Abdulloh Domla - Muso alayhissalom 1/5 (Payg'ambarlar qissalari)

ehrini sirotol mustaqil, sirotol la dinan anta alayhim g'oyiring ma'qul va alayhim baroboling. parvardigoro, bizlarni seni g'azabingga uchramagan va adashmaganlarga bergan yo'ling, to'g'ri yo'lda yurgan bandalaringga bergan yo'ling sirotol mustaqilning ilomi ekan. to'g'ri yo'lni alloh taolodan so'rash dedi, alloh taolo mana qur'onda bizga buyurgan va mana shu o'qiyotgan kunlik namozlarimizda bu oyatda

bir necha o'n marta takrorlaymiz.

bu musa alayhissalom va bali musroil hissasi. o'tgan suhbatimizda siz bilan yunus alayhissalomning hissasini o'tgan bo'ldik va bir qancha xulosalarda oldikki, alloh taolo bandasiga mehribon, lekin bandasi o'zi yomon. alloh taolo bir bandasini yaxshi ko'rsa, dedi rasululloh sollom, qilgan xatolarini, qilgan gunohlarini, uqubatini, jazosini, mukofotini shu dunyoda o'zida berib qo'yadiki, shu narsani takrorlmasligi uchun. agar alloh bir bandani yaxshi ko'rsa,

baloli edi, balolab turib, sabrli qilib qo'yadi dedi. va ko'rdikki, yunus alayhissalom faqat alloh taologa qaytishlik bilan ham mana shu balodan qutilgan bo'ldi. u kishini mana mashhur bo'lgan duolari, la ilaha illa anta subhanaka innaykum tumino zolimiy parvardigoro, zulmatlararo senga duo qildim. sendan boshqa iloh yo'q, sen har qaytadan aybdan poysan, men o'zimga o'zim zulm qildim. va u kishini ana shu dengizni balodi qonidan

chiqib ketishligida ham alloh taoloda irodasi bo'ldi. bu mushkulaga inson o'zi kirdi, lekin chiqishligini alloh taologa qaytganda alloh taolo nasib qilmaydi. biror bir mushkulaga kirarkanmiz, bu o'zimiz qo'limiz qilgan sabab bo'ladi. endi undan chiqib ketishligimiz o'zimizni qo'limizda bo'lmaydi, faqat alloh taologa qaytishligi bilan bo'ladi. mana bugungi qissani aytdik. qur'onni eng katta qismini, qissalar ichidagi eng katta qissa bo'lgan bu muso alayhissalom qissasi.

qur'onni yetmish uch o'rinida, yigirma besh yoki yigirma to'rtta surasida zikr qilingan. hech qaysi qissa, hech qaysi qavm haqida so'z bunchalik keng, batafsil yoritilmagan. nimaga? nima uchun banu usroilda tarixni alloh taolo juda keng, juda ko'p oyatlarda bizga bayon qildi? g'oyril mag'zuga alayhim, seni g'azabingga yo'liqmaganlarning yo'li bo'lsin. allohning g'azabiga kim yo'liqqan? yahudiylar.

banu isroil. nimaga ular allohning g'azabiga yo'liqqan? nimaga alloh taolodiga la'nati bo'lgan? mana shu qistalarni o'rganib chiqar ekanmiz, inshaalloh bunga javob topgan bo'lamiz. payg'ambarlarning hayoti insonlar uchun bir ibrat. ular o'z qonunlarini alloh diniga da'vat qilishdi, bunga sabr qilishdi, kelajakda keladigan muammolarga bu narsa ibrat bo'lishligi uchun. alloh taolo payg'ambarlariga qarshi chiqqan qonunlarga balolar yubordi.

va ularni vayron qildi. alloh taolo aytadi, hech bir qavm o'tmagan, magar albatta ularni ichida allohning azobidan ogohlantiruvchi o'tgan deydi. ya'ni bir qavmga keldi balo, albatta shu balo kelishligidan burun ularga payg'ambar bor edi, ogohlantirgan bor edi. ba'zi qavmlarda alloh taolo ustiga balo kelganda iymon keltirganda qabul qilmadi. lekin mana o'tgan safargi suhbatimiz naynovi ahli allohni balosi ustiga kelib turgan paytda qo'rqib iymon keltirishdi, faqat va faqat mana shu yunus alayhissalomni

qavmini balodi ko'rgandan keyingi keltirgan iymoni asfotda.

turli payg'ambalarni qissalari kelgan bo'lsa, ba'zisi sochiq, ba'zisi yig'iq. faqat yusuf alayhissalomi qissasini aytdik, bitta o'rinda kelgan. bir boshlangan, yuz birinchi oyga kelganda tugagan. bo'linmagan. u taskin bo'lib tushganligi uchun payg'ambarimizga. lekin musa alayhissalomi qissasiga qaraydigan bo'lsak, qur'onda bir chekkadan bahara surasidan oladigan bo'lsak, sigir haqida gap ketadi. u sigir bilan boshlanmaydi ma'ruz loyiha tarixi. sochiq holatda kelgan. haqiqatdan bir jamlashlikda bir

bir qancha bir mashaqqat bo'ladi. ba'zi ulamolar bu qissalarda jamlagan bo'lsa ham, zaif hadislar yoki isroillatdan ta'sirlangan holda, saxiy bo'lmagan manbalardan foydalanganligi bor. bizni bu qissalarimiz ana shu faqat saxiy manbalarda olingan ma'lumotlardan iborat bo'ladi. faqat allohni qur'oniga suyanishlik kerak bo'ladi. chunki bu kitobni oldidan ham, ortidan ham botir kelmaydi. biz hayotimizni qur'on bilan o'tkazishimiz kerak bo'ladi. shunda hayotimiz to'g'ri bo'ladi. qur'on bilan o'tkazishlik deganda faqat qur'onni ko'p o'qishlik,

faqat yodlab olishlik, chiroyli tajriba o'qishlik emas. uni ma'nolarini tushunib, unga amal qilishlik bilan bo'ladi. afala yetadab baruna qur'an deydi alloh taolo. axir qur'onni o'qib ular fikr yuritmaydilarmi deydi. demak, bu qissalarni biz eshitarkanmiz, albatta xulosa bilan chiqishimiz kerak. ayyub alayhissalom qissasida ko'rdik, sabrni o'rgandik. yunus alayhissalom qissasini ko'rdik, inson boshini musibatda o'zi so'rab olar ekan. har bitta qissa tugaganda, bitta xulosa chiqqasini kallamizda. demak, b

men o'zim buni so'rab oldim allohdan. demak, musibat keldi, alloh meni yaxshi ko'ribdi. o'shaning uchun shu musibatimga, mana shu qilgan gunohimga jazoni berdi, qaytarmasligimni xohladi. mo'min odam ishlari yurishi bo'lib ketganda emas faqat, boshini kasal etganda, musibat yetganda ham xotirjam bo'la oladi. chunki alloh meni yaxshi ko'rgani uchun berdi bu kasalni. bu jazoni alloh yaxshi ko'rgani uchun berdi, yaxshi ko'rgani uchun berdi. qaytarmagin bandam deb alloh menga mehribonlik qil deydi. u plyus bo'lg

minus bo'lgani ham xotirjam bo'la oladi. faqat mo'min.

biz sizlar bilan qur'onni uchdan birini o'rganyapmiz, inshaalloh. bir da'vlar bo'lgan, otalarimiz, opadalarimiz qur'onni o'qib turib, chiroyli o'qigan, yig'lagan, ma'nosini tushunmaganligidan. nimalar yozilgan kim bergan degan bir savollar bo'lgan. mana bizga alloh taolo mana shunday bir baxti nasib qilib turibdiki, bu qissalarda faqat tarjimasini emas, xulosasini olish kerak ham alloh taolo bizga berdi. allohga hamdachiligimiz kerak bo'ladi. shu telefonlarni o'chirib,

beringlar degan iltimos bo'lyapti. ilojasi qo'ymanglar telefonda. mhm. ushlab turib yuboring oldizda. boshqalarni jinni hurmat qilaylik. mayli endi domla gapini bo'lishiga hech narsa bir ahamiyati bo'lmasa, boshqalarni e'tibori bo'lishingni e'tiborga olaylik bolalar. a'udhu billahi issamil alayhi mina shaytonir rajim. bismillohir rahmonir rohiym. to sin mim tilka aya tul kitabil mubin, na tilu alaykum min naba emusan va fir avni bil haq li qovmin minun. to sin mim, albatta bu

ochiq kitob oyatlaridir. biz sizga, ey muhammad alayhissalom, muso va fir'avon o'rtasida bo'lgan qissalarni haq bilan bayon qilamiz, imon keltirgan kishilar uchun. bu oyatlarda mo'minlarga ma'ruza va eslatma bor. alloh taoloning manhajidan uzoqlashgan, allohni dinidan uzoq yurganlarga rai va eslatmalar borki, agar shu kechda ketadigan bo'lsanglar, oqibatinglar mana bunday bo'ladi. ikki yil, ikkinchi yil, yuz yil burun.

ming yildan keyin necha yil bo'ladi? bu shunday haqiqatki, isbot talab qilmaydi. million yil bo'limi ham shunaqa edi, million yildan keyin ham shunday bo'ladi. endi, allohni diniga qarshi chiqadigan, allohni dinini hayotiga tadbiq qilishini bosh tortib, dunyoda o'zimchasiga aziz yashayman deyotgan odamlar bilib qo'ysinki, agar ikki kerak, ikki to'rt bo'lsa, allohni dinidan uzoqlashgan odam xor bo'lishiga shunday bir haqiqat bo'ladi. biz qiyomatga shart turadigan haqiqatni o'rganyapmiz. demak, allohni dinidan uzoqlashganlarga

alib va eslatmalar bor. bu nabi xolis karim va karimulloh bo'lgan muso alayhissalom. vodhukr fil kitabi musa innahu kayna muxlasam va kayna rasulam. mana shu kitobda qur'onda musoni zikr qilinglar, eslaylar, albatta u nabi, rasul va alloh uchun xolis bo'lgan banda edi. shaytonni u kishida hech qanday bir ulushi bo'lmagan. nabi va rasul edi. muso ibn imron, ibn qohid, ibn alaviy, ibn yaqub,

u ibn is'hoq, ibn ibrohim alayhissalom. man aytganmiz, ibrohim alayhissalomga berilgan fazilatlardan bittasi hech kimga berilmagan. bu abu'l an buyoq. ibrohim alayhissalomdan keyin yashaganki, payg'ambar albatta ibrohim alayhissalomga farzand bo'ladi. demak, musa alayhissalom, is'hoq, yoqub, la'viy, qohid imron. o'rtada unchalik katta bir masofa yo'q. yoqub alayhissalom bilan musa alayhissalom o'rtasida. rasululloh

assalom, meros kechasida hazrati muso alayhissalomni ko'rganligini tasdiqlab aytadiki, muso alayhissalom qorachadan kelgan, ulkan jismli, ya'ni go'yo odam bo'lgan ekan. o'n kishini quvvati bor deb aytadi ulamolar. gapirganda tili tutilib qoladi deydi. dudu bo'lgan ekan bir odamlar. ya'ni aybga o'xshaydi yu bu narsa. men endi unaqa qilib ovozim chiroyli emas da, qur'onni chiroyli o'qi deb bahona qilmasin biror. men sizdaqa gapira olmayman.

men odamlarga gapirayotasan, bahona qilmasin. bu juda ko'pchiligimizda bor ku. men ham olib borib yetkazay deyapman, yungaylarga gapira olmayapman da deymiz. birodalar, payg'ambarni tili dudu bo'lgan ekan. lekin bu payg'ambar bo'lishligidan to'smagan. alloh taolo muso alayhissalom tili mana shu ekanligini fir'avnda tili bilan qur'onda bayon qiladiki, astaydi bi'lla, an'ana qoyg'un min hadalladeh va huva mahin, huva mahin va la yakadyu bin. u yaxshimi? deyapti. yo men yaxshimi? deyapti. u hali dedi, gapini ham

topib gapira olmaydi, gapini ham aniq qilib gapira olmaydi, tili tutuq deydi. ya'ni tili duduq bo'lganligi mana shu qur'ondagi oyat hujjat bo'ladi. lekin bu duduqligi u kishini payg'ambar bo'lishingdan to'sib qololmadi. shuning uchun alloh taolo u kishini payg'ambar qilib finalni oldiga jo'natganda, allohdan so'rab olgan. vahiy hayru'na, vohivo afsohu minni lisanu, farzandgor, akam horimni menga sherik qilib bergin, u mendan ko'ra chiroyliroq gapiradi dedi. so'z bobida, nutq bobida mohir emas

masdi, shuning uchun akasini o'ziga yordamchi qilib olgan edi. inshaalloh xorin alayhissalomni payg'ambar bo'lishligini o'zini o'rnida inshaalloh zikr qilamiz. banu isroil. bu yahudiylar. banu isroil deganda biz yoqub alayhissalomni zurriyotini tushunishimiz kerak bo'ladi. yoqub alayhissalomni ismlaridan bittasi isroil edi. payg'ambarni ismi. yoqub, yana bittasimiz isroil edi. shuning uchun banu isroil deganda, banu yoqub, yoqub alayhissalomni nimasi? o'n ikkita o'g'li bor edi a? asbad deydi.

larni. ana shu o'n ikkita qabila yahudiylarni asosi bo'ladi. yahudlar mana shular hisoblanadi. mana yusuf alayhissalomni qissasini gaplashganimizda siz bilan yusuf alayhissalom qul bo'lib sotilib misrga keldi. keyin ana shu vazir moliy bo'ldi. otasi va akalari o'n bitta, aka ukasi nima qildi? misrga kelishdi, shu yerda yashashdi. yusuf alayhissalom tiriklik davrida banu isroil shohullardaqa yashadi misrda. ana shu yoqub alayhissalom misrga ko'chib kelgan

o'sha paytda sakson oltita edi ularda soni. sakson oltita odam falastindan, yoqub alayhissalomni bola chaqalari, nevaralari misrga ko'chib kelganda sakson oltita. lekin musa alayhissalom banu suroylni misrdan dengizli yonib chiqib ketganda olti yuz ming yetgan bo'ladi soni. fir'alm. fir'alm bu bizdagi ba'zi podshohlarga beriladigan laqab. masalan, habashtondagi podshosi najoshi deydilar.

bu ism emas u, laqab u. rumda podsho bo'lganda sezar yoki qaysar deyiladi. forsda podsho bo'lganda chisroq deyishardi. endi fir'avnda misrda podsho bo'lgan kishini fir'avn deyishar edi. fir'avn ism emas. u nom deymizmi, laqab deymizmi, xullas, podshohga beriladigan so'z. yusuf alayhissalom vazir bo'lib turgan paytdagi fir'avnda ismi ro'yan ibn valid. ro'yan ibn valid, arab bo'lgan bir odamlar.

fir'aun degan so'zni aziz tarixiga qaraydigan bo'lsak, yamanlik bir aun degan odam bir odamni o'ldirib qo'yib qochib ketadi. mislga borib yashab, shu yerda bir ko'tarilib, podsholik darajasiga ko'tarilib ketgan. fir'aun so'zi kalimasi ikkiga bo'linadi. farro aun. arab turida far degani, qochdi degani. aun degani, ismi. demak, fir'aun deganda yurtini tashlab qochib ketgan aun deyilyapti.

tushunarli bo'ldimi? demak arab bo'lgan bo'ladi asli, yomondan bo'lgan. yusuf alayhissalom ana shu fir'an royal ibn valitni dinida bo'lmasa ham, yurtni ocharchilikdan saqlab qolganligi uchun, yurtga ko'p bir barakalarni kelishiga sabab bo'lganligi uchun, yurtini zo'r boshqarganligi uchun hurmat qildi. yusuf alayhissalomning yuzidan butun bangusroil shohlardaqa yashashdi. mavqesi baland bo'lgandi, bangusroilda, yusuf alayhissalom bilan.

keyin ro'yon ibni valid, ana shu yusuf alayhissalom davridagi fir'aun o'lgandan keyin, uni o'rnini qobis ibni mus'ab egalladi. boshqa fir'aun kelib, ikkinchi fir'aun kelyapti. u kofir zolim bo'lgan. yusuf alayhissalom o'tgandan keyin, mana shu ikkinchi qobis ibni mus'ab fir'aun bo'ldi va banu isroilga qattiq ozorlarni soldi. qobis o'lgandan keyin unikasi valid ibni mus'ab tahdid egalladi. demak, yusuf alayhissalomdan keyin bitta, ikkinchi, ikkinchi fir'aunda davri.

mana shu paytdagi fir'avn bu valididdin mus'ab bo'lgan, mus'a alayhissalomdan tortishgan fir'avn mana shu fir'avn bo'ladi.

saxobalar, avliyolar, lekin ayollardan to'rttasi komila bo'ldi. ulardan bittasi osiyo binti muzahim. osiyo mana mo'minot bo'lib uyg'ondi. ba'zi rivoyatlarda ana shu banu isroildan edi degan rivoyatlar ham bor ekan. mo'minot bo'lgan, kofira bo'lgan emas. fir'aim osiyoni o'ziga cho'ri qilmoqchi bo'lib, otasidan so'raganda, otasi yo'q deydi, cho'ri qilib bermayman deydi. agar oladigan bo'lsang, xotin qilib,

mahrini to'lab ol deydi. feraun mahrini to'lashlikka rozi bo'ladi, lekin osiyo onaga bu narsani otasi taklif qilganda, qanday qilib kofirga teyaman? axir men mo'minot bo'lsam, u kofir bo'lsa, qanday teyaman deganda, unda sizni va butun oilangizni feraun qirib tashlashligiga va'da qildi deydi. oilasini saqlab qolishlik niyatida feraunga turmushga chiqadi, lekin o'rnini oxirigacha undan bir norozi bo'lgan holatda, g'azablangan holatda yashaydi. validimni mus'ab.

bu insoniyat tarixida eng katta zolim bo'lgan kishi.

idha hab ila fir'avna innahu tog'o.

fir'a unga borib, aytingki, albatta u nima qildi? haddidan oshib.

yer yuzida undan kattaroq zolim bo'lgan emas.

faqoli ana robbukumul a'la. men sizlarni oliy parvardigoringlarni, ilohlikni da'vo qildim. ilohlikni da'vo qildim.

ana shuning uchun qur'onda keladi oyatlarda, qiyomat qoyim bo'lganda, adhilu a'la fir'avni ashaddal adab, fir'avn xonadonini, fir'avn oilasini azobni eng past qismiga kirgizdinglar deydi.

innan munofiqiyna diydarkil asfal minannar, jahannamni eng past tabaqasida, darajasida munofiqlar turadi deydi. uch toifa jahannamni eng pastida bo'ladi. bittasi fir'avn oilasi, bittasi munofiqlar va bittasi dasturxon egalari. esinglarda tursin.

sizlarni oxirida aytib beraman buni. fir'avn, mana valid ibn mus'aq, banu isroil hammasi meni qullarim degan hukmni chiqardi. ya'ni bitta yusuf alayhissalomni ozod odamni sotib, qul qul sotib yuborishigacha qanday bir katta jarima edi. endi bu yerda olti yuz ming bo'lgan yahudiyni hammasini yoppasiga meni ular qullarim deb e'lon qildi. ayollar esa meni cho'rilarim dedi. yahudiylarni qullar daqa ishlatishar edi. ayollaridan xohlaganda, xohlaganda qilib foydalanishar edi. xorligimi bu?

mana shunday xor bo'lgan, mana shunday past bo'lgan, raziv bo'lib, ezilib turgan xalq tog'a tog'a payg'ambarlarni yuborib aziz qildi. lekin bu qavm alloh taologa osiylikda davom etdi. toki, lo aynan ladina kafaru bimbani isroil alalissani davoda va isabni maryam, valki bima asovakanu ataduun. banu isroildan kofir bo'lganlari davud va iso ibn maryamni tili bilan la'natlandi dedi. nima sabab? haddidan oshganinglar uchun, allohga osiy bo'lganlar uchun, o'zlarini jinsidan bo'lgan payg'ambar.

payg'ambarlari la'nat o'qigani o'zini qoniga. payg'ambarlar qanchalik sabrli, payg'ambarlar qanchalik kechirimli kishilar bo'lgan. lekin ana shu kishilar la'nat o'qigan. rasululloh sallallohim toifga borganda eslamaymizmi? toshbo'ron qilib jo'natishganda, ana shu salqinda yuzlardan qorako'p o'tirib, jadal alayhissalom keladi oldiga. ey muhammad, xohlasangiz, oldimda tog' farishtalari turibdi. toifni ikkita tog'dorasiga qorishtirib tashlayman dedi.

rasululloh nimadan duo qildi? alloh hidoyat qilishligini zo'riyotlardan sog'liq kishilar kirishini allohdan so'rab duo qilmadimi? payg'ambalar mana shunaqa kech yigirma yil xalq bo'lgan, lekin mana shu qavmlar o'zlarini payg'ambarlaridan la'natni eshitgan. hali ko'ramiz. bugunmas, keyingi safar, undan keyingi safar inshaalloh nimaga bular la'natga qolgan? nimaga bulardan alloh taolo o'zini g'azabiga dushor qilgan? o'zlari so'rab olganligini guvohi bo'lamiz. o'zini qavmidan bo'lgan

shir'oni tishog'idan omonda olib chiqib ketgan, musoga qilgan muomalasini ko'rganingizdan keyin, ularda shunday bir qiyinchilikdan qichqirib, qutqarib chiqib ketgan, musoga qilgan muomalasini ko'rganingizda, boshqalarga nima muammo qilishligini tasavvur qilishingiz mumkin.

firounni quli ekanligi yoki faqat firounni o'ziga emas, ana shu misr qibitiylarini oliy tabaqasiga hammasiga xos edi. ana shu kiborlari bormi, avtoritetlari bormi, hammasi quldaqa muomala qilaveradi. xotinini ham, bolasini ham, o'zini ham. bunda oshiq xorlik bo'ladimi? lekin banu isroil mana shunday xorlikda yashashga qaramasdan ularda avvalgi kitoblardan bir xushxabarlar bor ediki, bir yigit chiqadi firounni xonadonidan. va bu sizlar

mana shu xorlikdan qutqaradi degan xushxabar bor edi. shu narsadan umid qilib yashashar edi. kunlarda birida ana shu fir'aun volid ibn mus'ad tush ko'radi. tushida baytilmaxtis, falastin tomonidan misrga qarab bir o't chiqib keladi. misr diyonlarni kuydirib tashlaydi. faqat banu isroil yashaydigan joylarga tegmaydi. uyg'onadi, o'zini sehrganlarini to'playdi va bu bilan ular bilan maslahat qilishadi bu to'g'ridan. sehrganlar

deb aytishadiki, banu isroildan bir bola tug'iladi va seni halok bo'lishingga sabab bo'ladi.

firavun bu tabirdan qo'rqdi va o'zini eng bir xunuk bir hukmini e'lon qildi.

alloh minnat qilyapti. senlar shunga xor bo'ptiga endi chiqarmaganmidim senlar? qola sanaqot tuyul, obuna ahu, va nastahyi nisa ahu. farzand, o'g'il farzandlarini o'ldiramiz va ayollarni tirik qo'yamiz. banu isroilni so'yilishiga mana shu hukm sabab bo'ldi. banu isroilni ayollari ta'qibga olindi, homilador ayollari. va ana shu tug'diradigan doir ayollarga hukm qilindi. agar banu isroildan o'g'il tug'ilsa, xabar beringlar. agar xabar

bormasdan yashirsanglar, o'zinglar o'ldirilasizlar. xullas, jiji bola tug'ildi, o'g'il bola yahudiylardan so'yilaverdi. bir faraz qilib ko'raylik shu holatni. farzandi bo'lib ko'rdi, xursand bo'ldi, shas so'yib tashlayapti. tug'ildi, qo'rqib qarayapti, o'g'ilmasmikin, qiz bo'lib qolsa edi, chunki o'g'il bo'lsa nima bo'lardi? so'yilib ketar edi. bundan xorli bo'ladimi ortiqcha? mana shunday xor edi isroil. musa alayhissalomning onasi bu hukm

e'lon qilinganda birinchi oilalarida edi homilasini. muso alayhissalom onasini qonida edi. horim katta edi, shuning uchun tirik qolgan edi, tug'ilib bo'lgan edi. xo'p, tuqqunga qadar o'zini homiladorligini onasi yashirdi. bildirmadi. lekin tug'di ham. tug'gandan keyin yashilishlik imkoniyati yo'q. askarlar, fe'londa xos askarlari qilichlarni o'tkirlab, nayzalarni o'tkirlab, ko'chalarni kezib yurar edi.

qaysi joyda chaqaloq ovozi eshitsa, kirar edi, agar qiz bo'lsa teg qo'yilardi, o'g'il bo'lsa so'yib ketar edi.

biz musoning onasiga vahiy qildik. uni emizgin va agar undan qo'rqadigan bo'lsangiz, o'ldirib qo'yishligidan, dengizga solib, oqizgin, shunga solib, qo'rqmang, oqizgin deb.

va xafa bo'lmang, albatta biz uni qaytarib beramiz va albatta uni payg'ambarlardan qilamiz. xo'p, savol tug'iladi. vohayna deyapti. vahiy qildik deyapti. vahiy kimga tushar edi? nima? vahiy bo'ldimi? payg'ambar bo'lib qoldimi musod onasi? bu ilhom ma'nosidagi vahiy. chunki alloh taolo asalariga ham vauha robbu keladimi, nahlik. a'riga vahiy qildi deyapti. ya'ni a'rini mana shunday daraxt

daraxtlardan, mevalar, daraxtlardan, gullardan asal terishlaydi, nima qildi? o'rgatdi, ilhomlantirdi. qayerdan biladi bo'lmasam asal terishlaydi? nimaga boshqa hasharotlarni bilmaydi, faqat ari biladi? chunki alloh taolo ariga ilhom berdi. mana shu narsani o'rgatdi. demak, muso alayhissalomni onasi ham alloh taolo vahiy deganda, bu payg'ambarlik vahisi kelgani yo'q. alloh taolo u kishini, u ayolni ilhomlantirdi. mana shu lovatdan havola dolar, birodarlarimiz qosos surasi mana yettinchi oyatida ulamolar aytgan

aytadi, mana shu oyatda ikkita xabar, ikkita buyruq, ikkita xushxabar bor deydi. bu lug'atdagi fasohat. va ohayna ila ummi musani arziy, bitta xabar. fayda xiyfga alayhi, ikkinchi xabar. farqiiy xiyfi iliyam, buyruq, va la tahofiy va la taqzani buyruq, inna roddug' ilayki, sizga qaytarib beramiz xushxabar va payg'ambar qilamiz. bitta jurnalimizda ikkita xabar, ikkita buyruq, ikkita bushiroq bor. bu endi lug'atdan xabar qilamiz.

har bir odamlar tushunadi. shuning uchun she'r bobida, fasoxat, luvot bobida har bitta payg'ambarda yashagan qavmi qaysi sohada rivojlangan bo'lsa, shu qavm, shu sohani bosib keladigan mo'jiza berilgan emasmi? iso alayhissalom davrida tabobat rivojlanib ketganida, iso alayhissalom tabobatni ustidan mo'jizani berdi. o'linglar tirik turib yubordi. iso alayhissalom davrida jilni bir odamlar fitnalanganida, alloh taolo jilni xizmatiga solib qo'ydi.

sulh alayhissalom davrida sehr rivojlarni alloh taolo sehrni sindirib tashlaydigan mo'jizani berdi.

hosil bo'lmasa, masalan davrida arablar she'r yozishni ustida edi. she'r bo'limida arablarga hech kim yetmaydi. xohlasanglar ham, xohlamasanglar ham. biz endi biz she'rda bizni xalq kuchli deymiz ku. arablar she'rni o'qib keling da. shuning uchun hayron qolyapti. bir qator jumladan ikkita xabar, ikkita buyruq, ikkita xushxabar turibdi deydi. chunki arab tili qur'on tili birodarlar. bu hech qaysi til, go'zalik borasida, fasoxat borasida bu tilga teng kelmaydi.

arab tili, jannatinglarni tili. jannatni arab tilida so'zlaymiz, inshaalloh. bilmaganlar chi? o'sha yoqqa bora olaylik, o'shanga loyiha bir ish qilaveraylik, alloh taolo qodir qilib qo'yadi, inshaalloh. ana shu ayollarni taqdim qilishlik avjiga olgandan keyin, onasi ana shu seyvatga solib, bolasini nilga oqizdi. va opasiga buyurdi, qarab turgin. subhanalloh, bolasini yuzi

ushlab turolmaslik, bu qanaqa balo bu? eshitib qolmasin deb turib o'ldirib qo'ymasin ekan, bu qanaqa balo edi bu?

innifidal kun balomi rodbekun odmi. mana shu narsada robbiylar tomonidan buyuk azob boradi deyapti alloh taolo.

endi sohilida joylashgan edi. sevat oqib borib, ana shu fir'avnda qasrni yoniga to'xtadi. savol. nimaga boshqaga qoqib ketmadi? nimaga cho'kib ketmadi? nimaga aynan fir'avnda qasrni oldiga borib to'xtadi? ming xil variant bo'lishi mumkin edi yu. nimaga unday bo'ldi? ming xil yo'lini qilyapsiz, bo'lmayapti da ish. kimni ishi bo'ldirish?

rozi bo'lsangiz ham, rozi bo'lmasangiz ham kim hal qildi buni? hazo kimni ishi? taqdir kimni ishi? nimaga norozi bo'ladi? nimaga ming'illab yuboramiz hali? alloh xohlasa, yana kim edi? bu o'lishi kerak bo'lgan bola edi. o'lishi kerak bo'lgan bola fir'avnni uyida ulg'aymayaptimi?

faltoqotahu alu fir'avnali yakunalahum aduva va hazana. inna fir'avna va hamanava jun'udahumakanu xoti in.

fir'avnni oilasi, fir'avni xonadoni uni ushlab oldi. o'zlariga dushman va g'am bo'lishligi uchun.

va asan toqiraxush shagan voh vohayrum lakum. sizlarni hayotinglarda birinchi sodir bo'lsa deyapti alloh. sizlarga deydi, yoqmaydi deydi. ehtimol orqasida yaxshilik bor uni deydi.

va asan an to'qiy bu sha voh voh shar rum lakum. a bir narsa hayotinglarda yoqadi sizlarga, ehtimol orqasida yomonlik bor. va allohu ya'ni muvontum la ta'lim. sizlar bilmaysizlar deyapti alloh. men bilaman deyapti. ehtimol, o'sha kuni ishga kech qolishingizda bir hikmat bor. ehtimol o'sha pulni yo'qotib qo'yishligingizda bir yaxshilik bor. rozi bo'lib qabul qilvoning o'sha kunda. inna fer'avni vahamanu va jun'u dahumakanu xotiyin. xatokorlar, xoti degan so'z

asta xato qiluvchi kishi aytiladi. muxtiy degani, bilmasdan xato qilib qo'ygan kishi deyiladi. alloh taolo xotiy deyapti ularni. bilib turib qilishadi xato kamchilik, gunohlarni. shu narsa bizni ustimizda bo'lib qolmasin. gunohligini bilasizmi? kiyiling. chunki bilmasdan qilgan gunoh yozilmaydi, esdan chiqarib qilib qo'yilgan gunoh yozilmaydi, majbur bo'lib qilib qo'yilgan gunoh yozilmaydi, undan boshqa hamma gunoh yoziladi. bu soni ana shu chaqaloqni olib, osiyoni, onani oldiga olib kelishdi.

osiyoni tug'magan edi. bolaga mushto bo'lgan edi. bolani fir'avni banu isroildan ekanligini bildi. bilib turib, o'ldirmanglar uni dedi. xo, vaholat imrohtu fir'avni qur'atuv aynili, valak la taqutuluhu asaymiyam fa ana, avnatta hidaxu volada va xum la yash'uruvi. fir'avning ayoli uni o'ldirmanglar dedi. o'g'il quvolarimiz dedi. shoyib bizga foydasi tegib qolsa yoki bo'lmasam, o'zimizga farzandlik qilib olsak. ulamolar aytishar ekan shu yerda. fir'avni aytadi, mana hadisda keladi.

rasululloh chehrasidan marhamat qilganlar. agar fir'avn ko'zimizni quvonchi bo'lsin, meni ko'zimni quvonchi bo'lsin, o'ldirmanglar deganda, fir'avn seni ko'zingni quvonchi bo'laversin. menga kerak emas bunaqa bali usroilman dedi. rostini aytadi, agar fir'avn shu yerda, ha bo'pti meni ham ko'zimni quvonchi bo'lib qo'ysin deb ikki og'iz gap gapirib qo'yganda, unga balo yetmasin deydi. nimaga ehtiyot bo'lishi kerak? qayerga bag'li? til haqida gaplashganmiz.

biz podsholardan bittasi aytadi, gapirmagan gapimga pushaymon bo'lmaganman.

lekin gapirib qo'ygan ko'p gapimga pushaymon deganman. hozir aytmasam ertaga aytishim mumkin, lekin hozir aytib qo'yib ziyon qilganman. yaxshi ham indamagan, men keyin mana bo'lib qoldi. til bilan birovga jarohat berganimdan ko'ra, kamonni nayzasi bilan, kamonni o'qi bilan jarohat berganim yaxshi menga dedi. sababi kamon ba'zida nima oladi? xatoyim ketib qoladi, lekin so'z menga qarayotganda. bu tashqaridagi odamga borib tegadi. chunki egasini o'shaning uchun kulasizlar da akalar.

osiyo onani madhi, inshaalloh o'zini o'rnida mana maryam bint imronni qissasi kelganda batafsil bayon qilinadi. osiyo ona tug'magan. osiyo ona allohdan jannatdan o'ziga qo'shni bo'ladigan joydan eshik hovli qilishligini so'rab olgan. ulamoq aytadi, maryam va osiyo ona xiyomatda rasululloh sallallohu alayhi vassalamni zavjilari bo'ladi deyiladi. rasulullohni xotinlaridan bo'ladi ukalasi keyin.

xo'p, bolam shoshib oldi. osiyo onani hurmatidan o'ldirishmadi. endi nima bo'ldi? va haromna alehim ma'robiyamin qobil faqolat hal adullukum ala ahli baytin yakfununahu lakum vahum la hu nasihun. bolani alloh taolo enagalarni harom qildik unga deydi. ya'ni bola hech narsaga ahli yetmaydigan bola hech qaysi enagani emishligiga rozi bo'lmadi. yig'layapti. halok bo'lishiga yaqin bo'lyapti. shunda bozorga olib chiqishgan. ya'ni enagalar bo'lgan ekan, bozorga o'tiradigan, emizadigan.

tutganda hech qaysisini emmagan ekan, ko'hligini. kim o'rgatdi buni? kim sohil gapga qo'ydi? kim aytgani bo'lyapti? vallohu g'olib mana alamu alayhi va lakim aksarimdan sizlar ayolim. vallohu g'olib o'zini ishida, lekin ko'pchilik bilmaydi buni deydi. ana shu bozorda opasi ham bor edi. men sizlarga yaxshi xonadonda dalolat qilaymi dedi. bola emadi uni deydi. askarlar so'raydi, qayerdan bilasan sen? boshqalarda emassan.

nima ekan desa aytadiki, u ayolda qaysi bir bolani emizmasin, hech qachon qaytargan emas. o'zi ham bir to'g'ri, pochiza, hidi hushi ham joyida bo'lgan ayol dedi. alloh nima degan edi? inna roddu hileki deganmidi? qaytarib beraman deganmidi? qaytardimi? birodarlar, alloh o'zi biladi qanaqa qilib qaytarib berishini. biz qo'rqayotgan narsani alloh taolo qanaqa qilib bizdan gapirishini o'zi biladi. biz intellektga narsani qanaqa qilib berishni o'zi biladi. biz faqat so'raylik, so'rashlik bu xorlik.

biz faqat allohdan oldin xor bo'lishi kerak. iyi akani abu duo, iyi akani astana. faqat senga bo'ynimiz egamiz deyapmiz. faqat sendan so'raymiz deyapmiz. qani o'sha? qani o'sha? men qaytarib beraman deyapmanmi alloh? qanaqa qilib qaytarib beradi suvga oqizib olsa bolasini? insonni aqli olmaydi. olib kelishdi emizni, emni. allohning va'dasi haq bo'ldimi?

liman yuriydi. alloh xohlagani qiluvchi zotmi? biz ham o'sha bandalar qator bir bandamiz, akalar. faqat allohga iltijoyimiz, allohga suyanishimiz o'zi bir talab darajasida emas. so'rab qo'yapmiz, g'am qilib yuribmiz. so'rab qo'yapmiz, g'am qilib. haligi g'amdan bo'shaganda so'rab qo'yapmiz. agar so'raganimizda g'am bo'lishi kerak emasmidi bizda? takununa indiy. osiyo aytdi, musodonasiga kelib qasrda yashagan.

men bilan dedi. qayerga taklif bo'lyapti akalar? kim edi u? nonusroq emasmidi? o'sha qasrdan qochib, o'shandan pichag'idan omonda qolishlik uchun bolasini suvga yoqizmaganmidi? allohlarga xohlagan ishini. meni oilam, erim, bola chaqam bor, qasrga borolmayman deganda, suvi anavlon. ana shu mo'ysodida qancha qancha hisobli chaqaloqlar so'yilib ketdi. ana shu mo'ysod uchun atalgan qilich, mo'ysodni qo'rg'ilab olib borib keldi.

kuni ikki mahal onasi bilan so'raydi o'rtasida.

bo'lishi uchun emasmi? o'radolar allohga qaytaylik, insof qilaylik. rozi bo'lib yashaylik hayotimizda. farog'iddinah ila ummi hikki itaqaro inuh avvala taqzana valita alama anna va adallohu yaqq va lakin nakshifaruhun la ya'lamun. musoni onasiga bolasini qaytarib berdik, ko'ngli xursand bo'lishligi uchun, xafa bo'lmasligi uchun va bilsin deyapti alloh taolo. allohni va'dasi haq deyapti. qaytarib beraman dedimi? qaytarib berdi. so'rab mandan beraman deyaptimi? berdi.

aytadi. faqat ana shu berishingizga yuragini quvvati yetyapti da, og'izvoryapti suvga.

bo'lishi mumkin emas. alloh beraman dedimi? beradi. faqat shunga loyiq bo'lishi kerak. endi berish nega akalar? biz alloh bilan yaqinligimiz qancha baland bo'lsa, o'sha narsani kelishiga ham shuncha tezroq bo'ladi. demak nima bo'lyapti ekan? o'g'il ekan hali. mohirdev fer'avni uyida ulg'aydi. o'n sakkiz ga kirganda ilmli, hakim, odil edi.

va ilma va kadalika nadzil muhsiniy. balovatga ish etib, kuch quvvat o'ziga to'lganda, biz unga hikmatni, ilmni ato etdik, muhsiniy bandalarni mana shunday mukofotlaymiz. mana shu yoshda payg'ambar bo'lganida ba'zi odamlar xato qilganlari ham bor. payg'ambar bo'lgan emas u yoshida. musa alayhissalom o'zini yahudiylardan ekanligini bilar edi. saroydagi qibitinglar, misrlilar ham bilishar edi. hamma xabardor edi bundan. lekin fir'anonda bog' olgan bolasi bo'lganligi uchun subhanallah

mulla alloh, fir'ani o'zi voqib katta qilgan birodar musa alayhissalomni.

kechqurunda ba'zi ro'yoblarda sahada deyilgan ekan, odamlardan xoli bo'lganda ko'chalarni kezib yuradigan bir odati bo'ladi. ana shu odatlarga ko'ra ko'chaga chiqib kezib yursa, bir misrlik bilan yahudiy, isroili urishayotgan bo'ladi. o'zi banu isroilni xor bo'layotganligini ko'rib, ichi ezilib yurgan edi bu o'n sakkiz yashar yigitni. o'zi hiylanib yurgan, lekin yana bitta misriy, isroili, yahudiyni urayotgan bo'ladi. vadaxolol madinatan ala hini g'oflatimid axliha favajada fiha rojullayev

yaqinni yo'qotinglar, ha da men shu aytixiy va ha da men aduviy. shunda ana shu o'zini isroilisiga, yahudisiga yordam beraman deb shunga keldi da, bir mish urdi narigini. aytdik, o'n kishini quvvvati bor dedik. yomon odam edi. qattiq qo'l odam bo'ldi. pastag'al fahulladiy men shu aytixiy, alalladiy men aduviy, favakazaxu, musa faqodo alik. qoli ha da men amaliy shayton, innohi men aduvim, muzilim, mubiyin. bir mish urdi. o'ldirib qo'ydi.

aytdiki, bu shaytonni ishidada qilishni qilib qo'yib turibdi. ya'ni shaytonni dushmanligini ham bilar edi. allohni ham tanir edi. shu qilgan ishidan beqasd odam o'ldirib qo'ydi. shaytonni dushmanligini juda yaxshi bilardi musa alayhissalomi. alloh taolo musa alayhissalomi kechirdi va bu alloh kechirganligini qayoqdan bildi musa? alloh taolo ilhom qildi. qola robbinning zalamati nafsiy, fag'ufilliy, fag'ofaralar. parvardigar men o'zimga zulm qilib qo'ydim. musa alayhissalomi yunus alayhissalomi aytgandi yu

zulm qilib qo'ydim o'zimga, seni gapingga kirmasdan. demak, inson allohga osiy bo'lar ekan, allohni buyruqni bajarmas ekan, kimga zulm qilyapti u? alloh g'oning maninglar a'laming. hech qaysimizda endi bir hojat yo'q alloh taolo da. gunoh qilsak ham o'zimiz uchun, savob qilsak ham o'zimiz uchun. muso misrligini o'ldirib qo'ydi va yashirinib yurdi. endi kim eshitdi, kim eshitmadi buni? ertasi kuni yursa, xuddi kechagi mashqqa takrorlanayotgan edi. kechagi isroiliy yana bitta

siri bilan urushayotgan edi. faydallada esdan sarohi bilamiz, yasta siri huquqi qoli ulaqul musa inna kalag'oviyin mubiyin. yana haligi odam urushib, bu yoqdan so'rayapti. aytdingiz, sen dedi, mushkula ekansan dedi, yurishib turishing dedi. mushkula egas ekansan. kecha ham urushayotgan eding, bugun ham urushayapsanmi dedi da. narigi yahudiyat bilan yana uni talabini olib urishmoqchi bo'lganda, falamma arodan yabutisha billa dehuv aduvullohu maqoliyam musa aturiydu anta qutulan ekanman, qotalta nafsam bilamiz, in turiydu illa anta kuni jabbaron fil

takonam ila musrahi. misrayaptiki, ey musa kechagi odamni o'ldirganda qay men o'ldirmoqchimisan? sen yig'izda fasad taqatmoqchisan, musulardan bo'lishni xohlamayapsan. demak, kechagi bo'lgan ishni xabari farqlagan edi. saroydagilar musani yomon ko'rishar edi. endi undan qutinishlikka fursat hosil bo'ldi. va ja arojinu min aqso madinati yasa qola ya musa, innal malayiya tamirona bek liya qutulu aka faxruj inni ila kalaminan nasixiy.

ana shu fir'avnda qovunidan bo'lgan, qibitinglardan bo'lgan kishi, kelib aytdiki, ey muso, seni malola, ana shu kishi bolalar o'ldirmoqchi bo'lishyapti, chiqib ketgin shahardan dedi. men senga albatta to'g'ri nasihat qiluvchiman dedi. muso alayhissalom qayoqqa borishini bilmadi, allohga duo qildi. fahorja minha xoyifa ertaroqqa qoli robbina jinni minal qomil zolimin. chiqib ketishdan buni duo qilyapti. yana bitta ishga qo'l urishdan

bilan, bitta tijoratga qo'yilishdan burun allohdan so'raylik, egasidan. farzandigora menga zolim hamdan najot bergin dedi. alloh taolo u kishini duosini ijodat qildi. sahroga qarab chiqib ketdi. na safarga tayyorgarligi bor edi, na bir oyoq kiyimi bor edi, na oziq ovqati bor edi. hech narsasi yo'q allohga tavakkal qilib chiqib ketdi. piyoda, mingdan piyoda falastini tomonga qarab yurdi. oyoq kiyimlari ham yo'lga yaxshigacha yirtilib ketdi. oyog'ini terilari shilinib ketdi. yegani

hech narsa yo'qligidan daraxti baklarini yeb ketdi yo'lda. og'zi ko'karib qonni yopishib qolgandi nutqasiga. mana shunday qiyin ahvol deydi. lekin holidan birovga shikoyat qilmadi. ayyub alayhissalom, ha, o'n sakkiz yil ana azobda yashamay turib yuraman allohdan shifo so'ragani dedi. haqiqiy mo'min hech kimga dardini atib yig'lamaydi. chunki shikoyat qilinadigan inson bitta. ollohga shikoyat qilishlik kerak. muso alayhissalom ana shu holda madiyanga yetib keldi. madiyan degan qishloq.

qishloqqa yetib keldi. madiyan bu shuayb aleyhissalom payg'ambar bo'lib turgan qishloq yoki shahar edi. madiyan shuayb aleyhissalom arab bo'lgan millati, birodarlar. r.a. abuzarga aytadiki, hadislarida, payg'ambarlardan to'rttasi arab bo'lgan deydi. xud, solih, shuayb va naviyyuka ya abodar deydi. xud, solih, shuayb va me'ib abozar deydi. to'rtta payg'ambarni millati arab bo'lgan. shuayb qomi,

madiyan qavmi, ya'ni asxobul aka ham deyiladi. ana shu daraxtga sig'ingan qavm deb ham qur'onda zikr qilingan.

boshqalarni qo'yga aralashib ketishligidan to'sib turgan bo'ladi.

beklarga aralasha olmaymiz deydi. odamlar qo'ylarimizni sug'orib ketgandan keyin, bo'shagandan keyin yana qo'ylarimizni sug'oramiz. endi otamiz bor, otamiz kelib o'zi qilay desa, keksayib qolgan qaroq soqol deydi. musor as salom haligi qizlarni qo'yni olib borib, sug'ortirib, ana shu bir oxiriga suvni quyib, shunaqa bir hovuzi bo'ladi, qo'ylar uchun tayyorlangan alohida, sug'orib qo'yni olib kelib beradi. qo'yni olib ketishdi. endi qarab turing. ana shu bir nozik joylardan bittasi. yaxshi tushunib olay

qaytishimizga sabab bo'ladigan bir ma'lumotlarki, qalbimiz bilan qog'ozda. endi qimirlab yuboringlar. vaqt ham bo'lib qolyapti.

faqolahuman summa tavallu ila willi faqoli robbi inni ilima anzalta ilayyi minxoyri faqir. qasos surasi yigirma to'rtinchi oyat. borib qarab qo'yinglar. daraxt ishqi qildi. sug'orib berdi, daraxtni oldiga borib o'tirdi. oyoqlari yirtilib ketgan. qonniy yopishib qolgan mutqasiga. og'zidan ko'kat chiqib turibdi, ko'karib turibdi ko'katchani organidan. daraxt tagiga borib, nimani so'radi demaysizmi? mana biz aytganmiz, biz bizga nima kerakligini yaxshi bilamiz.

biz albatta nima qilamiz? biz allohdan ma'noni ber, ma'noni ber, onani ber, nima qilamiz? so'raymiz. shundaymi? ayyub alayhissalom nima deydi? menga musibat yetdi. ahvolimni ko'rib turibsan dedi. menga shifo ber, pulimni qaytarib ber, qiynaldim dedimi? voyu bu yig'nador abbaho ammi emassaniyadur. menga bir ziyon yetdi. ahvolimni ko'rib turibsan dedi. so'radimi bir narsani? parvabiyorim o'zing yaxshi bilasan menda dedi yu bu narsani.

yunus aleyhisselom, balodxoniga tushib qolganda, meni chiqar dedimi? nima dedi? a chiqarib qo'ysa bo'ldimidi? undan keyin hech narsa kerak emasmidi? nido qilaverdi, parvozga men o'zimga zulm qilib qo'ydim, ahvolimni ko'rib turibsan deverdi. moloni onasini ber degani yo'q. ibrohim aleyhisselom, palaxmonni kapgiliga o'tkazib qo'yishganda nima dedi? meni qutqarib qol dedimi? a meni hisobim allohni qo'lida. robbimga hojatim bor dedi, jabron aleyhisselom kelib yordam bering deganda. robbimga hojatim bor, lekin robbim

gapirishimni ham hojati yo'q dedi. qalbi tomonli alloh bilan bo'lgan ularni. o'shaning uchun noto'g'ri darrov bergan zudlik bilan so'ragan narsasini. muso nima deyapti alayhissalom? parvardigora men deyapti daraxtlarga yuborib o'tirib. seni menga beradigan yaxshiliklaringga faqirman deyapti. nimani so'rayapti? konkretniy bir narsa bormi? nimani so'rayapti? yaxshilikni so'rayaptimi? robbana atina fid dunya hasana va fil axirati hasana va qina adabannormi? parvardigora dunyoda ham yaxshilikni so'rayaptimi?

bergin, oxiratdan, birodalar yaxshilikni so'ravering da. bizga nima yaxshiligini kim biladi? alloh biladimi? a rasulullohni oldiga bir odam keldi yu, qiylanib ketdim, kambag'al bilan duo qilib men ham boy edim dedi. seni shu turishing yaxshi o'zingga dedi. yo'q, beravering dedi. duo qildi, qo'y ko'payib ketdi. nima bo'ldi keyin? zakatni bermay qo'ydimi? rasulullohga o'tib ketgandan keyin amu bakar ham, hazrati omad ham zakatini olmay qo'ydimi? kambag'al bo'lib yurgani yaxshi emasmidi shuni? o'shaning uchun allohdan yaxshilikni so'raver

shu kunimiz yaxshi bo'laveradi bizga. endi rozi bo'lamiz shu kunimizga. farhodigor deyapti. ha, yurtidan qochgan, qochoq. nima so'raydi? yurtimga qaytib boray, ishlar tinchib ketsin, ishlarni yaxshilab ketsin deydimi? lekin unaqa demayapti bu kishi. menga nima yaxshi bo'lsa, kim biladi deyapti? o'zing bilasan. shuning uchun qo'rqmay so'raveraylik. ba'zida san'at tugata olmay qolamiz ku. hech kimga kelmay qoladi yana nima kerakligini. biz bilmaymiz bizga nima kerakligini. alloh biladi. menga yaxshi bo'ladi.

aslida berib yuboring, alloh berib yuborsin.

oyoqlari shinnib ketgan, qonunlari yopishib ketgan, og'zi ko'karib ketgan muso, hech kimga dardini aytmayapti. hech kimga shikoyat qilmayapti.

to'g'ri, endi haligi quduqqa borib badiiy aslida matiz nima oladi? bo'shaydi a? allohga bo'shatmaysizmi qalbingizni? allohga bo'shatib, munojob degan ibodatni gaplash degan, ibrohim alayhi sallomni kitobida.

dedi. kim qilyapti shuni? natiz bo'sh yurasiz, xotirjam yurasiz, dardingizni allohga aytib qo'ydingiz, xiylanib farodiyot. ko'rib turibsiz ahvolimni. yo'q, biz unaqa emasmiz biz. biz quduqqa gapirib qo'yamiz undan ko'ra. quduqda qolib ketadi g'amimiz. demak duosi, robbi inni lima anzalta ilayyi minxo'ring faqih. menga nima yaxshi bo'lsa, menga qanaqa yaxshilik bermoqchi bo'lsang, o'sha menga kerak deyapti.

ana shu qizlardan bittasi duo berishibdi. borib otasiga aytdi. otasi shu ayvah alayhissalomu deb huzuladi. allohning irodasini qarang. kimni qo'yni sug'or beryapti? hayg'ambarni qizini. allohu g'olibun ala amri ila deyman, alloh o'zini ichida g'olib, alloh xohlaganini qiladi. lekin odamlarda ko'pi bilmaydi buni deyapti. fajah u ixda hukumatam shu alastuqiyayin qolib, inna abiy yada uka.

liyodziy aka ajriman, saqoyi talana. ana shu qizlardan bittasi hayo bilan sekin kirib keldi da, aytdiki, otamiz sizni qo'ylarimizni suqorib berganligingizni, haqqini bergani uyimizga chaqiryapti dedi. bu mo'minan ayoldi iffati, hayosi. hozirgi kunda endi sarishtirib ko'raylik. iffati hayoda cho'qqisini qarang. muso alayhissalom, tushun oldimga, hay deng, yo'l ko'rsating demagan ekan. yo orqamga ergashing demagan ekan. oldimda yuring deydi. ovozini chiqarmaganigidan

o'ng tomonga yurish kerak bo'lsa, toshni o'ng tomonga tashlar ekan. musa alayhissalom bo'lar ekan. orqasida kelayotgan payg'ambar bir qizni chop tomonga burish kerak bo'lsa, chop tomonga tashlashar ekan. musa alayhissalom qayerda? birodarok, ko'chada ketayotganimizda oldimizda bitta shunaqa bir avratni ochgan bo'lsa, orqasiga tushib olmaylik. rizqingiz tirteyadi. chunki istiqborda ko'paytirish noningizga to'g'ridan to'g'ri aloqasi bor ekanmi? rizqingizga baraka kelishiga sabab ekanmi? demak, gunoh qilish rizqing

bir kundagi ayollarimizni va ana shu davrdagi payg'ambarlarda ayollarimizni qizlarini hayosini iffatini bir mulohaza qilib qo'yaylik.

rasululloh assalomni oldiga abdulloh ibn maktun kirib keldi. ko'r, ojiz, o'n ming sahobi edi.

o'zini qanchalik kiyishi kerak bo'lsa, ayol kishi ham erkak kishidan.

olmaydi. shu ayb alayhissalom bu qiz sani eshitgandan keyin aytdiki, qo'rqmang dedi, albatta zolim bo'lgan qonunlarni omanda qolsiz dedi. qizlardan bittasi kelib aytdiki, ota dedi, bu odamni ishga olmaymizmi dedi. endi xoyromanist ajartal qoyil amin. bu odamda ikkita sifat bor ekan dedi. kuchli ekan deydi va ishonchli ekan deydi. har qanday ishxonani boshlig'i ishonchli bo'lgan ishchini olishligi xohlaydi. to'g'rimi? ayniqsa pulli joylarga.

kuchliligida dalil, ro'yxatlarda kelar ekan, ana shu hovuzga, hovuzni qandaydir ko'taradigan qopqog'i bo'lar ekan, uch to'rtta odam ko'taradigan qopqoqni bitta o'zi ko'targan bo'ladi.

ishonchliligi, qo'yini voy yoqqa olib borib sug'orib, qaytarab kelib berdi bitta ham qolmasdan.

bir nechta bo'ldi endi. qochoqda, qochoq qochishga yurgan kishiga qanaqa yaxshilik bo'lishi mumkin? men dedi, anavi ikkita qizimdan bittasini sizga nikohlab beraman dedi. mahriga sakkiz yil ishlab bermaysizmi dedi. payg'ambarga kuyov bo'lyapti. sakkiz yillik propiskasi bilan akalar. yashash joyi bilan. nimani so'rovdi? yaxshilikni so'rovdimmi? atini aytuvdim uni. musa alayhissalom xayoliga ham kelmasa kerak deb bu narsani so'rashdi. lekin alloh taoloqqa yaxshilikni so'rovdim.

da kutganidan ham ziyoda qilib berib qo'yay. uyinga tayyorlangan narsa hammasi vaqt yetmadi. inshaalloh keyingi davom etkazamiz bu narsani. mana shu joyda musa alayhissalomni, shuoyb alayhissalomni qiziga uylangan holida qoldirib keyingi darsda qolganini davom etkazgan bo'lamiz. inshaalloh.