambar, men payg'ambarman u, allohn menga yomonlik qilamidi, degan hayolda chiqib ketdi.

etgan edi. muoviyat umuman abu sufiyon abdulloh ibn abbos oldiga kelib aytdiki, qur'on oyatlarini ba'zilarini o'qib, ma'nolarini, tafsirini tushuna olmay hayronlikda g'arq bo'ldim. mana shu mushkulardan meni qutqarishlik uchun sizni oldingizga keldim. bu oyatni o'qib tushuna olmay lol qoldim. menga tushuntirib bering bu oyatni dedi. abdulloh ibn abbos qabrulunmi edi? ummatda eng katta olimi edi. qaysi oyatni tushunmadingiz dedi. muoviyat aytadiki,

ollohni rasuli bo'lgan yunus, allohni payg'ambari bo'lib turib, alloh menga yomonlikni yetkaza olmaydi deb o'ylaydimi? tushunolmayapman shuni deydi.

ibn abbos aytadi, bu siz noto'g'ri tushunibsiz deydi. bu yerda la naqdiroq degan so'z qudrat emas, qadar ma'nosida. menga alloh yomonlikni ravo ko'rmaydi, men payg'ambarman deb qo'ydi.

yunus payg'ambarida alayhissalom qavmi kofir edi. ogohlantirish yetkazdi, qavm olmadi, jazoga loyig'i edi. lekin yunus alayhissalomga chiqib ketishlikka izn berilmagan edi. bu hissadan muhammad alayhissalomga nima xulosa bor edi? nima dars bor edi? allohni buyruqlarini, ya'ni xususan makkiy suralarida, makkada tushgan hissalardan, makkada musulmonlar aziyatda, mashaqqatda, qiynoqda turgan paytda o'zboshimchalik qilib bir ish qilib qo'ymang degan ishora bor edi.

ya'ni sizdan bugungi payg'ambarlarni holidan ibrat oling. o'zini qavmini ruxsatsiz tashlab chiqib ketgan paytda, o'zvoshimchalik qilib qo'yganda, nima ish boshiga tushib qoldi, ibrat olinglar deyilyapti. bu rasulullohga xususan dars bo'lsa, bizga ham dars bo'ladi bu narsa. o'zvoshimchalik qilib bo'lmaydi. ya'ni oyat o'qib turish shart xulosa chiqara olmaylik, ana shu oyatda sharhni o'qimasdan turib. bir hadisni o'qib turib, tarjimani tushunib olgan bo'lib turib, shart hukm chiqarmaylik. hadisni sharh

lar bor. biz o'qib o'rganayotgan hadislarni sharhini o'rganaylik. hadisni zavq, zohirni abdulloh shunday aytadigan bo'lsak, xato qilib qo'yishimiz mumkin. misol, sibobul muslih fuzqun va qitog'ul kufrun degan hadis bor. zohirni olaylik. ma'nosi, musulmon musulmon bilan so'kishligi fosillik, bir biri bilan urishligi ko'hirlik dedi. nima deb tushunamiz buni? agar zohirni olsangiz, demak musulmon musulmon so'ysa, fosil bo'lib qoladi. urishsa nima bo'ladi? kofir bo'lib qoladimi?

zohiri kofir bo'ladi deyapti. ikkovimiz mushtlashib kelsa, kofir bo'lib qolamizmi ikkovimiz? lekin kofir bo'lib qoladi deyapti yu.

imom molikni oldiga bir odam kelib, bir masala so'rabdi. so'rasa, imom molik ozgina turib, men bu masalani javobini bilmayman ekan debdi. e, debdi. imom molik bo'lib turib bilmaysizmi shu narsani? ha, u bo'lmabdi deganday qilganda, imom molik bor degan ekan. madinani to'rtta devaligi bor. to'rtta devaligiga chiqib turib, baqir, imom molik, men masalani bilmaydigan. ya'ni bilmayman deyishdi yarim ilm. mana shu yarim ilm yo'q bizda.

biz bilamiz.

afsusiyam arab bo'lib turib, xalifa bo'lib turib, abdulloh nabosi oldiga kelib aytyapti, men tushunolmadim bu oyatni. bo'lmasam arab bo'lgan u kishi. payg'ambarimiz ko'rgan u kishi. tushunolmasdan uyalmayapti kelib so'ragani. bilmaganni so'rab, o'rgangan olim, o'shanaqa zolim bo'lmaylik o'zimizga o'zimiz. o'rganaylik so'rab. vazannuni izdihada muhodiyman, favon na'lidan naqdiroq

alayh. ya'ni fatvo aytishga shoshilmaylik gap qisqasi. bilmayman do'raylik, yutkazmaymiz inshaalloh. oyatning ma'nosi mana shu. yunus alayhissalom allohni iznitsiz o'zini qavmini tashlab, dengiz tomonga qarab chiqib ketdi. alloh va'da qilgan birinchi kun kelganda, yunus alayhissalom qavmni ichida yo'q edi. osmondan qora bulut ko'rinib keldi da, naynovon ahlini ustida shunday turdi.

ichidan chaqmoq chiqib turgan edi. endi uch kun chiqib turar edi. hozir ichimdagi narsani yog'diraman degandek. qavm shoshib qoldi. yunus haq gapirgan ekan. yunus rost payg'ambar ekan. yunusni istanglar, qani iymon keltiraylik, lekin yunus assalom, yo'q. naynovon aqliga qo'rquv kirdi. endi boshiga bir balo tushganda hamma alloh deydi. balo ko'ringanda hamma alloh degan.

lekin hammani alloh deganligi boshiga balo kelgandan. asqat o'lmagan. ular aytishdiki, kiborlar yig'ilishdi qovunida. qasamki bu alloh taoloning balosidir va allohga bu halokat. odamlarni jamlaylar deyishdi. butun yuz yigirma mingta odamni to'plashdi bir joyga. bu balodan qutulishlikni yagona yo'li iymon keltirishlik deyishdi. lekin iymon keltiraylik desa, payg'ambari chiqib ketib qolgan. nima qilishdi? endi allohga iltijo qilamiz. nafas, muroqqa, ko'ngil

yig'iladiki ishda, yig'lasin hamma dedi. emizeli bolasi bor ayollarni, bolasi bilan onasini otasini ajratishdi. bola onam deb yig'iladi, ona bolam deb yig'iladi, hamma yig'iladi. shu holat biz yig'ilayotganimizni ko'rib, allohni rahmi kelsa. falavla kanat qoyatun amanat fanafaaha imanuhat. alloh taolodan balo kelgach, biror qavmni, alloh taoloning balosini ko'rgandan keyin keltirgan iymoni foyda berganini ko'rganmisiz?

ya'ni tavba eshiklari ochiq, modomiki kun mayadan chiqib qolmabdi, g'arg'ara shu yerga kelib qolmabdi, tavba eshiklari ochiq. shunday emasmi? balodi ko'rgandan keyin solih aleyhisselomni qavmi go'shtni yeb qo'yishdi tuyani so'yishib. sizlarga uch kun muhlat deyildi. birinchi kun go'shtni yegan butun qavmni yuzi sariq rangga kirdi. solih aleyhisselomni va'dasi haq ekanligi aniq bo'ldi.

ya'ni balodan ko'ra, balodi o'zidan ko'ra, balodi kutishlik, og'irroq emasmi? qavmga berilgan va'da haqligi aniq bo'ldi. yuzlari sariq bo'ldi hammasini. butun qavm yuzi sarg'ayib ketdi. ikkinchi kuni yuzi qizardi qavmlarda. ana shularni holini tasavvur qilib ko'raylik da issiq jonimizga. allohga hamdlar bo'lsin, o'shalarni qatorda qilib qo'ymaganligiga. uchinchi kun yuzlari qor edi hammasini. o'zlariga qabr kamida.

xayrlashdi, o'lib olishlikni xohlayapti, lekin o'lim berilmaydi, balodi ko'nmagunicha ular.

iymon keltirishda qabul qilindimi? qabul qilinmadi. bir yuz yigirma mingta xalq yoppasiga iymon keltirdi.

illa qovma yunus, la ma a manu kashafna anhum adabali xizi fil hayati dunya va matta anahum ilohiyin. faqat yunusning qovmi. azobni ko'rgandan keyin iymon keltirdi, ularni ustidan balodi ko'tardik. ularni hayotda dunyoda ma'lum vaqtgacha ne'matlantirdik. to'ba qilib olaman. ishlarimni tekkizlab oling. lekin bir reys borib keling. lekin mana shu ishni

amalga oshib bo'ladi, keyin tavba qilib olaman. boringki bir inson boshiga bir musibat kelganda alloh deb qoladi. lekin tan joni, sog', hech kimga muhtojlik bo'lmay turgan paytda aytgan bitta subhanalloh si bilan boshiga mushkula tushib turib aytgan yuzta subhanalloh si teng bo'lmaydi. mana baloni ko'rgandan keyin iymon keltirgan bir badbaxt. lekin alloh taolo u kishini, u lavinda iymonini qabul qilgan emas.

olloh taolo mana qur'onda marhamat qiladi. va javozna bibani isroil al bahr. f'atbaxum fir'avni va jun'uhu bag'hiyan va adva hatta itha adraka ul g'o'riq, qola amanto'annahu la ilaha illalladiy, a man adbihi banu isroil va anaminan muslimiy. banu isroilni dengizdan o'tkazdik va ularga fir'avni orqasidan zulm va adovat bilan ergashdi.

ammo qachoniki fir'aonga cho'kishlik yaqin bo'lganda, men banu isroil iymon keltirgan, ilohga yagona ekaniga guvohlik berib iymon keltirdim dedi. men musulmonlardanman. birodarlar fir'aoni iymon keltirgan.

lekin qabul bo'ldimi? xom ta'mi bo'lmasligi kerak. iymon keltirdi. mana aytamiz, kimni ketar soatida oxirgi aytgan so'zi la iloh illalloh bo'lsa, albatta jannatga kiradi a? ha xo'p, aytibdi.

aytsanglar bo'ldi ekanmi? ha qabul qilishi ham bor ekan birodarlar. mana har xil dislar eshityapsizlar, o'lim soati yetganda kalimani keltiring deb tabib, ana shu jarrohlik stolida yotgan odamga la ilaha illalloh desa, ey tabib, nima maqsadda aytayotganingizni bilyapman deydi yotgan kasal. lekin hayotimni bu kalima bilan o'tkazmaganligim uchun ayta olmayman deb o'lib ketmadimi? ikkinchi kasal. tabib la ilaha illalloh.

illohilloh desa, e tabib deydi stolda yotgan kasal. la ilohillohdagi lom kalimasi nimaga cho'zmayapsiz? axir la ilohilloh deyish kerak ekan, bilmaysizmi dedi, jon berdi deydi.

namozga beparvo bo'lgan kishini tilidan kalima olib qo'yiladi degan so'zlar bor ular ma'lumotlar tomonidan.

namozga beparvo bo'lgan kishidan, namo o'qimay ekanmas. fa voylul il musolliyni alladhinahum an solatihim safun.

namozlarga beparvo bo'lgan kishilarga vayl bo'lsin demayaptimi alloh? benamozlar haqida gap ketmayapti. namoz o'qiydi, lekin namoziga beparvo bo'lsa vayl demayaptimi?

demak, shu ketayotganda ekanda asosiy ish. chunki sizlardan bir kishi bir umr jannat ishini qilib yuradi, ketar soatida bitta gunoh ish qilar ekanda, shu bilan do'zaxga tushib ketar ekan, hadisda eshitdim. deysiz. ya'ni bitta odam bir umr do'zax ishini qilib yurar ekanda, ketar soatida bitta yaxshi ish qilar ekanda, jannatga kirib ketadi deganini eshitdim. demak, asosiy ish qachon ekan? murod aka, xo'p, aytamizmi shu kalimani? alloh xohlasa qabul qilar ekanmi?

inshaalloh muso alayhissalomni qissasiga yetsak, ondada gaplashamiz mohirjon. jibriy alayhissalom aytadi, e muhammad deydi assalomu alayhi vasallam, fir'aoni cho'kayotgandagi meni holimni ko'rsangiz edi deydi.

fir'on ana shu kalimani aytayotganda, unga bo'lgan g'azabim, unga bo'lgan nafratimni qattiqligidan og'ziga suv urib turdim. aytib yubormasin kalimani oxirigacha va alloh qabul qilib qo'ymasin. yomon ko'rganligimdan og'zimga suv tiqib tur. lekin aytdi, aytdi, qabul qildimi? shuning uchun aytyapti, allohni balosini ko'rgandan keyin, iymon keltirib, omon qolgan biror qalbni bilasizlarmi deb so'rayapti alloh. faqat yunus alayhissalomni qalbi iymon keltirdi va faqat yunus alayhissalomni qalbini iymoni alloh

payg'ambar yo'q. alloh g'alam sababini. lekin biz o'ladi o'ladi degan xulosa, payg'ambarni o'zidan xato o'tib qoldi bu yerda.

al a'na va qoda asoyitda qobil va kun ta minal mufsiddin, endimi deyapti alloh taolo. ovo fasad tarqatuvchilardanidi yu? mo'jiza qilib qo'ymadimi?

falial manu najjika bi badanika litakunali man xolfaki aya va innaka siro minannasi yana ayating alla g'ofilun. endi dedi alloh taolo, seni jasading mana shu badaningni taniyni sendan keyin keladigan insonlarga ibrat bo'lish uchun oyat belgi qilib olib qo'yaman dedi. albatta insonlarni ko'plari bizni oyatlarimizdan g'ofil. fir'avn necha ming yil birinchi yoshda aytgan.

ular. u bilan birga oti, yog'ochi, zaynamaydigan tilla kumushi cho'kdi. qani ular? boshqalar qani? nimaga fe'l olindi o'zi qoldi? chunki alloh subhanahu va taolvohda va'dasi haq. sendan keyingilarga ibrat bo'lishing uchun badaniyni, tanangni deyapti alloh taolo. ibrat olmaysizlarmi deyapti alloh taolo. aql egalariga oid alomatlar bor bunda. bir qonunda orasida musulmon

jumoni ham bo'lgan, shofiri ham bo'lgan, lekin naynovoq hamma yoppasiga iymon keltirdi. biroz shofir bo'lgani qolmadi.

aynan bir alloh uchun namoz o'qigin deyapsiz, shu sabab bo'ldi, shu bilan kirib ketdi. yutmadingizmi? umrini oxirigacha qilgan savobidan sizga yurish bormi sizmi?

yunus aleyhisselom qavmini ustida sodir bo'layotgan ishlardan bexabar, dengiz tomonga qarab yurdi.

iz aboqo ila ful kel mashhun. aboq kalimasi xo'jayinidan qochgan qulga nisbat qilinadi. ya'ni rabbisidan qochdi. xo'jayinidan qochdi. alloh taolo yunus alayhissalom o'zini iznisiz qavhimni tashlab chiqib ketganligini aytdi. dengizli bo'yiga bordi. kema odamlar bilan yuklar bilan to'lgan kemani mindi. kema dengizga chiqdi. endi dengiz chayqalishni boshlaganda kema og'irligidan cho'kishga yaqin bo'ldi.

xavmlar omon qolishligi uchun ana shu matolarini dengizga tashlashni boshladi. kemani yengillataylik, cho'kib ketmaydi dedi. tashlashdi, kema yengiladi, lekin dengiz to'xtamadi, cho'kishga yaqin bo'laverdi. endi deyishdi, odamni irg'itamiz bitta bitta. to kema yengillab, cho'kmaslik degan narsa aniq bo'lib qolguncha, bitta bittadan odamni tashlab yuboramiz. lekin hech kim o'lgisi kelmaydi. chek tashlaymiz dedi. qura tashlaymiz. kimga qura tushsa, irg'itaveramiz.

adolat. qura tashlashdi. hamma bittadan oldin yunus alayhissalomga tushdi. birinchi chek tushdi. aytishdiki, yo'q, bu dedi, yaxshi odamga o'xshaydi. yosh odam ekan, qo'ylar, salohiyatni ko'rinib turibdi yuzidan. boshqadan tashlaymiz dedi. boshqadan tashlashdi. yana yunus alayhissalomga tushdi. uchinchi marta tashlashdi, uchinchi marta ham. fasal hamma fakana minal mudhadeen. chekni bir necha marta tashladi, lekin yutqizib qo'yaverdi.

shunda aytishdi, endi tashlamasak bo'lmaydi. dengizga uloqtirishdi. dengiz tinch edi. maqsud kim edi? yunus alayhissalom. yunus alayhissalom tushundi shunday qilgan xatosini. nima sababdan uch marta unga chekqanligini tushundi. qavmini alloh tiznisiz tashlab chiqib ketgan edi. o'zi voshimchalik qilib qo'ygan edi. birodalar, dinda, din bu ergashish, ergashtirish emas. dinga ergashilinadi. dinni hukmlariga quloq solinadi, bo'yn egiladi. dinni o'zini

ko'ngliga qarab burilmaydi.

fasaxama fakana minan mudhazil. takror takror tashlashdi, lekin har safar unga tushaverdi.

falta qo'maxul hut. shu ba'zi rivobodlar kelar ekan, hali suvga yetmasdan turib, baliq yutib ketdi. hut degani, albatta, kid bo'lishi shart emas ekan biz bilgan. ana shu katta baliq hut deyib yuborar ekan.

olib qo'yiladi shuni. subhanalloh.

faltoqa ma'qul hudu vohima mulim, o'zini malomatlashni boshladi.

o'zini ayblashi, o'zini o'zi yomon ko'rishi, o'zi o'zini nima deydi, tergashi. nimaga shu narsani qilib qo'ydi?

qamoqqa tushib qoldi. bu ajib qamog'ida. baliqni qorni. ba'zi rivoyatlarda uch kun, ba'zi rivoyatlarda yetti kun, ba'zi rivoyatlarda qirq kun baliqni qornida qolib ketdi deyiladi.

ya'ni nimaga chiqib ketgan edi? farzand na'la naqdiroq halik. biz unga yomonlikda taqdir qilmaymiz deb o'ylaganini eslay indamadimi? siz payg'ambar emassiz. payg'ambarni yuzdan biricha bo'la olmaymiz. lekin payg'ambarlardan shunaqa xatoyish bo'lganda alloh taolo o'rnida toptirib qo'ygan ekan. alloh xohlagan bandasiga yomonlik taqdir qiladi. chunki alloh taolo fa a'lulli ma yuriydi. xohlaganini qiladigan zot.

bizni tubiga baliq borib tushdi. fanadafiz zulmati alla ilaha illa an subhanaka innay kun timino dolmin. dengizni tagiga borib tushganda baliq. mana zulmatlar aro senga duo qildim rabbim deydi. nechta zulmat? arab tilida lar degani kamida uchtani bildiradi. baliqni qorni qorong'uligi bitta, dengizni qorong'uligi ikkita va tun osmonda qorong'uligi uchta. tamomiy qorong'ulik. hech narsa ko'rinmaydi.

qilmaydi. zulmatlar aro senga parvardigorroq, sendan boshqa iloh yo'q, sen har qanday aybdan qochsan, men o'zimga o'zim zulm qilib qo'ydim deb senga nido qildim deydi. ko'pchiligimizni yodlaganmiz, fan odatiy deb yodlaganmiz. fanada atufiz zulmati alla ilaha illa anta subhanaki innikun tumina zolimiy. falovla anna hukana minal musavvixiyin la labi safiy botinixiy ila yavmiy yubosun.

rivoyatlarda yunus alayhissalomni baliq yutib dengizi tagiga tushganda, alloh taolo yunus alayhissalomga dengiz ostidagi maxluqotlarini tasbeh aytganligini eshittirib qo'ydi. go'yo yoki alloh taolo o'zi nima qilyapti? yordam qilyapti. qanaqa qilib chiqib ketishlikni yo'lini o'zi o'rgatyapti. ya'ni e yunus, tasbeh aytsangiz chiqib ketasiz bu yerda.

agar u tasbeh aytuvchilardan bo'lmaganida, qiyomat kunigacha ana shu bolada qonunda qolib ketar edi.

bu katta musibat bo'ldi. nimani, nima sabab bo'ldi bu? bor yo'g'i qaomini allohni ruxsatsiz nima qiluvdi? alloh taolo bu ishni qilmang degani qilib qo'yuvdi emas. alloh taolo indamagan edi. oyog'ini ataydi, faqat ruxsat bermagan edi. ruxsatsiz bir ish qilib qo'ygani shuncha jazo. ya'ni payg'ambarimizni shunday bir dars bo'lyaptiki, o'z boshimchalik qilmang deydi. biz qancha gul oladi qilib yuribmiz? alloh indamagan emas, qilma degan, ochiq harom bo'lib qolgan insonlar.

shu ishlarni qilib qo'yayapmiz. allohga rahmi kelyapti ekan bizga.

bor yo'g'i, qavmini ustasi tashlab chiqib ketgani uchun. nima uchun bunaqa katta musibat bo'ldi? chunki bu kishi ollohni payg'ambari edi. payg'ambarlarni sha'nida bunday ish to'g'ri kelmas edi. payg'ambarlar kimlar? rusullar kimlar? ollohni elchilari. elchinni vazifasi nima? elchinni yuborgan zotni aytganini so'zsiz bajarishlik. tushundingizmi? elchi gapirayotganda o'zini gapini gapirmaydi. o'sha yuborganda gapini gapiradi. demak, elchi bo'lgan, rasul bo'lgan yunus alayhissalom bunday xato qilishlikka haqqi yo'q

bo'ldi. la ilaha illa an subhanaka innokun tumina abdolimin tasbehini tinimsiz ravishda aytib turdi. imom ahmad, imom termiziy, imom nasoyilarda rivoyat qilinadi. rasululloh sallalloh hadislarda marhamat qildi. yunusning baliq qornida qilgan duosi. la ilaha illa anta subhanaka innokun tumina abdolimin. qaysi bir mo'min biror ishda allohga duo qilsa, albatta alloh

niyoq duosini ijobat qiladi. mustajor duolardan. javob qabul bo'lishligiga. chunki rasululloh sahih hadislarni marhamat qilyapti. xususan musulmon kishini boshiga bir musibat yetganda, bir aziyat yetganda, mashaqqat yetganda, shundan qutulishlikni siri mana shu kalima bo'ladi. la ilaha illa anta subhanaka innikun tu minaldu olimiyin. qiyinmas a? shuning uchun alloh aytyapti, tabutahoyimda allohga rizqol. rizqni allohni huzuridan istaylab, ibodat qilib,

shukur qilib deyapti. endi bu qilayotgan hunarimiz bitta sabab, lekin asosiy rizqimiz u hunarimiz sababiga kelmaydi. uni yopsangiz, boshqa joydan kelaveradi, alloh taolo keltiraveradi. rizq alloh beradi rizqda. sahobalardan biri aytdiki, yo rasululloh, yunusni baliqni qonidagi duosi, la ilaha illa anta subhanaka inna kunta minan zolimiy duosi, faqat yunusni baliqni qonidan chiqardi,

faqat yunus uchunmidi bu duo? yoki bizga ham ishlaydimi? bizga ham foydasi bormi mushkullarimizdan qutulishlar deganda? yunusga xos dedi. mo'minlarga omil. axir oyatda domil o'qimaysizlarmi? vaka zalika, nunjil mo'mini. mo'minlardan xuddi shuni najotga chiqaramiz deyapti. demak, ha bu duo yunus alayhissalomga ishlagan ekan, bo'ldi, endi boshqalarga ishlamaydi degan gap bo'lmasin. yunusni qanday bu mushkullardan chiqargan bo'lsak, mo'minlardan shunday chiqaramiz deyapti allohga olib.

shuning uchun kishi duo qilar ekan, hech qachon noumid bo'lmasin. men shuncha yil duo qildim, bemalol alloh demasin. shuncha so'radim, ijobat qilmadi alloh demasin. chunki ehtimol o'sha gapni gapirdingiz, ya'ni ozgina sabr qilib tursa alloh beradi ehtimol. biz duo qilar ekanmiz, allohni huzurida turar ekan shu savolimiz. to banda so'radim, alloh bemalol demagacha turar ekan o'shada. shunaqa deb qo'ygandan keyin, u duo qilib allohu akbar yo'q qilib qo'yar ekan, ijobat qilmasin.

ekan. ulamolar aytishadi, mo'min kishi allohga duo qilar ekan, albatta to'rttadan bittasini oladi. million so'rar, tasavvur qilaylik endi, faraz qiling. xohlasa million berar ekan alloh. xohlasa ikki million qilib berar ekan. xohlasa millionlik ziyondan to'sib qo'yar ekan, xohlasa oxiratga sanog'i yo'q qilib olib qo'yar ekan. mana shu to'rtta holatda qaysi birini yutqazyapmiz biz? to'rtroqni ham yutyapmiz ku. yop beryapti.

yo ketib aytirib beryapti. yo o'sha so'ragancha ziyondan to'syapti alloh. yo oxiratga olib qo'yapti. qaysini sizga o'tkazyapmiz? duo nima? duo so'rash bu. so'rash nima? so'ralayotgan zotni oldida o'zingizni pastligingizni tan olishlik. bandasidan so'raganingizni yomon ko'rsatsiz a? parvardiga olish so'ramay qo'ysangiz yomon ko'radi. so'rash nima? rabbisini ulug'ligini, o'zini pastligini tan olishmasmi? demak, so'rash kerak birodalar. va noumid bo'lmasligi kerak. rasululloh

aytganlar, so'rasanglar, firdavslar a'loda so'ranglar. men shu yerda bo'laman deydi. o'zi eshigidan o'tib olsak kattakon birovlalar. tushunding emasmi? alloh rahmatiga olsin, o'tib olaylik. lekin payg'ambarimiz nima deyapti? so'raganda firdavs so'ranglar deyapti. eng baland joyini deyapti. nima, nimamiz ketadi so'rasak? mana shu duoda qirq kun to'xtatmadik. qirq kun.

mana shu muddat tugagandan keyin alloh taolo baliqqa buyurdi. fanabatina hudil aroyi vahul saqiyin. kasal bo'lgan holida baliq uni olib chiqib, sohilga chiqarib tashladi. mana qirq kun havo, suv, yorug'lik bo'lmagan holda inson tirik qolishi mumkinmi? bir qancha lahzalar kerak, havodan to'silib qolganda insonni o'lib ketishligiga. alloh taolo bandasini halol qilishini xohlaganda, allaqachon halol bo'ladi.

bo'lar edi. lekin bu bandasiga alloh taolo dars berishingni xohladi. alloh taolo halok qilishini xohlaganda qodir edi alloh taolo. lekin dars berishligini xohladi. allohumma salli a'la saididdin muhammad. birinchi qimirlab yuborsanglar sal. ha birodil, ko'zimiz og'irlashib qolganga o'xshayapti. sal qimirlab yuboraylik da. ozgina qoldirasiz inshaalloh.

mana oyatda aro kalimasi keldi. xonabatullohu billa aro. aro degani bu ana shu daraxt o'smaydigan mintaqa aytilinadi. saqiy bu kasal bo'lishligi. mufassir aytadi, yunus ariyat soni baliqni qonidan chiqqan paytda terisi shimlayib ketgan edi. ya'ni go'shtlari ochilib qolgan edi.

shabada ham ozor berar edi, quyosh ham ozor berar edi, hasharotlar ham kelib qolsa ozor berar edi. musibatmi? mushkilami? yusuf aleyhisselom qissasidan oldik. kim taqvo qilsa va sabr qilsa, alloh bunaqa bandasini zoyi qilmaydi. kim taqvo qilsa, alloh taolo mushkilini oson qiladi va kutmagan joydan shior qilib olaylik birodarlar buni. shior qilib olaylik. erta mantiq eslataylik shu narsani. taqvo qilsam rizqim beradi devoraylik.

yotibdi. mushkulami? mushkula. qimirlanmaydi, osmonga qarab yotib chalqamchasiga. go'sht shimilib ketgan. quyosh orzular beryapti, shabada orzular beryapti, hasharot orzular beryapti. alloh mushkulini qanaqa qilib oson qildi? atrofida mo'jizlar sodir bo'lishni boshladi. alloh taolo fanbatna ilayhi shajaratammi yaqting. biz uni oldida yaqting daraxtini o'stirib qo'ydik deydi. o'zi daraxt o'smas edi. daraxtni o'sishligi bitta mo'jiz.

jizzax. yaqting, bu dubay, qorong'. oshqovoqni bir turlaridan ekan. lug'at kitoblarida shu narsani topdik va alloh alam. nimaga allohdan alloh deydi, mufassirlar, mana shu, aynan shu daraxtni ixtiyor qildi. o'zlari javob beradiki, bu daraxtni banklari katta edi. uni o'radi, oq tog'dan to'sdi, shabadadan to'sdi. va hidi shunaqa hid bo'lgan ekanki, hasharotlar kelmas ekan u daraxtni oldiga. uchta mushkulasini bitta daraxt bilan alloh hal qilib qo'ydimi? fataqullohu va yohallimukumulloh demayapmiz.

kim parvardigorimiz? sizlar taqvo qilinglar a deyapti. ya'ni men o'zim o'rgataman hamma yoqda deydi. yunus alison nimaga qodir hozir? hech narsaga qodir emas. kim hal qilyapti mushkulasini? biz o'zimiz hal qilamiz. telefon bilan, tanish bilish bilan, murodalar allohdan boshqaga suyanmaylik. nima edi u nati? tavakkal edi. tavakkal, qo'limizdan kelgan sababni qilamiz, natija haqida g'am qilmaymiz. qo'limizdan kelgan, ana shu qalmoqni ichiga jigarini sayamizmi,

ishonchini sayamiz, tashladik baliq bor joyiga. bo'ldi. bizdan shu talab qilinadi. endi baliqni ilashtirish, ilashtirmaslik allohni ishi. xuddi shunga o'xshagandek, kasbimizni, tijoratimizni zo'r qilib qilamiz. endi pulimni berammikin deydi usta, qilib bo'lib turib. bu urf holatiga kelib qolyapti ustalar haqqini ololmay qolishligi. subhanalloh, rasululloh assalom, marhamat qilganlar, uyinda bir odam ishlasa ham peshonasidagi teri qurimasdan turib haqqini ber deydi. ustalarni norozi qilib, uyidan baraka topgan odamlarni ham ko'ry

bu boshqa masala bu. demak ana shu mushkulasini alloh taolo bitta daraxt bilan hal qilib qo'ydi. nima niyatda turdi? alloh taolo arviya deyiladi mana lug'atda. kiyikni uyg'otsinib yubordi. kelib yelini tutib turgan. to oyoqqa turguncha shu kiyikni yelini ustini emib shifo topdi. kim hal qildi buni? bitta bo'rkani yeb ketsa hech narsa qilmay turaverardi. bitta.

bitta kelib g'ajib ketsa hech narsa qilolmasdi. kim hal qilyapti buni? birodarlar o'smaydigan joyda o'stirib qo'yapti da. alloh beraman desa, toshga bu deysiz ham alloh beraveradi, agar xohlasa. agar shunga loyiq bo'lsak biz. a suvniy joygacha chiqib ham ololmayapmiz kerakli narsani. chunki teva bilan aloqamiz zo'r emas. farsannahu ila miyati alfini aviyaziydun. u kishi shifo topib, alloh aytgan muddatda turdi, qavmiga qaytib bordi. fa amanu, fa matta anahu. kelganda hamma

keltirgan edi. birorta kofir qolmagan edi. yunus alayhissalomga ish qolmadi endi. ularni faqat shu din bilan tavsiya qilib ketishi qoldi. bittadan da'va qilishlikka hojat qolmadi alloh taolo. shunday hidolat qilib qo'ydiki, ey bandalar, hidoyat payg'ambarda ham qo'lida emas. hidoyat domlalarda qo'lida emas. hidoyat allohni qo'lida. hidoyatga loyiq bandasiga alloh beraveradi. agar ichida payg'ambar bo'lmasa ham. endi akasi namozxon, otasi namozxon, uyda dindor bo'lib turib, ro'mol ololmayotgan, yalang'ochda chiq

bo'lsa, o'zlari imonda allohdan so'rasin va birinchi qadam tashlasin, alloh bersin. agar har xil narsalarni tashlay olmayotgan bo'lsak, biz allohga to'ngamaylik, allohga insof bergan kunim tashlayman demaylik. biz birinchi qadamni boshlab, alloh tomonga intilaylik, alloh taolo bizga tavfiq beradi. banda bir qadam tashlasa, alloh tomonga deydi hadis hudusida. alloh ikki qadam tashlaydi. banda yursa men yugurib boraman, yaxshi ko'rib qolaman bandami deydi. shuning uchun o'zimizdan ko'raylik uni. ming xil savollar bor, halolmi, horanmi, muddatmi.

bu ahmad. bilasan u, halolmasligini. yunus alayhissalom muzolim davo qildi, lekin hech kim imon keltirmadi. demak, hidoyat allohdan ekan. lekin alloh taolo bizni tashlab chiqib ketadi, allohga shart, imon keltirib qo'ydi hammasini. qachon hidoyat kelishini faqat alloh biladi. innikalari taqdimanah, battavalkimnallohi yaxdimani yasha. alloh taolo marhamat qildi. ey muhammad alayhi assalom, payg'ambarimizni amakisini abdu taolo bahot etib ketdimi?

mana ko'rdik risolada. xabarimiz bor kitoblardan. qattiq qayg'urganda alloh taolo aytdi, ey muhammad alayhi assalom, siz yaxshi ko'rganlaringizni hidoyat qilolmaysiz. biz hidoyat qilganlar deylik, ertalab keta olasiz siz. demak aytib qo'yish sizdan. lekin hidoyat qiluvchi kim? rasululloh sollalloh imom musulmonlari vatanlarida hech kim dedi, rasululloh. men yunus ibn mattadan yaxshiman demasin.

nimaga unaqa demasin? ha yunus payg'ambar o'zini qavmidan noumid bo'lib chiqib ketgan ekan, men noumid bo'lmayapman, men yunusdan yaxshiman demasin deydi. nimaga? fajitabahu robbuhu fajaluhu minas solihiyin. alloh uni tanlab oldi va solih bandalaridan qildi deyapti oxirida. fasbilliy hukmi robbik va latakum kasohidil hud. alloh taolo rasulullohga aytadi, parvardigoringiz hukmiga sabr qiling. va hud.

egasidek bo'lmaydi. xulosalaymiz darsimizni. alloh taolo yaxshi ko'rgan bandasidan xato sodir bo'lsa, shu xatosini mukofotini dunyoda toptirib qo'yar ekan. endi xatoni ustiga xato, xatoni ustiga xato qilyapmiz u, bizga u mukofot kelmayotgan bo'lsa, allohdan qo'rqaylik. yaxshi ko'rgan bandalardan xato o'tganda alloh taolo taqdiri olib qo'ygan ekan. abasavotavalloh anjavahulloh. rasululloh assalomu alayhi vasallohning oldiga

ko'r, sahobi, abdulloyimni maktubim kelganda teskari qaror oldi. ya'ni yomon ko'rib emas. men u puldonlarni sal iymonga keltira olsam, iymon kelsa, yaxshi bo'lamikin deb qaror, xato qiluvdi, alloh taolo. qur'onda oyat nozil qilib qo'ymadimi? qiyomatgacha payg'ambarimiz bitta qilgan xatosi o'qiladi. yahudiyo keldi. ey muhammasang, rost payg'ambar bo'lsang, bizga uchta narsani aytib ber. ruh zulqarning asxobu kaf haqida aytib ber dedi. rasululloh inshaalloh demasdan ertaga kelinglar, ertaga aytib beraman dedimi? bitta kal

nima demadi? bir vazirlotlarda o'n besh kun, ba'zi vazirlotlarda olti oy to'xtab qoldi vahimiylar. yaxshi ko'rgan bandasi xatosi bo'lganda ishlab berar ekan mukofotni. mana o'tgan suhbatimizda bir misolni keltirdik. rasululloh assalom zamonlarda mana imomni termizib yuborib qilgan ekan. bir musulmon kishi sahobalardan, johiliyatda bir ayolni tanirgan. musulmon bo'lgandan keyin hali ayol bilan uchrashib qoldi, hozir endi gaplashib qolibdi. gaplashib qolibdi da, ajrab ketib, hali ayol ketayotganda,

haligi sahobi orqasiga qarab manaqa qilib yurib qolibdi da, borib boshini devorga uribdi.

rasulullohga aytganda aytgan ekanki, rasululloh sallallohu alayhi vasallam,

ita arood allohu bi abdin hayron, ajjala aqobati zamlihiy dunyo. agar alloh bir bandani yaxshi ko'rsa, qilgan gunohini jazosi dunyoda ilib berib qo'yadi. oxiratga qoldirmaydi.

atrofida musibat tushgan bo'lsa, o'zinglar qilgan ish sababli sodir bo'ladi deyapti alloh. yana ko'pini kechirib turamiz deyapti. u xud qissasini aytdik. saxobalar payg'ambarimiz aytgan joydan tushib ketishuvdi, ellik tasi. alloh taolo na hali mana mag'lubiyatga aylantirdi. yusuf alayhissalomda aytdik, qamoqqa qo'molib qolgandan keyin soqiy bola chiqib ketayotganda, soqiyga aytdi, podshohni oldida bir aytib qo'y meni, tuhmat bilan qomashib yuborganligini deb turib, yigitga aytadi. aytdi, aytdi.

ikki suyanib qo'ydi, alloh taolo yetti yil qoldirib yubormadimi qamoqda. kimgachi kerak ekan dardimizni. xo'p. bu yunus alayhissalom deb qissasi edi. mana ozgina vaqtimiz qoldi. bir mavzu haqida gaplashamiz. bu mana shu hozirgi kunda shahrimizdagi bo'layotgan muammo.

xususan bizni masjidimiz atrofida bo'layotgan muammo. mashinalarni betartib qo'yishlik, yo'l harakat qoidalariga rioya qilmaslik. shu mavzu. men allohga hamd bo'lsin, atay mana shu besh o'n minut vaqtni olib qoldim oxirida. bir og'ayni ikkinchisiga atamish. men svetoforga to'xtamay qo'ydim, namoz o'qiganimdan beri. nimaga to'xtamaysan desa, bu musulmonlar o'ylab topmagan qonun ekan.

xo'sh, musulmonlar o'ylab topadigan qonunga to'xtash yaxshi emas ekan. ixlosi bor gapida, gap yo'q. lekin fahm yo'q. ayiq o'zini xo'jayinini yaxshi ko'rar ekan. o'rmonda yurganda xo'jayin uxlasa o'tirib qorovullay qolar ekan. keyin bo'ri so'rini haydab. ixlosi baland ekan, lekin ayiq ekan u.

xo'jayini bu yerdagi pasha qo'nibdi. xo'jayini yaxshi ko'radi, ixlosi bor, pashani bunday haydabdi. uchib ketib qaytib kelibdi. ikki marta haydabdi. xo'jayini men bezovta qilmasin deb, uchinchi marta tosh bilan betida turganda pashani yapishtirib qo'yibdi. ixlosi bor, lekin fahm yo'q. birodarlar, musulmonlar yozmagan bo'lsa, harakat foydali mashinani ham musulmonlar o'ylab topgani yo'q. uni ham minmaslik kerak. rasululloh qilmagan. rasululloh samolyotga ham chiqmagan.

mikrofonga ham gapirmagan rasululloh. nima deb tushunamiz buni? fahm kerak. mashina xususida. bu hamma yo'llarni ichidagi dardilar bu. mashinasi borki odam, hozir ko'chaga chiqib, ozor chekmay iloji yo'q. al muslimu man salim al muslimu na milliy isan i va ya deydi rasululloh. haqiqiy musulmon kim? qo'lidan ham, tilidan ham boshqa musulmonlar ozor ko'rmasa, shu odam musulmon dedi. mashina o'zi nima?

moshina allohni bergan ne'matimi? ne'matga nima qilish kerak? shukur keltirish kerakmi? shukur qanaqa ado bo'ladi mashinani? ko'zni shukur, ko'zni horommasidan tingsangiz shukur ado bo'ladi. tilni shukur, allohni zikrni qilib, g'iybatdan tingsangiz ado bo'ladi. har bitta berilgan ne'matni o'zini alloh yo'lida ishlatasiz, shukur ado bo'ladi. va iz adidani robbukum la insha kartum la asidannakum. agar meni bergan shu ne'matlarimni shukurini keltirsanglar, ko'p ettirib beraman deyapti. tilingizni tiyin, tilingizga ak

ko'zingizni nuri kesaveradi. shundaymi? qo'lingizni, qoningizni xoramdan tiyin, alloh taolo sog'lom qilib beraveradi. xo'p, mashinani shu yerda qanaqa bo'ladi, ado bo'ladi? mashina haqida qur'on tufayli yo'q ku. payg'ambarimizni hadisi yo'q ku. to'g'ridan to'g'ri mashina haqida gapirilgan. ana shu mashina uchun yozadigan qonun bor. oyatga hadisi hilob kelmaydi. musulmonlarga foyda bor.

rasulullohu alayhi vasallam hadislarni marhamat qiladiki, al mo'mini qolgin, xoyri mo'habba ila allohi minal mo'mini zoyif. ixriz a'la mayan farq. alloh taologa zaif mo'mindan kuchli mo'min afzal. har bittasida yaxshilik bor. davomini qarang. senga foydasi bo'lgan narsada xaris bo'l deyapti. shu yo'l harakat qoidalariga rioya qilishlar bizga foyda bormi yo'qmi? bundan bir o'n besh yil buni sho'pirlik qilgan akalarimiz juda yaxshi biladi. sho'pirlik

shopirni hurmat qilar edi. tormozni chirog'i, povorot chirog'i yonmay turib yonmas edi. ikkinchi ryak qilib qo'yib qo'yilmas edi. yaqin besh yilda bu yoqqa mashinalar narxi ozon bo'lib ketganligi, narximiz pastlab ketdi ozgina. bir birimizni hurmat qilmay qo'ydik. birodalar, bu islondan. svetoforga to'xtash islondan. ikkinchi qilib qo'yib qo'yishlik mashinayati, bu gunohkorlik, biroda haqqini yeyish bu. svetofor yo'qmish islonda. rasa borda?

foydaga rioya qilishlikdan foyda bormi yo'q bizga? bor a? molimizga ham, jonimizga ham, jamiyatimizga foydasi bormi? payg'ambarimiz nima deyapti? senga foydasi bor deyishmi, mahkam ushla shuni deyapti. demak, o'tib ketayotganimizda, payg'ambarimizni hadisiga xilofat qilyapmiz. musulmonlar ko'zinglarni ochinglar. la vora rava la ziyor dedi rasululloh. o'ziga o'zi ziyon qilish ham yo'q, boshqa bir oyga ziyon qilish ham? yo'q. ikkinchi xil qo'yib qo'yganingizda

ko'cha torida odamlar so'kinib o'tyapti. musulmonlikka ozod beryapsizmi? qani siz musulmonligingiz? bu mashinamizni vesiga qaraymiz biz. semizroq mashina bo'lsa o'rtaga tortib qo'ysa ham ayb emas. biz shunga loyihamiz. o'zimizga qarg'ish olib demayapmizmi? yuzta do'sting bo'lsa oz, bitta senga la'nat o'qiydigan dushman bo'lsa ko'p. shunday emasmi? nechta odam la'nat o'qiyapti? mana shunday mashinani qo'yib qo'ygan paytimizda.

valladiy nasibi yadixila yuslim ahad abdu hatta yaslamun nasuming qolbegi valisanixiy voyadixiy. payg'ambarimiz qasam ichib aytyapti. imom ahmad ro'vat qilgan sahiy hadis akalari, bu mavzu hadis yoki izarif hadis emas. allohga qasam deyapti. jonim qo'lida bo'lgan zotga qasamki, bitta kishi to'liq musulmon bo'lmaydi to boshqa musulmonlar uni qo'lidan, qalbidan, tilidan ozorni tiymagunlaricha. biz oyog'imiz bilan, qo'limiz bilan ozor bermayapmizmi mashinamizni.

noto'g'ri haydayotgan paytimizda. kattayo'lga chiqib kelayotgan nomard to'xtab turmayapti. cha qisilib chiqib ketyapti, xuddi spleniyasi ishlamaydigan unaqa. to'xtab turib, ma'no asosiy yo'ldagini o'tkazib yuborish kerak emasmidi? ma'noni haqqi emasmidi? birovni besson puli tushib qolsa, xoromi? olmaymizmi? porozdan urmaymizmi? birodarlar shoferda tarovuzsiz svetofor bo'ladi. siz qizilning yurganingizda narigi odamni haqqini yeyapsiz bir va joniga tajovuz qilyapsiz.

uni o'ldirishga qasd qilyapsiz. ikki. shunday emasmi? nima, islomni svetofor yo'q ekanmi? nima, bizga svetofor degan so'z kerakmi imenna hadisdan? bu fahmni zo'rligidan, ilmni chuqurligidan. qo'li bilan ozor berishlik. akalar, burnichligingizdan bir ellik metr burun faoliyat yonishi kerak a? to'lqin yonishdan burun. orqasidagi odam tayirganligini ko'radi. hozir bu odam burar ekan. siz

qayerda o'zingizga turib burgan paytingizda, qo'lingiz bilan, oyog'ingiz bilan ozor bermayapsizmi? gunohkor bo'lmayapsizmi? machita masalani eshitdingiz, supa musulmon bo'ldingiz, nariga chiqqanda ko'ryapsiz kimligingizni. bir biringizga yo'l bermasdan, kishi yillatyapsiz mashinani. yoshlar, eshitib qo'yaylik. o'rnidan kishi yillatib jildirayotganda bir oqsoq oldi, yuragi zaif, yuragiga ozor oldi. bir ayol homilador, unga ziyon bo'ldi. allohga qasam musulmon bo'lmaysan, agar boshqalar seni qo'lingdan tilingdan oz

shu yillatib tormoz berayotganda, shu yillatib to'xtatayotgan paytda ozor berayotganimiz esdan chiqmasin.

qasam ichyapti rasululloh, iymoning iymon bo'lmaydi agar boshqalardan o'zingni ziyoning tegmasin deyilyapti.

islom degani to'g'ri bu masjidda masala eshitish, darsxonada bir hadis eshitish, qurol eshitish emas.

islom bu turmush tarzi. hojatxonaga qaysi ayol bilan kelib, qaysi ayol bilan chiqishlikni o'rgatgan dinimiz, ko'chada mashina minishga yo'l ko'rsatmagan deysizlarmi?

musulmon bo'lmagan yana bizga ibrat olayapti bu masalada.

oriyat bu masalada.

yo'lni ustiga ikkinchi rad qilib, uchinchi rad qilib qo'yib qo'ygan paytimizda, mana ko'chaga birodalar, mana narida mingta mashinaga joyimiz bor, vallohu a'lam. lekin mana shunaqa olib kelmayapti hech kim. allohga rahmat qilgan ba'zi odamlarga qolganlar qo'yib qo'yapti. chunki nimasi zaril, ishi zaril. tezda chiqilma qilish kerak, ketib qolish kerak. birodalar, ya ilhomnas dedi rasulullohu salli alayhi va sallam, ilm majburiyat qilgan hadislar. inna hadakumna yanud hatta yastakmilu risqu. rizqini olmay turib hech kim o'lmaydi de

istaylar, rizqni talab qilishinglar, chiroyli talab qilinglar deydi. shoper akalar, taxs akalar, mashinasi bilan tirikchilik qilayotgan birodarlar, bu yoqda qisib yuborgan paytingizda, bugungi topayotgan pulingizga xoram aralashib qolmayaptimi? bolangizga olib boraylik da shu xoram aralashgan pulni. bu yoqda svetoforda shuni kesib tushish turini qilib o'tib ketgan paytingizda, narigi odamni haqqini yeb etdingiz. gunoh ustida pul topmadingizmi? eshaklik qilganlarni pul topyapmiz. ana shunday yo'l harakat qoidasiga rioya qilmasdan, topgan pulimizni xoram qolmay

man. bu kun yukib gapirmasa bo'lmaydigan mavzu bo'lib qoldi bu. hozir yangi shofyor bo'layotganlar hayoti shunaqa ekanda ko'nikib ketyapmiz. lekin mana eskidan mashina minganlar ko'rib yuragi siqilib ketyapti. mina olmayapti mashinani. birodarlar musulmon bo'lishimiz kerakmiz. halolliq bilan topishlikka buyurilganmiz islomda. demak, ana shu qizilga o'tib ketayotganimizda,

yoki ana shu burilish chiroqini yoqmasdan turib to'lmizni tepayotgan paytimizda esimizdan chiqmasin. allohdan alloh yomon ko'radigan ishni qilyapmiz.

birodalar, bu talab deysizlarmi, iltimos deysizlarmi? keyingi juma tirik bo'lsak, mana shu yo'lni bo'yida imkoniyati bo'lsa mashinani qo'ymaylik. chunki namoz o'qimayotgan yuritgan odamlar, namoz o'qiganlarda ahvoli shu deb turib, bizga muhabbat uyg'onmayapti. ana deydi namozxonalaring deydi. alloh xudo deyishadi, yo'lni to'sib qo'yibdi deydi. yo'lni to'sib qanch

birodarlar, bu talab deysizlarmi, iltimos deysizlarmi? keyingi juma tirik bo'lsak, mana shu yo'lni bo'yida imkoniyati bo'lsa mashinani qo'ymaylik. chunki namoz o'qimayotgan, yo'qotgan odamlar, namoz o'qiganlarda ahvol shu deb turib, bizga muhabbat uyg'onmayapti. ana deydi namozxonlar endi deydi. alloh xudo deyishadi, yo'lni to'sib qo'yibdi deydi. yo'lni to'sib qanchalik gunohiga o'zlari gapirishadi deydi. biz ibrat olish domliga, islomga tosh tegishiga sabab qo'ymayapmizmi? qarang, mana shu gapir

keyin sabab mana shu tomonda ko'ramiz, natijasini. birodalar, besh minut keyin boring da. bari alloh berganiz deysiz. yarim soat bo'lim boring da, alloh bergan deysiz. bu mavzuda o'zi bir soatlik darsimiz. buni, bu payg'ambalar qissalarni tugatgandan keyin shunga o'xshagan bir mavzular bor edi, tayyorlab gapiriladigan har bittasi bittadan dars. lekin iloji bo'lmay qoldi bu narsani ushlab turish deydi. tushundingizmi birodalar? biz musulmonmiz. musulmonligimiz esdan chiqmasin. odamlar islomni rivojiga, kim puli bilan

keyin mehnat bilan sarf qilyapti. eng kamida bizni axloqimiz bilan sabab bo'lay odamlar bizga ko'ra havas qilsin. men ham namoz o'qimaganda ja jinnni haydardi mashinani. namoz o'qigandan keyin ancha nusxabga kelib qoldi. islomni o'zgartirganligini ko'rsatsin. mana islomimizni rivojiga kim qo'lidan kelgancha bir hissasini qo'shyapti birodarlar. mana alloh rozi bo'lsa shunday bir odamlar bor atrofimizda, mana shu mashinamizni bir suv ta'minotini katta bir yordam ko'rsatishyapti. bir qancha bir tonna suvlarni kelishligiga,

shu musulmonlarda tahorat olishiga, qulayligi uchun mana sulomni yordam berayotgan akamlarimiz bor. ularda atini atishining hojati yo'q. chunki bu alloh shuni qilyapti bu ishda. alloh rozi bo'lsin kishilardan. alloh hidoyat qilsin, molijonga alloh baraka bersin. birodalar, bizga ham alloh insof bersin. xususan, mashina minayotgan birodalar, esimizdan chiqmasin. savdoda bir metrda cho'zib qo'ysak, qanday harom bo'ladi? tarozida erligi ham urib qo'ysak, qanday harom bo'ladi? svetofordan urganda xuddi shunday harom bo'ladi. hujjat dalillar bor bunga.

endi haliginga o'xshagan svetovarga to'xtashlikni xohlamayotgan birodalarimiz, men yurishyversin. qancha yurar kim u bilan?

. alloh subhanahu va taolo eshitgan ma'ruzalarga amal qilishini nasib qilsin. chunki abdullohiddin abbos roziyulloh anavi aytadilar, man lamb yaxshi, alloh ilaysi bealim. kim allohdan qo'rqmasa, u olim emas degan. biz har qancha masala eshitaylik, allohdan qo'rqib amal qilmasak, bu masalani bizga siymayotganligining belgisi bo'ladi. alloh taolo eshitib, o'rganib, amal qiladigan olimlardan qilgan bo'lsin. assalomu alaykum va rahmatullohi va barakatuh.