Abdulloh Domla - Yusha ibn Nun alayhissalom (Payg'ambarlar qissalari)

larga olib kelgan, hamda insonlarga ibrat namuna bo'lish uchun hayotlarida mana shu shariatni tadbiq qilgan payg'ambar va ambiyolarga salom va salomatlar bo'lgan bo'lsin. payg'ambarlar silsilasidan mana odam alayhissalomdan boshlab, biz mana shu kungacha musa alayhissalomning qissasigacha o'rgangan bo'ldik. mana bugungi suhbatimizda inshaalloh musa alayhissalom va muhammad alayhissalomgacha bo'lgan bosqichdagi kelgan payg'ambarlarni hayotini gaplashgan bo'lamiz inshaalloh.

mana shu muso va muhammad alayhissalomni orasida bosqichida kelgan payg'ambarlarni ulug'lari bu davud va suraymon alayhissalomda.

va muso va davud alayhissalomgacha bo'lgan bir qancha payg'ambarlarni hayoti ham borki, ularni bugungi suhbatda inshaalloh suhbatlashgan bo'lamiz.

banu isroilni alloh taolo ana shu baytul maqlisga kirishlikka buyurgan paytda banu isroil bosh tortdi.

sargardonlikka hukm qildi. hech qaysi qavm tarixda bunchalik uzoq muddat jazolanmagan edi.

ikki yildan keyin muso alayhissalom vafot etdi. mana shu muso alayhissalomni vafot etishiga haqida bir qancha murojaatlar bor, shundan birini keltirib o'tamiz. alloh taolo hech qaysi payg'ambarni jonini unga abadiy hayotda ixtiyor qilishlik bermasdan turib, jonini olgan emas. ya'ni azob alayhissalom har bitta insonda jonini so'ramasdan olar ekan, lekin payg'ambarlarni iznisiz ularni jonini hech qachon olgan emas. xuddi shu yoqda qatorda muso alayhissalomdan

ham azroil aka kelib, jonini olishingizni so'raganda, muso ala islomani aytdik, tabiati qattiq dag'al odam bo'lgan. shu bir shapaloq qo'ygan ekan farishtani. shunday rivoyatlar keladi. va shunday azroil aka alloh taolo huzuriga chiqib, parvardigoro, vafot etishlikni xohlamaydigan bandaga jo'natibsan meni dedi. va alloh taolo tomonidan muso ala islomga bir ta'kidlik qilindiki, azroil aka uni yetkazib aytdi, ey muso, xohlasangiz, xohlasangiz, o'lishingizni xohlamaydigan bo'lsangiz, hozir

kaftizni sigirni ustiga qo'ying. ya'ni sigirni tveliga qo'yingki, qo'lingizni ostida nechta tuk jamlansa, har bitta tukga bir yildan umr kelasiz deydi.

yashamoqchi bo'lgan ekan. shunda aytdiki, keyinchi dedi, keyin nima bo'ladi? keyin dedi azroil assalom, baribir joningizni olaman. mingtadir, ikki mingtadir, besh mingtadir, baribir birga nima bo'lasiz? vafot etasiz. kun u nafsingizda iliqqa to'lmoq. har bitta jon egasi borki, o'lim sharbatdan albatta tortadi. shunda muso alayhissalom aytdiki, agar o'shanda o'lish kerak bo'lsa, hozir olaver jonimni dedi. hech qaysi payg'ambar dunyoda abadiy qiyomatga kelish yaxshiligida ixtiyorida

berilganda xohlaganmas. biz dunyoda eng qo'rqolyapsanmiz o'lim. o'lim nima? o'lim bu haqiqiy hayotni birinchi qadami. o'lim nima? o'lim mana shu mashaqqat dunyosidan chiqib ketishlik. o'lim nima? bu vatanga borishlik. odam alayhissalom jannatga erilganmidi? otamizni tug'ilgan joyi yoki erilgan joyi vatan bo'ladigan bo'lsa, hammamizni otamiz odam alayhissalom jannatga erilgan edi. bizning asl vatanimiz bu jannat edi. inson o'tsa

qolib boradi. tushundingiz, besh mahal peshonasini yerga qo'yib, yig'ilayotgan robbisini oldiga boradimi? ana shu sofi deydi, bir pokiza davrlarida, bir sofi ro'yxat etsa, uni mayitni ko'tarib, kannai sunnelarini olib borar ekan qabristonga. nimaga? nimaga to'y qilasizlar desa, hatto oyda bu. bir umr yig'ilgan, o'zini mashuqasi yetti oshiq. bu albatta qo'y deb turib, to'y qilib ko'rishgan ekan. ya'ni innaka mayutun va innahum mayutun. esim muhammad al isrof, siz albatta mayit bo'lasiz.

siz va boshqalari ham albatta mayit bo'ladi. mana shu narsani esdan chiqarib qo'yamiz. rasululloh sallallohu aleyhi vasallam degan birodarlar ana shu adabiy qolishlik ta'kidlab qilingan edi. ana shu vafot qilgan, qiladigan kunlari kelgan paytda rasululloh sallallohu aleyhi vasallam kasal bo'ldi. yonida xizmatchi yigiti bilan jannatul baqiy, ana shu baqiy qabristoniga chiqdi da, ana shu yo'llardagi mayitlar haqida duo qildi. qiyomatda men qo'shnilarimni so'rab olaman allohdan dedi. shunday rasululloh, sizni qo'shnilar

eskin deyilganda, mana shu qabristonda yotganlar dedi. shunday dedi va birdaniga holi qurib yiqilib qoldi. payg'ambarimizga o'tkazib, jimga qarashvanda, sababini so'raganda bu holdan qolishligini, payg'ambarimga aytdiki, hozir menga jabroil keldi va aytdiki, alloh sizga muhammad salom aytdi va ixtiyorni berdi. xohlasangiz, qiyomatgacha yashaysiz. yeng o'zi islom bilan

obod bo'ladi, butun yeringizni sizni qo'y ostingizda bo'ladi. bu bitta hol. ikkinchisi, parvardigoringizni diydoriga hozir ketishingizda da. shuningdek, haligi yonida turgan xizmatchi yigit, rosti bo'ldi, bizni to'ladingizmi? bizni to'ladingizmi, biz bilan qolayapsizmi deb xursand bo'lib ketgan ekan. tasavvur qilaylik da, bolalar, rasululloh tirik bo'lganda qanaqa bo'ladi hozir? ya'ni haligi yigitni xursandchiligiga sig'masdan, bizni to'ladingizmi yo rasululloh? biz bilan qoladigan bo'ldingizmi deganda, mana shu hadisni a

biroq qilinganda, dunyoda qolishingizni xohlamagan dedi. va rohim g'il a'lamin al jannat, parvardiga odil huzurini tanladim dedi. mana shundan keyin bir qancha yo'ldan keyin rasululloh assalom vafot etdi. agar bu dunyo dedi rasululloh assalom, allohni huzurida shirinni qonatishalik qadri bo'lganida, bu dunyoda kofirlar bir tomchi suv ichganchalik ham yashamasdi deydi. ya'ni dunyoda bir qush, qancha suv ichadi? bir tom suv ichadi, bir xo'prikda. mana shu suvni ham kofirga bermagan bo'lardim, agar dunyo sizlar o'ylayotgan unaqa yaxshi narsa bo'lganda

kafirni qarang, musulmon akani yaxshi holat kechirmayaptimi? a dunyosi ishmi, mo'min va jannatul kayfiyati rasulullohu alayhi vasallam. dunyo mo'min uchun qafas, kafir uchun jannat. mo'min bu dunyoda har qancha rohat bilan yashasa ham qafas. chunki oxiratda uni kutib turgan narsani oldida bu dunyo qafas. kafir bu dunyoda har qancha xor bo'lib, kasal bo'lib yashasa ham, oxiratdagi azobni oldida bu dunyo jannat bo'ladi. shuning uchun bir odamlar, biz aytib o'tamiz,

o'lim bizni ya budda ming'ul iloji yo'q narsa, albatta o'ladi. hamma inson oladi, faqat qaysi yo'lda o'ladi inson. mana aytib o'tganimizdek, musa alayhissalomga ham mana shu qiyomatga chashlik ixtiyori berganda, bu narsani xohlagan yo'q. rasululloh assalom sahobalar bilan ko'charada ketayotganda, bir echkini o'lik bolasini sasayotganini ko'rdi da, shunday ushlayaptiki, kelinglar dunyoga dedi. mana dunyo dedi. kim shuni mendan dedi, bir binolikka sotib oladi dedi.

sulohlar, agar bu azizliklar narsa bo'lganda, bir manfaati foydasi bor bo'lgan narsa bo'lganida, buni ahli egalari tashlab ketgan bo'larmi deganda, dunyo xuddi tushundi bunaqa narsa dedi.

musa alayhissalom ham dunyoda qolishi edi, xohlagan yo'q. mani musa alayhissalom ro'yxatdan o'tganidan keyin, payg'ambarlikni, mana u kishini xizmatkori va ibn qola musa alayhissalomga o'tgan suhbatimizda, musa alayhissalom bilan xizr alayhissalomni uchrashganini gaplashdik. shunda yonida yosha ibn nun degan yigit xizmatkor bo'lib yurgandi musa alayhissalomga. u kishini vafotidan keyin, yosha ibn nun banu isroilni ishini, payg'ambarlikni o'zini qo'liga oldi. qirq yillik sargaddoni tugagan

kelgandan keyin, muso va xor malaykum assalomlar vafot etganlaridan keyin, yo'l ochildi ularga. ya'ni alloh taolo qirq yilga harom deganmidi? yo'lni topishdi va baytil maqtisga hujum qilishdi. mana shu qirq yilni ichida, mana shu qirq yilni ichida, buzoqqa sig'ingan xalqlar o'lib ketdi. ya'ni avlod yangilandi. u duxul ul ar'dol muqaddas atallatiy kataballohu lakum. sizlar uchun alloh taolo yozib qo'ygan muqaddas yerga, dedi.

xudo xohlasa, kelinglar dedi.

ishonib bo'ladi. bizni islomimizda ham shunaqa. kun o'n ikkita almashmaydi kechqurun. shon namoz o'qigandan keyin yangi kun, yangi kun deb kengayib ketdi deb e'tibor qilinadi. menim savolim shanba kuni urushlik, hattoki har qanday qilishlik harom edi. shanba kuni dam olishlik yahudiylarni shariatida edi. bozorgina dam olishlik nasronanglar shariatida. musulmonlarniki juma kuni bo'ladi. endi kun botishlikka yaqin bo'ldi. shon payti kiryapti. lekin hali shaharda to'lovga kelganlashgan

yo'q, hali g'alaba uchun bir qancha vaqt kerak. vaqtni hech kim to'xtata olmaydi. yu o'sha restoran qo'rqdi. shuncha qilingan, olti oy qilingan mehnat, yana ozgina muddatdan keyin, agar kun botib keta olgan bo'lsa, orqaga chekinish kerak, yana boshqa tomirishni boshlash kerak. shunda u kishi quyoshga qarab aytdiki, innaka ma'mur, innaki ma'murov, ana ma'mur. sen ham ma'mursan, alloh bu yerni bajarishlikka, men ham ma'murman. va parvardugarga duo qil.

qildi allohim mahbis alay. parvardigor quyoshni to'xtatib bergin endi dedi.

bozor bozor assalomu alaykumlarga keladi. inna shamsallam to'qbosli had libashar illali lo'sha layali sarali badil maqdisida. quyosh hech kim uchun to'xtatilgan emas. faqat lo'sha uchun. badil maqdisida yurgan kunlarida, kunlarida ushlandi dedi. quyosh to'xtab turdi. to banu isroil g'alabani oxiriga yetkazdi, shaharda to'lagancha qo'lga oldi, keyin bo'pti. ehtimol yana necha yil yillardan keyin quyosh qaysidir vaqt bir soat, ikki soatga to'xtaganligini

olimlar kashf qilar. kashf qilarlar, agar alloh bildirsa. shunda biz bilaylikki, biz burun bilardik bu narsani. payg'ambarimiz salih harakatlarida aytyapti, yuvisha uchun quyoshda alloh taolo nima qilgan? to'xtatib qo'ygan. mana muso alayhissalomning muvaffaqiyatiga qaytsak, rasululloh aytadi, dunyoga muhabbat qo'yishlik bu hamma xatolarni boshlanishi. payg'ambarimiz aytganlar, salohu avvala hadiyhil umma biz zuh deyalla qiyin. va halakul a'zolikn.

haqida hadiki umma bilbuxli va amal. bu ummatni avvalini nima tuzatgan? bu ummat boshida nima bilan yuksalgan? nima bilan aziz bo'lgan? dunyoga behojat bo'lishing bilan, dunyoni qalbidan chiqarib, muhabbat qo'ymaslik bilan va iymon bilan aziz bo'lgan. endi bu ummatni oxiri nima bilan xor bo'ladi desa, baxillik bilan va dunyoga xirs qo'yishlik bilan deydi. demak, ikki kelib ikki to'rt dunyoda, agar bundaymi nima bo'lsa, natijalimday bo'ladi.

u marta boshlanishi, dunyoga muhabbat qo'ymasligi bilan, iymoni bilan aziz bo'lgan bo'lsa, oxiri nima bilan xodirov ekan?

baxillik yo dunyoga muhabbat qo'yishlik bilan.

parvardilar kechirdi, sajda qilib kirishlikka, ya'ni ruko qilib kirishlikka alloh tomonidan buyruq oldi.

va muhsinlarga ziyoda qilamiz.

va baddalal ala dinazolamu g'oyillal alayhi qiylaluhum, fanzal la ala dinazolamu rizaminassamaylimakan yaxshimumun.

bejiz. hattoki qo'lingiz qayrilib ketmaydi bejiz. orqani qarang da, bir qon uchirib qo'ygan joyingiz bor. yo onamizga gapirib chiqqanmiz, yo birodar birga ozor berganmiz, yo alloh yomon keladigan ishni qilganmiz, alloh yaxshi ko'rganligi uchun bizga jazo beradi. nima bo'lsin? gunohidan tozalanib olsin. banu suroyl endi falastinda yashashni boshlashdi. banu suroyl ishlarini podshohlar boshqarardi, din ishlarini payg'ambarlar. din mulkdan ajratildi. din.

chelkog'ida hayot tashqaridan. podshohlar maslahat qilar edi payg'ambarlar bilan, lekin o'zlari bilgan ishni qilishardi baribir.

podshohlik yoqub alayhissalomni yahudah ismli bolalarini zurriyotida, o'shalar oldida merosi bo'lib qoldi. yaqubdorni bolalari podshohzodalar bo'lib ketdi. endi payg'ambarlik esa yoqub alayhissalomni la'li degan o'g'lini bolalariga o'tib ketdi. ya'ni bu xuddi merosinglari bo'linib qoldi bu narsa.

u podshohidi ham payg'ambar edi. lekin u kishini vafotidan keyin bo'lindi. yusuf aleyhi assalom, muso alayhi salom vafot qilgandan keyin, yigirma yetti yildan keyin vafot etdi. banu sroil ana shu baytil mahdisini egallib yashashni boshladi va yana eski kufrga, butga sig'inishi. baal degan shaharda yahudiylarning bir toifasida yashardilar, o'sha yerda bir butni yasab sig'inishardi. baalbak degan buti bor edi.

alloh taolo, a ularni hidot qilishlik uchun yosha alayhissalomdan keyin ilyos alayhissalomni payg'ambar qilib yubordi.

bilan buni alayhiga siyn, inna kadalikana jilmux siyin, inna hu min a'idat, minna mu'miniyin. ulamolar baribir aka alloh taolo ilyos alayhissalomni payg'ambar qilib yuborganligi va ham uni yolg'on chiqib, itoat qilishidan boshlayotganligidan boshqa ma'lumotlar keltirilmagan. mana shu oyatga qaraydigan bo'lsak, payg'ambar qilib yuborganligi aniq, boshqa sahif manbalarda ma'lumotlar keltirilmagan. ilyos alayhissalom qavma osiy bo'lgandan keyin, mana ularni qarz qilib, yashirin yeganligingizni kir qilaman.

boshqa rivoyatlarda vafot etgan deyiladi. men aytgan safar aytdim, xizr alayhissalom, qiling, a? chiroyli o'zimizni og'zaki ijodiyotimizda shunaqa bir so'zlar bor edi. o'n olti yil kelganda, yigirma besh ga kelganda, qirq ga kelganda o'g'il bolaga uch yil edi, o'sha mol dog'ida suyagi, o'sha bo'lsang tilab. akalar bu gap bu. alloh taolo falojada abdurahminna aybladinglar deyapti. meni hamma bandalarim qator bitta banda edi deyapti. demak, bandami? kunni nafsini zayiqotirma deyaptimi alloh? qiling, jon bor ku,

yo'q, boramiz ichimizda qizil uchraganlar. qizil qo'llasini ham bilib olmaydi. ular vafot etgan. ilyos alayhissalomdan keyin, aliyasa alayhissalom keldi. aliyasa haqida deyarli mana shu qur'onda aytilingan oyatdan boshqa ma'lumot yo'q. va ismoil va aliyasa va yunus va lutf va kundan foydalanma alal a'lamiy ismoil va aliyasa, yunus, lut, ularda hammasini butun olamlarda mufassal qildik. mana aytdik biz, doir alayhissalom bilan, mo'sor alayhissalom bilan

o'rtasida kelgan payg'ambarlar haqida gaplashamiz dedik. yu'sha, ilyos va alyasa, alayhimussalom. vodhikur isma'il alayhisa va balkifli va kun minal ahiyat. mana shu qur'onda ismoilni zikr qiling. alyasani zakifini eslaylar, albatta ular soliq kishilar edi, deydi alloh taolo. ya'ni mana shu payg'ambar haqida faqat qur'onda ism keldi, boshqa ma'lumot yo'q. banu uslovi orasida fisq fujuri rivojlandi. ularni o'rtasida bir

yaxshatli gunoh paydo bo'ldi. avj oldi. bu o'zlarini payg'ambarlarini o'ldirishni boshladi ular. hech bir kun bani usululloh o'tasida payg'ambarsiz o'tmadi. kunlama na tanabiy, qo manaliydi rasululloh. bugun o'ldirishyaptimi payg'ambar, ertaga bittasi chiqaverdi. bir vaqtni o'zida uchta ham payg'ambar bo'ldi bitta shaharda. bir vaqtni o'zida. o'ldirishaverdi. nimaga ayol to'lov qur'onida eng katta hissa qilib, bani usululloh hissasini zikr qilyapti? bularni kimligini ko'rib qo'yish uyimiz uchun. o

uni qonidan bo'lgan, fir'anonda pishog'ini xor qilib so'rib turgan holatidan olib chiqib ketgan, dengizni yorib o'tgan, misrda to'qqizta mo''jizani ko'tarib yursatgan, muso alayhissalomga qilgan muomalasini ko'rdik. ya'ni shuncha ularni azizlikka olib chiqib qo'ygan payg'ambarga qilgan muomalasini ko'rdik u, endi itoatchilikda, allohga ozligida hech kim ular to'g'ri bo'lmasligini ham ko'rdik. o'sha insonlarda aytyapti, ig'gina so'roqdan mustaqil, so'roqdan ladinan anta alayhim. sen inoq qilib ber

gan bandalaringni yo'lini bergin. u adashgan nasroninglar bilan yo'li bo'lmasin, seni g'azabingga uchragan yahudiylar bilan yo'li bo'lmasin, to'liq. shunday deb o'rgatyapti, to'liq, to'liq. bu ekanda fotihada o'qimaymiz, endi o'ttiz qirq marta bu odamlar. shu holatlarda o'qiyotganda mana shu narsalar esimizda tursin. amalik degan bir xalqlar bilan jang qilardi. amalik degani bu haligi nima deymiz, juftsiz, katta odamlar deb aytilinar ekan. bo'yi basti, boshqalarnikidan ko'ra uzunroq bo'lgan odamlar shular bil

yengiladi. qaqshab qish mag'lubiyatga uchraydi va o'zlarida bo'lgan tobutni oldirib qo'yishadi. tobut. nima u? tobut bu yog'ochdan bo'lgan bir sondig'idi. bu sondig'i ichida muso, qorin aleyhisselomning qolgan kiyimlari bor edi. muso aleyhisselomning asosi bor edi. toshlarga yozilgan qavrot lavhalari bor edi va osmondan tushgan mani bo'lar edi. ular mana shu lavhani ko'rganda, biz xudoylar laqagan xalqmiz, biz

peshanamizni alloh taolo nima qilgan, zvonamizni katta olgan deb halimga qarashardi da, qalbiga xotirjamlik tushar edi. urushlarga ko'tarib borishardi. biz bilan dengizni yorgan, ilonga aylangan asobi bor. shu narsa ularni yuragiga quvvat bag'ishlardi. ana shu janglarda birida shu tobutni oldirib qo'yishadi. u tobut ularda birligin odamiz edi. tobut qo'lidan chiqib ketgandan keyin, podshohlarini ham e'tibor qilinadi. yurtidan so'nib, haydab chiqarishdi ularda xor qilib, amaliy qiladi.

sahroga haydab chiqardi, o'shani vatanidan haydalishdi. va havzo boshlandi. boshbadoqsizlik, itoatsizlik. hech kim, hech kimga quloq solmay qo'ydi. ular mana shunday bir qorlikda bir muddat yashashdi. bu holat ana shu havzo, mana shu tartibsizlik, boshbadoqlik alloh tomonidan ularga berilgan bir balo ekanligini tushunishida asta sekin allohga yolvorishni boshlashdi. alloh taolo bu safar shamoyil alayhissalomni payg'amida yuborishdi.

bordi. bu yana sham'on deyiladi, arabchada ismoil deyiladi. bizda hadislarga keltirilgani, shanvel alayhissalomni payg'ambar qilib yubordi. shanvel alayhissalom allohga ularni da'vat qildi. qon, xor bo'lganligini ko'rdi. najot faqat alloh taolo bilan payg'ambarga itoat qilish bilangina bo'lishingni tushundi da, asta sekinlik bilan shanvel alayhissalomga itoat qilishni boshlashdi. u kishini da'vatini qabul qilganlardan keyin,

isroil aytdiki, ey shamoyil, sen bizga boshimizni bir qilib, bizni birlashtirib, amaliylarga qarshi urushga boshlab boradigan podshohni tanlab bermaysanmi? bizga podshoh kerak bo'lyapti deyishdi.

alam taro ila malai bin bani isroilu min ba'dinuisa ilqolun nabiyin lahum. iliqolun nabiyin lahum ibadatlana malikam nuqotim fisabiyin la'l.

mana isroildan bo'lgan ma'rolarni ko'rmaysizlarmikin, mosodan kenglashadi ular. o'zlarining payg'ambarlariga.

bizlarda jang qilishligimiz uchun, bizga bir podshohni tanlab bermaysanmi deyishdi. yuushi alayhissalom bilan shanjoyil alayhissalom o'rtasida to'rt yuz oltmish yil o'tgan edi. yana biz hozir qissani boshida yuushi alayhissalom baytilmagingizni oldi dedik. endi hozir gapirayotgan vaqtimizgacha to'rt yuz oltmish yil vaqt o'tdi. qola hal asoykum in kutuban alaykumu qayta'lu allatu qotilu. agar sizlarga, sizlar so'rayotgan

jahon, jahon, farz qilinsa, gapinglardan qaytib itoqchilik qilamikin sizlar? shundan qo'rqaman dedi. o'zlari so'rayapti. bizga podshohni saylab bersin alloh, u bizni amalliklarga qarshi boshlab borsin. qoluv va ma'lana allohni qotila fisabilillahi vaqt uxlijina ming deyariyna va bina ina. nimaga urishaymiz? nimaga orqaga qaytamiz? axir, balo chaqamizdan mahrum qilishdi, yurtimizdan haydab chiqarishdi. nimaga borib urishaymiz? bizga podshohni saylab bergin deyishdi.

ular quddusdan haydab chiqarayotganda bu hukumat soddagan bir zolim podshohi bo'ladi, ularni podshohi. ular bunaqa yerda xorlab, so'yib, qolganlarni baytin maqtisidan haydab chiqarganmiz. mana shu narsaga ishora qilishyapti. yurtimizni haydaldik, bola chaqamizdan mahrum bo'ldik, nimaga urishmaymiz? alloh taolo sha'nveyra alayhissalomga ana shu jihodni farz qildi. kalamma kutiba alaykumul qitaylu tavallau illa qolila minhum va allohu aliyim unga bormaydi.

qachonki ularga ana shu qitol, jang, jihod farz qilinganda, juda ko'pchiligi itoat qilishdan bosh tortishdi. faqat ozginasi sha'nvelga itoat qildi. o'zlari ixtiyori bilan so'rashgandi bu narsani. lekin alloh tomonidan kelganda, itoat qilishidan bosh tortishdi. mana banu isroil misrdan chiqqan paytda, adati qancha edi ularni? olti yuz o'n yil edi. oradan qancha yil o'tdi? besh yuz yil o'tyapti. chunki qirq yil sargardan

shanrail bor, yunusho bilan shanrail orasida to'y uz olti ming, besh yuz yuribdi. endi bularni soni millionlardan oshib ketdi. ana shu bir necha milliondan oshgan yahudni ichidan, birodardan, sakkiz mingta odam payg'ambarga itoat qildi. jihod qilishlikka rozi bo'lib chiqishdi. millionlardan sakkiz mingta chiqdi. sanab turinglar, bu yana aylanadi bular. millionlardan sakkiz mingta ajrashib chiqdi. jangga boshlab boradigan podshohimiz qani dedi. shunda shanrail assalom, alloh sizlarga

tovutni podshoh qilib sayladi dedi. tovut bu kambag'al odam edi. teri oshiradigan ko'nch edi. jussasi yo'g'on, hikmatli, hakim odam edi. lekin yahudoni bolalaridan emas edi. podshohlar doim yahudodan bo'lib kelganiga o'rganib qo'ygan yahudiylar yo'q. bu qabul qilaymiz buni dedi. birinchidan yahudon emas dedi, yahudoni bolalaridan emas. ikkinchidan kambag'al ekan dedi. itoat qilmaymiz dedi. undan tashqari, uni

alloh tanlaganligini qayerdan bilamiz? sen bizga rozi gapirasanmi? yo'lg'on gapiraver. xo'p, payg'ambarga qilayotgan muammosi bo'lardi. vaholalaxum nabiyyuhun inna vohiqod ba'asalakum tolidu malika. tolidni podshoh qilib sayladi deganda ular e'tiroq bildirishgan. qoluv anna yakunil ahvol mulko alayna va nahma ahol qilib, bilmaganman ku. yahudoni bolalari, ha biz aytuvdik, podshoh aka, bayrogarlar dedi. uni ustiga kambag'al, uni ustiga yahudoni bolalardan emas.

qola inna alloh, astag'firullohu alaykum va zadaqul dasturxon fi ilmiy va jismin. u shularda alloh taolo ularni sizlarni ichida uni tanlab oldi. jismda va ilmda sizlardan ustun u dedi. albatta puli baland bo'lishligi shart emas deyapti. e'tibor beringlar shunga. falonchilardan emas, puli ham yo'q deyapti. ya'ni insonlarda dunyoda bir biriga qo'yadigan o'lchog'ini past balandligi shu narsada endi. falonchilardan bo'lishi kerak. va nimasi bo'lishi kerak? puli bo'lishi kerak. alloh taolo bu narsaga qaramas ekan.

ikkroma kuman indallohi, atiqo kun. sizlarni meni huzurimda dedi alloh taolo, hurmati balatinglar, mendan ko'proq qo'rqaminglar dedi. bu oliminglar, puldoringlar, chiroyligi esligilar demayapti. mendan ko'proq qo'rqadimi? o'sha men uchun hurmatli deyapti alloh taolo. alloh va allohu yutuk mumka humang yasha va allohu vasini alik. alloh mulkini xohlagan bandasiga beradi. alloh xohlagani quruvchi bo'lgan zorda. qavm o'ylamadi. podshohlar qabul qilmaymiz buni.

shunda shuhratulloh aka, agar uni podsholigiga hujjat keltirsam, itoat qilasizlarmi? ular haqiqatga javob berishdi.

umuman dedi alloh taolo. alloh tanlaganligini belgisi, sizlar yo'qotib qo'ygan tobutni farishtalar ko'tarib kelib, oyog'inglarni ostida.

otiga qo'yadi dedi. haqiqatdan qarab turishdi, oldini qo'ygan amal qilgan, qo'lda qolib ketgan tog'ni osmondan uchib keldi. uchib, banu uslubni oldiga qo'ndi. uni farishtalarga ko'tarib kelgan edi, adab to'lab farishtalarni ko'rmadi. shundan keyin itoat qilishdi. tog'ni ko'tarib bostirib yuboraman degandan keyin, itoat qilishdi. ya'ni bu qavmni kelmaydigan ko'rib qo'yaylikki, faqat mo'jizani keltirgandan, halok qilishga ro'bor o'qilinganda, o'yishingdan qo'rqitib itoat qil

qilinyapti. tolib, mana podshoh dedi, shang'ill alayhissalom ular bilan birga, falastinaga qarab qayta nima qilishdi? yo'l olishdi. uzoq muddat yurishgan, issiq, chanqashgan. kim suvdan bir hovuchdan oshishi esa qolsin, men bilan bormaydi dedi. imtihon qattiq oldi. chanqat qilgan, issiq, uzoq muddat, suvda tepalab o'tadi, lekin bir hovuchdan ochiq ishlikka guruh bo'lgan.

ruxsat berilmadi. 'kamal sharibu minhu falaysi minni, va man lanyatu anhu ilnahum minni, ila man la tarafa g'ur fatan biyadihi, va sharibu minhu ila aqolil al minhum.' suvga kelishdi, bir xoplanib ichib, to'xtatonda qoldi o'zlarini. ichib yuborishi o'g'ildi. millionlardan sakkiz yuz mingta chiqqandi. endi, sakkiz ming tadan uch yuz o'n uchta yoki uch yuz o'n to'rtta odamgina qoldi. alloh nima qilyapti? subhanalloh. buxoroda naloyot

qilingan daloliddin ozod roziyallohim aytadi, rasulullohning saxobalari gaplashib turadi bir birimiz bilan. biz badr ahli tolid bilan birga yo'lga chiqqan qo'shinni biriga bir to'g'ri kelamiz deyishdi. ular ham uch yuz o'n to'rtta edi, biz ham uch yuz o'n to'rtta emas edi.

talam maja'ul azobu huya'llal dinu an'anu ma'qul qolu la toqqa talana miyomu bijalutu va jun'udi. milliondan sakkiz mingta chiqdi. ajrali. alloh taolo shuni ajratyapti.

sakkiz ming tadan uch yuz o'n to'rt yoki uch yuz o'n to'rt uchta odam chiqdi.

larga masofadan keyin uyga erishdi. yana uch yuz o'n to'rtta. charchagan. qurol asli haligi ham zo'r emas. endi amaliy qilib chiqdi u yerdan joliddin boshchiligida. o'zini uyidan chiqdi. tayyorgarligi zo'r, qurol asli ham joyida, yana bo'ylari ham baland uslublariga qaraganda bir necha barobar baland. ya'ni g'alaba tomoni ana shu joliddin tomonidan. qurganlar, g'alaba sonni ko'pligi bilan, tayyorgarligini qattiqligi bilan bo'lmaydi. g'alaba iymon bilan bo'ladi. shunday emasmi? hayotimizda

bir oz bir o'rinlarda ha biz qilib yuboraman uni deymiz, ha buni qilib qilib qo'yaman deymiz, lekin qilolmay qolamiz.

g'alabani ko'tarishlikka, g'alabaga haqli bo'lgan odamlarni alloh taolo qoldiryapti. uch yuz o'n uch tasi qaltiradi, tizzaladi. shunda, albatta, parvardigoriga bir kun yo'liqishiga iymon keltirgan ba'zi kishilar aytishdiki, ey, nademaylar, qancha qancha oz jamoat, katta jamoatni allohni izni bilan yenganki u. g'alaba, alloh sodirlar bilan birga bo'ladi. albatta, alloh taolo sabr qilishlar bilan birga dedi. badirda qanchadir musulmonlar uch yuz o'n uchta, uch yuz o'n to'rtta edi. musulmonlar qancha edi?

indan ortiq edi. lekin shu uch yuz o'n uchta odam allohga labbay deb turib beruvdi, alloh taolo ming lekin farishtalar tushirib qo'ymadimi? endi alloh taolo qodir bandasiga yordam berishlikka, lekin bandalarda bu yordamga loyiq bo'lishi kerak. banda so'raganida, alloh taolo berishga qodir, lekin bandasi bu narsani olishlikka loyiq bo'lishi kerak. shunday emasmi? biz duo qilyapmiz, so'rayapmiz, uni ber deyapmiz, buni ber deyapmiz, lekin tushunib olishlikka loyiq bo'lgan kunimizda alloh taolo shunday.

berib qo'yadi biz. vaman yattaqillah hayajallohu mahroja, la yarzuqul min haytovlar yaxtasi. taqoq qilgan bandasini, har qanday mushkulardan chiqib ketadigan yo'lini ko'rsatadi alloh. va kutmagan joyda nima qiladi? rizqini berib qo'yadimi? vaman yetavotkal allohga fahru hasiduhu. allohga tavakkur qilgan, allohga suyangan kishini, g'amini hal qilishgina zimmasiga edi. bu kishilar, bu anboyoblar, bu sahobalar, allohni mana shunday yordamiga iloji odamlar bo'lgan. ularga

qalbida ollohdan boshqa muhabbati bo'lmagan. dunyo matosi kelsa, xursand bo'lib, ketsa, xafa bo'lmagan bizga o'sha. o'sha imkoniyat duosini shart ijobat qilavergan.

rasululloh sallallohu alayhi vassalam mushriylarda karvonini yo'lini to'skani chiqqan edi badiiy g'azotida. uch yuz o'n to'rtta odam bilan. ikki dona tuya bo'lgan ekan. qaysi odam urushga chiqsa, ikki dona tuya bilan chiqadi. ular faqat karvonni yo'lini to'skani chiqishgan edi. lekin bu yoqdan qurash, bir ming ikki yuz, bir ming besh y

boshliqlaru s.a. mushtlilarni karvonini yo'lini to'sgani chiqqan edi badiiy g'azotlarda uch yuz o'n to'rtta odam bilan. ikki dona tuyoq bo'lgan ekan. qaysi odam urushga chiqsa, ikki dona tuyoq bilan chiqadi. ular faqat karvonni yo'lini to'sgani chiqishgan edi. lekin u yerdan qurash, bir ming ikki yuz, bir ming besh yuz, har xil odamlar bor, ming tadan oshiq, jangga tayyorlangan holda qo'shim bilan kelibdi. uch barobar ko'p soni. shunda payg'ambir s.a. ashshirullohu alayhi vohannas uch yuz

nimaga so'rayapti? payg'ambarimiz madinaga ko'chib kelishligida, ansoriylardan bayot olgan madinadan. madinada borsin, sizlar meni molinglarda, joninglarda xotin bolacha qiladi, himoya qilgandek himoya qilasizlar degan va'dasini olgan edi. endi bu madinani tashqarisida beryapti. endi tashqarida boradigan urushda, ya rasululloh, biz sizga madinada himoya qilamiz deganmiz. tashqariga olmaganmiz degan tushuncha bo'lmasligi uchun so'rayapti. maslahat beringlar. nima qilamiz deganda, abu bakrga turadi, urishamiz deydi.

uni ham turadi, urishamiz deydi. mehduot roziyallohini xuddi turadi. men aytdik. yo rasululloh dedi turib. ha biz bamu isroil muso alayhissalomga borsin, robbin bilan, o'shalarga qarshi urishayur, biz menda o'tirib turamiz deymiz. balki aytamizki, boring, yo rasululloh, borib ular bilan urishing. albatta biz sizlarni yonida turib urishamiz deymiz dedi. ibnu moskvich aytdi yu, ana shu gap uchun butun dunyodan almashtirib yuborardim aka, meniki bo'lganda shu so'z dedi. sadiqni mosirat, yo rasululloh dedi, bizga ishora qil.

qilyapsizmi dedi. ansonlarda madinani, bu gapirgan hammasi maktabiylar edi. madinani yerdan kutyapti da payg'ambarimiz. bu bizdan, bizdan kutyapsizmi javobni dedi. allohga qassob sizni bergan zotga. agar buyoqqa nimadirgacha o'nta katta qamila bor deydi. islomga qarshi. o'sha qabul qilsalar, o'sha qachondir sizlarni davr urishamiz deydi. alloh buyurgan ishni qilaylik. shunda alloh haqiqatida payg'ambarimiz g'alaba yoki charvonda qo'li kelishligini ikkita bashoratni bittasini aytadi. payg'ambarimizni himoyasi

aslida payg'ambarimizni ko'magiga o'tishga loyiq bo'ldi, alloh taolo farishtalar tushirib qo'ydi. u bekatga tushgan da bu farishtalar. soni ham o'zida, mag'lub bo'lishi ham tayin bo'lib turuvdi. lekin osiy bo'lishini xohlamadi, alloh taolo g'alabani berdi. bular ham uchun shunday deb turibdi. uch yuz o'n to'rtta odam, ming ekan, ehtimol o'n ming ekan, jussasi ham katta, quloq lahzasi ham zo'r bo'lgan, amaliy qiladigan protsessga turishibdi. g'alaba adab bilan emas, imom bilan bo'lar edi. shang'ill, tol

o'n to'qqan ichida ham yaxshilari bor edi. shular qavmini sobit turishlikka chaqirdi. ikki qo'shin bir biriga ro'bo'ro' keldi. shunda, valamma, baravu, baravu lijalutu va jun'ufiy qoli rabbana, afrig'i alayna, sobiran va tadbiy aqdamana va sunnali qobil kafiriy. ular ana shu joludni ro'parasiga kelgan paytlarida aytishga farzandliroq bizlarga sabrni bergan, qadamlarimizni sobit qilgan va shofir qavm ustidan bizni g'olib qilgan. jolud ularda podshoh edi.

bittasiga eng jussasi yo'g'on edi, eng kuchli edi. tayyorgarlik ham zo'r edi. chiqdi da, man mudarris dedi. kim men bilan yakka makka urishgani chiqadi dedi. ya'ni u davrlarda urushini tartibida, bittadan pallolari chiqar edi, ikkitasi urishib, o'zini, askarini, ruhini ko'tarishlikka chiqishar edi. jonu o'zi bu amaliyotlar yo'g'on, jussasi. a bular kichkina. jon ularning ichidagini yo'g'on ham. kim men bilan urishadi yakka makkada?

dedi. banu savol qo'rqdi. hech qaysi chiqmadi. shunday to'liq aytdiki, kim chiqadi unga dedi. shijoatlantirib, agar kim chiqsa, men qizim unga beraman, mendan keyin podsho bo'ladi dedi. qaysi davlatga podsho bo'ladi? agar tirik qolsa, ya'ni musulmon deb xatolar bo'lgan sifat. haligi, ruschada optimizm deydi. kelajakda faqat yaxshilikka umid qilish kerak musulmon odam. pissimist deydi da, mana kelajakda yomon,

bunaqa bo'lmaydi, unaqa bo'lmaydi. musulmon doim yaxshi iltimos qilishiga kerak. musulmon o'sha bo'lishi kerak degan sifat. bu safar bo'lmadimi, keyingi safar albatta bo'ladi. bu safar gapim olmadimi, keyingi safar albatta oladi. musulmon ko'ngli tushunmasligi kerak. kim chiqsa, qizimni beraman, mendan keyin nima bo'ladi? kim ishonadi bunga? rasululloh sultonovich madinaga hijrat qilgan paytda orqasidan yuzta tuyada mukofot qo'ydi mushriylar. tirikdi yo o'ligi yuzta tuya dedi.

eslaylar shu davrni. yurtidan quvg'in bo'lgan, qochib ketayotgan. rasululloh bilan abdulbalkim orqasidan so'roq oti nimalarga tushdi. payg'ambarimizni ko'rdi da, yuzta tuyani mukofoti topib bordi. payg'ambar so'rasa ham shu yerga qo'limni ko'targandi, oti qumga botib qoldi. so'roqni oqib ketdi, muhammad qo'yib yubormaydi dedi. qo'yib olsang senga tegmayman dedi. payg'ambar so'rasa nima, ishora qildi. qumdan chiqdi oti orqaga ketayotib turib, yuzta tuya dedi.

yana orqasiga soldi. ikki marta, uch marta shunday qilganda payg'ambarimiz aytdi ki, o'siroqqa dedi, senga kesiroqni byurovizuylari qanday yarasharkin dedi.

. bu kelajakka bo'lgan umidni qarang. kelajakda yaxshi narsa umidni qilish qarang. o'zini yurtidan quvg'in bo'lgan, qochib ketayotgan odam, o'sha davlatning eng kuchli ikkita, davlatni podshosini qo'lidagi byurovizuyini va'da qilyapti. bu kelajakdan umid qilishni ko'ryapsizmi? musulmon bilan kelajakka umid bilan qaranglar.

suhbatimni oldiga bir odam kelyapti, rasululloh, dunyo fizik hujurga, nasib etdi, gunohga to'ldi, zulmatga dedi.

payg'ambar assalom, to'g'ri aytdingiz dedi. haligidan chiqib ketdi. sohibalar o'tirishibdi. orqasidan bittasi dedi, ya rasululloh, dunyo iymoniga, nuriga, taqog'iga to'ldi dedi. to'g'ri aytdingiz dedi. u ham chiqib ketdi. endi sohibalar ya rasululloh, bir vaqtni o'zida ikki xil odam, ikki xil gap gapirsa, ikkalasiga ham to'g'ri aytdingiz dedingiz a deganda, ha dedi. ikkalam ha dedi. har bitta odam dunyoga o'zini ko'zoyniga bilan qaraylik dedi. tushunarlimi? kelajakdan yaxshi narsalarni qilgan odam, yaxshilikni ko'rgan od

ko'raveradi. kelajakda bunaqa nima qilmayotgan odam, bo'lmayotganligini ko'raveradi. yuz ko'raveradi. musulmon opiga yuz ko'rish kerak bir odam. a endi bo'lmaydi endi, shuncha yil harakat qildik, shuncha kutdik. a bo'lmadi. a endi manaqa qilish kerak, unaqa emas akalar. ana shu mendan keyin podshoh bo'ladi deb, shijoatlantirgandan keyin chiqmaydi. bir eng ichidagi yoshligi chiqib keladi. o'n olti oy kelgan bo'ladi haligiga. pastdagi rolik bo'ladi. bu kichkina rolikni yana kichkinasi. bu davrda alayhissalom bo'ladi

mana davud aleyhissalomni qissasiga yetib keldik. ana shu podshoh bo'lguncha bo'lganini aytib qo'yamiz. keyingi darsdan, mana shu qissalarni eng shirinlaridan bittasi davud va sulaymon aleyhissalomlar qissasini gaplashamiz, inshaalloh. davud aleyhissalom o'n olti yoshaligiga to'ladi. pastak bo'li, ko'zlari ko'p, sochlari siyrak, qalbi toza, shuni bir biriga to'ladi. davudni qo'lida, aleyhissalomni qo'lida mixloq degan qurol bo'ladi. mixloqni oladigan

yoshligimizda kamar turishiga kartochkani tosh qilib aylantirib yotardik, shunga o'xshagan narsa bo'ladi. uzun ip, uchiga ozgina qayishda aylangan, tosh solib aylantirib turib uloqtiriladigan bo'ladi. jolib turib orasiga chiqqanda, o bola deydi. sen kimsan deydi. qo'y deydi, kichkina ekansan, seni o'ldirgim kelmayapti deydi. desa, seni o'ldirgim kelayotgan bo'lsa, men o'ldirgim kelyapman seni deydi. shunday jolib jahl qilib ustiga yuradi, dogovor bo'lsa, qanaqa dogovor bo'ladi? bu sabab da.

u g'alabani beradigan, mag'lubiyati beradigan olloh. qarang, o'sha kichkina odam, nima qila oladi uni? nima qilib, nimasiga ishlamayapti bu? imoniga, robbizga ishonayaptimi? bizni zolim qonuniston g'olib qo'lida duo qildimi, shu musulmon odamga shu duo deb qilib turib, qo'lidan kelgan harakat qilib qo'yadi, uchta mancha mancha tashlab o'tirib buyog'i bilan. niqiloqda soliq aylantirayotganda, peshonasiga tegib ketgan ekan ushovi. peshona mana insonni tomirlar, nervlarini to'plab

oladigan joyi. shu uchta tosh o'ldirgan ekan alloh bizni bilan. urushni boshida narigi qo'shinni xomongoni o'lik bo'lib yig'ildi. nimasini ochsanglar, nimasini uloqtirsanglar, uni men uloqtirdim demanglar deydi alloh. uni biz uloqtirdik deydi. men odam qilib qo'ydim uni. men podderzhka yutib yubordim. men endi akalar, sizni, sizni kim odam qilib qo'ydi o'zi aslida? men odamni o'qitib qo'ydim. men qo'liga bergandim. men olib borib qo'ydim. sen hech narsa qilmading. sen olib borib qo'ymasa ham

mashinalar boshqa savob olib qo'yardi ekan. faqat alloh senga berib tushov olib qo'yishaydi. tushunarlimi? men desa musulmon ham yutqizib qo'yaveradi. shayton kelib kelaveradi men desa. biz men demaymiz. musulmon odam men demaydi. allohdan. hatto men unga borib beraman, aniq admi. musulmon odam o'ziga ishonmaydi. rabbisiga ishonadi. dadasiga ham, qaynotasiga ham ishonmaydi. u birovdan umid qilmaydi, birovdan ta'ma qilmaydi, birovdan qo'rqmaydi, birovga ishonmaydi. tushunarlimi? bu davr nimalarga ishonib chiqadi?

qildi. yoqot ola davudu jalil amal qiladi orasida, qor akamdan yuz berdi. tolib qo'shni hujum qildi. uch yuz o'n to'rtta odam mag'lub qilib tashlanadi narigi minglagan qo'shimda. endi bitta eshikdan kirib qo'yilasizlar, qochib ketadi ular deganida. shu eshikni ochib qo'yilasiz, sababni qilib qo'yiladi deb yo'q deyishdi. chiqib kelsa kiramizda, alloh taolo qirq yilga harom qildi. endi bu uch yuz o'n to'rtta odam bitta sababini qilib qo'ydi, alloh taolo g'olib qo'ymadimi ulardan?

davud jolibni o'ldirdi. davud alayhissalom tolid vafot qilgandan keyin uni qiziga uylandi. alloh taolo unga mulkni va hikmatni ato etdi va o'zi xohlagan narsasini o'rgatdi. yuusha restorandan to'rt yuz oltmish yildan beri jamlana olmayotgan podshohlik bilan payg'ambarlik davud alayhissalomni qo'lida jamlandi. davud alayhissalom o'zini zomonasini ham podshohi, ham payg'ambari, ham qozisi bo'lgan edi. bitta davlat, bitta ummat, bitta payg'ambar.

alloh taolo davr alayhissalomning mulkini mustahkam qilib berdi. inshaalloh mana bugun sizlar bilan muso alayhissalom va davr alayhissalom bilan miqyosda kelgan payg'ambarlarni suhbatlashgan bo'ldik. va alloh bilan xulosamiz g'alaba faqat allohga bo'lgan imon bilan bo'ladi. maqsadga musulmon odam optimist bo'lganda, kelajakdagi yaxshi narsani umid qilgandan yana yetadi. inshaalloh keyingi suhbatda davr va sulaymon alayhissalomga qisqa.

siz gaplashgan bo'lamiz. assalomu alaykum va rahmatullohi va barakatuh.