Abdulloh Domla - Muso alayhissalom 2/5 (Payg'ambarlar qissalari)

ulamolardan biri marhamat qilib aytadiki, mamqissara amaluhu akromahullohu ta'ala biya va karomat. qaysi bir kishi orzu havas degan ichidagi kasalini davolasa, dunyoga xirs degan ichidagi shu marazini tarbiyalaydigan bo'lsa, alloh taolo bu kishiga to'rtta karomatni in'om qiladi deydi. orzu havasi nima? insonni hamma narsasini chekib bo'lishi mumkin, lekin insonni orzu havasini chekish qachon chiqadi.

tugamaydi. rasululloh assalomu alayhi vasallamdan mana marhamat qilingan. inson hamma narsasidan mahrum bo'lib qolishi mumkin. salomatchiligidan, boyligidan, tinchligidan, ko'p narsasidan. lekin shunday bir narsasi borki, insondan hech qachon, u narsa hech qachon ajramaydi. bu his va orzu havas deydi. inson ona tog'da tog'da cho'qqisiga chiqsam, shu bilan bo'ladi deb o'ylaydi. shu bilan orzu havasni oxiri shu deb o'ylaydi. tog'da ustiga chiqqanda, tog'da ustida nima bo'ladi?

borligi o'sha yetganda bilinadi. ana shu yuzaga chiqqandan keyin, undan baland cho'qqa keyin ko'rinadi. xullas, shunday bo'ladi da, orzu havas ketib ko'rinmaydi. orzu havasga kamroq berilgan kishiga alloh taolo to'rtta karomatni inom qiladi deydi ulamog'lar. birinchisi, alloh taoloni ibodatiga alloh quvvat beradi. polvon bo'lib qoladi ibodatga. chunki ellikka kirgan nimoni qilaman, oltmishga kirgan nimoni qilaman deb niyat qilayotgan odam, ellikka kirishiga aniq bo'lib qoladi nazarida. o'ttizga kirishiga aniq bo'lib qoladi.

namoz o'qiymiz deganmiz bir mahal. keyin o'ttiz ga aytgandan keyin, qirq ga kirgan dadadek. keyin pensiyaga chiqqan dadadek. avval ma'lumot ishimni qilib olay, uyimizni olib olay, mashina olib olay, kimdek qilib olay, kelaveradi bu narsa. orzu havas cheki yo'q. agar inson o'lib qolishiga haqida fikr qiladigan bo'lsa, orzu havasga berilmaydigan bo'lsa, alloh taolo u kishiga mana ibodat qilishingda quvvat beradi. chunki banda, hech kimlarda o'lib qolishiga mumkinligini esdan chiqarmasa, dunyo

da ancha muncha kamchiligi, borligi, yo'qligi unga bilinmay qoladi.

qilgan kishiga alloh taolo alloh bergan kuniga rozi bo'lib yashashlik degan sifatni berib qo'yadi. boyligi nima deydi? qanoatda edi. boyligi nima deydi? alloh bergan kunga rozi bo'ldimi, insonda hayoti zo'r bo'laveradi. chunki ertaga o'lib qolishini o'ylasa inson, bugun topgan puli ertaga yeya olmasligini o'ylaydigan bo'lsa, berganiga rozi bo'lib yashaveradi. to'rtinchisi, alloh taolo bu bandani qalbini munavvar qiladi, nurli qiladi. chunki inson

o'limni esdan chiqarmasa, qalbida albatta nur bo'ladi. eslaylik, biror kishi vafot etgan bo'lsa, uni ko'tarib qabristonga olib boramiz. qabristonga olib boramizda, chiqqa ekanimizni bir boshqacha holatda qaytamiz. chida ekanda boshqa holat, chiqqa ekanda, dunyoda g'am tashvishlari qabrlarda ko'rgan paytimizda, bitta hozir biz tanigan odamda, ana shu chuqurga kelib chiqqan paytimizda, biz ham shu yerga bir kun tushamiz degan narsa keladi da, shayton tashqarida qolib, zo'r holatda,

imoniy ruhiy ozuqa bilan chiqamiz. shunday emasmi? inson o'limni esdan chiqarmas ekan, inshaalloh, to otda polvon bo'ladi, g'am ozi bo'ladi, allohni bergan yuragi rozi bo'ladi va qalbi nurli bo'ladi. lekin alloh taoloni san'atiga qoyil qolishi kerakki, dunyoda shunday bir chiroyli bezab, chiroyli yaratib qo'yibdiki, hozir qalbimiz ijobiy zaryad olib chiqib turib qabristondan,

yarim soat ko'chada yurganimizdan keyin dunyoni go'zalligidan esimizdan chiqib qoladi mana shu narsa. alloh taolo orzu havasni qisqaroq qiladigan bandalardan qilsin. chunki orzu havas avvalgi xalqlarda halok qilgan sifatlardan. xo'p. bugungi suhbatimizga kelsak, mana o'tgan safar sizlar bilan qur'ondagi eng katta qissalardan bo'lgan mo'so alayhissalomlik hissasini boshlagan bo'ldik. tushundingmi? va yetib kelgan joyimiz mo'so alayhissalom

mana shu madilanga qochib kelgan paytida, daraxtni oldida o'tirib, ikkita qizni qo'ylarini sug'orib bergandan keyin, ularni otasi shu ayb alayhissalom bo'lardi, shu qo'ylarini sug'orib berganligini mukofotini berish uchun chaqirgan edi. daraxtni otangiga o'tirib qilgan duosini bir eslab qo'yamiz. robbi inni lima anzal va ilayya men qoyil, faqir. parvardigoro, seni menga beradigan yaxshiliklaringga, men

faqirman dedi. ya'ni menga yaxshilikni bergin, u yaxshilik qanaqa bo'lishini faqat o'zing bilasan. mana shu narsaga qattiq bir urg'u berdik. biz qo'limizni ochib, allohdan bir narsa so'rayotganda, atini aytamiz, rangini aytamiz, yilini aytamiz, xayrdaligini aytamiz, biz bilamiz nazarimizda. lekin bu kishilar bunaqa gapni gapirib o'tirishmagan. parvozli, menga yaxshilikni ber, qanaqa bo'lishligini faqat o'zing bilasan. va alloh taolo bu kishiga bergan yaxshiligini ko'rinishi, payg'ambarga kuyov bo'ldi, o'n yillik y

lar joyi bilan. demak, vaman yatavakkal alallohi va huva hasbuhu. kim allohga tavakkal qilsa, bu odamni hamma muammolarini hal qilishlik alloh taolo tizimmasida bo'ladi. sofu alloh yaratgandek, allohga tavakkal qilgan el na talqonni, na halqonini g'amini yer. muso alayhissalom mana aytdik, shu ayb alayhissalomda bilan suhbatlashdi va boshidan o'tgan voqealarda aytib berganda,

u kishi aytdiki, qo'rqmaymiz, zolim qalbdan qutulibsiz dedi. falon maja ahvol, qobaqosa alayhiy, qosa saqolalar, taxov, najot dominov qo'mit deyolmaydi. shuhrat alayhissalom kambag'al edi. musa alayhissalom kambag'al edi. musa alayhissalom kambag'al emas, yana yurtidan qochgan qo'ng'in edi. qo'ng'indagi odam edi. ana shu qizlardan biri aytdiki, otajon dedi, bu odamni ishga olmaymizmi dedi. ana shu qizlarini nikohlab berishlikdan

burun qizlardan bittasi aytdiki, bu ijaraga ishga olmaymizmi shu yigitni? chunki bu odam ishonchli ekan, quvvatli ekan dedi. ishonchliligi notanish bo'lgan ayollarni qo'yni olib borib sug'orib, birortasiga xiyonat qilmasdan olib kelib berganligi ishonchliliga dalil bo'lsa, quvvatliligiga dalil, ana shu qo'ylarni sug'oradigan oxirini deylik, uch to'rtta kishi ko'taradigan bo'ladi, musolasidan bitta o'zi ko'tarib jildirgan bo'ladi. ana shunda aytadiki, siz menga qizlarimdan bittasini

nikohini beraman, evaziga sakkiz yil ishlab berasiz deydi. rasululloh aleyhisselamdan muso necha yil yashadi u yerda, mahriga deganda, o'n yilda payg'ambarimiz marhamat qildi.

oradan mana shu ayb alayhissalomga kuyov bo'ldi. payg'ambarga kuyov bo'ldi. o'n yil o'rtada vaqt o'tdi. misrdagi ishlar ham tinch edi. misrdan nimaga qochuvdi? bitta odamni o'ldirib qo'yganiga sababli. musa alayhissalomni yuz ko'rinishlari, shakllari ham o'zgardi. endi o'zini ayolini olib misrga qaytishlikni qasd qildi. oradan o'n yil o'tgandan keyin. falon ma qodon musal ajal va sarobi ahlihi. ya'ni ana shu ittifoq qilingan muddat tugagandan keyin,

muso o'zini oilasini olib misrga qaytdi.

ular adashib qolishdi.

endi ana shu yorug'likka yaqinlashgan paytida, ajib manzarani guvohi bo'ldi. qur'onda zikr qilingan eng ajib manzaralardan bittasi. bu o'tmas edi. bu yorug'lik tarqatib turgan daraxt edi. ana shu daraxtni oldiga borganda, rabboniyni nido boshlandi. bu ana shu tuvo vodiysida bo'lgan bu hodisaga.

hech narsa barobar kelmaydi. chunki alloh taolo tomonidan bandasiga farishta vositasiz to'g'ridan to'g'ri xitob boshlandi. yer yuzida bo'lgan bu ishlarni o'rtasida musa alayhissalom bilan alloh taolo o'rtasida bo'lgan bu xitobga hech narsa barobar kela olmaydi. faqat bundan hukm bo'lgan bitta voqea bor. bu rasululloh sallallohu alayhi vassalamni oliy illiyinda parvardigori bilan suhbatlashganligi. ya'ni farishtalar jabralada

salom payg'ambarlarga vahiyda olib keluvchi farishta bo'lsa, vosita orqali alloh bilan payg'ambarlar gaplashgan. lekin muso alayhissalom to'g'ridan to'g'ri gaplashdi. subhanalloh. alloh taologa muso alayhissalom keyin aytadi parvardigar mana, men sen bilan to'g'ridan to'g'ri bevosita gaplashdim. meni shunday bir mavqega ko'tardim, meni o'shanga o'zingga yaqin qilding. endi mendan ko'ra senga yaqinroq banda bormi deb so'raganda, parvardiga olam javob berib aytdiki, ey muso, siz bilan

gaplashdik, o'rtada ellik mingta parda bor edi. oxir zamonda muhammad ismli payg'ambar keladi, uni ummatlari bilan har kuni besh marta gaplashaman, o'rtamizda bitta ham parda bo'lmaydi dedi. alloh taolo siz bilan bizga mana shunday martabani in'om etgan. bu namoz o'qiyotgan odamlar haqida gapiriladi. alladiynaqum, insolatiyyim, saxumlar haqida emas, namozlarga beparvo bo'lgan kishilar haqida emas, namozni vaqtida qoyim qilgan kishilar haqida gapirilgan.

bir qancha rivoyatlar bor. musa alayhissalom laohida ko'rdim parvardigor, bir ummat kelar ekan. ularni tahorati suv bilan ham bo'lar ekan, tuproq bilan ham bo'lar ekan. o'sha ummat meni ummatim bo'lsin deganda, u muhammadning ummati deydi. parvardigor ana shu laohida ko'rdim, bir ummat bo'lar ekan. ularni namozi masjidda ham bo'laverar ekan, uyida ham, ko'chada ham bo'laverar ekan. o'sha fazilat meni ummatimniki bo'lsin deganda, u muhammadning ummatidir ekan. parvardigor bir ummat bor ekan. gunoh qilsa bitta gunoh yozasan.

yozasan ekan. savob qilaman deb niyat qilib qila olmasa bitta yozasan ekan, savobini. lekin qila olmasa bitta yozasan ekan, qilsa o'n tadan yetti yuz tagacha yozasan ekan. meni ummat mana shu fazilatga ega bo'lsin deganda, bu muhammadning ummatidir ekan. shuni aytar ekan parvardigor, meni payg'ambar qilguncha muhammadga ummat qilsang bo'lmasmi dedir ekan. shunda alloh aytadi, ey muso, xudman ataytuka bequvva va kun minash shakling. parvardigor aytadi, ey muso, siz

siz men bergan payg'ambarlikni oling da, shukur qiluvchilardan bo'ling dedi. inama yashavering dedi. ya'ni payg'ambarlar siz bilan bizga berilgan mavqeda alloh taolodan so'rashgan ekan. bir qancha hazillari bor. endi vaqtda ekonom qilishlik uchun ba'zilarini aytib o'tgan bo'ldim. demak, musa alayhissalom alloh taolo bilan bevosita eshitdi alloh taoloda ovozini. falamma ataha nudiya ya musa innani ana rabbuk

faxlani alayk innaka bilvodil muqaddasiy tuva. ovozini eshitdi alloh taolo da. e muso, albatta men sizni robbingizman, oyog'ingizdagi kiyimingizni yeching. siz muqaddas tuva vodiysidasiz. tuva vodiysidagi to'r tog'ida bo'ldi muxtor. va anaqtartuka fastami alima yuha. e muso, men sizni butun inson o'rtasidan tanlab oldim, sizga vahiy qilinadigan narsaga quloq tuting. innani anallohu

la ilaha illa anafa abudiniy vaqimiz solat ali vikriy. albatta men yagona bo'lgan ollohman. bas menga ibodat qiling, namozni meni zikrim uchun qoyim qiling. vaqimiz solat ali vikriy. namozni qoyim qiling meni zikrim uchun. nimada tushunamiz bo'lyapti? namozni o'qib qo'ying demayapti. aqim qoyim qil deydi. orqasidan kelyapti, nima uchun meni zikrim uchun deydi. bu degani birodalar, namoz o'qigan

odam allohni zikridan hargiz g'ofil bo'lmasligi kerak. u besh mahal masjidga kirib yotib turib qo'yishlik bu qoyim qilishlik emas, bu o'qib qo'yish bu. qoyim qilishlik nima? peshin bilan asrda o'rtasida gunoh qilmaslik degani emasmi? asr bilan shomda o'rtasida gunoh qilishlikdan tiyinlik ishlay emasmi? u namoz degani faqat masjidda yoki jang namoz ustida bo'lmaydi. hayotda inson allohni zikridan g'ofil bo'lmayotganligi, namozda haqiqiy qoyim qilayotganligini dalili bo'ladi. masjidga kirib namoz

bo'ladigan bo'lsak, kechirib qo'yasizlar, bu namozni qonun qilishga kirmaydi. alloh taolo solinuv demagan, namozni o'qinglar demagan, aqinu degan, qoyim qilinglar degan. namozni oldidan, chetidan nima talab qilinsa, namozni burunab qilinglar uni, namozni ichiga, namozdan kelin talabotlarini ijobat qilinglar deydi.

qalamma ataha nudiya min shatil va'diyil ayman fil buqatil muboraka minash shajarati an ya'musa inniy an allohu rabbul a'lamin.

alloh taolo o'zini tanitdi. bu sehr emas edi, bu jin emas edi, bu aqldan ozishli emas edi. shuning uchun aytilyapti, oliy illinda muhammad alayhissalom bilan alloh to'rttasida bo'lgan suhbatdan boshqa hech narsa bunga barobar kela olmaydi.

ana tilka biyaminikeya musa. e musa, ana qo'lingizdagi narsa nima dedi? alloh taolo buni juzor. qola hiy asoyi atavakka va alayha va hushhubi ha alag'onami, valiyati ha ma'ri buhro. parvardiga bo'lmaydi, asoyim dedi. hassan dedi. bu bilan bunga tayanib yuraman dedi, qo'y, men haydayman dedi. boshqa yana qiladigan ishlari ham bor bu hassanni dedi. alloh taolo aytdi, qola alqiyhayam musa. yerga tashlang chi uni dedi. hassanni yerga tashladi.

fa alqoha, fa idahiya, hayyatun tasa'i. ulkan katta ilonga aylandi va harakatlana boshladi.

va an'alqiy asok, falamma ro'yxati xitazuka anna hajjan, vallamud beram olam yu aqib, ya musa aqbil va latahof innaka minal aminin. hassani yerga tashlagan paytda juda katta ilonga aylandi va juda tezlik bilan, jim harakat qilgandek, tez harakat qildi.

xonadan orqasiga qarab qochib qoldi. shunda ular aytibdi emin bo'lsa, ortingizga qayting, qo'rqmang, siz omondagi kishilardansiz dedi. qaytib kelib, ilonni dumidan ushlaganda, yana asl tayyorlik holatiga qaytdi. qola xudha volatahob, sanoai duha siro'tahal ula. asl holatiga, birinchi holatiga qaytarib beramiz dedi. vo umumiyyat aka ila jalohid faxrujbaydo amin g'oyali su'ayatan ufro. endi qo'lingizni qo'yningizga soling dedi.

dedi. solib chiqaruvdi, xuddi quyoshdaqa yorli chiqaradigan nurli bo'lib chiqdi qo'li. u kasalmas edi. bu marazmas edi. bu mo'jiza edi. bu ikkinchi mo'jiza sizga dedi. nima uchun? payg'ambarlarda payg'ambarligini isbotlaydigan mo'jizasi kerak bo'lgan. shu mo'jizani borib firarmga ko'rsatishdiki, alloh taolo quvvatlashligi uchun berdi. boshqa oyatda mana qosa surasida ham mana shu oyatlar takrorlanadi.

muso alayhissalom aytdik, dudug' bo'lgan. muso alayhissalomda tili tutilib qoladigan bo'lgan. lekin bu kasal u kishini payg'ambar bo'lishidan to'smadi deb aytdik. shunda payg'ambarlik vazifasi u kishi yuklatilganligini bilgandan keyin, bo'pti deb ketavermasdan, o'zidagi kamchilikni robbisiga nima qilyapti? shikoyat qilyapti. qola, robbi shirohli, sodri, voyasirli, amri, va hulul uqudatan milliy sani, ya fuqoxu qovli. parvardigora ko'ksini o'zing ochgin. ishini oson qilgin.

olgin. tilimdan ana shu baylanishlikni olgin. toki ular meni so'zimni nima qilsin, tushunsin. shuhratulloh, mana shu duosidan keyin muso alayhissalom allohga da'vat qilsa odamlarni, tili tutilmas edi, odamlarga oddiy gapni gapir ekanda tili tutilib qolardi. ya'ni bir inson maqtabda umuman bir narsani o'qiy olmagan bo'lishi mumkin. lekin qur'onga kelishganda zerikni ochilib ketishi mumkin. alloh taolo bergan in'omi bo'ladi. men kallam omon

olam, endi buni buyog'iga ham nima bo'lardim, deb hech kim o'zini qo'lini pastga tushirmasligi kerak bo'ladi. qadam bilasiz alloh taolo ochiqqa o'sha yigirma besh ga kirganingiz yoki qirq besh ga kirganingizda. ustozlardan berganda bir oqsoqol oltmish ga kirib pensiyaga chiqqanda moliqistonni qo'liga olgan ekan. o'n yilda olim bo'lgan ekan. yetmish ga kirdimi? sakson ga kirib ovqat etgan ekan, qolgan o'n yil umrida ilm o'rgatgan ekan odamlarga. bizdan birinchi qadam bo'ladi alloh tomonga. endi alloh beradi.

ha yodlash kerak qur'onda. ha o'qish kerak, ha tashlash kerak ma'noni, deb yuravering. siz uchun buro kelib qur'onda yodlab qo'ymaydi. xom xayollarga borib bo'lmaydi. bizdan birinchi qadam, har kuni bomdoddan keyin yarim soat uyquni xonam qilaylik da. bir yilda qur'onni o'qishni o'rganamiz, eng kallasi olmaydigan odamimiz ham. faqat g'am bo'lishligi kerak. alloh rozi qilaman degan bir tashvish bo'lishi kerak qalbimizda. oy shu onamiz aytadi, mana

xususiylar. vajalniy vazirov men ahli haruna ahid, uchtudbehi azri, va ashrik hufiy amri, kaynusadbeh aka katirov va nadkurov aka katirov, innaka kun'tabina basirov. qoli qodi ulug'ti itasi ula kayam musa. payg'ambarlar alloh taoloni yer yuzidagi son sanoqsiz bandalarni ichidan tanlab olgan xos bandalari. payg'ambarni kim bo'lishigini faqat alloh taolo tanlaydi. lekin musa alayhissalomda

u duosi bilan oddiy bir xorim degan yigit payg'ambar bo'ldi. shafaatni eng kattasini deydi o'sha onam, musa alayhissalom qildi. oddiy bir kishini payg'ambarlar silsilasiga qo'shilishiga sabab bo'ldi bu duosi deydi. akasiga boylik tilab berishi mumkin edi. akasini podshoh bo'lishini so'rashi mumkin edi. akasiga salomatchilik so'rab berishi mumkin edi, lekin bu narsa birodarlar qolib ketadigan narsalar emasmidi?

atrofidalarimizga so'rayotganda, rizqiga, kasbikoriga barakalla so'ravermasdan, rodalar iymon ham so'raylik. firdavsni so'raylik, jannatni so'raylik, rasululloh sallallohu alayhi vasallohning yonida turishingizni so'raylik. duolarimizga qaraylik da nimani so'raymiz? mendan keyin qiylanmasin deb turib, dunyo matosini zo'r qilib qilib beryapmiz. qo'limizdan kelganicha. shuni deb o'lib ketyapmiz. mashina qilib bering, uy qilib bering. sizdan keyin alloh biladi, bitta o't olib turib, hamma odamga ayrilib vayron bo'lib qolishi mumkin.

bitta o'g'il olib, bir tiksiz jadeb o'qib olishi mumkin. lekin siz unga iymon, ilm, taqvoni allohdan so'rab bergan bo'lsangiz, bu narsani birov tortib ololmaydi yu. qaraylik da, nimalarni so'rayapmiz farzandlarimizga. tinchlik tan sardor xotirjamni kasbikanimizga qarab bersin, allohu akbar. shu, topganimiz nimaga buyursin? oshmayapti o'shandan. yigirma yil to'plab, bir kunda sarf qilyapmiz, yana bittasi kuni qattiq non suvga chidab o'tiribmiz. allohdan nimani so'rashni ham bilaylik. payg'ambalar nimani so'rayapti?

kasallik yaxshi bo'lsa, kasallikni beryapti, molik yaxshi bo'lsa, molikni beryapti. nimani so'rashni ham o'rganaylik allohdan.

vahiy harun quvofzaxun minnigisini forsufi mayri dan yusaddi quni inya xofon yukadibun. va akam xorunni men bilan birga yuborgan. u mendan ko'ra so'zga ustoroq va meni tasdiqlasin. meni yolg'onchi qilib ko'rishligidan qo'rqaman ularni dedi. qola sana shu dodud aka biyaqin ekan va najalu lakuman sultonim falay yasuluna ilaykum mabiyayatini anta umuman ertabakumar g'olibun. sizni umidqingizni, sizni belingizni

sizni akangiz bilan quvvatlaymiz. va sizni ustingizda biz o'zimiz kuzatib turamiz, sizga hargiz ular yomonlik yetkaza olmaydi. mana shu rabboniy nidodan keyin musa alayhissalom payg'ambar bo'ldi. ikkita mo'jizani oldi. misrga qarab keldi. onasini topdi. aka ukalari bilan ko'rishdi va akasi horimni olib, fir'avnning saroyiga bordi. saroyda odatda oddiy odamlarni kirgizmasdi. endi bu mani ustunoyimdan, bular qullar.

bular past tabaqa. bularda yana kirgizmas edi. lekin ular biz elchimiz deyishdi. odatda elchilar podsholardan kelganligi uchun, elchi degan nom bilan ferag'onda oldiga musa va xorun alayhissalomni kirgizdi.

hola kalla, fadhabi ayatina inna ma'qum mustamiyun, fatiya ferag'ona faqula inna rasul robbil alamin. ferag'onga borib, biz robbil alaminni payg'ambarlarimiz deb aytinglar deydi.

maqsad bu fir'aun yoki misrlilar emas edi. maqsad banu isroil edi. mana aytdik, banu isroilni erkaklarini so'yib, ayollaridan xohlagancha foydalanishardi. misrlardagi yashayotgan yahudiylar, banu isroil hammasi qo'l hisobida edi. alloh taolo deb mana shunday xorlikdan chiqarishlikka, muso alayhissalom deb payg'ambar qilib yubordi. fir'aun tanidi. muso alayhissalomni va aytdiki, an arsil ma'na bani isroil qoli

ham nurabbiga fina, validan, valabista fina, fina umrik, sinin, va faalta, faala takallatiy, faalta va antaminal kafiring. sen, biz allohning payg'ambarimiz banu isroilni qo'yib yubor, ularda azoblama, biz ularni olib chiqib ketamiz deb ikkala payg'ambar kelganda fir arunni tanib, ey sen musommisan? a seni biz o'zimiz boqib katta qilmadingmi? go'daklik paytingdan. va misrli bitta odamni o'ldirib, kofir bo'lgan holda qochib ketmadingmi?

assalomu alayhi vassalom javob berdi. qola fal tog'a va inna minnat dolin. men qildim shu ishni to'g'ri, lekin men adashganlardan edim. noto'g'ri qildim bu ishni dedi. va sizlardan meni o'ldirib qo'shigidan qo'rqib qochdim va farzandgorim menga hikmatni berdi va payg'ambarlardan qildi. senga bergan ne'matimni minnat qildi, fir'avn. seni boqib katta qiluvdi ku, senga yaxshilik qiluvdi ku deganda aytdiki, seni minnat qilayotgan yaxshiliging meni dono usroil

qavmimni qul qilib olganligingmi dedi. shuni menga qilgan. bitta meni voqib katta qilib qo'ygan bo'lsang, qolgan butun banu isrolda qul qilib olding, shuni qilgan yaxshiliging? tamomiy quvvat bilan mana shu gapni gapirganda, fir'avn, sen aytayotgan robbing kim dedi? musa alayhissalom javob berdi. faqat fir'avnga emas, butun ana shu qasrda turganlarga qarab, qola robbu samavati va ardiy va mabaynahuma inqintu muqiniy. qolayman ha vloqim.

hu ala tasdam yovun, qola robbukun va robbu abaykumul avvalin, qola inna rasulakumulladee ursila ilaykum la majnun, qola robbul mashriyquval mag'ribiyama baynahum inquntum saqilun. ana shu qasrda turganlarga qarab, osmonlaru yerning robbisi bo'lgan allohni elchisimiz, agar sizlar ishonsanglar. atrofida turganlarga qarab firavn aytdiki, bu sizlarni ustinglarga payg'ambar qilib yuborilgan bu odam ahmoq dedi. jinni dedi.

shunda musa alayhissalom fe'l ham javob bera olmaydigan narsani aytdi. mag'ribda ham, mashriqda ham robbisi dedi. eslaylik, ibrohim alayhissalomni qissasida namrud bilan bahs bo'lganda, kim seni robbingni o'ldirdi? tiriltiradi, o'ldiradi meni robbim dedi. namrud o'limga hukm qilingan ikkita mahbusni olib keldi, mononi o'ldiringlar dedi. mononi qo'yib yuboringlar dedi. ana men ham tiriltirib o'ldiraman dedi. ya'ni ibrohim alayhissalom aytgan o'ldirish tiriltirishi boshqa narsa edi. namrud aytayotgan boshqa. ba'zi bir odamga

hujjat dalil keltirishida hojati bo'lmas ekan. o'zini ovozini shunday yopib qo'yish kerak, chunki u bir narsani haqida o'rganishida xohlamayapti. faqat munozara, bahsni xohlayapti. ibrohim rasululloh nima dedi? alloh quyoshni mashriqdan chiqarib mag'ribga bo'lib kezadi. qani sen shuni teskarisini qichinchiy dedi. bu yerdan o'tib javob bo'lyapti. meni robbim mag'ribni ham, mashriqni ham robbisi dedi. seni qo'lingdami shu narsa dedi. endi o'rtada ketayotgan munozara jiddiy tus olgan.

oldi. qolalar initta xotiyalar ham g'oyalar ajalannaki minal masjiduniy. ey muso, agar sen mendan boshqani xudo deydigan bo'lsang, mendan boshqaga iloq deb sig'inadigan bo'lsang, seni qo'mab qo'yaman dedi. fidani tutgan yo'li haddidan oshgan zolim, tug'yonga ketgan amaldorlarni, hokimlarni yo'li. haq gapirilganda, har xil tuhmat, har xil nomlar bilan nomlanishligi. ya'ni eskitdan bo'lib kelayotgan narsa bu. muso alayhissalom unga o'zini payg'ambarligini

ni tasdiqlaydigan mo'jizasi borligini aytdi. holi avvalo jiduka beshayin mubin, holi fatidehiyin kun ta minas sobiqiyin. agar men ochiq mo'jiza bilan kelgan bo'lsam chi, shunda ham ishlamaysanmi dedi. feravni aytdi, qani ko'rsatgin uni dedi. demak o'ta holi mo'jizani talab qilardi. muso alayhissalom mana shu saroyda turganlarni oldida asoyini tashladi yerga. aso juda katta ilonga aylandi va qattiq harakat qildi. dumidan ushladi, tayyorlik holiga qaytdi.

qo'lini qo'yniga solib chiqardi, quyoshda yorini tarqatdi. mana mo'jiza dedi.

etgan odamlar hayotni qaysi sohasida taraqqiy topib rivojlangan bo'lsa, shu sohada alloh taolo mo'jizani bergan.

muhammed asr assalom davrida arablar she'r yozishni ustida bo'lib ketgan edi. qur'oni ularga mana shu she'r uslubida javob berdi. muso alayhissalom davrida sehr qattiq rivojlangan edi. alloh taolo sehrni yopadigan mo'jizani berdi. iso alayhissalom davrida tabobat rivojlangan edi, meditsina. alloh taolo shunday mo'jizani berdiki, tez, muholatida oladi. tug'ma ko'r bo'lgan odamlarni ko'zini ochdi. hatto to'rtta holatda o'likni tiriltirib berdi. ya'ni bu

bu hunar ilm emas, bu mo'jiz ekanligini tushunish uchun odam bor. muso alayhissalom davriga kelganda esa, sehr rivojlangan edi. shuning uchun fir'oni aytyaptiki, nima bu sehrmi? biz ham qila olamiz bu sehrni dedi. senga xuddi sen keltirgan sehrni keltiramiz. kel, bahslashamiz dedi. ya'ni bir kunda belgilagin ey muso, men ham sehrganlarimni seni ro'parangga qo'yaman, ular ham seni sehrini yopib tashlaydigan sehrni qilishadi dedi. muso alayhissalom boriga aytdi, qo'li mavoiydukum, yomon, zina va

yuxshirin nasus buha, fatavolloh fir'avni fajama, kaydahul summa atar. sizlarga beriladigan muhlat, ana shu eid bayram kuni deyilyapti, zuha vaqtida, choshgoh vaqtida uchrashamiz dedi. kun belgilandi. seqilganlar bilan mo'ysul alayhissalomda bahslashayotgan vaqti aniq bo'ldi. qolalakum musa, voylakum la taftaro alallohiga kadiba, fayos xitakum de aza vaqodi xoloman iftaro.

assalomu alaykum, ularni ogohlantirib aytdiki, ey, haddinglarni oshmanglar, allohga tug'yonga ketmanglar, allohni balosi, azobi keladi ustinglarga dedi.

fir'avnni yoshligidan tanlab olib, sehrda katta bo'lgan qirqta sehrgari bor edi. ya'ni qirqta kishini ana shu bir qobiliyati bor, iqtidori bor qirqta yosh yigitni olib, sehrgarlarga berib, sehr ilmini o'rgatgan bo'ladi. majbur qilib o'rgatgan bo'ladi. yoshligida ham sehrgar edilar, mana shu muso alayhissalomning holatida ham sehrgar edi.

qirqta sehriga ular muso alayhissalom bilan uchrashib, u bilan olishligini xabar ham topgandan keyin, o'zaro na fir'aunga, na boshqalarga eshitilmasdan pichirlarni gaplashishdi ku, asaro najvo. agar bu muso rost payg'ambar bo'lib qolsa chi? unda nima qilamiz? unda ovozli qonuniy aytgan musibat bizga ham yetib qolmasmikin? lekin mukofotda katta va'da qilib yubordi fir'aun. aytishdiki,

qo'l u fir'avna innolanani ajron inkunna naxnul g'olimin. agar biz muso ni yengib bersak, muso ni mag'lub qilsak, bizga bir mukofot bo'ladimi deb so'rashdi. fir'avna aytdi, qo'lanam innakum idam la minal muqorribin. ha, albatta sizlarga katta mukofot bor. yana sizlar meni muqordirab kishilarimdan, meni xos kishilarimdan bo'lasizlar. ya'ni faqat meni xuddi o'zimni farzandlarimdek, meni oilamdek bo'lasizlar men uchun dedi. bu katta narsa edi. dunyo notosi bilan o'lchaganda, bu

bahodi bu qimmat baho edi. qo'lida pul bo'lmasligi mumkin, lekin fir'aonda yaqin odami bo'lgandan keyin ko'chada xohlagan ishini qilib ketishi mumkin. bo'rog'ini pashshasini pish demas edi. va'da qilingan mukofot kattaligidan sehrganlar ta'maga kirishdi. qo'lullohun musavvaylakum la taqdorullohu akaba. ey hadiradan oshmaylar, allohning azobi keladi sizlarga dedi. qo'lu inna hadaniyat la sah'irona yuriydaniyani yuxrijiya kun min aldi kun bisixi hima.

va yadahaba bittoriy qotukum ul muxla hajmi u qaydakum summa atov soffa. odamlar yig'ildi. qirqta sehrgar bir tomonda, muso va horim bir tomonda, misrlilar bu tomonda, fe'lani bu tomonda. mana haqiqat zohir bo'ladigan holatga yetib kelindi. va qoda afla hali yag'ma mani istan ala. kim bugun yutsa, shu oliy bo'ladi deyish sehrganlar. aytishdiki, ey muso,

sen tashlaysanmi sehrini o'rtaga, qo'lingdagi narsani? yoki biz tashlaylikmi dedi. musa alayhissalom aytdi, qolada'l alquf va idahidaluhu vasiyyuhum yuqayyalu ilayhim in sehrihim annaqa tasa'al.

sehrganlar qo'lidagi asolarini, iplarini, nimasi bo'lsa sehr qiladigan o'rtaga tashlashdi.

katta sehrni o'rtaga tashlashdi. hamma insonlarni ko'ziga ana shu asolar ilonga, chayonga, boshqa narsalarga o'xshab ko'rinib, hammani qo'yib, hatto musa alayhissalom bu sehrdan ta'sirlandi, qo'rqdi.

sehr nima?

hassa qayoq ilonligicha turibdi, iddigicha. lekin odamlarni ko'ziga sehrni qattiqligidan ilon yo'q. hatto mo'sa ariqiston ham qo'rqib ketdi bu ko'rinishdan. ya'ni ko'ryapmiz, televizorda ko'rsatish haqida sehrganlarni. keyin orqa osmonini aybini ham ochyapti, nima qarang qilib biz ko'zimizni bog'laganligi. sehr insonni ko'zini bog'lashlik. sehr o'zi qayerdan kelgan? alloh taolo ikkita farishtani bobol shahriga tushirgan. horid va maorid degan farishtani. odamlarga sehrni o'rgatgan. nimani o'rgatgan?

da alloh taolo. erda xotinni bir biriga isitib sovutishni o'rgangan. bitta odamni yaxshi ko'rib, bitta odamni yomon ko'rib turib, sovutishni o'rgatgan. lekin alloh aytadi, allohni iznisiz ular hech kimga foyda ham, ziyon ham keltira olmaydi. ha alloh sehrga o'zi tushirgan bo'lsa, nimaga azoblaydi? shirk, odamni o'ldirishlik, undan keyin sehr turadi. bu kechirilmaydigan gunohlardan. sehrgarga borib ishongan bo'lsa, kohinga, munajimga borib ishongan bo'lsa, muhammadga tushgan narsaga kohi bo'lib turib ishongan.

degan payg'ambarimiz. garoqkor bormi? mana shu munajimni tasdiqlashlik bo'ladi, shunga ishonishlik. ko'chirib o'tiradiganlar bormi, qo'lini ochib qo'yadi, tosh terib yoki kalta ushlab. mana shu, ana shu ko'hunga tasdiqlashlik bo'ladi. kofir bo'ladi inson, agar bilib turib qoladigan bo'lsa bu narsani. sehr qattiqligidan musa alayhissalomni o'zi ham qo'rqib ketib o'rindi. ana shu ikkita farishta sehrni o'rgatayotgan, ey, biz fitnamiz, allohga kofir bo'lasan.

deganda ham o'rganish yo'q edi. faujiy asafiy inafsiy hiy fata musa. musa alayhissalom qo'rqib ketdi o'zi. shuni alloh taolo aytdi, ey musa, qo'rqmang, siz ulardan olisiz. qo'lingizdagi narsani tashlang dedi. qo'lidagi asodi tashlaganda, ilonga aylandi. bu sehr emas edi bu. sehrganlar ko'rib turishibdi o'zini hassasini, qamchisini, ipini turganligini. lekin musa alayhissalom tashlagan narsa rostakam ilonga aylandi da, ularda qilgan ishlarini bir chegadan

tushdi boshladi. talqofi man, sanovi. ular qilgan narsani yutib tashlaydi alloh taolo. bitta qo'yma yutib tashladi.

shu oxirida. zuho namoziga kelganda mo'min bo'ldi. kechki payt jannatda bo'ldi ular. qirq sehrga bir biriga sajda qilishligi, fir'auntning noqiyini bir pulga chiqarib tashlar edi.

fa baqo'li haqshu va batolomakanu ya manu, fa g'ulibuhunali kaban qolabu sog'iring va o'qiyas saharatu sajiding, qolu a man nabi robbila alamin, robbim musa va harun. sajda qilishdi va robbila alaminga iymon keltirdik. musa va horimning robbisiga dedi. fir'avn bu yerda yutqizib qo'ydi. lekin darhol javob berdi. atrofidagilar

ta'sirlanib ketmasin. kim edi bular? agar yengib bersak, bizga mukofot bormi deb, katta mukofotni umidida sehrni o'rtaga tashlagan kishilar emasmi edi ular?

qola feru anu, a man tum bi i qobla an a'dan alakum. i sizlar hali mendan ruxsat olmasdan turib iymon keltirib yuborasizlar menga hali. ya'ni bu zolimni tog'iyda tutgan yo'lini ko'ringki, iymon keltirishiga ham uni ruxsati bilan bo'lishlik kerak. bu ruxsat so'raydigan, maslahat qilinadigan narsa emas bu. bu haq bilan botir zohir bo'ldi. kishini iymoni bir buyog'li bo'ladigan holat turibdi. men dadamdan so'rab kelay, aravashmay qovraymikin, deyilmaydi. men maslahat qilib

kerakchi, namozov qiyinmikin deb bunaqa gap ketmaydi. bu haqiqiy masalasida taqlid bo'lmaydi hech kimga. hech kimdan ruxsat so'rolmaydi. alloh horondadimi, yig'ishtirinadi. alloh taolo buyurdimi, qilinadi. qanday qilib men ruxsat bermasdan turib iymon keltirasizlar? alloh taolo ularni yiqitdi. qoli a man tunnahu qoblan an aytan alakum, innahu lakab yeyukun, mulla dadam makumus sehr. e sizlar men ruxsat bermasdan turib iymon keltirasizlar.

ertalasizlarmi? aytdiki, atrofdagilarga bu dedi, bu bu sehrganlarni kattasi ekan bu dedi. mana shu ekan sizlarga sehr o'rgatgan dedi. sizlar maslahat qilyapsizlar dedi. maslahat qilyapsizlar bir biringlar bilan mana shu banu surolni misrdan chiqarib yuborishligi uchun dedi. bu vosoyilniy e'lon, ommaviy axborot vositalari. ya'ni odamlarni ongiga ta'sir qilishlik. ha bitta odamni qadar yomon yomon dovursa miyasi sinib ketadi. ha otangiz

bitta aytdi, mana shu odam yaxshi odam emas, shu odamdan uzoq yo'l deb qo'ydi. miyangizga shu narsa qoqilib qoldi. ehtimol yaxshi odam deb, faqat otangiz yomon ko'rgani uchun yomon degan bo'lsa kerak. lekin sizga yomon deb qo'yildi da. o'tib ketdi u sizga yomon deb qo'ygan odam. lekin sizni miyangizda joylashib qoldi da, o'zi odam siz uchun nima? doim yomon. gaplashib ko'ring chi u bilan. yaxshi odam bo'lishi mumkin. bu rasululloh sultonovichdan ham marhamat qilganlar, mo'min kishi immo bo'lmaydi deydi. immon kim

yaxshilik qiladi, yomonlik qilsa, yomonlik qiladi. ya'ni hamma to'g'ri desa to'g'ri deydi, ko'pchilik nima desa nima deymiz? unaqa bo'lmaydi muammo. ko'pchilik nima desa biz ham o'sha davrda. mustaqil fikr bo'ladi muammo. kallasi bo'ladi, mol bo'lmaydi muammo. kim nima desa ergashib ketavermaydi. ha, shunaqa ekanmi? ha, shu o'shandan beri yaxshi odam deb yurgan ekanmiz buni. fe'lani aytdiki, bu narsalarni kattalar ekan dedi. sizlarni bilan maslahat qilmoqchilar bu narsani dedi.

inna ha dala makroma kaltomog'u fil madinat ili to'g'ri juminha ahli havasofa ta'allamun. sizlar bu shahar ahlini shahardan chiqarib olishlik uchun maslahat qilsangizlar, hali men ko'rsataman sizlarga dedi. la uqotdiya anna aydiyakum va arjulakum in xilafi va la usolli bannakum, fi juzuim naxlatiy va la ta'allamun, ayyunah ashaddu abdurahmon va abu qos. hali men sizlarda teskarichasiga kesib azoblayman. o'ng qo'lini kessa, chop oyog'ini kesadi.

aksiga, chop qo'lini kessa, o'ng oyog'ini kesadi. mana shunday azoblar, sizlarda ana shu o'rmon daraxtlarga ilib azob beraman, hali ko'rasizlar, kema azobi qattiq bo'ladi dedi. qoluvlan, nutir aka alama, jana minal bayinat, valladey fotorona, taqdivan taqor. innama taqdiv hadikil hayatiy dunyo. nima qilsang qilaver deyishdi. bizga parvardigorimizdan hujjat keldi. allohga iymon keltirdik qilgan gunohlarimizni kechirishligi uchun, sehrni sen bizga

majburlab o'rgatganding deyildi. mana ularni kechki paytga borib hammasini o'ldirib tashladi fir'avn. hammasini o'ldirdi. endi shuncha xulosa qilaylik shu yerda. sahobalardan raholiddin valid mana uni sahoba bo'lgan. qo'mondan lashkarboshi bo'lgan. ana shu rumga yurish qilgan paytda katta bir qal'ani oldida musulmon qo'shilib, mushriylarda qo'shilib turganda, mushriylardan bitta

ritseri deymiz o'sha mahalda ekan. temir tesiriga yuradiganlardan chiqadi da, siladi ichilarda u paytda urushini odati bo'yicha muboraza deyilgan. ya'ni ikkita qo'shnidan bittadan polvonni chiqadi, o'zini askarini ko'nglini ko'tarish uchun va quvvatini ko'tarishlik uchun yakka makka olishadi da, o'zini polvonini ko'rsatishlik kerak bo'lgan. ana shu mushulardan bitta polvonni chiqarib atadiki, ritseri chiqib, siladi ichilarda sayfulloh degani bor ekan deydi. allohni qilichi. o'sh chiqsin menga deydi. xoliduniy viloyat qo'mondan boradi,

chiqqanda haligi mushrik so'raydi, seni nimaga allohni qilichi deyishadi. nima? senga osmondan allohdan qiliq tushganmi deydi. yo'q, dedi xolid nima deb. rasululloh sallalloh meni, ey xolid, siz allohning qilichlaridan bir qilichsiz degan, shuning uchun meni sayfulloh deyishadi dedi. shunda haligi mushrik aytadiki, ey xolid deydi, sizlarda islomni qabul qilish uchun nima qilishlik kerak deydi. aytadi, bir, ikki, uch, to'rt.

eshitib turib aytadiki, sizlarda musulmonlarda islomga avval kirgan odam bilan, keyin kirganda odamni o'rtasida farqi bormi? ya'ni avval kirganlarni hurmati balandroq, keyin kirganlar pastroqmi deganda, yo'q, aksincha dedi. yangi kirganlarni hurmati balandroq bo'ladi dedi. alloh iloji qiladi. nima qilishim kerak bu, nima qilishim kerak bu dinga kirish uchun deydi. la ilah illallohim muhammadun rasulullohu akbar aytish kerak deydi. haligi mushrik kalimani keltiradi. shu yerda o'zida musulmon tomonga

o'tadi, rivoyatlarda ikkalakam namoz o'qidi yo o'qimadi. shu kuni shahid bo'lib ketdi. shu kuni jannatga kirib ketdi. aytaman ku orqada, peshinda musulmon bo'lishgan chiqqan edi, lekin shomda jannatda bo'ldi. allohu majol, xoyrom mo'lingni xavotiy maq'a, parvodgor umrimizning eng yaxshi qismi oxiri bo'lsin. chunki bu yurishimiz hech narsa emas. ketar soatimizda, agar kalima bilan keta olmasak, ketar holatimizda ham ibodatda turmaydigan bo'lsak, bu qilgan ibodatlarimiz hech narsa emas. muammo odam g'ururlanmasligi kerak.

seqilganlar kecha kofir edi. aytaman kofir edi. zuho, shoshgan vaqtida allohning payg'ambariga dushman edi. lekin alloh hidoyat qildi, jannatga kirib ketishdi. agar kimdir dunyoga kelib yutgan bo'lsa, mana shular yutdi. chunki kofir bo'lib yashab turib, umrini oxirgi soatda imom bilan ketdi. narigi askar yutdimi shuningdek askari? umr bo'yi musulmonni o'ldiraman deb chiqib turib, alloh hidoyatni berdi. alloh taolo hammamizni umrimizni xotimasini yaxshi qilsin. allohum majol, xayri umringizni yaxshi qilsin.

xavotiy mahal. mana shu duoda esdan chiqarmasligimiz kerak bo'ladi. assalomu alaykum va rahmatullohi va barakatuh.