Abdulloh Domla - Muso alayhissalom 5/5 (Payg'ambarlar qissalari)

bo'lgan bir qancha voqealarni alloh xohlasa, o'rtoqlashgan bo'lamiz. o'tgan safargi suhbatimizda mana muso alayhissalom banu usroilni missadan olib chiqib ketgandan keyin, ana shu sayno vodiysida yuz bergan voqealarni gaplashgan bo'ldik. banu usroilni qanchalik allohning ne'matiga kofir, allohning ne'matiga noshukur band ekanligini bo'lib o'tgan voqealarni eshitib bildik. misrni o'zida to'qqizta mo'jizani ko'rishligi, dengizni yorib

va tushligi bilan o'nta. va taoratni qabul qilishini xohlamagan paytlarida ularni ustiga tog' ko'tarilganligi, va alloh taolodi g'azabiga uchraganlaridan keyin mo'sa alayhissalom ulardan go'zakka sig'inmasdan turgan yetmish kishini tollab, to'rt tog'iga olib borganligi. u yerda alloh taolo mo'sa alayhissalomni tavbasini qabul qilganligi va ana shu tavbani qabul qilgandan keyin, ana shu yetmishta alloh bilan gaplashganligiga guvoh bo'lgan kishilar eshitishdi bu narsa suhbatda, lekin

banu isroildan oldiga qaytib borishligidan bosh tortishdi. aytishdiki, biz allohni ko'ramiz deb kelganmiz. e muso, sen bizga allohni ko'rsataman degansan. ya'ni uchrashamiz degansan, biz ko'rishimiz kerak. eshitishlikni o'zi bilangina kifoyalanmaymiz. biz banu isroildan oldiga qaytib borganda, muso rost gapiribdi, allohni ko'rdik demoqchimiz. lan nouminalaka xatta naralloha jahratam deyishdi. allohni ochiq ayon ko'rmagunimizcha hargiz iymon keltirmaymiz deb turdi.

muso alayhissalom ularni bu so'zidan qaytarmoqchi bo'lib, o'zi ham alloh taologa qaramoqchi bo'lganda, tog'ga allohning bir nuri tushganda, tog' kul bo'lib ketganligini aytib, ularni bu fikrdan qaytarmoqchi bo'ldi. lekin bu taom bunga bo'yin bermadi. shunda mana shu faahozatkumus soihatu an tun tan zo'run deydi alloh taolo qur'onida. mana shu yetmish kishi allohni ko'ramiz, bo'lmasam qaytmaymiz deb o'ljalik qilib turgan paytida, ularni chaqmoq urdi, yetmish

kishi tengdaniga o'ldi. va muso alayhissalom alloh taolodan, agar bu yaxshilarini o'ldirib qo'yadigan bo'lsang, qolganlari menga itoat qilmaydi ku deb allohga iltijo qildi. alloh taolo ularni o'lganlaridan keyin tiriltirib berdi. ana shu yetmish kishi biri tirilganini ikkinchisi ko'rib turdi. mana shuncha mo'jizadan keyin ham, ular ilyos shahriga yetganlaridan alloh taolo tomondan, mana shu ilyos shahri, hozirgi mana quddus shahri sizlar uchun yozib qo'yilgan, bitta eshikka hujum qilib keladigan bo'lsanglar,

mana shu shaharslarniki bo'ladi desa, ular aytishdiki, yo'q deyishdi.

shovor biz bu yerda o'tirib turamiz deyishdi. ya'ni mana shuncha mo'jizadan keyin, hattoki mana shu o'lib tirilgan yetmish kishidan biror kishi muso alayhissalomga itoat qilishligini xohlamadi. shunda alloh taolo o'zini bir ulodi ustiga tushirgan bir jazosini bildirdiki, innaham muharramatulloh alayhim arbaingna sana yatehuna fil orq. mana shu shaharga kirishlikni xohlamaysizlarmi? albatta bu shahar sizlarga qirq yilga harom, yer yuzida sargardon bo'lib yurasizlar deydi.

miqdod roziyallohu anhuda ana shu rasululloh saviyysi salomga badr g'azoti kuni aytgan so'zini abdulloh ibn mas'ud aytadiki, agar butun dunyo meniki bo'lganida, shu ikki og'iz so'zga butun dunyoda almashtirib olgan bo'lardim deydi. nima degan edi? rasululloh saviyysi salom mujriylar bilan ro'barama ro'baro' kelib qolganda, ashiru ilayyi ay yuhannas, ey odamlar, maslahat beringlar. nima qilaylik? urishaylikmi yoki urishmaylikmi deb so'raganda, sohibilarda hammasi urishaylik deyishdi.

deyishdan miqdorda turib aytdiki, yo rasululloh, biz sizga banu isroil muso alayhissalomga, e muso, bor, sen robbing bilan urishaver, biz bu yerda turib turamiz degandaqa gap gapirmaymiz. balki biz, e rasululloh, siz boring va robbingiz borib birga jang qilinglar, albatta biz sizlarni yoningizda turib jang qilamiz dedi. shuning uchun ibn abbos aytyaptiki, ibn ma'sod butun dunyoda ana shu ikki og'iz so'zga almashtirib yuborgan bo'lardim deydi. banu isroilni aytgan so'zi va saxoba.

qilayotgan so'zini solishtirib ko'raylik. ular mana shu iyloga kirishlikdan bosh o'tganlaridan keyin, alloh taolo ularni sargardonlikka hokim qilindi. qirq yil. hech qaysi qavm bunchalik muddat balolanmagan edi. alloh taolo bu qavmda halok qilishligini xohlamadi, balki ularga bir jazo berishligini xohladi. qirq yil ichida cho'lda ichida sargardon bo'lib yurishdi. xo'p, ularga qaytishdi, shaharga kirishidan olti yuz ming yahudiy. bundan bir qancha masofa ovqat uchragan shahar yoki qishloqqa kirmas

moqchi bo'lib qaytdi, yo'lni yo'qotib qo'yishdi. ana shu doirada aylanib yurishaverdi. sen bilmaysan ekan yo'lni. men boshqaraman deb bitta yangi yo'l bosib chiqdi. yetaradi, bir hafta yurdi, o'n kun yurdi, yana boshlagan joyga kelib qolaverdi. mana aytdik, alloh taolo, barusi turolni ustiga tushirgan mo'jizalardan bir qanchasi yana zohir bo'ldi. bu qirq yilni ichida ular cho'lda yurishgan edi. ularni qirq yil ustida salqinlatib yurgan bulut yurdi. mana shu olti yuz ming kishini qoplaydigan salqinga ega

bo'lib, qirq yil mobaynida ustida yurdi. ular nimani yechib bo'lsa, qirq yilni ichida. alloh taolo ularni uch mahal kuniga ovqatlantirdi. ana shu ovqat vaqti yetganda, osmondan to'p to'p bedanalar uchib kelardi da, ularning oyog'larini ostida turardi, qochib ketmas edi. bitta bittadan ushlashib, pishirib yeyishar edi. alloh taolo ularga manni tushirdi, ya'ni asarga o'xshagan bir shirinlik edi. alloh taolo ular chanqagan paytlarida, alloh taolo musa alayhissalomga asoyis bilan, ana shu

toshni uring dedi, toshga asoyim uchun tegizdi, o'n ikkita buloq otilib chiqdi. bu ham berilgan mo'jizalardan bittasi edi. o'n ikkita buloq, o'n ikkita qabila edi, asbat. sibit degani bitta qabila bo'lar edi. qodali makulla unasin mashrabaxum. har bitta qavm, har bitta qabila o'zini suv ichadigan joyini topdi. bu suv shunaqa mo'jiza ediki, bu toshni ko'tarib o'zlari bilan olib yursa, suv to'xtab qolar edi, tushirib yerga qo'yishsa, suv oqar edi. mana shuncha mo'jizani ko'rgandan keyin ham o'

ishlar. alloh taolo qur'ondagi eng katta qissa bu muso alayhissalom qissasi deb bayon qilgan. nima uchun bu qissani bu darajada katta mufassal bayon qilinyapti? iqdinas sirotul mustaqim, sirotul ladinan, anta alayhim, g'oyri mag'lubiy alayhim, balod bo'ling. farzandgoro, bizlarga to'g'ri yo'lingni bergin, to'g'ri yo'lingga boshlagin. seni g'azadinga yo'liqmaganlarning yo'li bo'lsin va adashmaganlarning yo'li bo'lgan, solih bandalaringga in'om qilgan yo'lingni

ligini bergan. ana shu har safar valabdorlig deganda, nasroniylarni tushunamiz, haqni yo'qotib qo'ygan. g'oyir il mag'lubiy deganda, allohning g'azabiga uchragan yahudlarni tushunamiz. mana uch to'rt safardan beri musa alayhissalom hissasini eshitdik va bani usroida alloh taolo nimaga la'natlaganligini tushunib olgan bo'lsa kerak. alloh taolo bu hissani katta bayon qilyapti. ya'ni mana shulardan bo'lib qolmanglar. mana shu qirq yil sargardonlikni ichida bo'lgan bir qancha voqealar bor, bugun mana shu

shulardan bir qanchasini gaplashgan bo'lamiz. bu birinchisi sigir voqeasi. mana hammamiz bilamiz, qur'on karimning eng katta surasi baqara surasi, ya'ni sigir degani. ana shu sargardonlik yillarida kunlarda birida yoshi katta va nihoyatda bir davlat modi bo'lgan bir kishi o'ligini topishadi, uyg'onishib qarashsa. va bu davlatni ko'p bo'lganligidan uni meroslovlari kim o'ldirganligini

bilishlik uchun talashib tortishib qoladi, kim o'ldirdi? amakisini o'li o'ldirgan bo'ladi. ana shu amakini moli dunyosiga ega bo'lish uchun o'ldirgan bo'ladi da, endi kim o'ldirdi degan savol bilan talashib qolishganida, muso alayhissalom va alayhi salom aytishadi, ey muso, sen tiriltirib bera olasanmi uni? bilib bera olasanmi kim o'ldirganligini? deganda muso alayhissalom aytadi, alloh bildirsa bilaman deydi. ular aytadi, robbinga duo qil, bizga bildirsin. va iliqola musaliqa

qiqovmihi innallohu ya'murukum an tadbirhuv baqora. qoli atat taqiduni huzuva, qoli audhu billahi anakuni minal jahiling. alloh mana shu o'likni tiriltirilishini xohlaydigan bo'lsanglar, alloh sizlarga bitta sigir sovchini buyuryapti dedi. ular aytishdi, biz senga o'likni tiriltirib ber desak, sen bizga sigir sovchilik yurasan, nima, bizni massara qilyapsanmi dedi. muso alayhissalom aytdi, johillardan bo'lib qolishlikdan allohdan panoh so'rayman dedi. bu sigir hissasi qisqagina.

lekin olinadigan xulosasi nihoyatda katta. alloh taolo ularga sigir sigir so'yishga buyurgan edi. ular savolni ko'p aytirib yuborishdi. qanaqa sigir bo'lsin? rangi qanaqa bo'lsin? yoshi qanaqa bo'lsin? falon sifatlar qanaqa bo'lsin? xullas kalom, bitta sigirda so'yib qo'ysa, maqsadga yetilinardi. muddaoga yetilinardi, lekin ko'p aytirib yuborishdi. qoludu ulana robbaka yubayyinlana ma'hiya qoli innahu yaquli innaha baqoratun la faridun.

bilmadim, valla biker, avval mubayna zalik, faf'u alumati umarun.

inna quyaqulu, inna ha baqoratun, safro, ufa quyun la, una ha tasurun, na adveren. rangi qanaqa bo'lsin dedi. subhanalloh, insonni bir ahli bir adashadigan bo'lsa shunday ekanda, sigir deding demak so'ray qo'yaver. qanaqa bo'lsin, sifatini aytdi. endi rangi qanaqa bo'lsin. rang ana shu sarg'ishladi, qaragan odamni ko'zini quvontiradi, birorta bir aybi yo'q. xullas shunday sifatlarni alloh taolo tushirib qo'ydiki, so'rashaverdi, alloh tushiraverdi. so'rashaverdi, tushiraverdi. savol beraverdi, ko'payver

o'shani ayting, hamma sifatlarni mukammal bildik. endi inshaalloh topamiz deb chiqishdi. sigirdi egasi ota onasiga no'xatda bir yaxshi mehribon odam bo'ladi. ota onasini parvarish qilishida sigir uni yordamchisi bo'ladi albatta. sutini sog'adi, boshqa qiladi. sotmayman deydi. mana bu savol ulardan vazniga teng oltinni berishlik evaziga sotib olishadi. ba'zi rivoyatlarda vazniga o'n barobar oltin berishgan deydi. chunki o'lgan mayet nihoyatda boy bo'ladi. uni boyligini

taqsimlashligi uchun mana shu qotilni topishlik kerak bo'ladi.

rasululloh so'rasa ham ko'p savol berishlikdan qaytargan siz bilan bizlar. boshqa sizlarda aytadi, rasululloh, sizlarni nimadan qaytargan bo'lsam, tiyilinglar deydi. nimaga buyurgan bo'lsam, toqotinglar ko'targancha qilinglar deydi. sizlardan birinchi qonunlarda halok ekan narsa, bu payg'ambarlari bilan ko'p tortishganligi va payg'ambarlariga ko'p savol berganliklari. endi e'tibor bering, haqida ikkiga bo'linayapti. nimadan qaytargan bo'lsam, tiyilinglar, gap so'rasa, shunaqa sekin sekin degan gap ketmaydi bu yerda.

dedi. xoram narsadan mutloq tayinlanadi. endi buyurilgan farz, ibodatlar mutloq qilinadi, undan keyingi sunnat, mustahkam, qo'shimcha amallar toqat ko'targancha qilinadi. hadisda davomiga qarasangiz, sizlardan avvalgi ummatlar halok bo'lib ketgan. sabab, payg'ambar bilan tortishgan va ko'p nima qilgan? e, iymon keltirganlar deyiladi alloh taolo qur'on muloyatida. agar oshkor bo'lsa, sizlarga zarar qilib qo'yadigan narsalar haqida so'ramanglar deydi. ya'ni hali sizlarga aytadi

bilinmadimi? tep qo'yib turinglar. sizlarga kerak bo'lgan kuni, alloh taolo nima qiladi? vahiy bilan buni bildiradi. sizlar shoshiltirmanglar, ot tus choptirmanglar deydi. yo rasululloh, meni otam kim deydi bittasi? sen otang falonchi deydi. yo rasululloh, meni tuyam qayerda? shunga o'xshagan savolni berib yuborganda payg'ambar rasulullohga aytadiki, so'rayveringlar deydi. aytaveraman deydi. yelkaligi yuhish chora deganda, hazrati umar tushunib qolib, yo rasululloh, tavba qildik, tavba qildik, so'ramaymiz boshqalari. sahobalar, madinada

berisha olmagan. tashqaridan sahrodan bo'layotgan bir esli oqil arablardan kelib tursa, sahroilardan xursand bo'lishar ekan. hozir kelib ikkita narsani so'rasa, shuni bahonasi nima qilamiz? biz so'raveramiz. amal qilamizmi, qilmaymizmi, so'raveramiz. bilib qo'yaveraylik. ko'p bilgan, ko'p javob beradi. bir aytadiki, madinaga ko'chib borishinglar meni bitta narsa to'sadi deydi. endi hamma xohlaydi rasulullohni yonida yashashni, lekin dedi, bitta narsa sabab dedi, madinaga ko'chib bormayman deydi. nimaga desa,

madinada yashasam rostdan savol so'rab olmay qolaman deydi. tushunyapsizlarmi? o'sha domlami, imonmi, bu narsa mumkin, mumkin emas demagunicha qila olmasangiz, yoki toqatingiz ko'tara olmasa yaxshisi so'ramay turavering. chunki bilmagan odamga gunoh yozilmaydi. agar ular mana sigir deganda olib chiqib bitta sigirdi so'rib qolganda ikki tillarga ham, uch tillarga beradi, shu bilan ish kutaradi. lekin o'zlariga o'zlari qiyin qilib olishdi.

mhm. fazabaxun hava makadu yafa'lun. ya'ni ana shulardan bir o'z jarlarga bitta odamni boy qilib qo'ydi. ehtimol uch tangaga, to'rt tangaga sotib yuborardi, lekin ana shu ularni ahmoqligiga alloh taolo ularga mana shunday, ular qattiqlik qilishaverdi, alloh taolo qatraverdi. payg'ambarlarga tushgan shariatlar ichidagi eng og'ir deydi ulamolar tomonidan, bani usulotga tushgan shariat. chunki ular so'ravergan, alloh taolo tushuravergan. ana shu sigirda so'yishadi, ba'zi rivoyatlarda sonini go'shti bilan urdinglarda, ba'zi

nimalarda ko'raydi go'shti bilan urdi deyiladi xullas, molni bir qismi bilan, bir go'shti bilan o'likni urganda, o'lik tiriladi da, muso alayhissalom to'raydi undan. seni kim o'ldirdi deganda, falonchi meni o'ldirdi deydi. deydi va o'ladi. kadarka yuqiyillab ul manta va yuriykum ayati hiyla allakum taqilun. alloh taolo aql yurgizishlaringiz uchun o'zining oyatlarini ko'rsatadi. mana shunga qilib alloh taolo tiriltiradi. yana alloh o'zi biladi, boshqa o'ylarda qanday tiriltirilishini. shu bilan haligi qotil, topil

bo'ldi, yana bitta mo'jiza sodir bo'ldi.

gan. osmonda ikkitasi, bittasi iso alayhissalom, bittasi idris alayhissalom. yerdagi tiriklari bu zakariyo alayhissalom va xizr alayhissalom. bu botil akalar. chunki varofana humakanana aliya deb alohida olib mana idris alayhissalom haqida biz uni oliy makonga ko'tardik deganda o'sha yerda johli olingan u tushini. o'sha yerda qolgan to'rtinchi osmonda. iso alayhissalom tirik. yerdagi payg'ambarlar kelsak, zakariyo

yo va xizr alayhissalom kelsak, ular albatta vafot etib ketgan kishilar. kunlu nafsin za iqqatul mavjud, alloh taolo. har bitta jon egasi o'lim sharbatini totadi dedi. rasululloh sollallohga ham taklif qilingan qiyomatgacha yashashlik. rasululloh rad qilgan. har bitta payg'ambarga taklif qilingan. lekin hech qaysi bu dunyoda qolishida xohlagan emas. chunki mo'minni oxiratda kutib turgan mukofotini oldida dunyo qafas. hadisda keladi yu, ad dunyo sich nul mo'min va jannatul kafir.

dunyo mo'min uchun qafas deydi. kofir uchun jannat deydi. nimaga? chunki mo'min dunyoda har qancha zo'r yashasin, oxiratda kutib turgan ne'matlarni oldi, bu dunyo qafasdek ko'rinadi. endi kofir dunyoda har qancha yashasin, oxiratda kutib turganini oldida bu dunyo nima bo'ladi? jannat olaveradi unga. oxiratdagi azobni oldi, dunyodagi azob hech narsa bo'lmaydi. yana shunaqa bir so'zlar bo'lar edi, o'g'il bolaga o'n besh yigirma

ga kirganda, o'n olti ga kirganda, yigirma besh ga kirganda, qirq ga kirganda qizil uchraydi. yana nima bo'lardi? bosh mablag'ini suyagi bo'lmaydi. ush olsang tilatilagini deydi. shunga o'xshagan gaplar bo'lardi, esinglarda sattalarni eshitardi. islom dini bunaqa bir ertak yoki bir afsonaga o'xshagan narsa emas. islom dini bu matematikani singari ochiq ravshan narsa. hamma yoq o'ngni o'rniga qo'yib qo'yilgan, bunaqa nub ham, tushunilmay qolgan, shunaqa mekin deydigan joyi yo'q. aniq

aniq, aniq narsa. ana shu xizr alayhissalom haqidagi ma'lumotimizni to'ldirib olishlik uchun mana bugungi qismni gaplashamiz. kutmanglar, xizr alayhissalom uchramaydi. hali xizr qo'llasin degan gap bu shirkka olib boradigan kalima alloh saqlasin. xizr qo'llamasin, alloh qo'llasin. davlat kelin qo'llamasin, alloh qo'llasin. yana bor ku, haligi kasblarni, pirlarni bo'lib qo'yganmiz. bu shirkka olib boradigan narsa alloh saqlasin. banu isroil mana shu qirq yillik sargi

sigir doniyni yurgan paytida, mana aytdik, sigir voqeasi sodir bo'lib o'tadi.

muso alayhissalomni oldiga banusulardan bir qanchasi kelib so'rashadiki, e muso, yer yuzidagi eng ilmli odam kim deb so'rashadi.

o'sha paytda kim ilmli odam? payg'ambari. kim u kishi? u kishi kalimulloh. u kishi alloh taolo bilan bevosita gaplashdi. alloh taolo taoratni berdi, o'zini zamonasini mutlaq afzal insoni, eng ilmli insoni. shundaymi? mana o'zul o'lida azumina rusul, payg'ambarlarni eng buyuklarida beshtasini aytganimizda, bittasi nuq, ibrohim, muso, iso va muhammad alayhissalom.

shu beshta payg'ambardan bittasi, shubhasiz, ulug' insonlardan.

messi unga degan. har bitta inson ertaga, indinga besh yildan keyin, o'n yildan keyin nima bo'lishini bilishni xohlaydi, shunday emasmi? bu hamma orzu orzu qiladigan narsa, lekin bu narsa hech kimga berilgan emas. xizr alayhissalomga berilgandi shu narsa. muso alayhissalomga avval bo'layotgan ishlar haqidagi ilm berilgan bo'lsa, xizr alayhissalomga endi sodir bo'lajak ishlarni ilmi berilgan edi. alloh taolo muso alayhissalom

odamga itoq qildi shu so'z uchun. e muso, siz qayoqdan bilasiz eng ilimli odam siz ekanligingizni? bir joyda bir bandam bor, sizdan u ilmliroq dedi. albatta muso alayhissalom aytdi, eng ilimli odam edi zamonasi, mutlaq afzal inson edi. lekin bir ilm bobida har bitta ilm egasi ustidan bilimdorroq bo'lgan ilm egasi bor degan qur'onda bir oy aytganlash emas bunda. ustamisiz, sizdan ustor og'a bor qayerdadir. endi atrofingizda shunaqa odamni siz ko'rmayotgan bo'lsangiz, bu yo'q degani emas sizdek odamni.

sizdan afzalrog'i ham bor, faqat indamay o'tirib turibdi u.

shunda alloh taolodan u kishiga yo'liqtirishingizni so'raganda, alloh taolo ana shu ikkita dengizni tutashgan joyida, balig'ingizni yo'qotib qo'yadigan joyingizdan topasiz degan alomatni beradi.

muso alayhissalom vafotidan keyin payg'ambarlikni qo'limga olgan yosh a ibnu nun degan xizmatchi yigiti bo'ladi, keyin payg'ambar bo'ladi bu. shu yigitni xizmat hamrohligida ana shu balig'ini tuzlangan deyiladi ba'zi rivoyatlarda.

o'lik balig'ini sevatga solib, dengizni bo'lab istab ketishadi shu odamlar.

o'shaning uchun payg'ambarimiz besh yildan qabrgacha ilmizlar degan.

da bizda ilm. yo'q, agar sizda belingizda kasalingiz bor, oyog'ingizda kasalingiz bor, mana shu kasalda, dorisi gapirayotgan bo'lsa, to'xta, tekshir, tekshir. oni eshitib olaylik desa, chunki kerak da bu narsa. lekin ilm gapirayotgan bo'lsa, bemalol laqillab o'tiraveramiz. chunki kerak emas deb o'ylaymiz o'zimizga. inson bolasi to'playdigan narsani eng afzali, eng afzali, bu ilm. chunki inson to'plagan hamma narsani yo'qotib qo'yishi mumkin, kursi tushib ketishi mumkin.

mumkin, o'g'ri olishi mumkin, o't ketishi mumkin. yana o't ketmasa o'g'ri olmasa, qiyomatda javob berish bor bu to'plangan molga. lekin ilm, qiyomatda bu ilm inson darajasini ko'taradi. xullas muso alayhissalom o'zini ana shu xizmatchi yigiti bilan dengizni yoqalab ketdi. va iliqora muso alifatahula abrohu xatta ablug'u majmu al bahroyna va umidiga huquqi bor. vaqtiki, muso o'zining xizmatkor yigitiga to ikki dengiz qo'shiladigan yerga yetmaguncha yoki uzoq zamonlar kelmaguncha yurishdan to'xtamayman degan paytini es

ikki kishi yo'lga chiqishdi. falon ma'bola qimmatjuman adayiniy hima, nasiahu ta'huma, fattahoda sabiylahu fil baxiy, sarodan. endi qachonki u ikkisi dengiz qo'shiladigan yerga yetishgach, aytilgan joyga borganlarida baliqni unutdilar. bas u baliq dengizga qarab yo'l oldi. ana shu aytilgan joyga yetib, charchab, muso alayhissalom uxlab qoladi. xizmatchi iti ham ko'zi ketyapti, ketyapti, qulay ekan mahalda, baliq sevatdan irg'ib, dengizga qarab suzib ketganligini ko'radi. lekin charchaganligini, hatto

keyin ham hali turganini aytaman deydi da, yotib uxlab qoladi. uyg'onganda esidan chiqib qoladi va bir qancha safarga nima yo'lda, bir qancha muddat bosib o'tishadi.

biz qachonki u yerdan o'tishgach, muso elitiga nonushtamizni keltirgin. haqiqatdan bu safar biz uchun og'ir bo'ldi, bu safardan charchadik dedi. shunda halibonim esiga keldi. e dedi, falon joyga borganimizda baliq dengizga qarab tushib ketdi degandi muso alayhissalom aytdi.

to'g'ri aytdi. ha, o'sha narsa kerak edi bizga dedi. orqasiga qaytib borishdi.

tirikjon albatta nimani tortadi? o'lim tortadi. o'lib bo'lgan u kishi. kutmanglar, istamanglar. yo birorta boshqa qilib yuradigan odam ichimizda. qo'l alohi musa hal attabi uka ala anta alli mani men ma'lum turishdi. musa unga sizga bildirilgan bilimdan menga ham to'g'ri yo'lni ta'lim berishingiz uchun sizga ergashsam maylimi dedi. musa alayhissalom albatta xizr alayhissalomdan darajasi ulug'. lekin mana shunday ulug' darajada

dagi payg'ambar ilmi borligi uchun xorlik bilan sizdagi ilmni menga o'rgatishligingiz uchun, sizga ergashsam ruxsat berasizmi deyapti. vaqtingiz bormi, imkoniyatingiz ko'taradimi, boring bizga, o'rgating demayapti akalar. a? sizlar o'rgatishinglar kerak deydi. ilm egasiga borib, xorlik qonoti tunnadi akalar. chunki mozor yig'ishtirnoq qiziga ruxsat bersangiz, sizdagi ilmni o'rganing deyapti.

o'qiganmi? o'rgatish keraklar. to'g'ri, o'rgatish kerak. lekin uni so'rashni ham bilish kerak. aql indalardan ustozlar bilan muomala qilganda, u so'zni o'ylab gapirish kerak. chunki ustozlar ana shu payg'ambarlarni merosi ular bo'lgan odamlar. ularni haqida gapirayotganda tilda elabroq gapirish kerak so'zlar. falonchimi? ha, anaqa. ha, poykinchimi? ha, bu manaqa. ha, o'zing kimsan? bu yerda talaba o'zini ustozini oldida siniq, xor bo'lishing kerak olmadi xulosasi. siniq bo'lishi kerak. hurmatli.

qilish kerak ustozini. qola innakalam tasdiyam maya sobro. u huzur aytdiki, aniqki, siz men bilgan, men bilan birga ilm mashaqqatlariga sabr qilishga toqatingiz yetmaydi. ya'ni, bu ilmni, menlarga ilmga o'rgangani sizni sabringiz yetmaydi. kimni sabri yetmayapti? kimidir u kishi. ma'ruz turoliddin mana shuncha bir bema'nigachlar, rasvolilarga sabr qilgan, eng ulug' payg'ambaridan bittasi bo'lgan

muso alayhissalomni ilmi sabr nima qilmayapti? bu ilmni o'rganganing sabringiz yetmaydi deydi. ya'ni insonga kelajakda bo'ladigan ishlarni ilmi beriladigan bo'lsa, inson ko'tara olmas ekan. mana uchta o'rin berib, muso alayhissalom sabr yetmaganiga urinib qoladi. uchta ish qiladi, chidamaydi oxirigacha. bu yerda umuman bu ilm haqida xos gapirildi, umuman ilm o'rganishlikka insonda sabr bo'lishi kerak. ilm odamni tili bilan gapirar ekan.

odam bolasi. agar sen butun umringni menga borib ishlasang, senga ozgina bir narsamdan beraman.

agar ozgina vaqtingni sarflasang, men senga hech narsani bermayman, darakam.

deb yuraveramiz. lekin birinchi qadamni nima qila olmaymiz, tasha olmaymiz. xudo xohlasa bolamni qora qilaman deymiz. paxtani terib olay, keyin. mashturovkani tutkizib olay, keyin. o'ttiz ga kelib olay, keyin. pensiyaga chiqib olay, keyin. pensiyaga chiqqanda o'sha kallani olmay qo'yadi. ilm o'qiganingiz sabri kerak biror odamlar. musolashtirom bu kishini shunga javob berib aytdiki, vakayf qilmaydi da, shunaqa qilmaydi.

tasviru allam alam to'hid behi qudro. zotan o'zingiz egallab olmagan, xabardor bo'lmagan narsaga qanday sabr qilursiz? ya'ni meni sinab ko'rmadingiz u. meni shagid qilib olmadingiz, sabrimni sinamasdan turib qanday qilib sabringiz yetmaydi deb aytasiz dedi. muso dedi, inshaalloh, siz meni sabr toqatli ekanimni ko'rursiz, biror ishda sizga osiylik to'siylik qilmayman dedi. ya'ni tomoniga nima qilaman? bo'yin sinaman, taslim bo'laman deyapti. ilm shunga olinar ekan.

xizr alayhissalom o'zidagi ilmni o'rgatishligi shartini aytdiki, siz menga ergashasiz, bitta shart bilan. nima ish qilsam, shu qilgan ishimni sababini aytmagunimcha, siz so'ramaysiz. men o'zim bildirmaguncha, nimaga bunday qildingiz da, nima qilmaysiz? so'ramaysiz deyildi. tantalaqo hattaida rokiba fissofina, qoraqoqa qola, axoroq tole to'g'riqa axlaqa, qola laqojita shay'an bemor. ozgina yurishdi, dengizga chiqib ketayotgan kemani minishdi. ozgina yurgandan keyin, xizr alayhissalom

tushib, kemani aybli qilib qo'ydi, teshib qo'ydi tagiga. suv kirishni boshladi. ya'ni o'zi chiqib turgan, odamlar minib turgan kemani cho'kishlikka ro'para qilib, teshib qo'ydi. shunda muso alayhissalom aytdi, uni odamlarni g'arq qilish uchun teshdingizmi? juda dahshatli ish qildingiz ku. birinchi qilgan ishingiz sabr yetmayapti, nimaga qilganligini bilolmasdan. qizil alayhissalom aytdi, men sizga aytuvdimmi dedi. men bilgan ilmni o'rganishlikka sabringiz yetmaydi dedim.

kimga chanqoq bo'lgan musa alayhissalom, bo'ldi gap eritkizdik demayapti. yana tirmalashib qolyapti. bir marta bilmasdan so'rab qo'ydim, esimdan chiqib qolibdi, bitta qilgani aytishim uchun, ayb ishim uchun haydavormang. qolalatu vohidniy bema'nasiy tuvala turliqni men amri usroq. unutganim sababli meni ayblamagin va bu ishim uchun meni mashaqqatga duchor qilmangiz. bo'pti mendan o'tibdi. bor o'qitmayman sen desa bo'ldi ketib qolaveradi. sen o'qitmasang boshqasi o'qitadi. unaqa q

laqo hattayda laqiya g'ulaman faqat alahu qoli, aqotalta nafsan zakiyatan, beg'oyir nafsin laqo, jikda shayan nukro. so'ngra yana yurdilar. to borib bir bolaga ro'bro' bo'lganlarida, xizr uni o'ldirdi. buni ko'rgan muso dedi, birovni o'ldirmagan, begunoh jonni o'ldirding a? darhaqiqat siz buzuq ish qildingiz dedi. ko'chada to'g'ri motor o'ynayotgan bola shunday bo'ldi, bosib turib so'yib yubordi xizr alayhissalom. haqiqatdan insonni toqati ko'tarilmaydigan narsa. bu payg'ambar edi bu. begunoh birovga

gan javobni o'ldirdingiz a dedi. juda xunuk ish qildingiz dedi. yana haligi gapini aytdim u, sizni sabringiz yetmaydi da bu ishlashni keyin. ikkinchi marta tushirib qo'ydi. yana uzr so'rayapti, qola, insa altuka, inshaim bardaha, falafru sohibniy qod baloda, men ladunni o'qiroq. endi yana bir marta so'rasam, endi uzrni men o'zim bergan bo'laman sizga. ayb menda bo'ladi, meni nima qilasiz? haydab yuboraverasiz. fantalaxon, xatdaydi, ataya, ahli

daqoriyatini istat omon axlahat va abovani yuldayevuhuman. fovajada fi hajidarin yuriyla yong'oqlda fa aqommahu qoralavshi ikkalatda xosda alayhi ajroq.

kemadan tushdi, bolani o'ldirdi. bir qishloqqa kelishuvdi, qishloq ahli ularni ziyofat qilib bergani boshlarchidi ularga. payg'ambarlar so'raganmas ekan. payg'ambarlar talab qilgan ekan, birodarlar. payg'ambarlarda so'rashlik degan xorlik bo'lmas ekan. talab qilgan ekan. ya'ni musulmonni musulmon tutdi haqlardan bittasi, sizni uyiga olib boradigan bo'lsangiz, uch kun indamasdan mehmon qilish kerak. birinchi kun o'ziga aytgan taomdan ziyovaroq qilib, ziyofat qilib berish kerak.

ekan ikki kunida o'zi ekan taomdan bersa bo'laveradi. shuning uchun nimaga kelmiz deb so'rashlikka haqqi bo'lmaydi. a endi bu xayol bo'lib ketgan bir odamlar. biz eshik tayyorlanib javob beramiz. eshikka kiramiz deymiz. u ham biladi. yo'q, mana shu yerdan ketaman deydi. bizda mehmonxonalarni ko'pligi bilan faxrlanamiz da. o'zi har bitta musulmonni uyida mehmonxona degan xona bo'lar edi. u mehmonni uyi bo'lgan. u shunaqa uyi bo'lganki, ichki hovli, tashvish hovlida yana mana kattalarimiz bilan.

sizlar. mehmon kelib, ana shu mehmonga tayyorlangan bir bir darajada yashab, xojaatxonasi ham bor, hamma sharoiti bor. orqadagi ayollarga bir noqulaylik tug'dirmasdan bir oy yashasa ham, nariyodagilarga bir zarar termaydi. shu yerda yeb ichib, uch kunmi, to'rt kunmi ketib, o'shaning uchun har bitta musulmon yuring biz kelib olib keta oladigan. uyini qurishlikda to'yda rashyotini olmagan akalar bizga o'xshab. seni kerak deymiz biz. mehmonda musulmonchilikka tushadigan qilib solgan uyda.

ularda uy solish ham islomiy bo'lgan.

joy ham bermadi, ovqat ham bermadi. endi qishloqdan chiqib ketishayotgandi, qishloqni chekkasida devorni nurab yotgan bir uyda ko'rdi. shuni yengilishmadi da, devorni urib, yuragini chilab, go'ylagini tikka qilib, devorni tikka qilib qo'ydi. ya'ni ularga yomonlik qilgan, yaxshilik qilmaganlarda, devorni tikkalar qo'yganda muso alayhissalom aytdi, agar xohlasangiz dedi, agar xohlasangiz bu ish uchun haq olishingiz mumkin edi yu dedi. uchinchi marta sabr yetmadi. mana bu ishni

bu ishlarda xulosalarni gaplashamiz endi birodalar. xizr alayhissalom mana shu qilgan uchta ishni ta'vilini aytib berdi. qola hada firoqi bayniy va baynik, saunabiuka bitta uyli ma'lum tasdati alayhi sobron. u xizr alayhissalom aytdi, mana shu siz bilan mening ajrashimizdir. endi men sizni sabringiz yetmagan, xalqotingiz yetmagan narsalarni ta'vilini sharhidan ogoh qilaman dedi. kelma dedi. birinchisi kelmaydi.

xususan kelsak, u dengizda ishlaydigan yuradigan miskin bechoralarniki edi. bas men uni aybli qilib qo'ymoqchi bo'ldim. chunki ularning kemadagilarning ortida ko'zlab borayotgan manzillarida butun kemalarni talon talosh qilib tortib oluvchi bir podshoh bor edi. ya'ni kema sog' bo'lganida, kemani sog'lomligini ko'rib turib, ana shu davlatni podshosi kemani nima qilardi? tortib qo'yar edi. endi kemani teshib qo'ydim, ular bir amallab yetishib oldida, aybi bor kemani, nima qilaman men teshib kemani dedi da.

olmay qo'ydi. mana endi qarab turinglar. kema teshilganda, kemani egalari xafa bo'lishdi. e, endi chiqin bola deyon bo'ldi. buncha narsadan qolib ketdik. endi buncha chiqin bola deb turib, yomon ish bo'ldi deb o'ylashuvdi. aslida nima bo'lib chiqdi ularga? va asanu takrohu sha'nahu vahayru nakum. hayotinglarda birinchi sodir bo'lsa, sizlarga yoqmaydi deydi alloh taolo. ehtimol orqasida yaxshilik bor deydi. va hayotinglarda birinchi yoqadi sizlarga, ehtimol orqasida yomonlik bor deydi.

yomonlik bor deydi. sizlar bilmaysizlar, alloh biladi. demak, bizni ham do'stlar ishni qilsak, yaxshi foyda bo'lmagan bo'lsa, bir safarda mo'ljalib turib, borolmay qolgan bo'lsak, biz albatta yomon bo'ldi deb o'ylaymiz. tushundingmi? boshimizda bir sodir bo'ldimi? demak, bitta yaxshilik ish bor. mashinangiz buzilib qoldi, yetolmay qoldingizmi? men ancha osondan qolib ketdim, bir reysdan ancha qolar edim. ehtimol o'lib ketardingiz u yoqdan. demak, musulmon odam faqat hayotidagi ishlari yaxshi tomonga yursanglar xursand bo'lishi

mas, yomon ish sodir bo'lganda ham xursand bo'ladi. nimaga? bundan kattaroq ziyonani alloh to'sgan bo'lsa ajoyib emas deydi. biz ham xulosa olaylik. chiquvdik, ko'zimizga yoqmaydigan bir manzara bo'libdi. deylik, qopog'imizni sug'urib ketibdi, yo bir aynagimizni sindirib ketibdi. shuni dardi bilan yurib qoldik u yoqqa bu yoqqa. ehtimol, nariroqqa borsangiz odam podomga borarmidingiz? demak, vohasan antaqiroq u shayx. hayotinglarda sizlarga yoqmaydigan bir ish sodir bo'lsa, ehtimol orqasida nima bo'lishi mumkin

mumkin? musulmon doim xotirjam bo'ladi hali. bitta yaxshilik bor bundan orqasidan albatta deydi. ikkinchisi, va'ammal g'ulam uf akani abavahumi ulangli qahoshini an yurqi qohima tug'gani va kufroni. haligi bolani ota onasi deydi, o'ldirilgan bolani ota onasi. solih, mo'min odamlar edi. bu bola katta bo'lsa, kufuri tug'yoniga kelib, ota onasiga zulm qiladi dedi. ya'ni aytdik, xizr alayhissalomga hali bo'lmagan ishlarni ilmi berilgan edi. bu bola katta bo'lsa, ota onasini xor qilar edi.

parvardiga oling, ota onasini xor qilmasligi uchun jonini olib qo'ydi. o'rniga ulardan undan ko'ra yaxshiroq bo'lgan, ota onasiga mehribon bo'lgan bolani berdi ularga dedi. yana boyagi gap, bolasi o'lib qolganligini eshitib, ota ona albatta xafa oladi. ehtimol bir yomonligi borki, alloh taolo olib qo'ydi, sizni yaxshiligi uchun, sizga rahmi kelganligi uchun. bir mashina olaman dedingiz, birov ellik so'm berib olib qo'yibdi ustidan. bilamiz a, har xil kayfiyatga tushamiz. berardim o'shani menimcha.

nima deysiz? ha sizga nasib qilmabdimi? yaxshilikni umid qilib qo'yavering. demak bir ishi bor. alloh menga nasib qilmabdimi? demak bir ishi bor buni. keyin eshitasiz. i o'sha reysdan men ham qolib ketuvdim, yaxshi ham qolib ketgan ekanman. avariya bo'lib ketishdi hammasi. ha qolib ketganingda siqilgansan sen ham. ha, bir hafta orqaga surilib ketibishing deb sen ham bo'g'ilgansan. endi ular cho'kib ketgandan keyin, oqib ketgandan keyin, otini chopilib ketgandan keyin, ha yaxshi bo'lgan ekan. mo'min odam o'sha hayotida yoqmaydigan sodir bo'lgan

bo'lganda ham yaxshilikni umid qiladi. bir yaxshilik bor bundoq qasdda deydi.

boladan ko'ra, ana shu boladan ko'ra pokizarroq, undan ko'ra mehribonroq, boshqa bir bolani badal evaz qilib berishini istardik.

shuning uchun hadeb atana aytib so'rayvermasdan kerak narsani. robbana atina fid dunyo hasana deyveraylik da. parvardigoro bizga yaxshi edi bergin dunyoda ham, oxiratda ham deyveraylik da. u yaxshilik qanaqa ko'rinishda ekanligini faqat kim biladi? alloh taolo biladi. muso alayhissalom madiangga borganida, daraxt tagiga o'tirib duo qilganini bir eslab qo'yaylik. robbi inni ilima anzalta ilayyamin hoyrim faqih. parvardigoro, men sening menga tushunadigan

ya'ni yaxshiliklaringga faqirman dedi. ya'ni menga nima yaxshi bo'lsa, sen bilasan, o'sha yaxshi narsani menga ber dedi. bo'lmasam yurtidan qovunga uchragan kishi biladi nima kerakligini o'ziga. yurtimga borib olay deydi, uyimga borib, unaqa demadi. farhodiyor menga nima kerakligini sen o'zing bilasan dedi. mana aytdi, shu ayb alayhissalomga kuyovora bo'ldi, o'n yil yashash joyi bilan. alloh taolo xotin berdi, payg'ambarga kuyov qilib qo'ydi alloh taolo. demak so'rayotganimizda, o'ziga tashlab yuboraylik. ba'zi biz

bizga kerak bo'lgan narsalar tilimizga kelmaydi. so'rab chi, tugam ham qoladi da ba'zida.

qarovatda o'tirganda duo qilasiz. kun chiqqandan boshlab kun botirganda o'tirasiz duo qilib. tugam ham qoladi. o'sha tugab qolgandan, robbani hayting dunyo hasan va filohida hasan. biz bilmaymiz bizga qaysi narsa yaxshiligini. yoki parvardigor, shu so'rayotgan narsani menga yaxshi bo'lsa ber. agar yomon bo'lsa, mendan narxini davor o'raylik. shu sababdan ularga pokiza parvardigori, ana shu o'lgan boladan pokizaroq, ulardan ko'ra ota onasiga mehribonroq bola berishini xohladik.

zidarov akani li g'ulomayni yetiy mayli fil madina, vokani taxtaxu kanzunlahuma, vokani abuhuma soliha, va aroda robbuka angabulug'a ashu dahuma va yastahrija akani dahuma rahmatani inobbek va man faaltuxu an aliddalika ta'vilu ma'lam tasdiq alihi sobroq. mana endi uchinchi qilgan ishini sababini aytib beradi. endi devor esa shu shahardagi yoki qishlog'idagi ikki yetim bolaniki bo'lib,

uning ostida ular uchun bir xazina bor edi. ularning otalari juda yaxshi kishi edi. bas ular voyaga yetib, parvardigorining marhamati bo'lmish xazinalarni chiqarib olishlarini iroda qildi. men bu ishlarni birortasini o'z o'zimcha qilganim yo'q. mana shu sizning sabringiz yetmagan ishlarning tavili. mana uchinchisi, devorga keldik. alloh taoloqda irodasi har qanday irodadan. alloh taoloqning mash'iyati har qanday mash'iyatdan ustun turadi.

bo'ladi. biz har qancha istamaylik, allohni istagani bo'ladi. bir har xil biz har qancha istamaylik, alloh xohlamasa bo'lmaydi. rasululloh sollalomdan bir hadisda keladi, farzandlarini kelajagi haqida g'am qilgan, qayg'urgan ota bo'lsa, hammamizni qilaylik. hammamiz shu farzand bola chaqada yuribmiz. shu bola chaqamiz qiynalib qolmasin deb, dunyo jamg'aryapmiz. bola chaqamiz mendan keyin qiynalib qolmasin deb, uy joy solyapmiz. o'zi

uylab joylab, uylab qo'yganingizdan keyin uy solib berishga qarzingiz yo'q sizni, bolangizga. lekin qilib beraman deysiz da, bolam qiynalmasin, qilib beradi, mayli qilib bering. lekin bolacha ham qiynalmasin da, faqat dunyo jamg'arishlik, bu juda katta xato bo'ladi. chunki siz butun umr yemasdan, ichmasdan, bolacha ham yo'q qolsin deb jamg'arib qo'ygan narsangizni, siz o'tib ketgandan keyin bir kun o'g'ri olib ketish bormi? bir kun o't ketib qolishi mumkinmi? bir kun bolangiz ahmoqlik bilan qimorga borib berish, boy berishi mumkin u.

o'lib ketganingizdan keyin nima yaxshilik qila olasiz unga? hech narsa. ota onani farzandiga beradigan eng katta narsasi bu islomiy axloqi. ilm beradigan bo'lsa, axloqni tarbiya qiladigan bo'lsa, ota ona farzandiga bundan oshishcha narsani berolmaydi. otalarni, farzandlarni oldida qarzlari pokiza ayolni tanlashi edi, tug'ilganda chiroyli ism qo'yishi edi va islomni iymonini o'rgatishligi edi. biz faqat farzandlarni jasadini tarbiya qilishlikka

faqat jasadini, rohatini ko'zlashlikka mehnat qilib yurgan odamlarga o'xshaymiz.

keyin ham payg'ambarlar xizmatiga solib qo'ymayaptimi allohdan oldin? kimni hurmatidan? kim sababli? xudo behavard tirik ota onadan ko'ra, o'lib ketgan bo'lsa ham, mo'min bo'lgan ota onaning fayzini hissi ko'proq kelar ekan farzandiga. aytyapti, otasi yaxshi odam edi, solih odam edi, parvardigoring, xazinasini bolalar balog'at yoshiga yetganda, chiqarib olishlik uchun devorga urdirdi, devorga urdi. men o'zim qilganim yo'q bu ishlarni endi. siz faqat unga uy solib berishlik.

joy solib berishlik, mashinasini olib berib qo'yishlik, boshqalardan kam bo'lmasa faqat jasadini tarbiya qilib, ruhini tarbiya qilmaydigan ekansiz, kelajakda bu bolangizga zo'r narsani qoldirganingiz yo'q.

boqadi. biz qalbini tarbiya qilaylik, ruhini tarbiya qilaylik. biz jasad bilan ruhni o'rtasidagi paytni bilmay qolganmiz. biz jasadimiz rohat uchun ruhni qiynab qo'yyapmiz. aslida alloh taolo ruhimizga jasadni bir xizmatchi qilib bermaganmidi? biz ko'proq jasadni rohatini quvalaymiz. qalbda ruhni rohati qanaqa bo'lar edi? bitta misol. qo'shningizni uyida yetishmovchilik. bolalari kechasi bilan yig'lab

chiqyapti qon noshligidan. a sizni qonni qul sog'ish to'g'. uxlayapsiz. to'rtta nonni olib keldingiz ko'chadan. shuni qo'shningizga kirgizib yuborsangiz, bolalar uxlaydi, lekin siz qoningiz och yotadi. birinchi holat. nonni kirgizib yubordingiz. qoningiz och, uyqusiz kelmayapti, lekin qo'shningizdan yosh bolalarni hurrayotgani ovozi kelyapti. qanaqa rohat a bu? men o'zimni nonimni berib, ular uxladi, alloh mendan rozi bo'ldi degan rohat, qanaqa rohat u?

endi aksi, qonningiz to'ydi, uyqusi kelyapti, qo'shningizgida bolalar oshnidan yig'ilayotganligini eshitib turibsiz. qonningizni to'yganligi taqiydimi? biz shu jasadni rohatini olib, ruhda xizmatkor qilib qo'yganmiz. ruhni xizmatida bo'lishi kerak emasmidi jasad? kechqurun kechasi turib, jasadni qiynab, janob ozg'a olib kelib qo'yganingizda, bilasizmi qalb qanaqa rohat oladi? ruh bu kiyimga o'xshasa bo'ladi, jasadda.

kiyim sizni avlotingizni yopadigan, issiqdan savdo himoya qiladigan bir asbobida xolos. shunday emasmi? endi oppoq ko'ylak bilan oppoq shimni kiyib olgan bo'lsangiz, o'tirmaysiz bir yerga. kir bo'lib qoladi. cho'kka tushmaysiz, g'ijim bo'lib qoladi. a bu kiyim sizni qimmatingizni qilmasdan, siz kiyimda xizmatkor bo'lib qolyapsiz ku. mashinani oldingiz, uzog'ingizni yaqin qilish kerak edi. ha deb buzilaversa, ha deb buzilaversa, topganingizda o'sha mashinangizga chopilaversiz. nima qilasiz oxirida?

men seni olmagan ekanman, sen meni olgan ekansan deysizmi?

birodalar, bu ruhga alloh taolo kiyin dedi, jasadni kiyin qilib bergan. bu jasadni ishlatishlik kerak. bu jasad ertaga tuproq olib ketadi, lekin ruh o'lmaydi. farzandlarimizni faqat jasadini tarbiyasiga emas, ruhini tarbiyasiga e'tibor beraylik.

mazkur ilohiy qissadan shunday bir xulosa olinadiki, alloh taolo go'yoki musa alayhissalomga aytyapti, e musa alayhissalom, biz sizga eng katta ilmni berdik, taoratni berdik.

siz. zamonangizni payg'ambarasiz. beshta ulug' payg'ambarda bittasisiz. sizga avvalgi bo'lib o'tgan narsalarni ilmini berdik. shu bilan inson faxrlanib ketmasligi kerak ekan. zerodiyot alloh taolo. falon joyda bir bandam bor. sizga o'tgan ixtiroda ilmini bergan bo'lsak, u bandaga hali bo'lmagan ishlarni, ilmini, xabarni berganmiz. siz bu dunyoga ustoz bo'lishingiz mumkin bu ilmingiz bilan. lekin u bandamga shogirdlikni ham yaramaysiz.

alloh taolo bir bandasiga berib qo'ygan bir ilmiga ikkinchi payg'ambari sabr qilishiga toqat yetmayapti. demak insonga har qancha ilm berilmasin, alloh taolo qur'onidan marhamat qilganidek, va ma ultitu minal ilmi illa qolin. sizlarga juda oz ilm berildi. butun ilmni alloh taoloda o'ziga qaytadi. biz biror bir so'zni aytishlikdan burun yoki ertaga falonda qanaqa qilaman deyishlikdan burun, albatta orqasiga inshaalloh deb qo'shib qo'yishlik kerak bo'ladi. rasululloh sallallohu alayhi vasallamga oldingi yahudiylar

kelib agar, ey muhammad, sen rost payg'ambar bo'lsang, sen uchta narsani bilishing kerak. ruh nimaligini bilishing kerak. asxobul kaxt nimaligini bilishing kerak. zulqarnayn nima kimligini bilishing kerak. shunda rost payg'ambar bo'lsa, mana shu kaxt surasida keladi. ertaga kel deydi. ertaga aytib beraman deydi. lekin inshaalloh deb qo'ymaydi. ertasi kun yahudiylar keladi, alloh taolo payg'ambarni itoat qilib, vahiy tushirmadi. yahudiylarga bayram bo'lib berdi. keyin ota ona tushirdi bu suralarda.

bu qissalarda. va aytdiki, falata quvlan nalisha il inni, faylu dalika odam, ila an yasha alloh, foz ku robbaga ila nasida. e muhammad alayhissalom, endi buni buyog'iga bir oy bir ish qilmoqchi bo'lsangiz, inshaalloh deng, esdan chiqarib qo'ygan bo'lsangiz parvardigoringizni eslang dedi. muso alayhissalom ham yer yuzidagi eng ilmli odam kim deganda, men, inshaalloh demadida, men devordi. demak, hech qachon siz bilan biz, mo'min odam, men demasligi kerak.

har qancha darajangiz ko'tarilib, har qancha dunyoingiz, ilmingiz, quvvatingiz, amalingiz oshib ketgan bo'lsa ham, ming demaslik kerak ekan.

muammolardan bir gapni gapirganda qo'rqadigan bo'lib qoladi. orqasiga inshaalloh qo'shmasa, hozir tepadan bir balo tushiradigandaqa. bu insonni qalbini uxlamayotganligini belgisi. demak, xulosa qiladigan bo'lsak darsimizda, bizga bankimizda qanaqa sodir bo'lishidan qat'iy nazar, albatta biz mana shu ishda bizga xayriyat bordir deb umid qilamiz. va aytamizki, robbana atina fil dunya hasana va fil axirati hasana voqeina abdurabanna. alloh subhanahu va taolo eshikam va yuzalarga hamma qilishing nasib qilgan bo'lsam.

assalomu alaykum va rahmatullohi va barakatuh.