nabiyyat so'zini sizlar bilan o'rganishingizdan ham navbatdagi darsimizni boshlaymiz.
digan va boshqa qabilalarni o'tadigan karvonlaridan pul olish evaziga, agar pul to'lashmasa, ularni talon talosh qilib, qaroqchilik hisobiga kun kechiradigan qabila edi. abuzor g'uforiy haq dinni istaradi. arablarni butlarga sig'inishligi, ularni bu zalolotidan nihoyatda bir norozi edi. makkada qurash qabilasidan o'zini payg'ambarman deb da'vo qilayotgan bir kishini xabarini eshitganidan keyin, ukasi unes bilan makkaga keldi.
makkani tashqarisida to'xtab, o'zi qoldi, ukasi u naysini, borib xabar olib kel. qani ko'rchi, qanaqa odam nima deyapti? u nays makkaga kirdi. qurashni muhammadning dini haqida gaplashishiga qattiq bir man qilib bo'lganigidan bexabar, u nays kirdida, muhammad aleyhisselom haqida, u zosir aleyhisselomni dini haqida so'raganida, qurash uni qattiq kalt etadi.
kaltaklangan holatda hech qanday bir ma'lumot ololmasdan akasini oldiga qaytib bordi. abuzor o'zi borishga qaror qildi. uningiz akasini oyoqlantirib, borib to'g'ri kelgan odamlar so'rab yurmagin. makkada bu yangi din haqida gapirishlik man qilingan ish ekan dedi. abuzor g'uforiy makkaga keldi. ka'batullohni oldida o'tirdi. hech kimga dardini, maqsadini aytishlikka jur'at qilmadi. chunki kim gapirsa bu to'g'rida, kim bo'lishidan qat'iy nazar albatta uni kaltaklashadi.
abuzor kechik, borib so'raychi, ayollar u, ya'ni kaltakdan qo'rqmasa bo'laveradi, deb haligi ayollardan muhammadni yangi dini haqida nimani bilasizlar? haligi ikki ayol muhammadni dini nima qilasan? isof bilan noila turganda, shularga iboda qilishni unda. kimlarga qarab ketyapsan deydi. abuzor, ha nima? bu bor yo'g'i ikki oy bitta zimokor edi da. ular sig'inadigan xudolarini haqorat qildi.
shunda hali ikki ayol baqirib, bir dodvoy solib, ularning alohasini so'kayotgan kishini ta'zim bersin deb, odamlarni to'plamoqchi bo'ldi da, lekin hech kim yo'q edi.
kabini oldidan tashqaroqqa chiqib baqirishuvdi, ikki kishi kerak ekan edi.
abuzor g'iforiy din o'rganishlik uchun payg'ambarimizni oldida qolishlikka izni so'radi.
payg'ambarimiz, agar meni oldimda bo'lsa, sizga aziyat berishadi.
maqomni xohlasa kirdi, o'n besh kun shu yerda ilm o'rgandi.
qayg'im aytsam, bitta duo bilan ilm yiqib qo'ygan, demasligimiz uchun, abuzor o'n besh kun turib ilm o'rgandi.
bir pasda jamlanib, ustiga tashlanib, tepila urib ketishdi. shunda abbosiddin abdulmutolib abuzonni tanib qoldi da, shunday quchoqlab odamlardan nariq olib o'tib ketdi. e qurash, e qurash, esinglar deydilar. kimligini bilasizlarmi buni? bu g'ifordan bu. karvonlaringlarni omonligini o'lasanglar tegmanglar bunga dedi. ya'ni agar abuzonni urib qo'yishsa, o'ldirib qo'yishsa, g'ifordan karvon o'ta olmay qoladi. shu bois qurash urushlikdan to'xtadi, abuzon yurtiga qaytib ketdi.
bir necha marta payg'ambarimiz bilan bahs xivor qildi, natija bermadi. keyin yana to'plamiz. kelinglar, muhammad bilan yana bir bahs qilaylik. payg'ambar so'z salomini chaqirishdi, nabiy so'z salom rozi bo'ldiradi. qurash, jamlanib payg'ambar so'z salomiga aytdiki, ey muhammad, sen o'zingni allohni rasuliman deysan. lekin bizga birorta mo'jiza keltirmading. haqiqiy payg'ambar bo'lsang, mo'jiza keltirishing kerak, avvalgi payg'ambarlarga o'xshab. payg'ambarimiz so'z salom, men sizlarga
xo'p, senga iymon keltirishimizni xohlasang, bizni bobolarimizni o'limdan qaytar hayotga. o'liklarni tiriltirib ber. ularning ichida husayn ibni kilab bosim. u bizning shubhasiz eng katta saidimiz. nabiy yusuf assalom aytdilar, men o'liklarni tiriltirmayman. alloh tiriltiradi. bu allohning ishi. qurash, talablarimizga javob berolmayapsan. sen aytasan, odam oldimga, mening oldimga farishtalar keladi deysan. ke, bizga bo'lma.
xohlamasam mana shu farishtalarni ko'rsat. keyin seni payg'ambarligingga biz ishonaylik. nabi sulton alayhissalom, ularni ko'rolmaysizlar aslida. farishtalar nuridan yaraladi. inson har qancha tikilib qaramasin, ko'rolmaydi. agar allohdan alloh ko'rsatishligini xohlamasin. ko'rolamiz deyishdi. ko'rolmaysizlar. allohga shukur. qurash yana aytdi. sen faqirsan. faqir bo'lib turib, menga ergashinglar deyapsan. sen boy bo'l, duo qil allohga, boy qilsin seni, seni orqangdan
tishlikka, keyin sen haqli bo'lasan. shunda nabiy yusuf assalom allohni ishi boylik bilan bo'lmaydi. imon bilan taqvo bilan. bu johilona o'lchov. pullikmi? demak alloh yaxshi ko'ribdi. pulsizmi? demak alloh yomon ko'ribdi. payg'ambar assalom aytyaptilarki, allohni bandaga bo'lgan rahmati, imon bo'ladi, taqvo bo'ladi. u pulini qancha bo'lishligi farqi yo'q. johilona o'lchov. sen boy bo'lsang, elchikka yoqilmagan. pullik bo'lsang,
hmayyah ibnu muxira turib, ey muhammad. sen biz aytgan narsani bittasini ham keltira olmadim. bizni talabimizni keltirishga ojiz bo'lding. endi sen osmon havoga ko'tarib, osmonga uch, uchib bitta kitobni ko'tarib kelib, qo'limga qo'ymaguningcha iymon keltirmayman. agar shunaqa qilsang ham, sehrgarsan deyman. ular allohni va farishtalarini ko'rsatmaguningcha senga hargiz iymon keltirmaymiz deyishdi. shunda payg'um assalom sukut qilishlikdan boshqa javobni bermadilar. shunda
uning o'rtasidan yorib daryolar paydo qilmasang, yoki o'zing da'vo qilganingdek, osmonni ustimizga parcha parcha qilib tushurmaguningcha, yoki alloh va farishtalarni oldimizga keltirmaguningcha, yoki sening oltindan bir uying bo'lmagunicha, yoxud o'zing ko'z oldimizda osmonga ko'tarilmaguningcha, hargiz senga iymon keltirmaymiz.
toki bizlarga o'qiydigan bir kitob kitob tushirmas ekansan, bu osmonga ko'tarilishingga ham hargiz ishonmaymiz.
samoani, ya'ni yomg'irni serob qilib yuborgan, ostlaridan daryolarni oqizib qo'ygan edik. ya'ni sizlar so'rayotgan narsalarni avvalgi ummatlarga berganmiz.
yana xiralashtirgan bo'laveradi.
qonnada falon oylik bolasi bo'lsin, bir kun tumshug'ini suvga tiqib, bir kunlik suvimizni ichib qo'ysin.
qurash qo'yayotgan talablarni berilsa, shunda iymon keltirmaydigan bo'lsa, makka yo'q bo'ladi.
va rahmdil bo'lgan abysusalloh, qavmini o'ljaligini bilganligidan, iymon keltirmasligini ko'rganligidan keyin, men sabr qilaman derdi.
o'zlaridan bo'lmasa, shuoyat zurriyotlaridan allohni yakka deydigan kishilar chiqsa. lekin payg'uma suvi salom aytamiz ku, hayotini har bitta holatida bizga mukammal ibrat bo'lgan kishi. qo'lida javob beradigan qilichi bor edi payg'uma suvi salom. indamasdan dashnomni eshitib qop ketaverdi. nimaga? qavmini, pelini bilar edi. yana bir hiylani qo'llashdi.
nazir ibn xoris asli makkaliy bo'ladi. toifda yashaydi. ko'p sayohat qilganligidan har xil millatlar, qabilalar, xalqlarni tarixi, afsonalari, ertaklari, to'qimalarini ko'p biladi.
uni toifdan chaqirib kelib aytishdiki, qayerda muhammad odamlarda to'plab dinini gapirmoqchi bo'lsa, shart turda o'zingizdagi afsona xurofotlaringni boshladi. odamlarni muhammaddan chalg'itdi. nazir ibn xoris ishini boshida bu hiylasi ularga foyda berdi. payg'ambar so'zlarini da'vat qilmoqchi bo'lsalar, nazir ibn xoris ularnida o'zini afsonalarini, ajoyib, ertak, xurofotlarni aytar edi. endi boshida odamlar jozibador, hikoyalar, eshitish
shuncha ish, qurashni shuncha qilgan ishi, foyda bermaganidan keyin, abu jahl sabr qilmadi. nabisursa nima aytadilar? har bitta ummatni fir'aoni bor. bu ummatning fir'aoni abu jahl, amrimni ishon. abu jahl aytdi, bo'ldi, endi sabr qila olmayman men. qo'yinglar, men muhammadni o'ldiring. agar muhammadni o'ldirsam, mana abdulmuttolib meni o'ldirmoqchi bo'lsa, xolanglar himoya qilinglar meni. xolanglar tashlab qo'yinglar. farqi yo'q. men muhammadni o'ldiring,
shu mushkullarni hal qiling. qurash, o'ldir, biz seni albatta himoya qilamiz. reja bo'yicha payg'ambar so'z salom namoz o'qib turganida, boshini tosh bilan urib, yorib o'ldirmoqchi bo'ldi. nabiy so'z salom ka'va to'lovni tavof qilib, namoz o'qir ekan. odatda sajda qilganlarida juda uzoq vaqt sajda qilardi. boshlarini ko'tarmasdan sajdada ko'p turardi. nabiy so'z salom tavof qilib bo'lib, sajda qilishlikka turganlarida, abu johir juda katta bir xarsang toshni qo'yib ko'tardi.
og'irligidan zo'rg'a qadam bosib keldi.
va assalom mana shu holatda abu jahldan bir aziyat ko'rmadilar.
musulmonlarga qattiq azoblar boshlandi shundan keyin. ular shunday hukm chiqarishdi. muhammaddan tashqaridan kelgan odamlarni hammasini man qilamiz. gaplashtirmaymiz. hamda iymon keltirganlarni azoblaymiz. agar bir qul iymon kelgan bo'lsa, bu qulni azoblash o'zini saidin ishi bo'lsin. agar qul odam iymon kelgan bo'lsa, qavma azoblasin. azoblanganlardan bilol ibn rabboh roziyalloh ham qul. bilol makkada ung'iygan edi, qul edi.
, qul edi.
, qul.
onam abdulloh o'g'lidan bo'lgan umayya turini xalafni qulaydi. iymon keganini bilganidan keyin, umayya belonni azobladi.
umayya kun issiq bo'lgan paytda makkani tashqarisiga bilolni olib chiqib ketib, kiyimlarni yechirib, qaynab turgan qumga yotqizib qo'yar edi.
bu yetmagandek, ko'raylariga qamchi bilan urib, qonlarini oqizar edi. hamda yerga yotib turib, ustiga ikki yoki uch kishi zo'rg'a ko'tariladigan xarsang toshni bostirib qo'yar edi.
bilar roziyalloh ham faqatgina ahadun ahad, ahadun ahad deyishdan boshqa narsaga ko'nglini burmas edi.
yana tentaklar, yosh bolalarni qo'liga berib qo'yardi. so'dan ayb berib, tosh bolani qo'yib urishardi.
ayol faqat sabr qilardi. qattiq azoblab turib, charchab ketganidan to'xtab turib aytardiki, haligi ayolga meni kechirib qo'y, seni azoblashingdan to'xtab qolganligimga kechirib qo'y. men charchaganimdan to'xtadim. chi dam olib olay, yana azoblayman seni derdi. musulmonlarga qattiqligi shu darajada edi. musulmonlarga eng qattiq kishilar abu jahl bilan umariddin xattoki. azoblanganlarning orasida yosirning oilasi, oliy yosir.
masalan bu xonadonga bashorat aytibdilarki, sobran ya ali yosir, fa innama uyidaku buni, jannat. yosir omir al kindiy makkaga bir yuqori qo'ygan akasini boshqa akalari bilan yig'ilishib, istab kelishadi. topisha olmaydi. qolgan aka ukalari ketishadi, yosir makkada qoladi. makkada qolar ekan banu mahzun urug'idan bo'lgan abu xo'jayfa ibn mug'irani himoya qiladi.
masiga o'tdi. endi o'sha davrda odatiga ko'ra bitta odam himoyasiga olsa inoyashar edi deyapti.
bu abdulhuzaifa yosufni axloqini, odamgarchiligini, sifatlarini ko'rib yaxshi ko'rib, o'zini cho'risiga sumaya binti xibodga uylar qo'ydi.
endi bularni o'g'li mana ammor tug'ilgan. ammor ibn yosuf doril arhamda payg'umiz sui islomni o'rgandi, iymon keldi. kelib ota onasini da'vat qilganida, hech ikkilanmasdan birinchilardan bular ham iymon kelishdi. banu mahzun qabilasi bularni azoblashlikka turdi.
mana bu mavzu mana abu jahlni urug'i. ularni azoblash deydi, abu jahl ustida turdi. misli ko'rilmagan mehnatni azoblarni soldi. sahroga olib chiqaradi ularni. kiyimlarni yechirib turib, kun issig'ida temirdan bo'lgan kiyim kiygizib qo'yardi. temir qizirdi, badani kuyar edi. ularni suvsizlik bilan, o't bilan azoblab qiynar edi. nabiyat so'zidan shu paytda o'tib ketar ekanlar, yosin oilasini azoblanayotganini ko'rib turib, qo'lida hech qanaqa chorasi yo'q, hech qanaqa yordam berolmagan
ganiga dam. ichlariga zilida nabiya sultonov aytadilar, ey yosir oilasi, sabr qilinglar, sizlarni albatta boradigan joyinglar jannat deb qo'yadi. bu so'z ularni qalbiga taskin beradi. ular sobit turishadi. abu jahl sumayyani azoblarkan, qattiq bir azoba turib, payg'umiz sultonovni haqorat qildi. shunda sumaya ham haqorat qildi abu jahl. qorniga nayzani tiqib, sumayyani qatl qildi. islomda
birinchi shahid bo'lgan musulmon bu ayol kishi. bu sumaya, binti hibod, roziyog'i ham xalq. mana shu sharaf, u oila uchuniz yetarli katta sharafimiz. islom yo'lida birinchi shahid bo'lgan kishi. uni orqasidan abu jahl, yosin azoblashlik yuritgan. uni ham qiynab azoblar ekan, shahodat kalimasini aytib turib, u ham shahid bo'ldi. ikkinchi shahid bo'lgan musulmon, yosin. ammorning otasi. so'ngra bu ummatning filialini abu jahl, ammorga qarab keldi. uni shunday azoblarini
tinimsiz azoblaganigidan, ammor bu azoblarga sabr qilolmadi. abu jahl allohga qasam, muhammadni dinidan qatmasang, uni so'kmasang, seni hech qachon tarqamayman dedi. azobni to'xtatmaganigidan, ammor tayg'i muslimi assalomni so'kdi. abu jahl bunga ham qanoatlanmadi da, yo'q dedi. qo'yvormayman seni dedi. to dedi, mana bu yerda umralib ketayotgan hashoratni meni robbim demagunimcha seni halgisi qo'yvormayman dedi.
azobni qattiq qildi, ana shu hashoratni meni robbim beshlikka majbur bo'ldi.
event qilinsa, uning iymoniga ziyon yetmas. ammo kimning ko'ngli kufr bilan, ya'ni dindan chiqib kofir bo'lish bilan yoziladigan bo'lsa, basmanda kishilarga alloh tomonidan g'azab va ulug' a'zolar. va quruq hovli haydab va subhalollohu alaykum assalomu alaykum va rahmatullohi va barakatuh.