17) NASIYBIN JINLARI

nabiysus salamni siyratlanilgan shidagi navbatdagi darsimizni boshlaymiz. o'tgan darsimizda payg'ambarimiz sallallohu alayhi vasallam toifga borganliklari, hamda toif ahli nabiysus salamni toshbo'ron qilib jo'natganliklari haqida dars olib borgan bo'ldik. rasululloh sallallohu alayhi vasallam toifdan qaytar ekan, allohga duo qildi. o'zining tushib qolgan mana shunday bir holatidan, insonlarga bir xor bo'lganligidan, hamda daravat to'xtab qolgan

ligi, odamlar iymon keltirishingdan, to'xtab qolganliklaridan allohga shikoyat qilib duo qildi. duo qilib bo'lishligi bilan addos iymon keldi. senga payg'ambarimiz sallallohu alayhi vasallam makkaga kelib, makkaga kirishlikka xavotir bilan turdilar. o'n yillik da'vatdan keyin payg'ambarimiz sallallohu alayhi vasallam toifga chiqib ketar ekan, qurash bundan xabardor bo'lib qoldi. payg'ambarimizni chiqqanligida albatta ular norozi bo'lar edi. endi qaytib kirishlikka payg'ambarimiz

payg'ambarimiz xavfsizlab turardiki, himoya qiladigan amaki sabu to'g'ri vafot qilganidan keyin, qurashni to'g'ri kelgan odamni payg'ambarimizga ozod berishlikka o'tdi. endi o'ldirib qo'yishiga ham hech gap pasadi. makkaga biror bir qurashning saidlarini himoyasi ostida kirishligi kerak edi. payg'ambarimiz mana shunday bir qiyin, tang ahvolda turganida, gibrid alayhissalom payg'ambarimiz so'z salom oldiga keldi. va aytdiki, yo rasululloh, alloh meni siz

sizning oldingizga yubordi. va men bilan birga tog' farishtasi keldi. ya'ni tog' ishlariga mukallaf biriktirilgan farishta keldi. agar xohlasangiz, duo qiling. buyuring, toif yoki makkani ikkita toshni o'rtasiga, ikkita tog'ni orasiga qorishtirib tashlaymiz. payg'ambar s.a. shuncha aziyat berib, saxobalarni o'ldirib, o'zini majnun, kazzob, jinni degan qurash qabilasini payg'ambar s.a. bir og'iz so'zi bilan

bekiston qilib tashlashning imkoniyatiga ega bo'ldi. odatda inson mag'lub bo'lganda, mag'lubiyatiga chidashligi osonroq bo'ladi. g'olib bo'lgandan keyin sabr qilishlikdan ko'ra. chunki inson mag'lub bo'lganda qo'lida hech qanday chorasi yo'q, iloji yo'q, bo'ynini egib rozi bo'lib qo'yaveradi kuniga. endi qo'liga hukm o'tganda chi, payg'ambarimiz s.a.ning har bitta qilgan ishi ummatlarga ibrat namuni. payg'imiz s.a. zaif bo'lganida ham ibratini

kechirimli edi. endi quvvat qo'liga kelgan paytda ibrat bo'ldi. nabiyat so'zini aytdilarki, shuncha aziyatlarga qaramasdan, raufur rohim bo'lgan rasululloh, men sabr qilaman. shoyit, alloh ularning zurriyotlaridan alloh taoloni yakka deydigan kishilardan chiqarsa. qavmining sodiqul amini bo'lgan rasulullohga alam, mashaqqat, azob, sahobalarni qiynab o'ldirishlik, o'zini kazzob, majnun sehrga deyishga qaramasdan, payg'ambar

s.a. bularni kechirdi. payg'ambarimiz s.a. makka fathida ham kechirgan edi qurashni. hammasini yig'ib turib, o'n ming qo'shim bilan makkani fath qilgandan keyin, endi men sizlarni nima qilaman degan. ana shu kunda ham rasululloh s.a. avf qilgan edi. rasululloh s.a. siz bilan bizga alloh taolo aytgandek, ibrat, namuna bo'lgan zot, sallallohu alayhi vasalloh. payg'ambarimiz duo qilmadi. agar duo qilganida, bu shahar ahli

ikkita tog'da orasiga qorishtirib tashlangan bo'ladi.

payg'ambarimiz so'z salom makkaga kimningdir himoyasi ostida kirishligi kerak. o'zi bilan birga borgan zaydimni xorisani ahnas ibn shuroyqning oldiga kirgizib, undan himoya so'radi. ahnas ibn shuroyq, men qurash himoyasidaman, qurashga qarshi himoya berolmayman dedi. yana kim himoya qilishi mumkin? payg'ambarimiz so'z salom suxaylovning amirini oldiga kirgizdi. u ham qurashga qarshi payg'ambarimizga himoya bermasligini aytdi.

payg'ambarimiz mutayin ibn adida oldiga zayd al xorisani jo'natdi. mutayin kofir bo'lishiga qaramasdan, payg'ambarimiz ularni ota bobolarini adashganlar da ekaniga qaramasdan, olihalarini hech narsa emas da ekaniga qaramasdan, payg'ambarimizga himoya berishlikka rozi bo'ldi. chunki sharaf masalasi arablar o'rtasidagi juda bir katta narsa. o'zini qurashni ichida qanday hurmati, qanday bir sharafi borligini ko'rsatib qo'yishlik maqsadida.

dedi da, mayli, muhammad kiraversin makkaga, u meni himoyamda dedi. payg'ambarimiz so'rasa ham makkaga, mud'im ibna adiyning himoyasi ostida kiritadi. nabi so'rasa ham mushrik bo'lishiga qaramasdan mana shu mud'im ibna adiyni qilgan yaxshiligini unutmadi. mana bir qancha payg'ambarimizni hayotdan mustaqil qilib aytib o'tamiz hozir. payg'ambarimiz nokor bo'lmaganlar. birovni qilgan yaxshiligini qadrlaganlar, agarchi u odam mushrik bo'lsa ham. mud'im ibna adiy

yaxshilik qildi. payg'ambarimiz esdan chiqarmadi. keyinchalik payg'ambarimiz s.a. badr g'azotida yengib, mushriylarni asir qilib qo'ygan holatida aytdilarki, agar hozir nut'im tirik bo'lganida, ona ularni, ya'ni asrlarni so'raganida berib yuborardim ularga dedi. ya'ni ana shu payg'ambarimiz makkaga kirishligiga, himoyasini rozi olib bergan yaxshiligini payg'ambarimiz unutmagandilar. payg'ambarimiz non ko'rib bo'lmaganlar. agarchi aytyapmiz qaytarib, mushriy bo'lgan bo'lsa,

qilsa ham. payg'ambarimiz so'rasa ham, suroqa ibn molik, abu bakr va payg'ambarimiz hijrat qilganda orqasidan quvib chiqqan edi. eshitganmiz mana tarixni. payg'ambarimiz so'rasa ham unga qaytib ketishligini aytdi, u rozi bo'lib ketdi. payg'ambarimiz unga xat yozib berdi. omonlik xati. suroqadan talab qilingan bitta narsa, makkaga kirib, bizni ko'rganligingni aytmaysan degan edi. u rozi bo'lib ketgan edi. uni ham shu yaxshiligini unutmagan edi. makka fathidan keyin

keyin, mana hunayn g'azosi musulmonlar yengganidan keyin, keyin payg'ambarimiz g'olib bo'lib turgan paytda so'roqqa keldi. keyin payg'ambar sui salom xatini ko'rib turib, vafo kuni, vafo kuni dedi, unga yaxshilik qildi. payg'ambarimiz sui salom abdulbuxdiri ibn hishomni ham yaxshiligini unutmagan edi. abdulbuxdiri ibn hishom qamal yillarida abu jahlni urib qo'ygan kishi edi. musulmonlarga qarshi yozilgan sahifani olib tashlashlikka harakat qilganlardan bittasi edi.

shu yaxshiliklarni unutmasdan payg'ambarimiz badr g'azotida bir qancha kishilarni, mushuliklardan bo'lgan bir qancha kishilarni o'ldirmaslikka buyurdi. shularni ichida abul buxturiy ibn hishom bor edi. xulosa qilib aytamizki, nabiyev sallallohu alayhi vasallam odamgarchiligi, insoniyligi, birodi yaxshiligini qadrlashlik bo'lgan o'zi bo'lsa, sallallohu alayhi vasallam. agar aytyapmiz, mushulik bo'lsa ham. islom mana shunday bir zaif holatda qoldi. da'vat shunday bir nochor bo'ldi.

payg'ambarimiz s.a. mana shunday tang ahvoldan chiqishlik haqida ko'p bir fikr qilardilar.

agar biror bir qabila islomga quvvat bo'lishlikka va'da bersa, makkani tashlab ana shularni oldiga ko'chib borishligi ham tayyor edi.

payg'ambarimiz s.a. bu qiyin ahvolidan alloh taolo chiqadi. nusabin jinlarni iymoni.

hali o'zini qabiladoshlari, o'zini urug' doshlari, millatdoshlari iymon keltirmayotgan paytda, umuman boshqa olam bo'lgan.

jinlar olamidan nusaybin jinlar iymon keldi.

payg'ambarimiz baland ovozi bilan qur'on oyatlarini o'qir ekan, ular to'xtab eshitishdi. bu haqida alloh taolo qur'onda bir qancha oyatlarni nozil qildi.

astayri billah va idh sarofna ilayka nafarom minal jin, yastamyaunal qur'an, falamma xo'zaruvu qolu ansetu, falamma qudaya vallov ila qovmuhim mubiring. e muhammad, eslang. biz sizning oldingizda bir guruh jinlarni qur'on tinglasinlar deb yuborgan edik. bas qachoniki ular qur'on tilovatiga hozir bo'lishgach, bir birlariga jim turinglar dedilar. endi qachoniki tilovat tugatilgach,

ular o'z qavmlari oldiga ogohlantiruvchi bo'lgan hollarda qaytib ketdilar. imon keltirishdi, o'zlarini qavmini da'vat qilgani ketishdi.

avvallari jinlar osmonga ko'tarilishar edi. samo ahli bo'lgan farishtalarni o'zaro qilayotgan suhbatlarga quloq tutishar edi. farishtalar lavg'ul mahfuza yozilgan narsalarni o'qiganlari bir biri bilan suhbatlashib turib, ertaga alloh falonchiga mana bunday farzandni berar ekan.

indinga moyil bo'lgan odamga, mana bu narsa berilarkan deb o'zaro suhbat qilib turishganini jinlar eshitishardi da, tushib sehrganlarga, kohing va munajinlarga aytishardi.

keyin bir danaga payg'ambar suversiyadan yuborilganlaridan keyin, bu xabarni eshitish deydi, iloji bo'lmay qoldi.

ular bu ish, ya'ni tevadagi xabardan mahrum bo'lib qolganligi, yerda sodir bo'lgan ish tufayli ekanligini tushundi da, istab yurishgan edi.

qolganligini sababini qidirib yurganida, payg'ambarimiz so'z sallalloh mana shu joyda qur'on o'qib turgandilar. ular eshitishdi, hamda payg'ambar so'z sallallohga iymon keltirishdi. payg'ambarimiz so'z sallalloh namoz o'qib turganlarida, jinlar to'xtab, payg'ambar so'z sallallohning atrofida ko'payishib ketdi. ibn mas'ud roziyalloh anavi aytadilarki, payg'ambarimiz atrofida boshlari xuddi ko'zaga o'xshagan kishilar ko'payganligini ko'rdim deydi. payg'ambarimizdan xavotirga tushib, onadan

turmoqchi bo'lganimda payg'ambarimiz qo'li bilan ishora qilib o'tiravering deb qo'ydilar.

qur'onni eshitishlik maqsadida uning ustiga g'uj g'uj bo'lib yopirilishga yaqin bo'ldilar.

demak, payg'ambarimiz qur'on o'qiyotganida, jinlar shunday yopirilib kelishdi.

bu haqida qur'onda butun bir sura nozil bo'ldi. jin surasi.

ahada. ey muhammad ayting, menga vahiy qilindiki, jinlardan bir guruhi, mening qur'on tilovat qilishimni eshitib, o'z qavmlariga qaytib borishgach dedilar. endi jinlar o'zini qavmiga aytyapti borib. darhaqiqat bizlar haq yo'lga hidoyat qiladigan bir ajib qur'onni eshitdik va darhol unga iymon keltirdik. bizlar endi parvardigorimizga hargiz biror kimsani sherik qilmasmiz. albatta, buyukligi yuksak bo'lgan parvardigor

koramiz biron juft yo farzand tutgan emasdir. albatta, bizlarning ichimizdagi ahmoq, ya'ni iblis, alloh sha'niga u zotning xotini va bolasi bor, deb nohaq so'z aytar edi. albatta, bizlar ins ham, jin ham, alloh sha'niga hargiz yolg'on so'zlamas deb o'ylar edik. ibnu qoyim javziy rahimahulloh aytadiki, jinlarda hamoqat bor. insondagi aql, farosat ularda yo'q. ularni eng aqlli

aqllisi, odam bolasini o'n yashar ichalik aqli bor. ana shu havoqatidan, ahmoqligidan, allohni nomiga hech kim yolg'on gapirmaydi, deb ishonishgan edi. mana shu havoqatidan foydalangan, ularni ichidagi aqlli bo'lgan iblis, allohni xotini bor, allohni bolasi bor, ishaninglar desa, ishonishib urildi. insonni alloh taolo komil sur'at yaratgan, jinlar hargiz insonlarni aqllichalik aqlliligiga bo'lgan masala. vannahu ka'na rijalu minal ins, ya'udu

berejali minal jin va za duhim rohaqo. albatta, instan bo'lgan ayrim kishilar, jindan bo'lgan kimsalardan panohdalashib, ularga yanada haddan oshishlikni, muttahamlikni ziyoda qilaveradilar. nima deb tushunamiz? biror bir joyga borib to'xtamoqchi bo'lsa, albattaroq, mana shu yerda egalariga, mana shu yerda aziz avliyolariga deb jonliq so'raydiganlar bor. ana shu joyda azizlaridan, egalaridan,

yordam so'rash bor. ya'ni aytyaptiki, odamlar ba'zilari jinlardan yordam so'rab, u adashgan jinlarni tug'yonini yana ziyoda qilishib yuboryapti. ya'ni biz jinlarga yil emas, biz odamlar ustidan ham hojamiz, xo'jayinmiz, degan tug'yoniga sabab bo'ldi. yaxshilab bilib qo'yaylikki, unaqa azizlari, avliyolari, bobolar yana balon battarlari hech narsa qilolmaydi. u yashar bolachalik aqli bo'lmagan jinlar qanday qilib bizga foyda ziyon keltirsin?

agar alloh unga izn bermaydigan bo'lsin. albatta ular, ya'ni insonlarning kofirlari ham xuddi sizlar gumon qilganingizdek, alloh hargiz biror kimsani qayta tiriltirmas deb gumon qildilar. jinlar qomini borib da'vat qilyapti. odamlarni kofirlari ham alloh qayta tiriltirmaydi degandek, bu jinlar ham shunaqa deyishadi. vanna alamasna sama afavajadinaha muliyati harosana sharidan va shuhuba. albatta bizlar jinlar yana jinlarga aytyapti.

albatta bizlar farishtalarning so'zlarini o'g'rincha eshitib olish uchun osmonga taqilgan edik. uning kuchli qo'riqchi farishtalari va o'g'ri jinlarga otilguvchi uchar yulduzlar bilan to'la ekanligini ko'rdik. albatta bizlar ilgari osmondan ayrim joylarga farishtalarning so'zlarini o'g'rincha eshitib olish uchun o'tirib olar edik. endi hozir, ya'ni muhammad alayhisselom payg'ambar qilib yuborilgandan keyin esa, kim, ya'ni qaysi jin o'g'rincha?

farishtalarni so'zini eshitib olsa, uni kuzatib turgan bir uchar yulduzni ko'rur. tevadan xabar tushlik to'xtagan. agar birorta bir farishtani gapini jim eshitib qaytar ekan, albatta bitta yulduz borib turib kuydirib tashlaydi uni. bu qur'onda aytilmayotgan oyatlar. boshqa oyatda alloh taolo aytadi.

hijr surasi o'n olti o'n sakkizinchi oylar. ma'lumki, biz osmonda burjlar yaratdik va kuzatuvchilar uchun uni yulduzlar bilan bezab qo'ydik. va uni osmonda barcha mal'un shayton jinlardan muhofaza qildik. agar u jinlardan birortasi osmondagi malokalarning biror so'zini o'g'rincha eshitib olsa, bas, uni ochiq uchar yulduz quvib yetar, ya'ni halok qilar. albatta, bizlar

dagi kishilarga alloh tomonidan yomonlik iroda qilinganmi? yoki parvardigori ularga to'g'rilikni, yaxshilikni iroda qilganmi? bilmasmiz. jillar g'aybni bilmaydi. ish yo'llarini ochib bera olmaydi. ertaga nima bo'lishini aytib bera olmaydi. agar aytib bera olganida, eng zo'r yashayotgan baxshilar bo'lardi. agar u baxshi jinnlar orqali ertaga nima bo'lishini bilganida, qarasangiz o'zi eng xoroshi baxshiy oladi.

sizni qo'lingizdagi ellik so'm, oltmish so'mizga qarab turadi, agar alloh saqlasin, borsangiz.

annam uchun o'tin bo'lgan kimsalardir. ular odamlar islommi, dinni qabul qilmayotgan paytda, endi din, islom jinlar orasida yoyila boshladi. jinlar payg'ambarimiz s.a. qur'onni eshitib, iymon keltirganlaridan keyin, o'zlarini qavmiga borib, quyidagi so'zlarni aytishdi. astag'firulloh, qoluv, ya qovmana, inna sami'na kitaban unzila min badi musa musoddiqor, lima bayna yadayhi va yahdi ila al haqqi va ila

billat seroting mustaqim. jimlar borib aytishdi. e qavmimiz, darhaqiqat bizlar musodan keyin nozil qilingan, o'zidan oldingi ilohiy kitoblarni tasdiq qilguvchi bo'lgan haq dinga va to'g'ri yo'lga hidoyat qiladigan bir kitobni, qur'onni eshitdik. e qavmimiz, allohga da'vat qilguvchi muhammad alayhissalomning da'vatini qabul qilinglar va unga iymon keltiringlar. shunda alloh sizlarni guvohlaringizni mag'firat qilur va sizlarga alamli azobdan

panoh berur. keyin allohga da'vat qilguvchi da'vatini qabul qilmasa, bas, u yer yuzida biron joyga qochib qutilguvchi emasdir. va uning uchun allohdan o'zgar, uning azobidan qutqarguvchi do'stlar ham yo'qdir. ana o'shalar ochiq zalolatdadirlar. bu ish payg'ambarimiz s.a. ko'nglini ko'tarishi bo'ldi. o'n yil da'vat qilganda, havastonga ketganlardan tashqari bor yo'g'i yetmishta odamni imonga keldi. o'n yil payg'ambarimiz

kecha yu kunduz tinimsiz mehnat mashaqqat bilan da'vo qilsa, toifdan toshbo'ron bo'lib, o'zini shaharga kirishlikka, botinolmay, shunday bir qiyin ahvol turganida alloh taolo yengilliklarni beryapti. jinlar imon keltirishini boshladi. agar bir odam bir yangi bir ishni boshlasa, tijorat deylik, ish boshida yurmaydi, yursa ham sekin yuradi, natijasi oz bo'ladi, yo natija bo'lmaydi, orqasiga yetadi,

agar davomiy shunday ketaversa, bora bora haligi odamda bu ishiga bo'lgan umidi so'nib qoladi. shu ishni tashlab yuboradi. payg'ambarimiz svetlanga alloh taolo taskin beryaptiki, da'vatni ishi shunaqa bo'ladi. da'vat albatta mashaqqatsiz bo'lmaydi. albatta mana shunday bir to'g'anoqlar, mashaqqatlar, qiyinchiliklar bo'lishi kerak. mana shu da'vatni to'g'ri ketayotganlarga bitta daryo. chunki hech qaysi payg'ambarni da'vatini xalqi shunday quchoq ochib kutib olgan emas. bu avvalgi payg'ambarlardan qolgan sunnat edi

va salom u kishiga hech qaysi bir payg'ambarga berilmagan sharaf berildi. u zot ikki saqalayinning rasuli, insonlar va jinlarga payg'ambar qilib yuborildi. insoniyat tarixida bu oliy manzilat hali eshitilmagan, hali hech bir ambiya va rasulaga berilmagan sharaf martaba edi. yer yuzida yashagan har bitta insof jin, u yahudiymi, nasroniymi, zardo'shniymi yoki buddismi? muhammad as salom haqida eshitdimi? endi

imon keltirishligi shart rivoj bo'ladi. nabi so'rasalar, imom muslim o'zini sahihlarda keltirgan hadisda shunday deydilar. muhammadning joni qo'lida bo'lgan zotga qasamki, bu ummat orasida, ya'ni insoniyat orasida men haqimda eshitgan har bir kishi, u yahudiymi, nasroniymi, menga berilgan narsaga imon keltirmay vafot etsa, u albatta jahannam ahladandir. bu yahudiy bo'lsa ham, nasroniy bo'lsa ham, allohni bitirayotgan bo'lsa ham, ibodat qilayotgan bo'lsa ham,

lekin la ilaha illalloh muhammad rasululloh demadimi? shu holatda o'lib ketsa, u albatta jahannam ahlidandir.

makkaga haj qilgani kelgan kishilarni qurash payg'ambarimiz bilan uchrashtirmaslikka harakat qilishar. xususan agar ana shu kelgan kishi o'zini qavmini saidlaridan bo'lsa.

. tufayl ibn amir ad dausiy, daus qabilasining saidlaridan. tufayl ibn amir haj qilgani kelar ekan, uni qurash saidlari kutib olishida.

chiroyli mehmon qilishdi, chiroyli bir uyga olib borib o'tkazib, ovqatlantirib aytishdiki, e tufayl, seni bir narsadan ogohlantirib qo'yishimiz kerak. biz oramizda muhammad ismli bir odam paydo bo'lib qolgan. shunaqa bir qattiq sehr qiladi. uni gapini bir marta eshitgan odam ota bolasidan, aka ukasidan, er xotinidan ajrab ketyapti. agar sen uni gapini adashib eshitib qolsang ham, sehrlanib qolasan dedi.

vaziyallohu anhu, meni qo'rqitishovurdi, qo'rqitishovurdi, shunday qo'rqqanimdan deydi, adashib bo'lsa ham eshitib qolmay so'zini deb qulog'imga paxta tiqib oldim deydi. ya'ni ko'ringki, islom dinini haq so'zini eshitirmaslikka, oldingi kunda ham kafirlar ming xil bahonalarda tashviqotlarni yuritadi. agar islomni o'ziga quloq bo'lib qo'yiladigan bo'lsa, odamlar bilan shunday bir bahsi qo'yib qo'ysa, islom haqligi, islomda terror yo'qligi, islom, musulmon hech qachon bi

joniga tajovuz qilmasligi ma'lum bo'ladi. faqat islomni o'zini gapi tirigani qo'yib qo'yishlik kerak. har xil bir laharlarda qo'ymasdan. tufaylimni amida ham eshitib qolmasin, ta'sirlanib qolmasin deb turib quvog'iga paxta tiqyapti. bu har zamonda bo'lib kelgan bu narsa. faqat zamonga qarab turib bu fitnalar, bu hiylalar ko'rinishi har xil bo'lgan. musulmonlar biladi bular baribir islomga qilinayotgan tuhmatligini. lekin dindan bexabar bo'lgan odamlar musulmonlarni ko'rganda bir boshqa ko'zlik bilan qar

hijob, o'rab, o'zini avratini yopganlarga nisbatan boshqacha qarash, sunnat kamol qilayotganlarga bir masxara qarash, bu baribir tashviqotlarni natijasi. insonda tabiati shunday bo'ladiki, agar uni hech kim hech tomonga og'dirmasdan, xayolini bo'lmasdan, har xil tashviqotiga nimaga tashlab qo'ysa, islomga o'z o'zidan moyil bo'lar ekan. chunki islom insonni tabiatini taxt tagida, tabiati bilan birga yaralgan narsa. tep qo'yib qo'ysa, inson o'zi iloji yo'q namoz o'qishga.

chunki tabiat shu tomonga tortadi. endi ertamadan kechgacha, har xil shu dinidan aynitadigan narsalar ko'pligidan, dinidan chalg'ib qoladi insonlar. tufayli bilan amir adashibman qulog'imga kirib qolmasin deb, qulog'imga paxta tiqib oldim deydi. ertasi kuni tavoq qilyapsan, payg'ambarimiz saviy salom namozda turib qur'on o'qirdilar. bir marta aylandi, ikki marta aylandi, keyin o'ziga o'zi dedi. e tufayl, senga voy bo'lsin. axir sen aqlli odam bo'lsang

shoir bo'lsang, farosatli odam bo'lsang, o'zingni qavmingni sa'yida bo'lsang, bitta odamni gapini eshitib qo'ygani shunchalik qo'rqasanmi? dedim da, paxtani chiqarib tashlab turib, payg'ambar assalom oldiga borib turib, ey muhammad dedi, assalom, menga gapir dedi. payg'ambar assalom unga qur'on o'qib berdilar. qur'onni oyatlarini eshitib, bu ilohiy so'zdan, ilohiy vahiydan ta'sirlanib turib, shahodat kalimasini aytdi. bu juda katta yutug' edi, chunki mana shunday qurash

imon keltirmay turgan paytda, payg'ambarimiz mana shunday tang turgan holatida, daos qabilasining sayyida imon kelishligi, bu katta bir nusratida katta g'alaba edi.

payg'ambarimiz so'z tanlamdan, tufaylimni amir o'zini yurtiga qaytib borib, qavmini da'vat qilishlikka ruxsat so'radi. payg'ambarimiz javob berdilar. shunda tufayli aytdiki, ya rasululloh, men qavmimni olib da'vat qilsam, mendan bir belgi alomat so'rashadi. duo qiling, alloh menga bir belgi alomat bersin dedi.

parvardiga og'riq, tufaylga o'zing bir bergan alomat bergin deb duo qildilar. yo'lda ketayotib, o'zini qavmiga yetay deganida, peshonasidan ikkita ko'zini o'rtasidan bir nur chiqib qoldi. bu karomat edi. payg'ambar so'ysalarining duosining sharofati edi. tufayl qo'rqib ketdi. parvardiga og'ir dedi, byetdan emas dedi. peshonamdan emas. agar bunday nur bilan borsam, qavnimdagilar tufayl ota bobolarini dinidan qaytibdi.

shuning uchun oliyalar, xudolarimiz uni balolabdi deyishmasin. bu yerdan emas, to'g'ri, alloh taolo qo'lidagi qamchisini uchiga tushirib foydalanurdi.

bordi, qavmini da'vat qildi. oilasidagilar iymon keltirdi. lekin ko'pchilik islomni qabul qilmadi. nabiyat so'rasalami oldiga abu hurrari roziyallohu anhu bilan bilan qaytib keldi. abu hurrari roziyallohu anhu da'vos qabilasidan. mana shunday ulug' saxoba, juda ko'p hadislarni rivoj qilgan saxoba tufayl ibn amrning da'vati.

sababidan iymon kelgan edi. bu ikkisi qaytib kelishdi. payg'ambarimiz s.a. ga qavmini iymon keltirmayotganligi, o'jarlik qilayotganligidan shikoyat qilgan edi. payg'ambarimiz s.a. tahorat olib, qo'llarini ko'kka ko'tarib duo qilib qoldilar. shunda tufayl qo'rqib ketdi. ey qavmim, tugadi qavmim deb yubordilar. shunda payg'ambarimiz s.a. allohimma ehdiy da'usan, allohimma ehdiy da'usan, parvardiga a'rof, davosni hidoyat qilgin. davosni hidoyat qilgin deb duo qildilar.

abu hurayroq qoldi. endi payg'ambar sui assalomni oldida qoldi, ana baxtli odamlar. payg'ambarimizni xizmatida bo'ldi bu kishi. tufayl xalqimizga qaytib ketar ekan, payg'ambarimiz qalbimizga yumshoqlik bilan, muloyimlik bilan da'vat qiling dedilar. tufayl qalbini da'vat qildi. payg'ambarimiz madinaga hijrat qilib, badr, uhud, xandoq g'azodlaridan keyin, payg'ambar sui assalom xayrarni qattiq qilib turganlarida, tufaylning amiri davos qabilasidan haqiqiy

theqqiy musulmonlar bo'lgan sakkizta oilani payg'ambar so'z salomatiga talaba olib bordi.