haqida suhbat qilgan bo'ldik. bugun ish olib o'tkazamiz. iymonga keltirganligi uchun, shaholar kalimasini aytganligi uchun azonlangan kishilardan zaniroq sinib bir joriydi, ayol. uni abdujahon qattiq azonlanarkan, boshiga bir qattiq urdi. ana shu zarra tufayli, bu ayol ikkala ko'zi ko'rgul qoldi. odamlar loq bilan uzoq, muhammadni diniga o'tib ketgani uchun bu joriyani ko'p o'tirib gaplar qatishdi.
qo'shish musulmonlar bittasida sunnatga aylandi. abubakir siddil roziyalloh ham bu yetti yoki sakkizta qo'mni sotib olib, imonga kelganligi uchun azoblanayotganlar bilan sotib olib, ozod qildi. abubakir siddil roziyalloh ham bu ozod qilgan kishilarni orasida mana bilol roziyalloh ham bor. shuning uchun sohiba aytadilarki, abubakir saiduni atrofi saidanadi. abubakir bizning saidimizdir va bizning saidimizni ozod qildi.
yuz o'qiydigan aytinglar bo'ladi. shunday qilaman, nimaga sizni roziyalloh ham u, birovni sotib olib, allohni yo'lida ozod qildim. abduhuqofa, abduvakimning otasi, ikki ko'zi ko'ngil bo'lib qolgan kishi edi, qari kishi edi. kelib, o'g'liga aytdiki, ey o'g'lim, sen xunlarini sotib olib, ozod qilyapsan ekan. momandaki, shu ishni qilayotgansan, kuchliroq, vakolatli erkak kishilarni sotib olib, ozod qil. chunki senga ularni foydasi tegadi keyinchalik. ya'ni atrofingda
turib beradi, bolasiga hujum qilsa, himoya qiladi, senga quvur bo'ladi. chunki ana shu ozod qilinganlar senga qarzdor bo'ladi. senga iloji man beradi da. a bu vakil otasiga aytdiki, bularni men foydalanuvchiga uchun emas, allohning roziligiga uchun mana shu ozod qilyapman doim. endi hozirda ham bor u. birovga bir sog' salom qilsang, birovga bir yordaming tegsa, bir hisob bilan qilasan. borsangiz bo'laveradi, unga to'yga qo'ng'iroq qilsang ham bo'laveradi, akajon. shu tushuncha
shu paytda ham bo'lgan ekan. bizlar ma'lumotlar qilayotgan ishlarimizga bir qarab qo'ysak, o'sha bizga hech qanaqa foydasi kelmaydigan, na mansabi, na falonchi bo'lmagan, hech qanday manfaati yo'q bo'lgan, zaif, kambag'al, notanish bo'lgan odamga yaxshilik qilib, esdan chiqarib olib olyapmizmi? allohni roziligi uchun qilmaydigan ishlarda faqat allohga roziligi kutilinadi. a bu muhofazatni odob qilsang, kuchliroq odob qilsa, e foydasi tegadi.
ligini maqtab allohga oydin solib qildi. astayevillab, vosa yurjanda bu hol atrof, aldadiy ilti ma'nahu yetazakka, va ma li ya hadil aynidaho min niyatmati dujza, illa bint g'or avlodiy yiroq bekil a'la, va la savdo tayyorman. o'zi pokdavor bo'lib, nori davlatini, yaxshilik yo'lida sarf qiladigan taqvodor zot, u do'zaxdan yiroq qilinib. u taqvodor zot huzurida, zimmasida biror kimsaga qaytariladigan
ne'mat yo'q. ya'ni u biror kimsani o'ziga o'tkazib qo'ygan yaxshiligini qaytarish uchun xayr saxovat ko'rsatmaydi. qildimi olloh uchun, kutmaydi hech kimni. mingdan qilmaydi. jicha yaxshi qilib ko'rdi, ko'z ko'z qilmaydi ilgari. u faqat eng oniyzod bo'lmish. parvardigorning yuzini, rizoligini istab, mo'ralarini sarf qilur va yaqinda parvardigor unga ato etadigan mukofot, janglab ne'matlaridan rozi bo'ldi. davlatman, olomat bo'lsa,
boramizda. mana aytdik hozir, abu akam qani hozir? abu akamni qani, o'sha davlatda yashaganlar qani? ular ham ketdi. kimisi dunyosini oxiratiga sarflab oldi, kimisi dunyosini obod qilgani qildi, kim pulini qayoqqa olib ketdi? dunyo uchun qilganlar, tashlab ketdilar deb aytilgan, gunohini olib ketdi o'zi bilan. abu akamga o'xshab oxiratiga sarflaganlar, o'zlari bilan dunyosini olib ketdi. biz nimalarga sarflayapmiz, dunyoga misol. xohlasangiz bitta kambag'al
odam qo'lida dunyosi yo'q. to'y qilish kerak bo'ladi, eplol to'yda qildim. qizini chiqadi ekan, o'rniga yashayapti. keyin bo'lib ketdi. alloh o'limi darvoz bergandan keyingi qilgan to'yi birinchi to'yda qilib bo'lmaydi. chunki qo'yga keldi da. endi dunyo keldi, shu yo'lda saqlashlik kerak. birinchi qilgan to'y bilan bergan qizi ham o'tiribdi, ikkinchi pulniy to'y bilan chiqargan qizi ham o'tiribdi. duoimiz bor.
ko'p martalarni tushganimizda, omi, topganing, to'g'ri olgan bo'lsin. haqiqatdan ishlab, to'g'ri shu ishlaydi bizga da. rossiyaga borib, ikki yil yaxshilab ishlab keladimi, bir yil yetti yilga orttirib, men bu yerdan keladi, charchashadi, savodi kelib, to'g'ri qiladi, bor ekan. ikkinchi tomondan kirishib, orttirgani kelib, to'g'ri qilib. agar birinchi safar qilganda, qanaqa oddiyroq to'q qilsa, o'sha bir martasini uchta to'rt kishida bo'lar edi. biz pul topyapmiz desam, nima niyatini topyapm
hujum qilar ekan. ular bir qabilasiga hujum qilishadi. yenggan qabila, bularni, bolalar bilan qo'l ayollari uch yo'lga qarab olib ketib, bozorda sotadi. kichkina har xil makkaga qo'l bo'lib sotilib keladi shu qariyada. uni bir ayol sotib oladi da, bu bolaga qobiliyat ko'rib turib, temirchiga shogird qilib beradi. oz xursandlikda bir kuchli temirchi usta bo'lib yetishib chiqadi. ana shu yasagan qilishlari makkada qo'lma qo'l bo'ladi.
siz hamga, dori orqamdan iymon keltirgandan keyin, saidasi qo'lini iymon kelganligidan xabar topib, uni azoblashlikka, o'zini ukasini mahsulot qilib qo'ydi. ukasi kelib azobladi. xabo buni ana ana shu qilich yasash uchun sho'ng'ichiga tiqib qo'ygan temirda saidasi keladida, sho'ng'ichidan chiqarib turib, boshiga bosadida. boshidan tutun chiqib, hushidan kelib kuchi ishlatiladida, hushidan kuchi yetib yig'ilganda chiqib ketadi.
boshqa joyda katta katta o'yin, chuqurlar bo'ladi. uning xato rosa yo'q, hamma huquq bundan ko'ra qopmish bilan manzara bermaganman. qanday qilib bunaqa qilishsin dedi. xabob aytib beradi, makkalik davrimizda, mushtli joy kelishdi. mayda toshlar bizga o'tiradi, yoqishdi. mayda toshlar qip qizil cho'lday bo'ldi. yerga yarashib turib, meni kiyimlarim yashaydi. belim bilan bosib yotib ketsa, bolam bilan sudrashib yoqib yoqadilar. tog' balari bilan chiqqan xon, yog' yoki sel bilan o'tkazib yotib ketyapti.
ularni chiqib, ehadvor, ehadvor, sizlardan ayvon yotgan ummatlardan bir kishini mo'g'ulga olib kelishadi kofirlar.
yarim yilgacha yerga ko'mib turib, boshidan arra solib kiyimini ulib tashlashadi. yana boshqasini olib kelib, yerga yotgizib, terliq timnolar bilan, go'shtini suviklardan ajratishadi. lekin bu narsa ularni dinidan qaytarmagan edi. ehadvor, ovqat albatta bu ishni oxiriga yetkazadi. shunda sal oldin ot mingan kishi, hazillab otgacha, ollohdan boshqa hech kimdan qo'rqmasdan xavotirjam keladi. qo'ylari haqida bo'rilar bilan ham qilindi. lekin sizlar shoshib ketyapsizlar. nusra ta'limotga keladi.
miz deydi. yuklalari nima bo'ladi, odari diniy. har bitta tishi diniga, iymoniga qarab turib, imtihonlarga ro'yxat bo'ladi. bularni dinini, bularni iymoni vaqt bo'lgan, boshiga kelgan imtihonlari ham katta bo'lgan. biz endi jicha super sekin tortmaymiz. jicha pulimizni, o'zi nurimizni to'lash bilamiz nimaligimizni, norozi bo'lyapmiz. bizni boshimizni har xil. keyinchalik kunlari u, u soha bo'ladi, boshqa hamda kunlari. havo fojia va hamqul, makkadan hijab qilib chiqib ketayotganda, mana qaranglar endi.
duo islohot bo'lishi kerak. mazmun bo'lgan holatda, yurtidan o'g'ri chiqib ketayotgan, mana shunday mashaqqatlarga uchragan xalqob, maktabdan modeliga xijat qilib ketyapti deb duo qilgan edi. parvardiga borib, ana shu meni saidam bilan ukasini o'zingga qo'ydim. o'zing kifoya qilgin dedi. hali xalqob maktabdan chiqib, modeliga yetmasdan turib, bu saidasining boshiga obod qildi, shunday bir og'riqni berdiki, shunday bir og'riq kelgan paytda, og'riqni tutganlar hech kimni tanimay qoladi.
tabiiy qilib har qanday choral qilishdi. faqat bitta choral qilib saraladi. qizilgan termur katta boshiga bosganda, ana shu kuydirgan narsa boshidagi og'ir rusumni qo'yadi. mazmunni buvasidan qo'rqish kerak. bu mazmun bo'lgan holda, alloh o'zingni kifoya qilib yig'lab qo'ydi, alloh qanday bir chidolik sudda turadi, mukofot ham berib qo'ydi do'stlariga. shuning uchun boyagi zuni ko'rgan odam hali o'rgangan bo'lsin, ozingdan qoning kelsin deb qarg'ashga olmagan, har xil so'zlarni oldimizdan chiqarishga o'rgangan bo'ladi.
kelib, keyin og'ir bo'lib, bir joyga to'planib, har yerdan kelib qolib, bir qishloq g'o'zlari tashkil qilishni o'rganibdi.
abu bakam ana shu joyda aytganda, ularning saidi ibn du'na abu bakamni tanirdi. qayerga ketyapsan, to'g'rimi?
ibn uddug'unani oldiga borishdi da. ibn uddug'unani, sen himoyangga olgan kishi, bizni haqorat qilib, a'lohalarimizni so'kib, ota bobolarimizni ahamiyat qilib chiqaryapti. bunga sabr qila olmaymiz. sen chorasini qilib qo'y deb. ibn uddug'unani akaga kelib, ey abu bakir, men seni qo'yishni haqorat qilsin deb himoyamga olganim yo'q. abu bakir, men qo'limni qo'yaman, bu mening dinim endi. ibn uddug'unani meni himoyamda turadigan bo'lsa,
farg'onaga olib, islom inni ikkita umarning biri bilan aziz qilgan. qurash orasida ikkita umar bo'ladi. umarning xattori hamda amrutning hashyosi, abu jahl. bu ikkalasi, dovyurak, baquvvat, aqlli, bir ishni ushlasa, oxiriga yetkaza oladigan, oxirigacha boradigan yigitlardan. mana shundaydir, hech narsadan ko'chirmaydigan jasur tushishi, agar musulmonlar xotiri kelib qolsa, islomga ancha quvvat bo'ladi. boshqa navbatlarda
ana shu ikki kunlardan senga ko'proq yopqonini hidolat qilgin deb alloh taologa duo qilgan edi. umrulla xattobining islomi. umrulla javohir abdu johir davrida, kunlarni bo'ladi, tavoq qilaman deb kallani oldiga keldi. kelsa payg'ambarini sudasidan kabi to'lovni oldida namoz o'tirib, qo'rg'ondan o'qiyotgan edi. ovoz chiqadi, mana sudasidan qo'rg'on qilyapti. hasadulloh savobli odam bo'lgan. quvonchni tashqi ishlarini, elchiligini ochadi.
islom hali zaif edi. mana shunday kuchli kishilardan bittasi in'omiga kelib qoladigan bo'lsa, musulmonlarga albatta quvvat bo'lishini tushunib qo'yaverdi.
saxodiyalardan oldinroqning ayoli, umma abdulloh, eri bilan, abdulloh bilan xijrat qilishlikka kelishdi. eri makkadan birinchi yo'lni tashlab chiqib ketdi. tog' orqasiga tutiladi. ayoli, umma abdulloh, orqasidan chiqib boradi. ayoli, umma abdulloh, eshigiga safar tadoligini ortib, chiqib ketyapti, uni unga kirib qoldi. mana bu yerda umariddin hatto musulmonlarga notashab pastki ishladi. qayerga ketyapsan umma abdullohni?
umar abdulloh bilan umar buxatovni qarindoshiga aloqalari bor edi. boyagi aytsa, teq qo'ydilar bizni dedi. azobdan qiynab yubordinglar. teq qo'ydilar, chiqib ketamiz, kutib olasizlar bizdan dedi. umar buxatov qarab turib, demak bu vidolashib olgan da dedi. umar abdulloh ha dedi. safar ila behadab bo'lsin dedi, ketaverdi. umar abdulloh birinchi marta umarda bunaqa yumshoqlik ko'rib turib, ishonqiramasdan sekin oqasiga qarab qarab ketdi.
chunki umarni qattiqlariga shu darajadagi hech kim umid qilmasdi. shuning uchun murod ali namoz o'qimayotgan, qanaqa qilishim bo'lgan odamlarni ko'rganda, ja nomi bo'lmaydi. yoki insof berib qolsa, bizda yaxshi bo'lib ketadi. a bu odam emas, bunga gapirib qo'yaylik. bu nima, bu matematikani o'chirib yuboravering. bu spiskasini o'chirib yuboravering. u odam bo'lmaydi. qani bilasiz? umarni hatto nechta sohalardan keyin imomga kelyapti. uchinchi yil imomga kelyapti. lekin bitta anaqa aytib o'tib ketdi um
otabonini er xotinini o'rtasini bo'lgan, xo'rashni birligiga tutib yetkazganini o'zlari ham ketyapmadi.
naim payg'ambarimiz sizlarga umuman og'zor berib qo'yishdan havodirga tushib, uni qaytarmoqchi bo'lyaptiki, agar muhammadni o'ldirsak, bolani abdulmutolib seni tinch qo'yarmikin? desa aytyaptiki, o'ldirsa ham mayli, faqat bolani shu mushuklarni xaltanadi. aytdi ku, bularni do'stligi ham do'stcha bo'lgan, dushmanligi ham dushmancha bo'lgan. haqiqiy erkak bo'lgan bular. bir narsani to'ldirib bildirib, oxirigacha borgan. naimni bu gapi ularga ta'sir qilmagani ko'rib turib, yana payg'ambarimizni xatardan
nimalar qilish maqsadida naim aytdiki, bo'lmasa o'zini uyidan boshlamaysan dedi. nima narsani kuyapsan dedi. sen ey fotima dedi. u yoqdagidan qaytganroq u bor aka dedi. to'g'ri uyiga ketdi. hali uyni tuzatmay turib, tashqarida tuzatmayapti. ana shu nomli xatob. fotima bu yerda xatobni uyiga borgan edi. ularni uyida kuyovoni saididdin zaydiddin amriddin nufayev. saididdin zayd, saididdin amriddin nufayevning o'g'li. aytganmiz o'tgan darslarimizda,
gan bo'lgan sohada edi. umarmiq hatto muhatto bir bo'yi bilan ulkan gavdali baquvvat kishi bo'lgan. otmaysa, odamlar yerga yetaydi turadi. sohada yig'ilib qolisha olgan bo'lsa, umarmiqni hatto qiladi. xodim nima edi? ajralib turadi. xuddi otni mingani singadi. shunaqa bir masala, yo'g'onidan bo'lgan. endi eshiklarni qaratyapti yana. xavotir, yotoqxonlikni ketib qo'yishdi. fotima bek katta bola eshigini ochdi.
o'zimni himoya qilaman deb fotima tashnalar akasi, uni ham tumshug'i yo'lga yiqitdi.
mushrik najazsa. bu allohning kalomi. la yama suhu illalloh mutaxallu. qo'lni faqat qoqizak ishlaydi. agar o'qimoqchi bo'lsang, chiqib yuvinib keldim. umar muhammad aka chiqib, yuvinib keldi. aytayapmiz ku, qiziqib qoldimi, yetti yuz ga oxiriga. bo'pti, yetti yuz ga. bo'pti endi, zarimmi hozir? bular bir narsani to'ldirdimi, oxirigacha yetti yuz ga? noto'ldirdimi, oxirigacha yo'q qilgan bu narsani? chiqib yuvinib keldim. qo'liga sahifani berdim.
xotiniga bormasa, uningdir. agar siz oshkor gapirsangiz ham, va yoki hukumatni gapirsangiz ham, u zotga barobardir. zero u sizni ham eng maxsus narsalarni ham bilur. allohdan o'ziga hech qanday tangri yo'q, faqat uning o'zi bordir. uning uchun eng go'zal ism farzandlari bor. keyin yozib, innaniy anavu, la ilaha illa anaqa abuniy. voqeemiz soladi dediki, inna saati aytiyot.
har bir jon qiladigan sa'y harakat sababli jazolanishi uchun qiyomat soati albatta keldi shudur. lekin men qiyomat qachon qoyim bo'lishini yashirishni istayman. bas, sen qiyomatga ishonmaydigan va havo yo'nalishiga ergashgan kimsalar undan to'smasinarki, u holda havo ko'rursin. har bir jon qiladigan sa'y harakati sababli jazolanishi uchun qiyomat soati albatta keldi hozir. oq qora, kun tur.
yomg'irib, qomon bo'ling. tangandan chiqib ketgansiz bor. xuddi shunga o'xshagandek, bu dunyoda ham jufti bor. narigi dunyoda bor. agar bu dunyoda haqqingizni ololmagan bo'lsangiz, zulm ko'rgan bo'lsangiz, adolatli bo'lgan bo'lsa, mo'minsiz, xotirjamoling, qiyomat bor, robbingiz haqqingizni olib beradi. umarulloh hatto bo'lsa, allohim bu oyoblarimni o'qiganimdan keyin qalbim tushadi da. meni muhammadni oldigimni olinglar dedi. ichkarida bo'layotgan ishlashni eshitib turgan haqqingizni
xonroq bo'ladi. o'zini qancha bilan o'tirganimiz uchun. payg'ambarimiz, ehamiz orqaga qaytadi. eshikda ochiladi. savol ham tushunishmadi. o'zini bunday ketgandan keyin eshikda ochilyapti. himoya qilmaganligini ichkari ketdi. lekin itoq qilishdi. umariddin hatto payg'ambarimiz so'zlarini oldiga ketishadi. payg'ambarimiz so'zlarini shunday yoqasidan o'tirib, qattiq siltab yerga tushib, tizzasiga yig'ildi. shuni ushlagan holda, ey hatto otni bolasi, iymonga kelishlik vaqti kelmadimi? boshiga chaqmoq bir kun uchun. iymon
yordam beradi. chiroyli ma'ruza qilib turib, hukmiroq qilib turib, yordam beradi. men kechaklar hovuch xolaman, qo'ylarini, bir hovuch qurboniga boqib yurgan cho'qqonlarim boqar edi.
qurbonini sindiraman. nimaga desa, qalbingdan oshib ketmayapman. sen bor yo'g'inggacha qurboningga endi bitta cho'qqonsan deb. islom o'tkazadi endi u kishi. xalifa bo'lib turgan paytda, ustida o'n to'rtta yordam beradi, yaxtaga bilan hukm o'qiruvdi. xalifa edi.
xurmazon bir katta bir qaslida yaxshi, saroyga olib kirishadi deb turib, kelayotgandi, xuribonlar aksarayotgandi. o'n to'rt tayyor ma'lumot yaqin bo'layotgan xalixonni ko'rsatishdi. admi taqani imtihada. islom bo'yi tuzasini ko'rishdi. sizlar bu xato bo'lsangiz, yolg'on bu erkak bo'ladi. imonga keldi. imon keltiradi, lekin shuni ko'ringlar endi. payamlarimizga eng ko'p ozor beradigan, musulmonlarga eng adolatli katta bo'layotgan kim bo'lganmi bu jahlni ichida? ikkinchi o'madi. haligi duo qilinganlarga ikkinchi o'madi.
shuning uchun mana shu yerdan chiqish to'g'ri bor. eshikni taqillatib, abdujahongir toshqinjon, a, xush kelibsiz, birov bilan bolasi, xush kelibsiz, devdi. e, abu akam, bilmadingizmi dedi. nima deb bilaman? men ashxodoyev bilan, ishxodoyev bilan, boshqadan muhammad bo'lib yubordim dedi. abu jahongir shartta eshikni yopdi da, qo'ling qursin, yuzing qursin, kun bilan sovg'a qilding dedi. ya'ni men imon keltirdim dedi. endi bilib eshikni yubordim. keyin qo'rashdik chi.
din ishiga haligi jamil so'rovnani ham, nimaga endi biz shart turdida, o'o' qo'rash, o'o' qo'rash, umar dinidan qaytdi dedi. bir to'g'risi shu kerak odamlarga, umar bilan haqiqatdan. odamlar eshitishi kerak. hamma hisobini ma'qul qilayotganda, og'ir vaziyatdan qo'rqayotganda, shart chiqyapti dedi. qurash to'xtamiz, umar shuni ishni boshladi. o'zi hozir yemonga keldi. senda anaqasan, senda manaqa so'kib ketdi, jiqqanib shug'ullanib mushtlash kerak. umarimni hatto urduvani turib,
birovlarni urdi, birov ko'proq. kun chiqqanidan kun bo'lgunga qarab kechgacha mushtlashdi, bitta o'zi. kun kech kelgandan quvvatdan qolib, ana shu mudrab qo'shilishayotgan sayrlarni eng kattasi o'tirib birov berib oldi, yerga yotgizdi. ustiga o'tirib turib, barmog'ini ko'ziga tiqib turib oldi. ma'lumot aytmanglar, narim o'tirmoq bo'lsa, ko'zingni qo'yib yuboraman. o'tirib yotgan joyida, o'y, deb o'ylab, ko'zingni ko'rib qo'ymasin dedi. uni xoli ko'rishdi. umar uni qo'yib y
biz azizmi? ha, biz aziz. ular hozir nima bo'ladi dinimizni yashayapmiz? oshkor qilaymizmi davr dinini? ummoni qattiqqa talaba bilan davr mirodillari oshkorga chiqdi. ayaqonimiz so'zlab, saxobalar ichida said bo'lgan, sharif bo'lgan, ashuloklar bilan yiqiladi da, qirq kishi jamladi. ularni ikki safar terib, hammasi qo'lidan, quloqlari bilan, bitta safar boshiga ummoni qattiq bilan, ikkinchi safar boshiga hamza inobatini tolibga qo'yib, payg'ambarimiz