Abdulloh Domla - Zakariyo va Yahyo alayhissalom (Payg'ambarlar qissalari)

masalalar shu bo'ldiki, insonga alloh taolo har qancha davlat bermasin, har qancha mulk bermasin, har qancha umr berilmasin, baribir alloh taoloni bir oziz bandasi ekanligi, bir kun bu narsasidan ayrilishligi va bir kun albatta alloh taolo u kishini jonini olishligini ko'rgan bo'ldik. mana sulaymon as salom qissasini qisqa bir takrorlaydigan bo'lsak, alloh taolo u kishi haqida marhamat qilib aytdiki, mana alloh taologa duo qilib, robbiy xabli mulkan la yambag'iyli ahadim min ba'diy

inna kamtali va hab parvardigori, menga shunday bir mulk, shunday bir davlat bergin ki, mendan keyin hech qachon hech kimga bunday mulk nasib etmasin dedi. va mana shu duosiga alloh taolo bu duosini ijobat qildi va sulaymon alayhissalomdan avval ham, u kishidan keyin ham bunday podshoh yer yuzida bo'lmaydi. sababini o'tgan suhbatimizda ko'rib chiqdikki, alloh taolo yer yuzida o'malaganki janobar bo'lsa, sulaymon alayhissalomga qo'shin qilib berdi.

hech qachon, hech kimga bo'yi sinmagan va kelajakda ham bo'yi sinmaydigan jinlar toifasini alloh taolo o'zini buyrug'i bilan bo'yi sinib berdi. u kishini xizmatida shamollar bo'ldi.

vali sulaymon ariha asifa g'uduha shahru varavahu ha shahuridam allohdan marhamat qildi.

sulaymonga biz shunday bir shamollarni in'om etdikki, uni uzunligi borishligi bir oy, kelishligi bir oylik bo'lgan uzun shamollar edi deyildi. sulaymon alayhissalom shu shamolga buyursa, qayoqqa xohlasa aytgan joyga bulutni haydab olib borar edi va ana shu joyga yomg'ir yog'dirar edi. sulaymon alayhissalomga berilgan mulkda mana aytdik, ana shu o'zini qo'shini bilan biror joyga borib bir jang qilmoqchi bo'ladigan bo'lsa, ana shu yog'ochlardan biriktirilgan bir katta bir maydonga,

unga askarlarni chiqarar edi va shamolga buyurganda shamol ko'tarib, u o'sha qo'shinni aytgan joyga olib borib yirtib qo'yar edi. alloh taolo kishiga va asallu alayhi va ayni liqitida marhamat qiladi. biz unga mis oqib turadigan bulog'ni ato etdik dedi. u kishini vafoti ham insonlarga ibrat bo'ldi. alloh taolo kishini vafot qilishligida ham odamlarga ibrat bo'lishini xohladi da, ya'ni g'aybni bilishlik faqat alloh taoloni o'ziga xos bo'lgan ilm. hech kim g'aybda, kelajakda nima bo'lishingizni bilmaydi. bilishi mumkin ham em

ana shu davrdagi odamlarda bu e'tiqodi, bu tushunchasi botinligi, sulaymon aleyhisselomni vafotida ko'rindi. sulaymon aleyhisselomga osiy bo'lgan jinlarni, alloh taolo, sulaymon aleyhisselomga shunday qudrat berdiki, ularning ikkisini bir biriga bog'lab qo'yib, azoblash quvvatini bergan edi. bu sulaymon aleyhisselomga osiy bo'lsa, bu dunyodagi jazo shu edi. oxiratda albatta jahannamda kuyaradi ular. jinlarni kuzatib turar ekan, sulaymon aleyhisselom qo'liga asosini oldi. ikkala qo'lini kaftini tayoqqa qo'ydi va

kaftiga tayanadi. mana shunday holatda turganda alloh taolo jonini qavs qildi. ko'zi ochiq holatda, ana shunday turgan holatida vafot etdi. lekin buni jinlar bilmadi. gumon bo'ldi o'lib qolganligiga jinlarni, lekin borib uni tekshirgani botinisha olmadi. va mana shu holatda bir yil qolib ketdi, nima desam, saxiy hadislarda keladi. bir yil mana shunday turgan holatda jinlar tinimsiz mehnat qilib turdi. va ana shu yerda hayvonlardan bo'lgan hududlardan bir alloh taolo

abdulloh berdi bandasiga, u asoni yeb, asoh zaiflashib, sinib, sulaymon aleyhi salom yiqilgandan keyingina jinlar, sulaymonni bir yildan beri mayit ekanligini bilishdi. abdulloh aytadi, agar jinlar g'ayatni bilganida, mana shunday bir og'ir xor quruvchi mehnatda davomiy suratda qolmagan bo'lardi deydi. sulaymon aleyhi salomga berilgan mo'ljallar buyuk bo'ldi va shukur keltiruvchilardan birligini ko'rdik sulaymon aleyhi salomni. demak, bu sulaymon aleyhi salomning vafotidan jinlarni

boshqa hech kim alloh taoloda ilmi bo'lgan, g'ayb ilm bilishligi mumkin emasligi kelib chiqadi.

bir odam kelajakda bilishligi, sizni kelajakni otberishligi, a? haligi ish yo'llaringizni ochib yuborishligi, shunga o'xshagan narsani da'vo qilayotganda, biz aniq bilaylik, bu kufr bu. agar uni qo'lidan sizni ish yo'llaringizni ochib yuborish kelganda, u narx o'tirmas edi o'zi. o'zi yo'llari, ish yo'llari nima qilardi? ochib olgan bo'ladi.

sulaymon alayhissalomlaridan keyingi o'rinda keladigan bu qissa, bu uzayr alayhissalom. mana bugungi suhbatimizni boshlaymiz. bugun inshaalloh alloh vaqtimizni yetkazib bersa, uzayr, zakariyo va yahya alayhissalomlarning qissasini so'zlashgan bo'lamiz. alloh taoloning kalim bo'lgan nabiylaridan uzayr alayhissalom. u kishini alloh taolo bir qishloqqa payg'ambar qilib yubordi. uzayr alayhissalom mana shu

aytilgan qishloqqa borganda, u qishloqda xarob bo'lib ketganligi, u yerda hech kim yashamayotganligi, u qishloqda anchadan beri bo'ladi yashamasdan xarob bo'lib ketganligi. odam yo'q, na bir ekin tiki yo'q, na uylar bor, umuman tashlandiq bo'lib ketgan qishloqqa payg'ambarq bo'lib yuborilganligini ko'rdi da, hayron bo'ldi. men kimni da'vat qilaman bu yerda? alloh bu qishloqni tiriltirsa, meni umrim yetadimi bu qishloq obod bo'lguncha? alloh qanday qilib tiriltiradi meni tirik paytimda dedi da. avkalladey ma'ru'

qoviyatun ala urushiha, qoli anna yuhiy hadihillohudada motiha, fa amataullohu miyataan. alloh taolo kishini uxlayotganda jonini oldi. eshigi bor edi, eshigi yuklagan matolari bor edi. ana shu yotgan holda, oyog'ini devorga suyagan holatda uxladi. shu holatda alloh taolo jonini oldi va yuz yildan keyin teriltirdi. uzr alayhissalom nazarida bir choshgoh vaqtida ko'zini yumgan bo'lsa, peshinda uyg'ongandek yoki peshinda uxlagan bo'lsa,

aslida uyg'ongandekchalik bo'ldi o'zi uchun. uyg'onda yuz yil turganligini bilmadi. uyg'onganda qishloq obod bo'lib, odamlar kelib, o'sha gavjum bo'lib, shunaqa bir obod bo'lib turganligini ko'radi. shunda alloh taolo farishtani bir inson suratida jo'natadi da, aytadiki, hola kim nabizda? e uzayr, qancha uxladim deb o'ylaysiz dedi. uzayr assalom aytdi, holalar

bitta yomon obada yomon. ha bir kun uxlagandirman, ha ikki kunlik uxlagandirman. uzoq uxlaganim yo'q dedi. farishta aytdi, qola balla bitta miyataan yuz yil uxladingiz dedi. tabiiy uzoq aytganim bu narsaga ishonishiga oson bo'lmadi. shunda farishta unga ishora qilib aytdiki, fan zo'r ila ta'mika va sharoit bekallam yetasanlar. alloh taolo ni qudrati yuz yil burun qo'yib qo'ygan ovqati aynimagan edi, sasimagan edi, shunday

bir svejligicha turgan edi. lekin uni ko'tarib turgan oldidagi eshik o'lib, chirib, shu'yalari, jidlarni bir asarlari qolgan edi, yuklar yerga tushib qolgan edi.

qarang dedi. haqiqatdan ana shu ovqatlarning oldida turgan eshigi chirib, suyalariga yiqilib, chachilib ketgan holda yotar edi. yuz yilda nima bo'ladi bitta eshik o'lsa? ana shu holatga kelib qolgan edi. qarab turing dedi, qanday qilib alloh taolo bu suyada bir biriga shakllantiradi va ustiga bir go'sht qoplaydi. haqiqatdan uzr alayhissalom bu eshikaga qarab turganda suyalar yig'ilib shaklga keldi. o'zini haykaliga yig'ildi. va uni ustiga go'sht undi, poylar, asablar, tomilar hammasi ulandida, ko'zini oldida terib

oldi va junlari o'sib, butun eshik komil bo'lgan oldida. shunda aytdi, falam matabaganalahu qola a'lamu anna allohu a'la kun lisha inqodir. men alloh taolo har qanday ishga qodir ekanligiga albatta men guvohman, bu narsani men bildim dedi. bu o'rinda mana asxobul ka'f haqida bir eslab qo'ysak, maqsadga muvofiq bo'ladi. ana shu o'zlarini fojir bo'lgan, kofir bo'lgan qavmdan qochib, g'origa kirib ketgan paytda,

yigitlar uxladi.

gaplashamiz. iso alayhissalom, ana shu parvardigorni huzuriga ko'tarilib ketadigan kunda, o'n bitta havolisini oldiga g'usil qilib chiqdi. hadislarda keladi, sochidan ana shu g'usil qilganligi alomatlari, tomchilar tomib turar edi. ho'l holatda chiqdi. ashxeta aytadigan gapini gapirdi, tepaga chiqib ketdi, rovzoni tulbaytdan. hadislarda keladi, iso tushganda, sochidan tomchilar tomib turganini ko'rasizlar deydi. ya'ni, ana shu boshidan suv quyib, insonda sochi qurib qolishligi uchun qancha vaqt kerak bo'ladi?

ana shuncha ham vaqt bo'lmaydi. iso alayhissalom chiqib ketgandek qancha bo'ldi? allohi alam qancha? ikki ming yildan o'tdi. yana qancha yildan keyin tushadi? alloh biladi. lekin vaqt degan tushuncha siz bilan biz uchun qo'yilgan bir qonun. alloh taolo huzurida bunaqa o'lchov, bunaqa kech qolishlik, vaqt degan xarishlik, yosh yarashlik degan narsa bo'lmaydi. iso alayhissalom shunday terga chiqib tushgan bilan borib yuborilardi iso alayhissalom uchun. lekin bizga uchun necha ming yillar o'tib ketyapti. g'

bir kun yoki ikki kun uxlabmiz deydi.

ikki minut ham oshchalik qiladi. tushundingizmi? shuning uchun rasululloh sallallohu alayhi vasallam aytadi, ad dunya sa'a, faji al hayto'a. bu dunyo hayoti bamisoli bir soatlik umr deydi. shu bir soatda ibodatga o'tkazinglar deydi. rivojlarda keladi, nuq alayhissalom, mana ular ming yillar yashaydigan xalqlar bo'lgan. oxir zamonda shunday insonlar keladi, ularni umri oltmish yil, yetmish yil bo'ladi deganda, bir ayol eshitib turib, endi ming yil yashaydigan alda bu.

e, agar o'shalardan birortasini ko'rganda aytardim, o odamlar, bor yo'g'i yetmish yil yashaysizlar ekan. bitta sajda bilan o'tkazib yuboringlar shu yetmish yillarda, degan bo'lardim deydi.

ulgurmasa kerak bizni umrimiz. ya'ni bu hozirgi aytilib o'tilingan ma'lumotlarga qaraydigan bo'lsak, bu dunyo hayoti ko'zni bir ochib yumg'ichalik bo'lgan muddat. lekin shu muddatda alloh taologa ibodat bilan sal qilib o'tkazishimiz kerak bo'ladi. modomiki biz mo'min ekanmiz. u kishini ko'z oldida mana aytdik, eshigi tirildi, ovqatlar aynan turgan edi va qishloqqa kirib aytdiki, ya'ni shu qishloqqa yuborilgandi uzayr alayhissalom. uzayrni taniysizlarmi deb so'radi. ular ha, o'lib ketganiga yuz yil oldin

yuz yil, yuz yildan beri hech kim buni ko'rmaydi deganda, men uzayirman dedi. hech kim ishonmadi, qabul qilmadi. shunda u kishini kimligini surishtirib aniqlashtirishganda, yuz dan o'tgan bir kampirda topishdiki, uzayrni tanir ekan u kampir. ba'zi rivoyatlarda onasi edi deb aytilinadi. ana shu kampirdan so'raganda, alomatlarini aytib beradi. uzayrni mana bu meni alomati bor, mana bu meni alomati bor. tekshirsa, uzayr alayhissalom ekanligi aniq bo'ladi. va ular tavrattani shu vaqtga kelib, esdan chiqarib, zalovatga botgan bo'ladi.

uzayr aleyhisselom boshqadan ularga taoratni yangitdan o'rgatadi.

mana hozirgi kunda ham bu yahudlarda bor, bu uzayr a.s.ni muqaddasligi, bular olihalardan, nasabi allohga borib taqaladigan kishilardan deb, olihalardan deb sanashadi bularni. bu hozirgi kunda ham bor bularda bu narsa. uzayr ibn olloh deyishadi ular. nasroniylar, iso xudodi o'g'li deyishadi, bu narsani bilamiz biz. lekin siz bilan biz yana bir narsani bilamizki, qul huollohu ahad, allohu samad, lamb yalid, bolam yig'ilad, bolam yakunlahu kufan ahad. ayting, muhammad a.s. alloh birdir, alloh hech qanday yo'qdir, tug'madi, tug'ilmadi,

hech kim unga barobar emas. uzr alayhissalomni qissasi mana shundan iborat. mana endi ikkita payg'ambarni qissasi zakariyova yahyo alayhissalomlar qissasini gaplashamiz. uzr alayhissalom o'tgandan keyin bir qancha bir muddat o'tdi, insonlar yana bir kufrga, yana zalloratga botdi. alloh taolo bu safar sog'liq kishilardan birini yubordi. bu imronning oilasidan bo'lgan kishilar, oliy imron mana qur'on

dagi eng katta suradan bittasi oli imron, imronning oilasi.

demak, maryamni opasi ashyam, opa singil. shu ikkita joyda bir eslab qolaylikki, yahyo va iso alayhissalomni qissasiga bevosita aloqasi bor bu narsani.

ashiya imronning qizi, maryanning opasi edi. iso alayhissalomga kim bo'ladi? xolasi bo'ladi. rasululloh saviyasida mana isro va me'rok kechasida alloh taolo ni huzuriga ko'tarilganda, aytadi, marotaba ibn yahola, yahya va iso alayhissalomi. ikkita xolovatchani ko'rdim deydi. bu yahyo va iso alayhissalomlari. mana aytdik, yahyo va iso alayhissalomlar opa singillarni bolalari bo'yicha.

gan. bu hissa, boshi maryam onani tug'ilishligi bilan boshlanadi. mana bittaki zakariyod, dovda alayhissalam uzriyotidan, zakariyod ibn dan sulaymon alayhissalam uzriyotidan deb aytib o'tilinadi. zakariyod damashda yashar edi. umri bir yetmish dan o'tgan paytda edi. baytil maqdisga ibodat uchun ular damashqdan ko'chib kelgan bo'ladi. kunlarni birida imronning ayoli bir qush o'zini inida

bolasiga ovqat berayotganligini ko'radi da, bolaga bir mushtoq bo'ladi. va allohga duo qiladi.

ya'ni parvadigoro, agar sen menga farzand beradigan bo'lsang, albatta uni men senyoringni nazr qilaman. yahudiylarda odat shunday ediki, agar ulardan bir o'g'il farzand tug'iladigan bo'lsa, baytil maqdisni xizmatiga olib borishar edi.

qilgan rohiblar, ruhbonlari ana shu jiji o'g'il bolalarni olib, bitta yarimtasini olib, o'zini kafilligiga olib tarbiya qilardi, o'qitar edi. toki kattaganda ilmli bo'lsin va baytil maqdisda obod qiladigan kishilardan bo'lsin. falon na vadoat haqolat robbi inni va tuha unsa. ya'ni nazr qilgan paytda o'g'il farzand bo'lishini kutgan edi. chunki baytil maqdisiga kim olib borishar edi? o'g'il bolalarda. endi qiz tug'ib qo'ygandan keyin aytadi parvardigora, men qiz tug'ib qo'ydim deb.

valaysa zakaru kal unsa, erkak ayoldek bo'lmaydi. ya'ni bu o'rinda erkak hech qachon ayoldaqa bo'lmaydi yoki ayol erkakdaqa bo'lmaydi deyilganda, maryamning sha'nini yerga urishlik emas, balki bu ko'tarishlik. ya'ni alloh taolo har qanday o'g'ildan afzal bo'lgan maryanni alloh taolo imronning ayoliga ato etdi. va allohu a'lamu bima vazvat, valaysa zakaru kal unsa va innix san'maytuha maryam va innix o'yzuhabbika va zurriyataha minash shaytonu rajim.

albatta men sendan parvardigoro uni va zurriyotini shaytonning yomonligidan panoh berishligini so'rayman dedi.

mana imom buxoriy ahmad musulmonlardan keltirilgan hadisda, rasululloh sallallohu alayhi vasalloh marhamat qiladi.

kunlu ma'ludi min bani adama yamassuqush shaytonu bi esida ayhiy, illa maryam bint imron va ibn uxayisa alayhissalam.

u sahiy hadis, har bitta chaqaloq tug'ilar ekan deydi rasululloh. shayton, unga bo'lgan g'azabidan, unga bo'lgan hiydidan barmog'i bilan bolaga qo'lini tegizadi deydi barmog'ini.

shunda bolani bir qichqirib yig'lab yuborishligi, shaytonni tegishligidan yig'lanadi deydi. bu saxiy hadis akalar. faqat maryam va uning o'g'li isoga shayton qo'lini tegizmadi deydi. nimaga endi yig'laydi deganda har xil o'zimizni bir tushunchalarimiz bor. bosim ta'sir qiladi, olloh haligi, lekin hadis aytilishicha ana shu shayton barmog'ini tegizgan paytda hasadidan, nafratidan, shunda chaqaloqni yig'lashlarga aytilyapti. shuning uchun mana maryamni onasi

tabiiy kabarduri yetta ham ila shayton rojim. uni va zo'riyotini shaytonni yomonligidan sendan panoh so'rash, panoh berishligini so'rayman deganda alloh taolo ijobat qildi va shayton maryamga va iso alayhissalomga qo'lini tegizmadi, yomonligini yetkaza olmadi. imron, mana maryamni otasi bo'lgan imron baytel maqsadagi eng katta rais bo'lgan ruhbonlar, vohimlardan edi. ayoli eriga maslahat soldi. ya'ni o'g'il bo'lganda nazr qilgan edi.

endi qiz bo'lib qoldi. endi nima qilamiz deganda, er aytdiki, modomiki, nazr qilgan ekansan. albatta, baytin maqtasiga olib borib berishlik kerak deydi. olib borganda, ana shu rohiblarni odatiga ko'ra, chaqaloqni bir rohib kafilligiga olishi kerak edi, tarbiya qilishlikka. maryanni hammasi o'zini kafilligiga ana shu go'dalik, emizili holatda olib borganda, o'zini kafilligiga olishlikka, rohiblar talashib qolishadi. hamma holat o'zi bir

tarbiya qilishlikka. zakariya alayhissalom mana aytdik, imronni kuyov bolasi bo'lyapti da akalar. ashyoni eriydi. qattiq turvoldi, ya'ni men buni tarbiya qilaman deb. lekin hech kim o'zini ixtiyor bilan berishmaydi, xohlamagan paytda aytishdiki, kelinglar, allohdan bir yechim so'raymiz. ularda odat shunday ediki, agar birorta ishga kelishmay qolishsa, talashib qolishsa, ular alloh taologa iltijo qiladi, alloh taolo bir har xil ko'rinishda ularni mushkulasini hal qilib berishar edi. qanday qilib hal qilamiz?

aytishdiki, hammamiz qo'limizdagi yog'och qalamlarimizni suv yog'qizamiz. suvga tashlaymiz, kimda mana shu qalamida bir alomat, kimni qalamida bir alomat belgi ko'rilsa, o'shanga bo'ladi maryam. kafolati deyildi. haqiqatdan qalamlarni tashlashdi. va ma kun taladagi midi yulquni aqli, ammohim ayyuhimga kufur maryam va ma kun taladagi midi yaxtasi imun. qalamlarni tashlab turgan paytda, hammani qalami suv bilan pastga qarab oqib ketdi, faqat

zakariya alayhissalomni qalami, tevaga qaraboqdi. bu qur'onni mo'jizolardan ediki, ey muhammad alayhissalom deydi, alloh taolo, siz ular xusumatlashib, bir biri bilan tortishib, qalamlarni suvga tashlayotgan paytda siz yo'q edingiz. ya'ni tafsilotini mukammalligi bilan bayon qilib berishligi haqiqatdan qur'onni allohga kitob ekanligi yana bitta dalil edi. f'ambataha nabatan hasan a, va kaf'alaha zakariya. alloh taolo u maryamni chiroyli bir o'stirdi.

navbatdan hasan degani tezda yetildi degani. o'zini tengqur qizlarga nisbatan yetilishligi tezroq bo'ldi. akalar iysi alayhissalomni tuqqan paytda maryam onaning yoshi o'n beshta bo'ladi. sahih hadislarda kelgan. maryam obida oqila zohida siddiqa edi. alloh taolo kishi ko'p karomatlarni, marhamatlarni ato etdi. kun la ma dahala alayha zakariyal mehrob va jadayin dahar izg'oq. maryamga ana shu deylik, baytilmoqchisidan

kampirxona ajratildi, ibodat qiladigan mehrobida turganda qachoniki zakariyo kirsa, albatta oldida xilma xil taomlar turar edi. kafillikni oldi degani yemog'i, chumog'i zakariyoni bo'yniga degani. undan boshqa hech kim maryamni oldiga kira olmaydi. lekin zakariyo kirgan paytda xilma xil noz ne'matlarni ko'radi. qola, ya maryamu, anna lekin hayada, qolat, huv min ayni illa.

qayerdan keldi sizdan oldingi? deganda aytadiki, bu allohni huzuridan keldi deydi. alloh taolo bergan karomat edi. yozda ilo topiladigan mevalar qishda turar edi oldida, qishda ilo degan mevalar yozda turar edi. alloh taolo qodir zot. u kishini fazilati haqida aytadi. va ummuhu siddiqo. isoning onasi siddiqo edi. innalloha yarzuqumay yasha abig'oyila hisab. alloh taolo maryamni fazilati haqida aytadiki, innalloha istafaki va tahriraki istafaki ala lisa ila alamin.

mana farishta iso alayhissalomni ruhini unga puflashga kelgan paytda aytadi, albatta alloh taolo sizni pokiladi va tanlab oldi, yer yuzidagi hamma ayollar deyishidan bitta sizni tanlab oldi deyildi. inna allohi astag'firullohu akir va tahoraki, ala nisa ila a'lamin. malmasixun nimariyam illa rasulun quloqotu holat minqobidagi rusul va un muhim siddiqo. iso kim? iso o'zidan avvalgi o'tgan payg'ambalar qatorida bir payg'amba va uning onasi siddiqo.

imon buxoriy nasoyi termiziy ahmaddan keltirilgan hadisda rostini aytadi. boshqa, bugungi darslarda aytganmiz, kamolamin rijali kafir dedi rasululloh. erkaklardan juda ko'pchiligi kamolot darajasiga yetdi. valam minat, valam yetmul minat nisa illa arba. payg'ambarlar, shahidlar, siddiqlar, nabiylar, sahobalar, erkaklardan juda ko'pchiligi komil inson bo'lib yetishdi. faqat ayollardan to'rttasigina komila bo'ldi dedi payg'ambarimiz. boshqa hadisda xoyru nisa il avd maryam binti imron, xoyru nisa

nisayiha hadicha binti huvalid deydi boshqa hadisda. yer yuzidagi yashagan ayollardan eng afzali maryam binti imron va yer yuzidagi ayollardan eng afzali hadicha binti huvalid. to'rtta ayoldi fazli haqida hadisda kelgan. hasbuka minnissayl alaminabiy al ba'in, maryam binti imron va asiya zavjatu fir'avn va hadicha binti huvalid va fotima binti muhammad. agar bularda, mana to'rttasi aytilindi, allohni huzuridagi darajasini

baraqligi tartibi bilan aytadigan bo'lsak, albatta birinchi o'rinda maryam binti imron turadi. ikkinchi o'rinda fotima binti muhammad. uchinchi o'rinda hadicha binti huvalid, to'rtinchi o'rinda osiyo, zavjati, fir'an. demak, mana shu aytilgan to'rtta mukka komila bo'lgan ayollarni ichidagi eng afzali ham kim? maryam ona bo'lyapti. maryamni mana shu o'n besh ga kirgan paytda deyapmiz. zakari alayhissalom oldiga kirib, mevalarni ko'rib turib, farzandga muhit bo'lib,

shundoq bo'ldi da, zakariya alayhissalom duo qildi. shunday yoshi bir yetmish dan o'tgan paytida.

zikru rahmati robbiyka abduhu zakariya, idna da robbahu nida an xofiya, qoli robbiy inni va hanali azmu minni, vashta alag'osi ushayban, valam akun bidu alaka robbiy shaqiya. parvardigoringiz zakariyoni rahmatiga olganini bir zikr qiling. vaqtiki parvardigorga maxfiy nido qildi. parvardigor, albatta meni meni suyagim bo'shadi, sochimi qorasidan ko'ra oq ko'proq bo'ldi. parvardigor, seni menga beradigan marhamatingdan, senga duo qilib, noumidni

bo'lmaganman. ya'ni qachon zakariya alayhissalom allohga duo qilsa, albatta ijobat qilar edi. ana shularni qatorida duo qilib so'rayapti. va innixiftul ma'valiya min varoyi vakana temuroti aqir fahabli millatun kavaliya. men o'zimdan keyin qoladigan kishilar haqida qayg'uraman dedi. ya'ni zakariya alayhissalom o'zini zamonidagi yagona payg'ambar edi. o'zidan keyin qoladigan kishilarni axloqidan ko'ra bir xotirjam bo'lmas edi hali. ya'ni banu isroilni ishini ana shu

orqamda qolayotgan kishilar olib qoladigan bo'lsa, yana zalolatga botib ketadi degan maqsadda, allohdan so'rayapti, mendan keyin qoladigan solih zo'riyotni bergin. yari sun'iy va eri sumin al yaqub va vajalxo'rob beradi ya. meni merosxo'rim bo'ladi va oliy yoqubni, yoqubni xonadonini merosxo'ri bo'ladi, parvardigor o'zingda rozi bo'lgan. fastajabna alaxo, vahadna alaxo, yahya vaslahna alaxo, zavjab. biz zakariyoni duosini alloh ijobat qildi.

va ayolini isloh qildi. mana shu isloh qildi ayolini deganda, tug'mas bo'lgan deyiladi bitta rivoyatda, alloh taolo uni tug'adigan qildi. ana shu kunduzida hay'at ko'rdi va boshqa rivoyatda aslahna allohu zavj degani, u zakariyoda ayolini tili bir buzug' edi. faxr so'zlarida ko'p gapirardi. mana shu tilini isloh qildi deyiladi. lekin ikkala rivoyat ham bor. ya zakariya innanu bashiruka behulamin ismuhu yahya la najallahu minqobus samiyya. e.

zakariyo biz sizga yahyo ismli farzandini ato etamiz. biz ungacha hech kimni bu ism bilan nomlamagan edik. yahyo degan ismni birodarlar alloh taolo qo'ygan. payg'ambari zakariyo alayhissalomning o'g'liga. ya'ni tug'iladi, uni ismi yahyo bo'ladi deydi. endi shu paytgacha u kishini ismdoshi, adashi bo'lgan emas. la najallahu min qobu samiye degani, adashi yo'q degani. yahyo.

qoli robbiy anna yakunilik g'ulomi vakana timurodi aqilon vaqoti balog'utu minal kibari aytiye. parvardigor qayerda menga farzand bo'lsin? axir yoshim bir joyga borgan bo'lsa, ayolim tug'maydigan bo'lsa, bu holat, agar ibrohim aleyhisselomni hissasiga murojaat qiladigan bo'lsak, isxoq aleyhisselomni tug'ilishligini xabarini farishtalar olib kelgan paytda, farishtalarga ibrohim aleyhisselom aytgan edi. qoli abashshirtumuniy alam an massan yal kibari bifarimatu bashshiru.

qarib qolganimdan keyin farzandli bo'lishim uchun shug'ullanib beryapsizlarmi? ha nima deyapsizlar dedi.

hayron bo'lyapti. qo'lu atajabina min amriyilloh, rahmatullohi va barakatuhu alaykum ahlatbayt, inna quv hamidun majid. parvardigoringizni ishiga ajablanasizmi yaxlibayt deydi. alloh taolo qodirzor. hech kim allohning rahmatidan noumid bo'lmasligi kerak birodalar. hech kim. quliga aybadi yalla din asrafu alayhufusixim la taqnatumi rahmatulloh, innalloha yofirudhunuba jamiy'an.

alloh taolo bu bir rahmat bo'lgan, siz bilan bizga bir ko'ynimizni ko'taradigan o'tdiki, o'zlarini, nafslarini isrof qilib yuborgan bandalarim deyapti. qarang, u bitta gunoh qilgan ikkita gunoh emas, nafsini isrof qilib yuborgan bandalarim, meni rahmatimdan noumid bo'lmaylar. alloh hamma gunohlarni kechiradi, alloh g'ofuro bo'lgan zot deydi. demak, hech kim, hech kimni noumid qilishlikka haqqi yo'q va hech kim allohga rahmatdan noumid bo'lishlikka ham haqqi yo'q. so'ra

berish kerak. o'n yilda bermadimi? yigirma yilda beradi xohlasa. xohlasa ellik yilda beradi, xohlasa yetmish yilda beryapti akalar. allohni rahmatini hech qachon, ya'ni duo qilganimizda, alloh yo berar edi, mana to'rtta narsani aytganmiz. banda allohga duo qilsa, alloh so'ragani berar ekan. yo ikki barobar qilib berar ekan, yo so'raganchalik ziyondan to'sib qo'yar ekan, yoki oxiratga olib qo'yar ekan. ulamo mana shu inson duo qilganda, albatta shu to'rtta ishdan bittasi bo'ladi deydi. aytaychi, qaysinisida musulmon y

hammasida yutyapti. bersa yutyapti, ikki ball qilib bersa yutyapti. so'raganchalik ziyondan alloh saqlagan bo'lsa, yutyapti. oxiratga ko'paytirib olib qo'yganmiz, yana yutyapti. endi inson bir narsani so'rasa yu, alloh oxiratga olib qo'ygan bo'lsa, o'zini irodasi bilan. ha shuncha yildan beri so'rayapman, alloh bermadi desa, pishdi. endi berilmaydi. shuning uchun aytyapti, duo qilinglar, nomid bo'lmanglar deyapti alloh taolo. xola katalika, xola rabbukh, hua alayyi, hayyin,

faqat xola qutuka men qo'n bilan takushaya. a yetmish dan o'tgandan keyin farzandli bo'laman deb hayron bo'lyapsizmi? a yo'q bo'lgan paytingizda ham biz alloh yaratgan edi yu, noldan. endi qarigan esa sizdan bitta farzand tug'iladi desa, hayron bo'lyapsizmi deydi. ya'ni yo'q deb bor qilishlik. bordan bor qilishlikdan ko'ra og'irroq u. yo'qligingizni yaratgandek, ichingizdan bitta farzand chiqarsak hayron bo'lasizmi deydi. qora robbiyja ali aya qora aya tuka allay tukalayman nasa talay talay ya'ni saviyya. farodgor, shu duo

umid javobot bo'lganligini, ana shu yahyo mendan keyin dono usrodov ustida bo'lishligini belgisini bergin, bir alomat ko'rsatgin deganda, sizni alomatingiz uch kun odamlarga gapira olmay qolasiz dedi. soppa soq, tili ham joyida, aql hushi ham joyida, lekin alloh taolo ana shu farzandni berganligini dalili sifatida belgi, alomat uch kun gapira olmaysiz dedi. illa romza, faqat shu ishora bilan, og'zini pichirlashlik bilan gapira oladigan bo'lgan odamlarga. subhanalloh allohning qudrati, namoz o'qisa, tasbeh aytsa, alloh biznikini qilsa, til ishlasa,

ishlayveradi. odamlarga qarab gapirmoqchi bo'lsa, tili to'xtab qoladi. vaqoyima yusolifin mehrobiy anna allohi yubashshiruka bi yahya musoddiqon bi kalimati minalloh va saidan u hasura va nabiya minasi solihiyin. zakariya alayhissalom mehrobda namoz o'qib turgan paytida farishta kelib nado qildi. e zakariya, biz sizga yahyo ismli o'zidan keyingi keladigan allohning kalimasini tasdiqlovchi bo'lgan farzandi beramiz. demak, yahyo alayhissalom tug'iladi, payg'ambarga olib oladi, undan keyin allohning

alimasi keladi. kim bu? har bitta payg'ambar o'zidan keyingi keladigan payg'ambarda tasdiqlab kelgan. taoratda ham, injilda ham muhammad alayhissalomni kelishagina xabarlar albatta bor. faqat buni nasohira yahudiylar bekitgan yoki o'chirib tashlashgan. rasululloh sallallohu alayhi vasallam kuladi birida, hazrati ummat qo'lida, taoratdan bir baravar ushlab o'qib turganligini ko'rdi da, achchig'i kelib ketdi. e, xatti olibdi bolasi dedi. meni payg'ambarligimda hali ham gumoningiz bormi? dedi. qasam allohga, agar mana shu sahifani egasi bo'lgan

munosabatli bo'lganda menga ergashmasdan qo'ymasdi deydi. hamma payg'ambarlar, payg'ambarimiz muhammad as salomning kelishi yerdagi xabarda o'zini qonunlari yunmatlariga aytib o'tgan. mana aytdik, said bo'ladi va hasur. hasur deganda ba'zi kitoblarda hasur degani bu ayollarga yaramaydigan, kasal, degan noto'g'ri tushunchani berishar ekan. bu payg'ambarlarga hech qachon yarashmaydigan, ularda sha'ni haqida bunday sud etishim mumkin bo'lmagansiz. hasur degani bu ayollar

borga, qarashlikka qodir bo'lib turib, bu narsadan o'zini tiygan, o'zini ehtiyot qilgan deb aytilinadi.

yahyo alayhissalom payg'ambar bo'lgan. u kishida noqislik bo'lishi mumkin emas. ya yahya xudil kitaba bi quva va atayinahul hukumat sobiya. biz yahyoga yoshligida hukmni berdik deydi. ya'ni go'dakligi chog'ida hakim bo'lgan u kishi. ular mana bu yerda hukm payg'ambarligimi yoki hikmatmi deganda, ko'proq, roziroq bir rivoyatlar hikmat deyiladi. yosh bolalik paytida hikmat egasi bo'lgan. besh yoshlar paytida o'sha ko'chada o'ynayotgan bolalar ey yahyo,

yuring, birga o'ynaymiz deganda, besh yashab olayotadiki, ma li la bi xulqna. o'yinga yaralganimiz yo'q degan ekan.

besh yashar bola o'ynash uchun, o'yin uchun dunyoga kelganimiz yo'q deydi. faqat pul topish uchun dunyoga kelganimiz yo'q, birodarlar. shu yeb ichib, odamlardan kam bo'lmasdan maqsadlar bor ku. maqsad bor. nima deydi? farzand qoldirsam, uy solsam, daraxt ekib qo'ysam deydi. bu maqsad bu emas. maqsad ibodat. vaman xolok tur, jinni avval, insa illali abdu, dedi alloh. insonlarni ham, jinlarni ham menga ibodat qilsin deb yaratdim, deyapti alloh taolo. bu kishi.

ish yasharman hali da, o'ynagani kelganimiz yo'q edi. shuning uchun vaqt aytyapti, fa atayinahul hukmi sabiya. gudelik paytida u kishiga qiymatni ato etdik. sal qimirlab olinglar. ko'zlar og'irlashib ketyapti. kelinglar akalar. sal. vahanam minladunna va zakayatan vakana taqiya. alloh taolo zakariyoga alloh taolo rahmat qilib berdi.

yahyo alayhissalomni. va sakkadan ularni poyladi, vokani taqiyya, yahyo alayhissalomning taqvodorida. yana u kishi sifatlaridan, va barron bevaliday, bolamga kun jabbarosiga. ota onasiga noxatim mehribon edi. davomini qaraylik. vassalomu alayhi yamavulida va yamavutu va yamavuyuhaya. alloh taolo yahyo alayhissalomga salom berdi. u, yahyo, tug'iladigan kunda, o'ladigan kunda va tiriladigan kunda allohning salomi bo'lsin.

alloh taolo nimaga mana shu uchta holatni zikr qildi? insonni eng allohga rahmatiga muhtoj bo'ladigan, eng zaif holati mana shu uchta holat. tug'ilgan payti, o'layotgan payti va qabrdan boshqa holatlardan ko'ra, mana shu uchta holatda allohga rahmatiga ko'proq inson muhtoj bo'ladi, birodalar. tug'ilayotgan paytida, subhanalloh, alloh taolo ota onani qalbiga mehrini shunday joylab qo'yibdi, yig'lasa ham, kasal o'sa ham, uxlamasa ham farzandiga nima qiladi? qaraydi.

lekin mehrni teraga yoqadigan qilmagan ekan. men deyman, bolami? bolam deydi, bolasini. suvni pastga yoqadigan qilgan ekan. mehrni pastga yuradigan qilgan. agar teskari qilib qo'yganda, insoniyat qilinib ketmasmidi? bolangiz tishi og'rib uxlamayotganda yuqusi kelmaydi. lekin ota onangiz tishi og'riyotgan bo'lsa, yuqusi kelaveradi. shuning uchun alloh taolo, farzandinga mehribon bo'ldimi da, ota onangga mehribon bo'ldi. chunki farzandga mehribon deydi, alloh taolo, tabiatimizga mehribon bo'ldi.

joylab qo'ygan. xohlasaga ham to'ng'iz bolam opog'im, tipra tikan yumshoqim. hamma o'zini bolasini yaxshi ko'raveradi, ablah bo'lsa ham, rasvo bo'lsa ham. shuning uchun farzandiga mehribon bo'ldimadi alloh taolo. ota onangga mehribon bo'l dedi. demak insonda tabiati yo'q bu narsa. alloh taolo buyurdi bu narsani. insonda eng allohga rahmatiga muhtoj bo'ladigan holat, tug'ilishlik payti, o'ladigan payti va qabrdan alloh taolo mana shu paytda siz

xizmatimizga rahmatini atayotgan bo'lsin. nomiga shukur. rivoyatlarda keladi, iso alayhissalom bilan yahyo alayhissalom, o'rtasi uch oy bo'lgan birodalar. iso alayhissalom, yahyo alayhissalom bilan uch oydan keyin tug'ilgan. ko'chada uchrashib qolishadi. iso aytadi, menga ey yahyo, istiqbol ayting, alloh gunohini kechirishini so'rang. siz mendan yaxshiroqsiz deydi iso alayhissalom, yahyo alayhissalomga. taozuvni qarang, kamtarlikni qarang.

yaxshi rahmat aytadi, yo'q deydi. siz menga istiqbol ayting, siz mendan yaxshiroqsiz deydi. bizchi? men albatta sendan yaxshiman. bu tilimizda aytmasa ham ichimizda turadi. ulamalar bor ekan, qaysi odam taqvoli bo'la oladi desa, ro'parasida turgan odamni shu odam mendan ko'ra yaxshiroq bo'lsa kerak deb hayotda tura olasa, shu odam inay taqvoli bo'la olar ekan. shu odam taqvoli emas. shu odam taqvoli bo'lishlikka yarar ekan. hali taqvoli bo'lmagan.

oling emas. bu kishilarda qarang bir biriga bo'lgan bir muomalasini. inshaalloh salom aytdi, yo'q, siz mendan yaxshisiz. chunki men o'zimga o'zim salom aytganman. assalomu alayya, o'zimga salom bo'lsin degan tug'ilgan kunda qayta tiriladigan. sizga alloh salom aytdi, nima dedi? vassalomu alayhi yamma urida va yamma yamuda va yamma yuva ashu hayya. yahyoga tug'iladigan kunida, vafot etadigan kunida va tiqiriladigan kunida meni salomim bo'lsin va alloh taolo salomini shunday va'da qilib qo'ydi. o'shaning uchun

o'sha aytyapti, iso alayhissalom, siz mendan yaxshisiz deydi. a men nima deganman? o'zimga o'zim salom aytganman. vassalomu alayyi, menga salom bo'lsin, tug'iladigan kunimda, o'ladigan kunimda va qaytadiladigan kunimda. men o'zimga o'zim salom aytdim, alloh sizga salom aytdi, siz mendan yaxshiroqsiz dedi. endi qaysinisi yaxshiroq? albatta, iso alayhissalom darajasi ulug'. lekin bu gaplari, yahyo alayhissalomga aytgan bu so'zlari, iso alayhissalomning kampirligi, tavoziligiga bir ishora bo'ladi.

ana shu o'rinda bir chiroyli bir she'r bor ekan. volodatga umuka bakiya mustasri ham vannasi hovlaka izhakuna sururo, fahrisli nafsika antakuna idabakau, fiyya umiy mavdiy kazohiga musruro. onang seni dunyoga yig'latib dunyoga keltirdi. yig'lab kelding dunyoga. lekin atrofingdeklar xursand bo'lib kulishdi deydi. kelganliginga. endi xaris bo'lgin, o'layotgan kuningda hamma yig'lab qolganda, sen kulib ketishlikka harakat qilgin.

endi buni hozir qilib ko'raylik da. dunyoga yig'lab keldik hammamiz. hamma xursand bo'ldi, kulishdi. ha, o'g'il bo'libdi deb, uyda o'tirganman hammasiga. endi ketayotgan kunda hamma yig'laydi. o'sha kunda kulib ketishlikka harakat qilgan. dunyoda haris bo'ldik. boyagi aytgandek, dunyo bir soatlik hayot dedik. iborat qilsak, kulib ketamiz oxiratga, inshaalloh. akalar, u vatan nariyoqda. musulmonning vatani jannat. dunyodagi vatani shu yashayotgan.

joy bo'lsa, oxiratdagi vatani albatta jannat bo'ladi. ana shu vatanga qaytar ekanda inson qanday xursandchilik bilan borishi kerak? abu hozirda hojirda o'lishligi allohga qaytishi qanday bo'ladi desa, xo'jayinidan qochib ketgan qulni tutib olib, olib kelishesa, qanday xohlamasdan keladi deydi. allohni oldiga hojir mana shunga qaytib borish edi, xohlamaydi. o'limni eslasang qo'rqib ketadi deydi. endi solihbandi allohni oldiga borishi qanaqa bo'ladi desa, o'zini ahlidan, oilasidan, uzoqda, hijronda yurgan kishi,

oilasiga qaytib kelaganda qanaqa xursandchilik mushtoqligi bilan uyga qaytib boradi. allohni mo'min bandasi allohni oldiga shunday xursandchilik bilan qaytib boradi deydi. savolni beraylik o'zimizga. agar shu o'lim hozir kelib qolsa, xursand bo'lib ketamizmi yoki qo'rqib ketamizmi? shoir shuni aytyapti. tug'ilganingda yig'lab kelgansan, hamma kulgan xursand bo'lib. endi ketayotganingda hamma yig'lab qayg'urganda, sen kulib ketadigan kishilardan bo'lgin deydi.

laysa yahya ibn zakariya va malambag'al yahadining angaquli ani xoyrim min yunus ibnu matta. payg'ambar alayhissalom aytadi, har odam bolasi borki, xato qilgan yoki xato qilishni qasd qilgan. faqat yahyo ibn zakariyo xato ham qilmagan, gunoh ham qilmagan deyildi. kun nurna adama ya'tiyomon qiyama, valaxo zambun illa ma kanamin yahya ibn zakariya. har bitta odam qiyomatda gunohi bo'ladi, faqat yahyo ibn zakariyoda gunohi. bu sahih hadislarda keltirilgan. gunoh qilmagan ekan yahyo alayhissalom.

rasululloh sallallohu alayhi vasallam.

rahid deyilyapti. yana payg'ambar u kishi. odamlarni taomlarni, har xil taomlarni yeb qo'ymaslik uchun daraxtni bakina yegan deyapti. va kiyimida oddiy dag'al, jundan bo'lgan kiyimlarni kiyib yurgan deydi. o'tib ketdi u kishilar ham. ipeh shoyiga o'ralgan podshohlar ham o'tib ketdi. bir soat deyildi birodarlar. o'sha bir soatda kim qanday yashagan bo'lsa, shu bilan o'tib ketdi oxiratga. ya'ni alayhissalom tug'ilgandan uch oydan keyin, iso alayhissalom dunyoga keldi. zakariya va ya'ni alayhissalomlar

ga da'vat qilishar edi. o'sha paytlarda banu usroilni bir zolim, haddidan oshgan tog'iy podsho boshqarar edi. u podsho o'zi fojia tog'iy bo'lishiga qaramasdan, odamlarni ko'ziga payg'ambarlarni hurmat qilishligini ko'rsatmoqchi bo'lar edi. ular bilan maslahat qilmoqchi deydi, odamlarga ko'rsatishni xolar edi. lekin aslida umuman allohni, manhashni yurishligini xohlamas edi. zohirida edi u faqat. hurmat qilib qo'yishlik. ana shu podshoni jiyani bo'ladi, bir qiz bo'ladi, chiroyli qiz bo'ladi. va

nega bo'ladi, fohisha bo'ladi. o'zini amakisiga erga tegishlikka ta'maga kirib qoladi. podshohni ayoli bo'laman, malika bo'laman degan narsa qalbiga kiradida, o'zini amakisiga turmushga chiqmoqchi bo'ladi. va uni onasi ham shijoatlantirib turadi qizini. lekin o'zini mahramiga, jiyaniga uylanishlik haromiga ana shu zakariyod yahya alayhissalomada shariatlar ham bor edi. o'zlari bilardi bu nikoh haromligini. lekin yahya alayhissalomdan ular istisno olmoqchi bo'lib, katta bir

aniyalar bilan katta dunyo matolarini olib jo'natishadi. ya'ni mana shu joyiga yahyo nima qilib bersin?

iste'ston qilib bersin, yo'l topib bersin deb jo'natadi. yaxshi alayhissalom, odamlarga xitob qilib turib aytadi, bu harom deb e'lon qiladi. endi avval indamasdan uylang'ochligi mumkin bo'lsa ham, endi uylanishligi harom bo'ladi. xalqni oldida bir fisq hujumligi oshkor bo'lib qoladi. podshoh o'zini bu niyatidan qaytaradi, lekin bu qiz bu niyatdan qarshilikda holat. bu ta'madan hali qutilmagan bo'ladi. ana shu o'zlarini fahshga to'lgan tungi majlislarning birida podshohdan

rasa raqsga tushib, o'zini xaryag'ini ko'rsatib, uni bir rag'batini oshirganda podshoh o'zini oldiga chaqirsa, yo'q deydi. faqat uylansang sen bilan boraman deydi. qanaqa qilib uylanaman? yahyo bu narsani harom dedi yu. yahyoni boshini menga ber, meni mahrim bo'ladi, keyin sen bilan birga bo'laman deydi. shu vaqtni o'zida podshoh buyurdi, yahyo alayhissalomni o'ldirib kelish deydi. askarlar boradi, yahyo alayhissalomni namozda turgan paytda kallasini olishadi, mehrobda.

qizlarda kelar ekan, yahyonning boshi bag'iyning mahriga berilgan. xonijonga quyildi, boshi pandusga solib, podshohga olib kelib qo'yilganda, ana shu fohishaga, ana shu boshi mahr qilib berildi, keyin birla bo'ldi. zakkara ariyat salom deb o'ldirish edi, quvonib ham harakat qilib qolishadi. zakkara ariyat salom rivoyatlarda kelgan ekan, zaif ekan ku, lekin bir birini quvvatlab keladi. qochib, bir daraxtni oldiga borib buyuradi, daraxt ochilganda ichiga kirib oladi. shayton shu yerda

etagidan ushlab tashqariga ozgina chiqarib qoldi. bu zaif rivoj, lekin aytyapmiz, boshqa sahih ma'lumot yo'q. bir ikkinchisini quvvatlab keladigan zaif ma'lumotlar bor. etagi chiqib qoladi daraxt ichidan. odamlar askarlarni istab topa olmasdan, qaytmoqchi bo'lib turgan paytda iblis odam suratga kelib, havo etagini ko'rmayapsizlarmi? manoni ichiga bekinib oldi sehri bilan. aralaylar deydi, arillab, zakariy alayhissalom deydi, mana shu daraxtni ichida shahid qilishadi. alloh taolvoni payg'ambarlarga bergan ibtilolariga e'tibor beray

rasululloh aytadi, yu butalan maru ala qodari diniy, kishi imoniga qarab, dinini miqdoricha imtihonga uchratilinadi dedi. ya'ni bu kishilarni imoni cho'qqida edi. ularni allohga bo'lgan imoni kuchligida, imtihonni ham ularga kuchligi keldi. la yukallifullohu nafsan illa husayha. alloh taolo insonni toqati ko'tarilmaydigan narsaga hech qachon taklif qilmaydi. bu ikki payg'ambar mana shunday

shunday qatn qilindi. xuddi shu davrni o'zida uchinchi payg'ambar tirik edi. bu iso alayhissalom. inshaalloh payg'ambarlar qissasini keyingi darsda mana shu iso alayhissalom qissasini aytish deb ham nahos yetkazgan bo'lamiz. alloh qobiq qilsa, keyingi jumada iso alayhissalom qissasini gaplashamiz. assalomu alaykum va rahmatullohi va barakatuh.