12) XAMZA ROZIYALLOHU ANHUNING ISLOMI

payg'ambarimizga ular tomonidan amr qilindi. payg'ambarimiz so'rasinlar, da'vatni oshkor qilarkan, u zotning da'vatiga asosan kambag'al, faqir bechoralar iymon kelishdi. boylar, kiborlar, zod olganlar iymon kelishligi juda bir qiyin bo'ldi. o'jarli qilishdi. buni albatta sababi bor edi. qurash, mana aytdik, arab qabilasi edi. arab tilini juda yaxshi bilishardi. ular iloh karimasini ma'nosini juda yaxshi tushunishardi.

ular birgina fayz bo'lmasa, la ilaha illalloh kalimasini qaytarib qo'yishligi tili bilan qiyin emas edi. lekin bu kalimani aytgandan keyin, ular shu kalimani ma'nosini tushunganligi uchun, uni javobini berishga qiyin bo'lganligi uchun aytishmadi. chunki iloh degan so'z ular uchun juda bir aniq ravshan kalim edi. ular allohga, oxiratga, hisob kitobga bo'lgan iymon ulardan mutlaqo

itoatni talab qilardi. shuning uchun o'zlari odatlanib qolgan, o'zlari odatlanib qolgan gunoh mas'uliyatdan biror kun xoli bo'lmagan hayotini o'zgartirishlikni xohlashmadi. chunki ular aytdik, mana o'zgar xalq bo'lgan, qaysar xalq bo'lgan, bir gapida tura oladi. agar shu kalimani aytsa, endi bu kalimaga javob berish kerak. shuning uchun ular bu kalimani qaytarmagan. odatda o'rganib qolgan ishlaridan tinchlikni xohlashmadi, nafsini sindirishlikni xohlashmadi. shuning uchun boylarni

yoki kiborlarni imonga kelishligi qiyin bo'ldi. abubakir siddiq roziyallohu anhu qur'onni birinchi bo'lib oshkora tilovat qilgan kishilardan bo'ldi. abubakir siddiq roziyallohu anhu xurash jamg'iga turganida ka'batullohning oldiga bordi. baland ovozi bilan qur'on o'qishni boshladi. u xurashning obro'li, said kishilardan bo'lishiga qaramasdan, xurash uni qattiq kalta iladi. yuzlaridan qoniqdi, hatto

yuzini oqqan qonni ko'pligidan u kishini kimligini tanib bo'lmasin. qur'onni oshkor o'qiganlarda, mana payg'uniy rasululloh da'vatini oshkor qilgandan keyin, bir qancha marta qurayish payg'ambarimizni bu ishidan qaytarishlikka harakatlar qildi. qaytarolmaganidan keyin ochiq dushmanlik, ochiq aziyat berishga o'tdi. qur'onni qurayishga oshkor o'qib bergan kishilarda yana bir bittasi, birinchilardan o'qib berganlar, bu ibn mas'ud roziyallohu anh.

abdulloh ibn ma'sud roziyallohu alayhi vohimni hayotida bir oriq, nimjon kishi edi.

yurishdi. shunda payg'ambar assalom uning oyog'ini ingichkaligidan kulasizlarmi? allohga qasamki, ibn mas'udning bitta oyog'i alloh taoloning huzurida uxud tog'idan ko'ra og'irroq bo'ladi. mana shu nimjon bo'lgan o'shanaqa bir arvohi zaif kishi qurash jamlanib turganida ka'bani oldida ar rahman surasini boshladi. bismillahir rohmanir rohim, ar rahman allamal qur'an. ovozini chiqarib boshlaganda qurash ibn mas'ud nimani o'qiyotganligini

shuni tushungandan keyin, shunday turishdi da, endi abubakir, said bo'lgan abubakirda tepkilagan qurash, qanday kambag'al bechora bo'lgan ibn masruqni urmasin. tepkilab tashlashdi. ular uni urishar ekan, tepishar ekan, to'xtamasdan arrog'idan so'rasin oxirida. to o'qib bo'guncha tepishdi. u ham to'xtamadi, oxirigacha o'qidi. allohni kalimasini oshkor o'qib qo'yganligi mana shunday azob, aziyat. ulardan pul so'ragani yo'q, ulardan boshqa narsa talab qilgani yo'q. bor yo'g'i, allohni yakka deb qo

naybi bo'ldi. qurash, albatta, bu ularni orasida paydo bo'lgan holatdan norozi edi. ularni va bobolarini adashgan, ibodat qilayotgan sanamlarini hech narsa emas deyotgan muhammad alayhissalomni abu tolibning himoyasi ekanligini bilishdi, abu tolibni oldiga kirishdi. nabiy assalom, mana o'tgan darsimizda aytib o'tdik, o'zini urug'ini yig'ib turib, ularni dinga da'vat qilmoqchi bo'lgan paytda,

abdulla xalq qo'limizdan turib, ey muhammad, agar yana diniy haqida gapirmoqchi bo'lsang, to'xta to'g'ri.

eng yaqin kishisi. yana diniyni gapiradigan bo'lsang, biz bu narsani eshitmaydi, xohlamaymiz. agar sen gapi, ey muhammad, aytayotgan gapingda turib oladigan bo'lsang, bizga, ya'ni bizni urg'umizga butun qurash qarshi bo'ladi. butun qurash emas, butun arab qabilalarini qarshi bo'ladi. ularni hammasi bilan urishgani bizni toqatimiz bo'lmaydi. sen bizga olib kelgandan so'ng, juda bir yomon narsa bo'ldi. so'ngra ana shu yig'ilib o'tirgan, banu hoshu murg'aga qarab, abdulloh

avvalo aytdiki, agar o'zimiz buni tiyib qo'ymasak hozir, boshqa habillarni tiyib qo'yadi. qo'shimcha bizni ruhimizga hammasi dushman bo'lib ketadi. tiyib qo'yaylik buni deb. payg'ambarimiz abu lahabni bu gapidan keyin mana birinchi majlisida, agar ketishinglar xohlasanglar, ketishinglar mumkin deb javob berdi. birinchi kundan boshlab da'vatini to'qnashuv bilan boshlashligini xohlamadi. javob berdi. keyingi majlisda mana aytdik, ularni abu lahabsiz chaqirib, bittama bitta da'vat qildi.

abu lahob payg'ambar assalomni yomon ko'rmas edi. payg'ambar bo'lgunga qadar. payg'ambarimizni juda yaxshi ko'rar edi. yaxshi ko'rganligini bitta dalili. payg'ambarimiz assalom tug'ilganida, ana shu doirali qilganlardan bittasi abu lahobning cho'risi suvoiva ismli ayol edi. abu lahobning cho'risi suvoiva payg'ambarimiz tug'ilganda yugurib chiqib turib, saida abu lahobga aytdiki, e saidim, siz jiyanli bo'ldingiz. uyingiz abdu

abdullohdan bitta yodgorlik qoldi deganida, xursand bo'lganidan, haligi cho'ri ayolga ozod sanab yubordi. so'yinchisiga qumni ozod qilib yubordi. payg'ambarimizni shunday yaxshi ko'rar edi. lekin dinni olib chiqqan paytda dushmanlik qildi. nima uchun? chunki yuqorida aytib o'tdik, hali iloh kalimasini bilgan abdulloh ham, payg'ambarimiz shu gapni deb turib olsa, uni iqtisodiga, uni havoya xohishlariga zarar yetkazar edi. u ham nafsini tiyishi kerak, u ham bir qandaydir bir. o'zini.

mayil istaklardan voz kechish kerak, uni shaxsiy manfaatlariga ziyon yetkazib qo'yishligini tushunganidan keyin, o'zini amakisi qarshi chiqdi. payg'ambarimiz sulton assalom ana shu urug'ni da'vat qilib birma bir gapirar ekan, amakilaridan mana to'rtta amakisi payg'ambarimiz sulton assalom zamonida tirik bo'lgan. payg'ambarimizga vahiy kelganda to'rtta amakisi tirik bo'lgan. kattasi abu tolib, abu lahab, abbos va hamzal. ikkitasi kofir bo'lgan, ikkitasi islomni qabul qilgan. abu lahab dushmaniga nochiq e'lon qildi.

abbos bilan hamza javob bermadi. faqatgina abu tolib aytdiki, ya'ni o'lik ekanda payg'ambarimizni doim himoyasida ushlab turishligini o'g'li abu tolibga vasiyat qilgan edi. abu tolib otasiga bergan ahdida turib aytdiki, men jiyanim abdulmutolibni dinidan chiqa olmayman. lekin himoyamdan chiqa olmayman. lekin sen ey jiyanim, boshlagan ishingni davom et, ollohga qasam

to men tirik ekanman, sen meni himoyam bilasan dedi. abu lahab yana qarshi chiqib, abu tolib bu urug'ni kattasi edi. bundan kelib chiqdiki, butun urug' abu tolibni gapiga sukut bilan rozilik javobini berdi. payg'ambarimizni banu hoshim hikoyamasida ekanligi aniq bo'ldi. payg'ambarimiz da'vatni oshkor qilishligini, quvvatini siri shunday edi. butun urug' payg'ambar assalomu alayhi vasallamning himoyasida edi. payg'ambarimiz o'zi asli birovni himoyasiga muhtoj emas. alloh

subhanahu va taolo o'zi himoya qilib oladi. lekin ummatlariga dars bo'ldi. payg'ambarimizni himoya qilib turadigan bitta odamni bor, da'vatni bemalol qildi. bu ham sabablardan bittasi edi. shundan keyin payg'ambarimiz sallallohu alayhi vasallam ko'chalarda, bozorlarda, yig'inlarda, valimalarda, qayerda da'vat qilishni iloji bo'lsa, bor ovozi bilan, ey odamlar, la ilaha illalloh deylar, jannatga kirasizlar. ey odamlar, la ilaha illalloh deylar, najotga yetasizlar.

e odamlar la ilaha illalloh deylar, butun arablarni ustidan said bo'lasizlar deb.

endi shuning uchun nima mulohaza qilishimiz kerakki, da'vatni payg'ambarimiz so'rasalar nima bilan boshladilar?

sen do'zax qilsan, aroq sotasan. sen nobeynamassan, yeganing xoram. sen ro'za tutmaysan, seni ichganing xoram. man aytdim ku, da'vatni ham kimni o'rganamiz? payg'ambarimiz so'rasalar.

yegan ichgani xoram bo'lgan, fosiq bo'lgan kofirlarni payg'ambarimiz xushxabar bilan da'vat qilyaptilar.

ro'parangizda bitta odam tursa, namoz o'qimaydigan bo'lsa, nimadan boshlaymiz biz? yoshlar. sen tochniy duoying ijobat bo'lmaydi. seni qilgan ehsoningga kir bo'lmaydi. seni qilgan duoying ijobat bo'lmaydi. nimaga? sen namoz o'qimaysan. bir odam badbashara bo'lsa, shu yuzida kichkinagina bir chiroyli holi bo'lsa, shu holidan boshlash kerak. holingiz chiroyli ekanmi desangiz, keyin gapingizga keyin quloq soladi. bizda hamma yog'i tekka, shu bitta benomas aybi bor yo'g'i.

shunga sancha emas. uni ehsoniga kirib bo'lmaydi, a? nimaga desa, masjidga chiqmaydi u. uni iftoriga kirib bo'lmaydi. nimaga? tanovaga chiqmaydi u. payg'ambar sizlar, ularni bezitib da'vat qilyaptimi? yoki ularni rag'batlantiribmi? ana shu namoz o'qimaydigan, ich yoq deganda, akalar, qachon qarasa uni do'zaxaligi, yegani xoramligini gapirganini eshituv, o'rganigidan chi, qattiq ketgan mard. endi bitta odam kelib turib aytsa. birodar, sizda aniq jannatda joy

siz bor siz uje desa. birodar siz jannatiligingizni bilasizmi da endi. xitiydi. keyingi gapiga qiziqib qoladi e to'xta. hamma meni do'zaxov hukm qilardi yu, bu nimagadir meni jannatiligim aytyapti, nimaga uni deyapti desa. alloh haqida nima deysiz desa, la ilaha illalloh deydi. ana, paymosu salomat ekanlar, kim haligi ixlos bilan bir marta la ilaha illalloh desa, albatta jannatiy degan. hujjod bormi? hujjod bormi?

benamoz odamni amallari qabul emasligiga hujjat ham bor. uni aytmay turing hozir. payg'ambar muhammadun rasulullohga nima deysiz desa, muhammadun rasululloh borib, bo'ldi, jannatda, jannatda joy bor bunga. ishlab yuboringlar, javob joyi bor unga. modomiga shirk keltirmasin. qaranglar, payg'ambar rasululloh nimani boshlayaptilar? tanqidga chaqiryapti bor yo'g'i. allohni bitta deb qo'y, yetadi. hali namoz, ro'za, boshqa amallar yo'q hech qaysisi. biz hali u karimani tushunmagan odamga

boyga aytayotgandek, ikki yarim metr dakadan sal o'g'riysan, pocheni shimalaysan, unday qilasan, bunday qilasan, hali u iloh kalimasini la ilaha illallohda tushunmagan odamga gurjit qilib tashlaymiz bizni tilda. en aka qo'y deydi, shu odam bilan gaplashmay deydi. kimni istab keladi u? uni cho'chitadigan odamdimi yoki uni qiziqtira oladigan odamdimi? agar voyga davlat qilishlik kerak bo'lsa. qurash.

payg'ambar sultonovning bu ishida albatta norozi edi. abu tolibning oldiga kelishdi. iye abu tolib, sen himoyangga olgan jiyaning bizni qiyin ahvolga solib qo'ydi. uni tinchitib qo'y, yo bo'lmasam himoyangni ol, biz o'zimiz tinchitib qo'yamiz. abu tolib ularga chiroyli javob berib, ularni chiqarib yubordi. so'ngra davlatda davom etdi. abu tolibning oldiga qurash yana keldi. jiyaningni, bizlarni adashgan,

ularimizni haqorat qilishidan, adashgan deyishligidan, bizni haqorat qilganligiga sabr qila olmaymiz. e abu tolib, oramizda fitna bo'ladi, jiyaniga sabab bo'ladi, tegib qo'y jiyaniga. abu tolib o'zini urug'i bilan, qurashning boshqa urug'lar o'rtasida fitna bo'lishidan qo'rqib, o'zini qabiladoshlar, o'zini urug'ini chaqirdi. so'ngra, e jiyanim dedi, qurash bilan bizni oramizda fitnaga sabab bo'lmang. bu ishingizni to'xtatin.

bu katta bir musibatga sabab bo'ladi.

aytdiki, qarindoshchilik, urug'chilik hamiyati qo'zib turib, ey muhammad, ola halolimizni so'ksang ham, bizlarni bobolarimizni adashgan desang ham, seni himoyamizdan chiqarganmiz dedi.

banu hoshim payg'ambarimizni himoyasiga olishligini unga e'lon qilishdi. payg'ambarimizni da'vatdagi quvvatini siri sababi shu. lut alayhissalom mana tarixga murojaat qiladigan bo'lsak, ibrohim alayhissalom lut alayhissalomni sadom qavmiga da'vat qilishlikka yuboradi.

hamma yer yuzlarini hech kim qilmagan, fahsh badjavozlik bilan shug'ullanadigan bo'ladi. lut alayhissalom kelib ularni allohga da'vat qilgan, lekin ular kelgindi bo'lganligi uchun, himoya qiladigan qarindosh urug'i, qabiladoshlari yo'q bo'lganligi uchun mensishmas edi, to'g'atishmas edi. shunda uyiga farishta, uchta farishta keldi lut alayhissalomni. yigitlar ko'rinishida. shunda ana shu badjavoz bo'lgan qavm eshikdayda turganida, ularni insofga chaqirganida,

ular gapiga xulosa olishmadi. shunda aytdiki, qola lavanna li bekum quva, avaviy ila ruqli shadid, o'zini ojizligini himoya qiladigan birorta odam yo'qligini shu qabilani ishida. o'ylab turib aytdiki, lut dedi, qani endi, sizlarga kuchim yetsa yoki kuchli bir suyanchig'im bo'lsa, ya'ni ishangan odamim yo'qda deyapti, yolg'izman deyapti. lut alayhissalomdan keyin kelgan hamma payg'ambarlar kuchli qabila

katta ulug'lardan chiqdi. toki shu payg'ambarni himoya qiladigan o'zini qarindoshlari ulug'lari bo'lsin.

shundan keyin payg'ambarimiz so'z salom, hech ikkilanmasdan da'vatida davom etdilar.

qurayishni abu tolibdan kutgan maqsadiga yetisha olmagandan keyin, yana bir ajib, g'arib bir ta'kidlik bilan kelishdi.

e abu tolib dedi, mana amor ibn valiydi. amor ibn valiydi ismli bir yigit, nihoyatda bir kelishgan, basavvat, chiroyli, nasl nasabli, puldor bo'lgan bir yigitni olib kelib aytishdiki, mana amor ibn valiydi. shuni sen ol o'zingga. o'g'il qilib ol, muhammadni bizga ber dedi. agar bitta o'g'limdan mahrum bo'lib qolaman deyotgan bo'lsa, mana senga o'g'il dedi. deganda, abu tolib aytdiki, ajib dedi taklifinglarni, g'arib dedi. men, siz.

sizlarni o'g'linglarni olib, himoyamga olib tarbiya qilayu, o'zimni bolamni sizlar so'yib olishlari uchun qo'linglarga topshirib qo'yaymi dedi.

ajoyib taklif bo'ldi. bunga ham rosa bo'ladi. shunda qurash nihoyatda bir qiyin ahvolda qoldi. payg'ambarimizga gapini o'tkazadigan, a maksi, hech bir orqaga chekinmayapti. payg'ambarimizni topshirishni baholamayapti. ikkita yo'l turadi. qurash yo payg'ambarimizni bahs qilib, hujjat dalillashib turib, fikrdan qaytarishlik yoki ikkinchi nimasi, holati urishligini. shunda qurashning eng bir hurmatli ko'ziga

ga ko'ringan kishilardan validimni mug'ira, xolidimni valid roziyallohu anhuning otasi.

validni payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallamni oldiga, payg'ambarimiz bilan bir bahs qilishlik uchun jo'natishdi.

payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallam ka'batullohni oldida o'tirar ekanlar, valid keldi. e muhammad, e jiyanim, nima ish qilyapsiz? bobolarimizni adashganlarga chiqarding, sanam butlarimizni so'chding.

bolalarimizni ahmoqqa chiqardik. qonunni o'rtasiga fitness oldik. endi har qanday odamni hayotda bir qilayotgan ishidan maqsadi bo'ladi. volididdin muxira shunga ishora qilib aytyaptiki, ey muhammad, agar bu qilayotgan ishing kasal bo'lib qolganligi uchun bir kasal sababli shu ishni qilayotgan bo'lsang, bir og'iz ayt, pul to'playmiz, dunyodagi eng yaxshi tabiblarni olib kelamiz, seni davolasiz.

yo'q, agar bu qilayotgan da'vatingdan moli dunyo orttirmoqchi bo'layotgan bo'lsak, uni ham ayt, pul to'plab beramiz, ichimizdagi eng boy odam sen bo'lasan.

ya'ni validimni muxirani o'lchovi dunyo, payg'ambar so'z salomni o'lchovi oxirat.

payg'ambarimiz so'z salom validimni muxiradan bu so'zni kabini oldida jim eshitib o'tirar ekan, valid davom etar edi, payg'ambar so'z salom gapini bo'lmasdan eshitib turdi.

bu ana shu bahsni, suhbatni odobi. bu kofir, ahmoqona gapni gapiryapti, lekin payg'ambimiz sulton salomat odobini ko'ringki, gapini bilmasdan jim eshitib o'tiribdilar. qilgan takliflarni uchinchisi, agar el muhammad sen sharafni xohlayotgan bo'lsang, oramizdagi eng sharafli kishi sen bo'l. agar xohlasak, makkani saidi deb seni tan olamiz. agar mulkni podshohligini xohlayotgan bo'lsang, uni ayt,

makkaga podshoh bo'l, bunga ham rozimiz. yo agar ayollarga yetmoqchi bo'layotgan bo'lsang, ayollarimizdan xohlaganchasi, xohlaganingni, senga xohlaganchasini nikohlab beramiz. ya'ni payg'ambarimizni mana shu da'vatini to'xtatishligi uchun qanaqa shart bo'lsa, ular ko'nishyapti. ya'ni yuqorida aytilsa, sog'lik, mol u dunyo, hurmat, podshohlik xotin. qisqa qilib aytsak. shuda endi dunyoda bir dunyo g'amida yashayotgan odamda ku aytadigan

maqsadi. payg'ambarimiz so'z sallallamga mana shu narsani o'zlari taklif qilishyapti. lekin ko'ringlarki, payg'ambar so'z sallallamni javobi qanday bo'ldi? unga oshcha gapirib o'tirmadilar. qur'on ro'yxatlarini o'qib berdi. ya'ni shu javoblardan shunday dars olamizki, bizda shunaqa da'vat bo'ladi ba'zida, shu en'alarimizni eshitib qolamiz. namoz o'qisang, qalbing toza bo'ladi. davom ettiringlar. ishing yurishadi. odamlar orasida

davomatga kelsanglar ko'p. ko'p. lekin o'sha niyatdan namoz o'qiydi, ish yurishmaydi. o'sha maqsadda mashqga chiqadi, katta murohmat qilavermaydi. endi nima qiladi? tashlab qo'yadi. dinni dunyo matosiga yetishlik uchun amalga kirishayotgan bo'lsak, bu din emas. chunki allohni roziligi uchun qilinadi. bir ish yoki allohni roziligi uchun

tashlanadi bir ish. biz nima qilaylik yoki nimani tark qilmaylik, allohni roziligida boshqa maqsad bizni qiziqtirmasligi kerak. haqiqiy muxlis kim? shunday odamki, uni birov maqtasi ham baribir, uni yomonlasi ham baribir. kim uchun qilyapti? alloh uchun qilyapti. riyokor odam. qilgan yaxshiligini odamlar bilmasa, sen odamlardan minnatdorchilik bilish uchun, ko'rish uchun qilayotgan bo'lsang, bu rio bo'pti, bu shuk bo'pti, kichkina.

kichkinadi. bunaqa ishni qilmaslik kerak. payg'ambarimizga, agar shu diniydan maqsading dunyo bo'lsa, hammasini beramiz deganda, payg'ambar so'zidan ochiq ravshan, bundan biror bir dunyo matosini ko'zdan berganligini aytib o'tdilar. payg'ambar so'zidan valet gapini tugatgandan keyin, e amakil dedilar. gapingizni tugatdingizmi? ha, tugatdim. endi mendan eshitding. payg'ambarimiz so'zidan qur'on oyatlaridan, fustu'yilat surasidan bir qancha odam o'qib berdi.

ha min, tanzilun minar rahmanir rahim, kitabun fusilat a'yatuhu qur'anan arabiyyan liqomiga a'lamun, bashirov va nazirov, fa a'rozu aksaruhu fahm la yasmarun, to fa in a'rozu faqul anzar tukum, soiq ota misli, soiq ota adi va fomut oyatiga cho'qib berdi. mazmun quyidagicha. birinchi marta valididdin muxira qur'on oyatlarini hech kim chalg'itmasdan,

bolalari bo'linmasdan diqqat qilib eshityapti. bu arab. arab tilini zo'r biladi, sherni zo'r biladi, kohimning sehrni farqiga boradi. birinchi marta da'vatni xotirjam eshityapti. homiy. ushbu qur'on mehribon va rahimli alloh tomonidan nozil qilingandir. u biladigan qavm uchun mu'minlarga xushxabar beruvchi va kafillarni azobdan ogohlantiruvchi arabiy qur'on holida nozil qilinib,

oyatlari mufassal bayon qilingan kitobdir. bas, kofirlarning ko'plari uning oyatlari haqida tafakkur qilishdan yuz o'girdilar. demak, ular eshitmasdilar. oxirgi o'qigan oyat shu bo'ldiki, bas, ular, ya'ni makka mushuklari mana shu tafsilotlardan keyin ham yolg'iz ollohga iymon keltirishdan yuz o'girsalar, u holda ayting, men sizlarni xuddi od va samud qabilalarini urgan chaqmoqqa o'xshagan bir chaqmoq halokatdan ogohlantirdim. shu.

shu joyga yetganda, valet irg'ib turdi da, payg'ambar sultonovni og'zini qo'li bilan to'sib, bas, bas yetadi ey muhammad. qarindosh urug'chiligimiz hurmatda, o'qima, yetadi bas dedi. chunki od qavmi, samud qavmiga kelgan balo, senlarni boshingga keladi degan joyida shu baloda kelishdan qo'rqib ketdi. chunki payg'ambarimiz sodiqul amin bo'lganlar. hech qachon yolg'on gapirmaganlar. shuning uchun ishangdan ta'sir qildi da unga qur'oni. shunday turdi da, og'zini to'sib, bo'ldi, bo'ldi o'qima dedi. demak, bir inson

manga islom yetkazilishi, har xil laqablar qo'yilmasa, har xil suratlar qo'yilmasa islomni ustiga, islom sof holda gapirilsa odamlarga, odamlar islomga iqbol qilib keladi. har tomondan har xil tuhmatlar, har xil bir bo'htonlar qilib turib, islomni suratini qulay qilib ko'rsatiladi, odamlarni ilinni tushunmaganlari, islom shunaqa yomon narsani kimdir gumon qiladi. islomni o'zini qo'yib beraylik da, tushunishlikni, o'qishlikni. rostini so'rasalar, sajda oyatigacha o'qidilar da,

sajdani qilib turib, ey amaki, meni sizlarga aytadigan gapim shu dedilar.

valid birinchi marta qur'onni eshitdi, xotirjam. qur'on unga ta'sir qildi. nabiy assalom aytadilar, inna la minal bayan la sehro. albatta, chiroyli bayonda odamga ta'sir qiladigan sehr bor. bir odam so'zli usto bo'lsa, notiq bo'lsa, gapirib turib odamni sehrlab qo'yishi mumkin. endi qur'on qanday ta'sir qilmasin odamga? odamni so'zi shunday ta'sir qilib turgan paytda. validim nima bo'lganlar? qur'ashni oldiga qaytib borganida ular validni

yuziga qarab turib, allohga qasam. bu ketayotgan yuzi bilan qaytib kelmayapti dedi. ya'ni ketayotganda boshqacha ketuvdi, kelayotganda boshqacha. e valid, nimani olib kelding bizga muhammadni oldida? valid ularga qarab turib, mashhur so'zini aytdi. uning so'zida halovat bor. uning lafzida tilovat bor. uning yuqorisi osmonni tutgan, osti esa yerni mahkam tutgan. uning so'zlari oliy bo'ladi. undan hech kim

oliy bo'lolmaydi. arab edi, she'rni tushunar edi. she'rmasligini tushundi. bu kalimani yerga tomir makkam yopishgan. bu kalimani ustida osmonga ulanganligini tushunib, undan hech qaysi kalima oliy bo'lmasligini tushunib turib, shu gapni aytganida, e, intafaha sehru. seni sehrlab qo'yibdi yu, dedi. har bitta payg'ambar o'zini zamonidagi odamlarga mo'jiza ko'rsatgan bo'lsa, shu mo'jiza ana shu qavm, qaysi soha

da rivoj topgan bo'lsa, o'sha sohada bo'lgan. musa alayhissalom zamonida sehrda kuchayib ketgan odamlar, alloh taolo musa alayhissalomga shu boqda mo'jiza berdi. qo'lini shunday qo'njiga tiqib chiqarganida, qo'li quyoshdek oppoq bo'lib chiqdi. asosini yerga tashlaganida, ilonga aylandi. shu sehr borasida ustun bo'lib musa alayhissalos. iso alayhissalom zamonida meditsina, tabobat rivojlangani, juda ko'p kasallarda dorisini topishgan edi. endi iso alayhissalom davolanmaydigan pes, kar, ko'p

shu soha shollarni yollab olardi. hatto to'rtta joyda o'likni tiriltirib bergan.

demak har bitta payg'ambar o'zini qavmiga, shu qavm qaysi sohada peshqadam bo'lsa, mo'jiza kelgan. arablarni musobaqasi lug'atda so'zlaydi. sherda musobaqa qilar bo'ladi. o'sha paytda ham, hozir ham, bundan keyin ham arab tilidaqa go'zal til bo'lmaydi dunyoda. yaxshilab bilib olaylik. chunki arab tili qur'on tili, arab tili jannatiylarda tili. arab tiliga dunyodagi hech qaysi til barobar bo'la olmaydi.

endi ular tilda musobaqa o'ynaganligi uchun qur'on qulog'i shunday bir mo'jiza bo'lib keldi. shuning uchun aytyapti da, uning so'zida halovat bor, lafzida tilovat bor, yuqorisi osmondan tutgan, osti esa yerni mahkam ushlagan, uning so'zlari oliy bo'ladi, uning so'zidan hech narsa oliy bo'lmaydi. e vali? otabob endi deydi, qaytaymisan a? deganida, axir muhammadni gapi bor yo'g'i bitta sher ku deganida aytdiki, e qavm dedi.

she'rni sizlar menchalik bilmaysizlar. u she'r emas uni gapi. ular, ha bo'lmasam koxun dedi. koxunda ham kimligini bilaman, qiladigan harakatlari, pichir pichirlarni bilaman dedi. a undasi majnun deb ko'rishdi. yo'q, u jinni odamni, majnun odamni gapi, qiladigan harakati, o'zini tutishi hammamizga ma'lum. muhammad jinni emas dedi. ular, unda sehrgardi deyishdi. yo'q, u sehr ham emas dedi. qurash, e vali, sen bizni qiyin ahvolga

nima deymiz endi uni dedi. nima deyishimiz kerak muhammad haqida deganida, vali aytdiki, ey qon dedi. so'zimga quloq solasizlarmi? ha gapirdim. uni gapi haq dedi. chunki qur'onni eshitdi, haqligiga qalbi taskin topdi, tushundi, angladi. u haq, unga ergashinglar dedi. ular aytdi, hargiz ota bobomizni dinini tark qilib, unga ergashmaymiz dedi. boshqasini gapirdi. vali

agar ergashlikdan bosh tortsanglar, ikkinchi narsani tanlanglar. ikkinchi narsa, uni teg qo'yinglar. o'z holiga qo'yib qo'yinglar. allohga qasamki, men undan eshitgan so'zlarni buyuk natijasi yaqinda ko'zga ko'rinadi. teg qo'ylar uni. agar boshqa arablarga chiqsa, uni o'ldirishvorsa, qutilasizlar. yo agar g'olib bo'lib ketsa, ular ustidan aziz bo'lsa, uni azizligi, uni sharafini kuch quvvoti, sizlarniki, chunki u ham qurashdan dedi. hikmat bilan gapiryapti. teg qo'yib beringlar desa,

unga ham rozi bo'lishi mumkin. validimni mug'ira oyatlarini anglab tushunganidan keyin, o'zini qalbini islomga, hidoyatiga sabab bo'lishiki imkoniyat bo'lib turib, yuz o'girdi. endi uni ham qabul qilmasanglar, nima deyman? unga biror bir so'zni nisbatlash kerak bo'lsa, sehrgar deylar. o'sha to'g'riroq bo'ladi haqiqatga, dedi. chunki uni gapini eshitdilar, odamlar nima qilyapti? sehrlanib qolyapti. sehrgar deyishdi.

qavmini islomiga, iymoniga sabab bo'lishlik baxtiga yetadigan holatda yuz o'girdi. alloh taolo u haqida qur'onda oyatlar nozim qildi.

kayfa qoddar. summa qutila kayfa qoddar. summa nadar. summa abasava basar. summa adabaravos taqvar. faqola inha'da illa sehrunga o'sar, inha'da illa qovlulbashar. alloh taolo aytdi, sauslihi saqar. e muhammad, men so'qqabosh holida yaratgan kimsani o'zimga qo'yib bering. men, unga keng, mo'l moli davlat va doimo yonida

hoziru nozir o'g'illarini ato qildim. yana unga hayotni barcha ne'matlarini qulay oson qilib qo'ydim. so'ngra u yana ziyoda qilishimni ta'ma qilur. yo'q, uning bu ta'masi behudadir. chunki u bizning oyatlarimizga qarshilik qilguvchidir. yaqinda men uni bir xarsang toshga, ya'ni o'tib bo'lmas bir to'siqqa duchor qilajakman. chunki nima sababdan? alloh taolo validovni muxira bergan hamma ne'matini sanadi, boy qilganman.

o'g'illarni berganman, hayotda hamma qulayligini berganman, oyatni eshitib turib, haqligini tushungandan keyin dushmanlik qildi.

chunki u qur'onni eshitgach, bu ilohiy kitobga qanday tuhmat qilish to'g'risida o'yladi, reja tuzdi deydi alloh. xalok qilingur, qanday reja tuzdi ya? yana xalok qilingur, qanday reja tuzdi ya? so'ngra u o'ylagan rejalariga qaradi. so'ngra qur'ondan biron ayb topa olmagach, peshonasini tirishtirdi va aftini burishtirdi. so'ngra haqidan yuz o'girdi va kibr havo qildi. bas. u aytdiki, bu.

bu qur'on allohni so'zi emas, balki faqat avvalgilaridan naql qilinayotgan bir sehrdir. bu faqat basharning so'zi, dedi. alloh nima dedi? yaqinda men uni saqarga, jahannamga kiritajakman. uni o'zi haqida g'oyatlar tushdi. chunki haqni ko'rganidan keyin, bilganidan keyin, inkor qilganda odamni ahvoli mana shunday bo'lishligi kerak edi. hech qaysi bu qurashni qilgan ishlari foyda bermagandan keyin,

keyin endi ochig'idan ochiq payg'ambarimiz s.a.ga ozor berishga tushdi.

payg'ambarimiz s.a. kavani oldida o'tirgan, qulashni oldini o'tar ekan, tavof qilishni boshlardi.

ey qurash, ko'zlari ko'r bo'lsin. men sizlarni ustilarga so'yilishini kiyiladi deb olib keldim dedi. bir og'iz gapiga qurash cho'chib ketdi. shunday turdi domladidan, ey muhammad, bizni kechirib qo'y, sen halim odamsan, seni haqqingni hurmatini, haqqingni joy qo'ymadik, hurmat qilmadik, bizni kechirib qo'y dedi. payg'ambar so'ysalar indamadilar da, uyga qarab ketdilar. qurash o'tirib, o'ziga kelgandan keyin, ey, to'xtanglar, bir og'iz gapiga cho'chib ketdingmi? ertaga kelsin, ertaga bundan ham qarab ketdim.

haqorat qilamiz deyishdi. ertasi kuni payg'ambarimiz tavoq qilgani kelganlarida, boyagi kishilar atrofiga shunday kelishdi da, biri yelkasiga turtdi, biri kiyimidan tortdi. e senmi bizni qo'rqitgan? senmi bizga bir zabiqni olib kelaman, so'lishini olib kelaman degan, turtib turishdi. payg'ambarimiz urishni boshlashdi. rahmatan lila alamin bo'lgan zol birodalar jannatga kiringlar degan kalimani aytganiga uchun ozod chekyaptilar. dunyo so'ragani yo'q. amalini so'ragani yo'q. alloh deylar, jannatga kiringlar deb shunday oziyat

zafar bo'ldi. fotima onamiz bu manzarani ko'rib turgandilar. kelib otasiga yordam bermoqchi bo'ldi, lekin zaifa. yugurib abu bakr sivilni oldiga bordi. abu bakrga holatni aytganda, abu bakr tezlik bilan keldi da, payg'ambarimizni ulardan himoya qilmoqchi bo'lib, ey insof qilinglar, rodim alloh deb qolgani uchun o'ldirib yuboraverasizlarmi? payg'ambarimizni qo'yib, endi abu bakrni urib ketishdi. abu bakr shunday qattiq kalta yarashdiki, hushidan katta yiqilib tushdi. uni o'ldi.

deb tashlab qo'yishdi. abu bakimni ko'tarib uyiga olib borishdi. uch kundan keyin o'ziga keldi. o'ziga kelib birinchi gapirgan gapni, rosulullohga nima bo'ldi? rosululloh tinchmi deb so'radi. onasi, a muhammadni qo'y, o'zingga qara bolam desa, olloga qasam, ovqat ham yemayman, suv ham ichmayman. meni muhammadni oldiga olib boringlar dedi. olib borishgandan keyin, payg'ambarimizni tinch omiligini ko'rgandan keyin uyiga qaytib keldi. payg'ambarimiz sallallohu alayhi vasallam

du. ka'bani oldiga kelar ekan, abu jahl bor bo'lgan bir majlis turardi shu yerga. majlisda abu jahl bor edi. navitsiyalar aytganlar, har bitta ummatni fer'auni bo'ladi. bu ummatni fer'auni abu jahl degani. amriddin hashon o'zini. qurash uni zo'r zo'r fikrlab chiqqanligi uchun abu hakam hikmat otasi deyishar edi. payg'ambarimiz abu jahl, johilligini otasida qo'yadi.

payg'ambarimizni assalom tavof qilishni boshlaganda, hali payg'ambarimiz hech ham eshitmagan, juda qattiq oshishni haqorat qildi. payg'ambarimizni oshishni taqillab yubordi. payg'ambarimizni assalom juda xafa bo'ldilar bu, lekin hech narsadan emasdan ketdilar. mana shu holatni iymonin yashayotgan bir mo'mini ayol ko'rib qoladi. uni ham dili bayron bo'lib chiqib ketsa, payg'ambarimizni assalomning amakisi hamza ibn abdulmutolib oldidan kelayotgan bo'ladi. hamza roziyallohanhu nihoyatda jismonan bir

baquvvat, doyurak, shijoatli kurashning eng kuchli yigitlaridan biri. u ov qilishni yaxshi ko'radi. ana shu ovni orasida arslon va she'rlarni ovladi. bu insonni yuragini quvvatiga, bilegini quvvatiga ishora qiladi. hamza ovdan kelar ekan, haligi muomala ayol to'xtatib turib, ey hamza, jiyaningga abu jahl qanday muomala qilganingni ko'rganingda dedi. nima qildi? ayol kishi aytib berdi hamma yoqdan.

shunda bizni urg'umizdan birorta odam narsada javob bermadimi dedi, hech kim javob bermadi dedi.

hamma ishini tashlab turib, jiyani, jigari, urug'chilik hamiyati, to'g'ri. men uni dinida turib, qanday qilib uni haqorat qilasan? hattoki boshini yorilgani hech narsa olmay qoldi, bu gapirgan gapini oldida. chunki hamsa iymoniga kelishligi musulmonlarga quvvat bo'lar edi. payg'ambarimizni dinida emas edi hamsa. faqat urug'chilik, jigarchilik hamiyati turibdi shu gapni gapirib yuborgan edi. banu mahzun urug'i.

bu abu jahl urug'i. turmoqchi bo'lganda abu jahl teg qo'yinglar dedi. teg qo'yinglar. men jiyamni haqorat qildim, u javobini ber dedi. men uni dinida turib, qanday qilib uni haqorat qilasan? uyiga bordi, hamza jahl ustida, g'azab ustida aytib qo'ydi haligi kalimani. kechasi bilan qiylanib chiqdi. qanday qilib ota bobosini dinidan bir og'iz gap bilan chiqib ketib qoladi? muhammadni dini nimagini bilmasam. yo'q, men jahl ustida aytib qo'yibman, kechirib qo'yinglar, men gapimdan qaytib qo'yaman.

kim desa, bu arablar uchun ayb. shunda hamza rasululloh aytadi, allohga duo qildim, parvardigor. agar jiyanimni ishi to'g'ri bo'lsa, qalbimga shuni tasdiqini tushirgin. yo'q, agar jiyanimni ishi to'g'ri bo'lmasa, mana shu tushib qolgan holatimdan meni o'zimni chiqargin deb duo qildim. alloh qalbiga payg'ambar so'rasalamin ishini, haqligini tasdiqini tushirdim. va ertalab kelib payg'ambar so'rasalamin oldida shahodat kalimasini aytdim, musulmon xotira qo'shildi. aqulu qovli.

va asbob ferullohu aleykum assalomu alaykum va rahmatullohi va barakatuh.